Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Alkaya en Jasper van Dijk over het bericht dat Nederland nog steeds een claimparadijs is voor buitenlandse bedrijven

Antwoord van Minister Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen
21 april 2021).

Vraag 1 en 2

Wat is uw oordeel over het bericht dat Nederland nog steeds een claimparadijs is voor
buitenlandse bedrijven?1

Waarom is dit probleem nog steeds niet opgelost, aangezien u en uw voorganger al jaren
beloofden hier werk van te maken?

Antwoord 1 en 2

Zaken worden aangespannen op basis van bestaande investeringsverdragen. Deze verdragen
kennen, zoals gebruikelijk in dergelijke verdragen, een brede definitie van het begrip
investeerder. Nederland heeft zich gecommitteerd de bilaterale verdragen te heronderhandelen
op basis van een grondig gemoderniseerde inzet (de zogenaamde nieuwe «IBO-modeltekst»)
die in 2019 is aangenomen. Naast verschillende andere vernieuwingen bevat deze modeltekst
ook een bepaling waarmee brievenbusmaatschappijen worden uitgesloten van bescherming
aangezien het kabinet het gebruik van Nederlandse investeringsakkoorden door brievenbusmaatschappijen
onwenselijk acht. Nederland heeft het onderhandelingsproces met 6 landen in meer of
mindere mate gestart. Het gaat om Ecuador, Argentinië, Burkina Faso, Turkije, Irak
en de VAE.

Internationale verdragsonderhandelingen zijn echter langdurige processen, ook zonder
COVID-restricties. Er moet over veel technische details zorgvuldig worden onderhandeld,
afgestemd worden met verschillende departementen zowel aan Nederlandse zijde als aan
de zijde van de verdragspartners en daarnaast zijn verdragspartners het niet altijd
eens met Nederland en de gemoderniseerde Nederlandse inzet.

Vraag 3

Hoe vaak worden mechanismes voor Investor State Dispute Settlement (ISDS) en Investment Court System (ICS) vanuit Nederland gebruikt door bedrijven om claims neer te leggen bij andere
landen? Wordt dit door het Ministerie van Buitenlandse Zaken bijgehouden? Zo nee,
waarom niet en bent u bereid om dat alsnog te gaan doen? Bent u bereid om hier jaarlijks
over aan de Kamer de rapporteren?

Antwoord 3

Volgens de UNCTAD Investment Dispute Settlement Navigator is er voor zover bekend in totaal 114 keer vanuit Nederland een claim ingediend tegen
een derde land via Investor State Dispute Settlement (ISDS).2 Er is nog geen Investment Court System dat in werking is getreden. De Investment Dispute Settlement Navigator van de UNCTAD bevat het meest complete overzicht van bekende ISDS-procedures die
op grond van internationale investeringsverdragen worden gevoerd en is voor iedereen
toegankelijk. Het kabinet beschikt niet over meer informatie c.q. meer mogelijkheden
om informatie te verzamelen en te rapporteren over ISDS claims dan de UNCTAD.

Vraag 4 en 5

Deelt u de mening dat buitenlandse investeerders hun conflicten moeten uitvechten
via nationale rechtssystemen in plaats van via ondoorzichtige arbitrageprocedures
in Nederlandse handelsverdragen?

Bent u het ermee eens dat investeerders op zijn minst zouden moeten aantonen dat zij
hun recht niet hebben kunnen halen bij nationale rechtssystemen voordat zij toegang
krijgen tot arbitrageprocedures?

Antwoord 4 en 5

Investeringsakkoorden dragen bij aan het investeringsklimaat van de verdragsluitende
partijen en zijn een instrument ter versterking van goed bestuur. Investeringsakkoorden
kunnen zo buitenlandse investeerders over de streep trekken om langdurig in een land
te investeren waar nationale wetgeving en instituties in hun ogen onvoldoende rechtszekerheid
bieden. Investeringsakkoorden zijn dan ook met name waardevol in landen waar investeerders
niet altijd kunnen vertrouwen op nationale wetgeving en instellingen, bijvoorbeeld
door lange procedures en/of het ontbreken van onafhankelijke rechtspraak. Daarom is
het onwenselijk om uitputting van de nationale rechtsgang op te nemen als voorwaarde
voor toegang tot internationale geschillenbeslechting.

Vraag 6

Hoe kan het dat reisbeperkingen reden zijn om de aanpak van misbruik van ISDS-mechanismes
uit te stellen, maar dat onderhandelingen over nieuwe handels- en investeringsverdragen,
zoals die over het Comprehensive Agreement on Investment (CAI) met China, wel snel kunnen worden afgerond? Hecht u meer waarde aan het behartigen
van de belangen van investeerders dan aan het beëindigen van de status van Nederland
als claimparadijs?

Antwoord 6

Zoals aangegeven zijn internationale verdragsonderhandelingen langdurige processen,
ook zonder COVID-restricties. Er moet over veel technische details zorgvuldig worden
onderhandeld, afgestemd worden met verschillende departementen zowel aan Nederlandse
zijde als aan de zijde van de verdragspartners en daarnaast zijn verdragspartners
het niet altijd eens met Nederland en de gemoderniseerde Nederlandse inzet.

Nederland is nadat het in juli 2019 daartoe toestemming heeft gekregen van de Europese
Commissie het onderhandelingsproces met 6 landen in meer of mindere mate gestart.
Het gaat om Ecuador, Argentinië, Burkina Faso, Turkije, Irak en de VAE. Bij het begin
van de COVID-19 uitbraak bevonden de onderhandelingen zich nog in de verkennende fase.

Zoals ook eerder aangeven in het Schriftelijk Overleg van de informele videoconferentie
van de Raad Buitenlandse Zaken Handel van 2 maart 2021 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2294), zijn de (her-)onderhandelingen van bilaterale investeringsbeschermingsovereenkomsten
(IBO’s) grotendeels stil komen te liggen in verband met de praktische beperkingen
die gelden ter bestrijding van de COVID-19 pandemie. Het gaat daarbij met name om
de geldende reisrestricties. Daarnaast worden de praktische mogelijkheden om voortgang
te boeken ook beperkt door de aanwijzing om niet met meerdere personen bijeen te komen
en de beperkte beschikbare personele capaciteit zowel aan Nederlandse zijde als die
aan de zijde van verdragspartners (die ook ingezet wordt voor het adresseren van acute
aan COVID gerelateerde handels- en investeringsvraagstukken).

Nederland onderhandelt niet zelfstandig over andere handels- en investeringsakkoorden,
zoals bijvoorbeeld over het Comprehensive Agreement on Investment (CAI) met China. Deze onderhandelingen worden gevoerd door de Europese Commissie
namens de Europese Unie. Ook de Commissie is geconfronteerd met COVID-restricties
waardoor lopende onderhandelingen deels vertraagd worden.

Vraag 7

Bent u bereid om de onderhandelingen over de aanpassing van bestaande verdragen zo
snel mogelijk weer op te starten teneinde buitenlandse bedrijven uit te sluiten van
de arbitragemechanismes in die verdragen? Zo ja, welke stappen gaat u nemen om dat
mogelijk te maken? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 7

Het kabinet is gecommitteerd aan de modernisering van de Nederlandse IBO’s, waaronder
het uitsluiten van het gebruik door brievenbusfirma’s, en bekijkt de mogelijkheden
om de (her-) onderhandelingen zo snel mogelijk te hervatten. Dit is ook afhankelijk
van de mogelijkheden en bereidheid van onze onderhandelingspartners.

Vraag 8

Wanneer wordt het voor buitenlandse investeerders onmogelijk om Nederlandse handelsverdragen
te misbruiken om andere overheden aan te klagen?

Antwoord 8

Zoals aangegeven zijn internationale verdragsonderhandelingen langdurige processen,
ook zonder COVID-restricties. Overigens heronderhandelt Nederland niet alle verdragen
zelf, sommige verdragen worden door de Europese Commissie namens de EU onderhandeld
die dan de bestaande bilaterale investeringsverdragen van EU lidstaten met dat land
vervangen. Voorbeelden zijn de nieuwe EU investeringsakkoorden met Vietnam, Canada
(CETA) en Singapore en de onderhandelingen daarover met o.a. Mexico.

EU lidstaten mogen op grond van Verordening 1219/2012 alleen bilaterale investeringsbeschermingsovereenkomsten
met derde landen sluiten dan wel heronderhandelen na toestemming van de Europese Commissie,
zolang er geen overeenkomst tussen de Europese Unie en dat derde land bestaat, en
de EU niet van plan is om met dat land te onderhandelen.

Nadat verdragen zijn (her-)onderhandeld dienen beide partijen deze nieuwe verdragen
te ratificeren voordat deze in werking kunnen treden. Aan Nederlandse zijde vereist
dit instemming van het parlement.