Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Houwelingen ver vaccinatiedwang en vaccinatiedrang, met name in relatie tot de invoering van de ‘Digital Green Pass’

Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 12 mei
2021).

Vraag 1

Wanneer is er volgens u sprake van vaccinatiedwang? Kunt u dit wellicht met een concreet
voorbeeld illustreren?

Antwoord 1

Ik vind het belangrijk dat het een vrije keuze is en blijft voor mensen om zich te
laten vaccinerenen. De Wet publieke gezondheid (Wpg) biedt ook geen mogelijkheid om
iemand onder dwang te vaccineren. Volgens het advies van de Gezondheidsraad van 4 februari
jl. is er sprake van dwang wanneer iemand tegen zijn wil wordt genoodzaakt iets te
doen of te laten. Vaccinatiedwang betekent dat, met tussenkomst van de rechter, iemand
tegen zijn wil wordt gevaccineerd, ook als hij zich (fysiek) verzet. Hiervan is geen
sprake in Nederland, waardoor ik geen concreet voorbeeld uit de praktijk kan geven.

Vraag 2

Wanneer is er volgens u sprake van vaccinatiedrang? Kunt u dit wellicht ook met een
concreet voorbeeld illustreren?

Antwoord 2

Vanwege de bescherming van de volksgezondheid en de mogelijkheid de samenleving weer
te openen, acht ik het van groot collectief belang om deelname aan het vaccinatieprogramma
te stimuleren, maar het moet een vrije keuze blijven voor mensen om zich te laten
vaccineren. Ik wil ook aansturen op het voorkomen van drang bij de vaccinatiecampagne.
Dus ik wil voorkomen dat de beslissingsruimte van iemand wordt ingeperkt of zodanig
wordt beïnvloed dat diegene feitelijk minder keuzevrijheid heeft. Eventueel wantrouwen
bij mensen wordt niet weggenomen door dwang en verplichtingen. In de overheidscampagnes
blijf ik dan ook inzetten op milde vormen van gedragsbeïnvloeding die de keuzevrijheid
van mensen niet beperken. Een voorbeeld van vaccinatiedrang schets de Gezondheidsraad
in haar advies van 4 februari jl. Zo geeft de Gezondheidsraad aan dat er sprake is
van drang wanneer bijvoorbeeld sprake is van verhoging van de zorgpremie of verhoging
van de (inkomens)belasting voor niet-gevaccineerden.

Vraag 3

Klopt het dat, volgens het kabinet, vaccinatiedwang en vaccinatiedrang allebei onacceptabel
zijn?

Antwoord 3

Zoals ik aangeef bij de beantwoording van vraag 2, vind ik het van groot collectief
belang om deelname aan het vaccinatieprogramma te stimuleren, maar het moet een vrije
keuze blijven voor mensen om zich te laten vaccineren. Er mag geen sprake zijn van
een coronavaccinatieplicht, zonder dat er enige keuzevrijheid is (vaccinatiedwang).
Ook wil ik voorkomen dat de beslissingsruimte van iemand wordt ingeperkt of zodanig
wordt beïnvloed dat diegene feitelijk minder keuzevrijheid heeft (vaccinatiedrang).
Ik stuur daarom aan op het voorkomen van dwang en drang bij de vaccinatiecampagne.
Het kabinet kiest voor beleidsinterventies die de keuze voor vaccinatie kunnen beïnvloeden,
maar de keuzevrijheid niet beperken.

Vraag 4

Bent u bekend met het plan een Europees «vaccinatiepaspoort» in te voeren, de zogenaamde
Digital Green Pass?

Antwoord 4

Ja.

Vraag 5

Zou de invoering van zo’n «Digital Green Pass» er toe kunnen leiden dat gevaccineerden
straks vrij kunnen reizen binnen de Europese Unie (EU) terwijl niet-gevaccineerden,
voordat ze kunnen reizen, eerst een coronatest zullen moeten ondergaan en wellicht
(daarnaast) in het land van aankomst een tijd in quarantaine zullen moeten verblijven?

Antwoord 5

De concept verordening van de Europese Commissie zoals voorgesteld op 17 maart jl.
biedt een kader voor de afgifte, de verificatie en de aanvaarding van interoperabele
vaccinatie-, test- en herstelcertificaten ter bevordering van het vrije verkeer van
personen tijdens de COVID-19-pandemie, ook wel het Digitaal Groen Certificaat genoemd.
Welke versoepelingen lidstaten toekennen aan het dragen van een dergelijk certificaat
is aan de lidstaten zelf.

Vraag 6

Kan een dergelijke situatie leiden tot «vaccinatiedrang» bij niet-gevaccineerden?
Zo ja, wanneer is dit het geval en wat gaat u doen om dit te voorkomen? Zo nee, waarom
niet en bij welke reisbelemmeringen voor niet-gevaccineerden is volgens u dan wél
sprake van vaccinatiedrang?

Antwoord 6

De concept verordening «Digitaal Groen Certificaat» gaat niet in op de toepassing
van het certificaat. Het is aan de lidstaten zelf deze in te zetten om maatregelen
voor inreizenden te versoepelen. Nederland zet zich ervoor in dat naast een bewijs
op basis van vaccinatie, een alternatief beschikbaar is, omdat je hiermee (indirecte)
drang of dwang voorkomt. Gezien de huidige epidemiologische situatie en de ontwikkelingen
ten aanzien van varianten van zorg acht ik het noodzakelijk voorwaarden te verbinden
aan reizen. Zolang die situatie zich voordoet zullen maatregelen danwel voorwaarden
gelden voor reizigers. Omdat lidstaten hier eigen afwegingen in maken zou het kunnen
dat andere lidstaten hier niet toe geneigd zijn, tot nu toe zie ik geen ontwikkelingen
in lidstaten die die kant op gaan.

Vraag 7

Stel, heel concreet, dat na de invoering van de Digital Green Pass een gevaccineerde
Duitser vrij naar Nederland kan reizen, maar een niet-gevaccineerde Duitser steeds
eerst een test (kosten 50 euro per keer) moet ondergaan en vervolgens twee weken in
quarantaine in Nederland moet verblijven: is in dit geval sprake van vaccinatiedrang?
Zo ja, wat gaat het kabinet doen om dit te voorkomen? En wat gaat het kabinet doen
om te voorkomen dat andere EU-landen, in het kader van de Digital Green Pass, dergelijke
reisbelemmeringen invoeren die tot vaccinatiedrang bij Nederlanders kunnen leiden?
Zo nee, bij welke (extra) reisbelemmeringen voor niet-gevaccineerden (ten opzichte
van gevaccineerden), dat wil zeggen bij welke (combinatie van) test- en quarantaineverplichtingen
(alleen) voor niet-gevaccineerden, is er wél sprake van vaccinatiedrang?

Antwoord 7

Zie de beantwoording van vraag 6.

Vraag 8

Kunt u een (korte) notitie of brief met de Kamer delen, waarin nader wordt gereflecteerd
op het begrip «vaccinatiedrang»? Dat wil zeggen, wanneer is (volgens u) precies sprake
van vaccinatiedrang en wanneer niet en hoe verwacht u, niet alleen bij reizen maar
op alle levensdomeinen, te gaan voorkomen dat niet-gevaccineerden zich straks gedwongen
voelen zich te laten injecteren met een vaccin om zo bijvoorbeeld nog binnen de EU
te kunnen reizen? Indien u niet bereid bent een dergelijke notitie of brief te verschaffen,
kunnen we hieruit dan concluderen dat de verzekering van het kabinet dat er nooit
sprake zal zijn van vaccinatiedrang in werkelijkheid weinig betekent?

Antwoord 8

Ik vind het belangrijk dat het een vrije keuze blijft voor mensen om zich te laten
vaccineren en stuur daarom ook aan op het voorkomen van drang bij de vaccinatiecampagne.
Eventueel wantrouwen bij mensen wordt immers niet weggenomen door dwang, drang en
verplichtingen. In de overheidscampagnes blijf ik ook inzetten op milde vormen van
gedragsbeïnvloeding die de keuzevrijheid van mensen niet beperken. Tegelijkertijd
moet bij beleidsinterventies rondom COVID-19 (zoals quarantaine maatregelen) het collectieve
belang van bescherming van de volksgezondheid steeds worden afgezet tegen de mate
waarin de beleidsinterventie ingrijpt op individuele rechten en belangen. In het advies
van de Gezondheidsraad Ethische en Juridische afwegingen COVID-19-vaccinatie van 4 februari
2021 staat ook beschreven dat drang niet per definitie onaanvaardbaar is, maar dat
er wel een rechtvaardiging voor moet bestaan. In mijn brief van 8 maart 2021 aan de
Kamer heb ik ook aangegeven dat het afwegingskader van de Gezondheidsraad bruikbare
handvatten biedt in het geval dat het kabinet bij een hoge infectiedruk en eventueel
lage vaccinatiegraad in de toekomst wel reden ziet om meer dringende interventies
te overwegen om de samenleving te beschermen tegen het coronavirus.