Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Karabulut over eerdere antwoorden over burgerdoden in Uruzgan

Antwoord van Minister Bijleveld-Schouten (Defensie) (ontvangen 19 mei 2021). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 1751.

Vraag 1

Herinnert u zich uw eerdere antwoorden op Kamervragen over een artikel in dagblad
Trouw waarin een veteraan onthult mogelijk verantwoordelijk te zijn voor burgerdoden
in Uruzgan, Afghanistan, medio 2007?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2, 3

Kunt u, aangezien u deze zaak uiterst serieus neemt, een uitputtend overzicht geven
van al uw handelingen naar aanleiding van het verhaal van de veteraan?

Hoe verklaart u dat het door de veteraan gemelde incident, in ieder geval vooralsnog,
niet terug te vinden is in de archieven? Wat zegt dit over de volledigheid van deze
archieven?

Antwoord 2, 3

Naar aanleiding van het gemelde incident, zijn direct de interne rapportages bezien
die op punten gelijkenissen vertonen met de wapeninzet die in het artikel is beschreven.
Ook is contact opgenomen met het Openbaar Ministerie. Op basis van de informatie uit
het artikel alleen, kon echter geen wapeninzet uit het voorjaar van 2007 in Afghanistan
een-op-een worden gekoppeld aan het artikel in Trouw. Na overleg met het OM is daarom
door het Ministerie van Defensie contact opgenomen met de veteraan om meer informatie
over het gemelde voorval te verkrijgen. Dit gesprek vond plaats op 24 december 2020.
Op basis van aanvullende informatie die uit het gesprek naar voren is gekomen, is
er een interne rapportage gevonden die overeenkomsten heeft met het gemelde voorval
van de veteraan. Deze rapportage is in januari 2021 verstrekt aan het OM.

Zoals aan uw Kamer is gemeld, is het OM op 23 december 2020 een feitenonderzoek gestart
(Kamerstuk 27 925, nr. 763). Om te voorkomen dat een eventueel eigen onderzoek van het Ministerie van Defensie
het onderzoek van het OM belemmert, kies ik er voor om de afronding van dit feitenonderzoek
af te wachten, voordat ik een besluit neem om een eigen onderzoek te starten. Zodra
ik een besluit heb genomen, zal ik u daarover uiteraard informeren conform de nieuwe
procedure.2 Het is en blijft overigens aan het OM zelf om nader te communiceren over (de uitkomst
van) het feitenonderzoek.

Vraag 4

Hoeveel rapportages heeft u in de archieven aangetroffen in de periode waarin u heeft
gezocht? Kunnen deze met de Kamer gedeeld worden? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 4

Na het gesprek met de veteraan is een interne rapportage gevonden die overeenkomsten
heeft met het gemelde voorval. Deze rapportage is aan het OM verstrekt ten behoeve
van het onderzoek. Zoals in het antwoord op vraag 3 is aangegeven, kies ik er voor
om de afronding van het feitenonderzoek van het OM af te wachten, ook wat betreft
verstrekking van rapportages aan uw Kamer.

Vraag 5

Kunt u aangeven of elk gebruik van geweld in Afghanistan ook inhoudelijk, dus niet
enkel protocollair, door de Koninklijke Marechaussee dan wel het Openbaar Ministerie
is onderzocht? Welke procedures golden hier?

Antwoord 5

De procedure ten behoeve van het uitoefenen van toezicht op de rechtmatigheid van
het geweldgebruik is vastgelegd in de aanwijzing van het College van procureurs-generaal
inzake de handelwijze bij geweldsaanwending door militairen (Stc. 2006, nr. 233, p. 11). Ieder geweldgebruik wordt door een daartoe aangewezen commandant schriftelijk
gerapporteerd middels een After Action Report (AAR). Dit rapport maakt deel uit van de operationele informatievoorziening aan de
Commandant der Strijdkrachten en dient onder meer als basis voor de juridische verantwoording
van het geweldgebruik. De rapporterende commandant is verantwoordelijk voor een juist
en volledig schriftelijk feitenrapport van elke geweldsaanwending die heeft plaatsgevonden.
Het AAR bevat als vast onderdeel een beoordeling van de commandant over de rechtmatigheid
van het geweldgebruik. Indien de commandant van oordeel is dat een hem of haar ter
kennis gekomen gedraging onder de gegeven omstandigheden een strafbaar feit betreft,
zoals bedoeld in artikel 78 Wet militair tuchtrecht (Wmt), is hij (daarnaast) wettelijk
verplicht hiervan aangifte te doen. Elk AAR wordt tevens ter beschikking gesteld aan
de Koninklijke Marechaussee (KMar), die in het uitzendgebied wettelijk is belast met
de uitvoering van de militaire politietaak. De KMar stelt over dezelfde geweldsaanwending
een rapport op en stuurt dat samen met het rapport van de commandant door naar het
Openbaar Ministerie in Arnhem. Dit stelt het Openbaar Ministerie in staat om in een
vroegtijdig stadium te bepalen of er behoefte bestaat aan aanvullende informatie dan
wel of de informatie in het rapport aanleiding geeft om een nader feitenonderzoek
of opsporingsonderzoek in te stellen.

Vraag 6

Kunt u in detail toelichten waarom u staande houdt dat in de periode van 2006 tot
2010 in Uruzgan geweld nooit onrechtmatig is toegepast? Is elke inzet van geweld,
ongeacht de aard ervan, steevast ook inhoudelijk onderzocht op rechtmatigheid? Zo
nee, waarom niet?

Antwoord 6

Ten aanzien van het geweldgebruik in Afghanistan heeft het Openbaar Ministerie in
de feitelijke toedracht van een geweldsaanwending of in de ernst van de gevolgen van
een geweldsaanwending een beperkt aantal keer aanleiding gezien om een feitenonderzoek
uit te voeren. Ik verwijs u in dit verband naar de Kamerbrief van 29 april 2011 (Eerste
Kamer 2010–2011, 31 487 (R1862), H, p. 5). Er was in die gevallen nog geen sprake van een verdenking van een strafbaar
feit, maar wel behoefte aan meer gedetailleerde informatie om een goed beeld te verkrijgen
van de relevante feiten en omstandigheden rondom de geweldsaanwending. Deze onderzoeken
hebben niet alsnog geleid tot een strafrechtelijk onderzoek. Zoals tevens in voornoemde
Kamerbrief staat vermeld, is in één geval, na aangifte door de commandant, een strafrechtelijk
onderzoek naar geweldstoepassing in Afghanistan uitgevoerd. Op basis van de resultaten
van dit onderzoek is de zaak destijds geseponeerd. Het blijft echter altijd mogelijk
dat zich in een later stadium nieuwe informatie over een wapeninzet aandient, die
aanleiding geeft tot een hernieuwde toets van de rechtmatigheid.

Zo bleek bij de inventarisatie naar Nederlandse betrokkenheid bij de geconstateerde
misstanden onder Australische speciale eenheden dat er bij het OM momenteel nog één
feitenonderzoek loopt uit de Uruzgan-periode. Het betreft hier de wapeninzet van twee
Nederlandse gevechtshelikopters ter ondersteuning van Australische speciale eenheden
op 11 juni 2009. In 2018 had het OM gemeld dat er geen onderzoek meer liep naar deze
inzet. Op grond van nieuwe informatie heeft het OM echter besloten om een aanvullend
feitenonderzoek in te stellen, dat momenteel nog niet is afgerond.

Ik maak hierbij meteen van de gelegenheid gebruik om u te informeren over de stand
van zaken van de inventarisatie naar Nederlandse betrokkenheid bij de geconstateerde
misstanden onder Australische speciale eenheden, waar uw Kamer eerder over is geïnformeerd
(Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nrs. 1111 en 1112). Uit de inventarisatie zijn geen aanwijzingen van betrokkenheid van Nederlandse
militairen bij de misstanden van de Australische speciale eenheden naar voren gekomen.
In welke mate Nederlandse militairen geluiden hebben bereikt van de Australische misstanden
is niet uit de inventarisatie op te maken.

De melding door een Nederlandse militair over Australische misstanden, waar uw Kamer
ook eerder over is geïnformeerd (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nrs.
1111 en 1112), wordt nog onderzocht.

Vraag 7

Kunt u nu wel antwoord geven op vraag 6 t/m 10 in de eerdere vragensessie over dit
onderwerp? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 7

Het is op dit moment niet mogelijk om deze vragen te beantwoorden. Het OM voert momenteel
een onderzoek uit en heeft met het Ministerie van Defensie afgesproken dat Defensie
geen getuigen en/of potentiele verdachten spreekt en dat Defensie informatie aan het
OM verstrekt die van belang is voor het onderzoek. Zie verder het antwoord op vraag
3.

Vraag 8

Kunt u, bij benadering, aangeven bij hoeveel incidenten in Uruzgan inhoudelijk onderzoek
is gedaan naar de rechtmatigheid? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 8

Zie het antwoord op vraag 5 en 6.

Vraag 9

Is de andere veteraan, die getuige is geweest van het door de veteraan in Trouw onthulde
incident en het grotendeels heeft bevestigd, inmiddels gehoord? Zo nee, waarom niet?
Zijn andere getuigen van het incident inmiddels gehoord? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 9

De getuigen zijn door de KMar onder gezag en aansturing van het OM gehoord. Zie verder
het antwoord op vraag 7.

Vraag 10

Kunt u aangeven wat de stand van zaken is van het feitenonderzoek dat het Openbaar
Ministerie inmiddels is gestart?

Antwoord 10

Het feitenonderzoek wordt onder leiding van het Openbaar Ministerie door de Koninklijke
Marechaussee uitgevoerd. Het Openbaar Ministerie doet geen mededelingen over lopende
onderzoeken.

Vraag 11

Waarom kunt u niet preciezer aangeven hoeveel burgerdoden er zijn gevallen (mede)
door optreden van Nederland in de periode 2006–2010 in Uruzgan?

Bij gevechtscontacten tijdens operaties was het niet altijd mogelijk vast te stellen
of slachtoffers onder de bevolking zijn gevallen. Bijvoorbeeld omdat niet kon worden
vastgesteld of een slachtoffer een burger was of een vijandelijke strijder. De Nederlandse
militairen verrichtten in Uruzgan hun werk onder zware omstandigheden. Het was daarbij
moeilijk, soms zelfs onmogelijk, om na wapeninzet een gedetailleerde Battle Damage Assessment (BDA) op de grond uit te (laten) voeren.

Vraag 12

Kunt u alsnog een volledige lijst van incidentmeldingen met (mogelijke) burgerdoden
vrijgeven zoals eerder, in 2009, deels al eens is gedaan?3 Zo nee, waarom niet?

Antwoord 12

Het Ministerie van Defensie zal een zoekslag maken naar incidentmeldingen over (het
vermoeden van) burgerslachtoffers door Nederlandse wapeninzet van de periode september
2009 tot het einde van de inzet in Uruzgan in 2010. Als uit deze zoekslag aanvullende
meldingen over het vermoeden van burgerslachtoffers door Nederlandse wapeninzet naar
voren komen, wordt de vrijgegeven lijst uit 2009 aangevuld en met de Kamer gedeeld.

Vraag 13

Werden de slachtoffers van het Nederlandse optreden in Uruzgan op systematische wijze
bijgehouden? Zo ja, hoe gebeurde dit? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 13

Het Ministerie van Defensie hield geen systematische registratie bij van het aantal
slachtoffers ten gevolge van Nederlands optreden, omdat dit vanwege de situatie ter
plekke niet doenlijk was.

Vraag 14

Zijn steevast «battle damage assessments» uitgevoerd na inzet van geweld? Is het waar
dat een TigerShark drone (of wellicht een ander vliegtuig) beschikbaar was voor «battle
damage assessments»? Is die drone gebruikt? Zo nee, waarom niet? Zo ja, zijn rapporten
van de vluchten gemaakt? Hoeveel rapporten zijn opgesteld?

Antwoord 14

Zie antwoord 11 voor de vraag over BDA’s. De Tigershark was geen inzetmiddel van Nederlandse
eenheden in het missiegebied, maar stond ter beschikking van een coalitiepartner.
Naast de beperkte beschikbaarheid van de Tigershark, heeft dit systeem een beperkte
actieradius, waardoor deze op veel operaties niet kon worden ingezet. Zie verder het
antwoord op vraag 6.