Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Leijten over het nieuws dat de laatste onafhankelijke radiozender van Hongarije door premier Orban is weggewerkt

Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
17 maart 2021).

Vraag 1, 2, 4

Wat vindt u van het nieuws dat nu ook Klubrádió, de laatste onafhankelijke radiozender
van Hongarije, dinsdag de rechtszaak heeft verloren en ook haar biezen moet pakken?1

Kunt u bevestigen dat het stopzetten van de radiofrequentie van Klubrádió niets meer
is dan een puur politiek besluit van Orban om de oppositie de mond te snoeren?2

Wat is de laatste stand van zaken wat betreft de mediavrijheid en het medialandschap
in Hongarije?

Antwoord 1, 2, 4

Voor een recente analyse van de persvrijheid en het medialandschap in Hongarije verwijs
ik naar het landenhoofdstuk over Hongarije in het Rechtsstaatrapport van 2020, door
de Europese Commissie gepubliceerd op 30 september jl. Hierin concludeert de Commissie
dat de pluriformiteit van de mediamarkt gevaar loopt in Hongarije. De laatste jaren
is de overheidscontrole op publieke media vergroot. Dit heeft geleid tot verschraling
van het medialandschap. Tevens melden onafhankelijke mediakanalen stelselmatige obstructie
en intimidatie, terwijl een trend van economische overname van dergelijke kanalen
aanleiding geeft tot extra bezorgdheid.3

Het is een zorgelijke ontwikkeling dat het onafhankelijk radiostation Klubrádió de
uitzendlicentie verloor voor relatief kleine administratieve overtredingen. Persvrijheid
en mediapluriformiteit zijn beginselen die onlosmakelijk verbonden zijn met een goed
functionerende democratische rechtsstaat, en alle lidstaten dienen deze beginselen
te respecteren.

Vraag 3, 5

Hoe is het mogelijk dat de Europese Commissie zo stil is geweest over deze recente
ontwikkeling?

Wat zegt dit over het handhaven van de Europese waarden en normen dat lidstaten zomaar
kritische media kunnen afstoten?

Antwoord 3, 5

In reactie op het verlies van de uitzendlicentie van Klubrádió heeft de Commissie
de Hongaarse regering middels een brief gevraagd het radiostation in de lucht te houden.
Tevens heeft de Commissie, net als verschillende EU lidstaten waaronder Nederland,
publiekelijk zorgen geuit over het verlies van de uitzendlicentie en Hongarije opgeroepen
persvrijheid en mediapluriformiteit te beschermen.

Tegelijkertijd heeft de EU niet veel rechtstreekse bevoegdheden waar het gaat om media.
De EU waakt via de Media Pluralisme Monitor over de pluriformiteit van de sector.
Mediapluriformiteit is ook een van de vier pijlers in het jaarlijkse Rechtsstaatrapport
waarin wordt gerapporteerd over de stand van de rechtsstaat in de EU lidstaten. Verder
is in de Audiovisuele Mediadienstenrichtlijn de regelgeving met betrekking tot onafhankelijkheid
van nationale mediatoezichthouders versterkt. Daarnaast werken nationale mediatoezichthouders
samen aan onafhankelijke en effectieve naleving van Europese regelgeving binnen de
European Regulators Group for Audiovisual Media Services (ERGA).

Op 3 december jl. lanceerde de Commissie een actieplan met betrekking tot Europese
media in het digitale tijdperk. Het Actieplan zet langs verschillende sporen in op
versterking van persvrijheid en mediapluralisme. Zo voorziet de Commissie nog voor
dit jaar een aanbeveling waarin rekening wordt gehouden met nieuwe online bedreigingen
waarmee vooral vrouwelijke journalisten te maken krijgen. Ook maakt een eveneens voor
2021 gepland initiatief om journalisten en het maatschappelijk middenveld te beschermen
tegen misbruik van procesrecht onderdeel uit van het Actieplan. Daarnaast zet het
in op duurzame financiering van projecten voor juridische en praktische bijstand aan
journalisten binnen en buiten de EU, de ondersteuning van samenwerking, journalistieke
partnerschappen en normen, en de versterking van de diversiteit en transparantie van
de media (inclusief transparantie van de eigendom van de media met een nieuwe monitor
voor de eigendom van de media, transparantie van overheidsreclame).

Vraag 6

Bent u bereid vanuit Nederland ook op Europees niveau hier aandacht voor te vragen
om zo de druk op Hongarije op te voeren?

Antwoord 6

Eén van de vier pijlers van het jaarlijkse Rechtsstaatrapport dat vorig jaar voor
het eerst verscheen en waarin alle lidstaten, en dus ook Hongarije, langs de rechtsstatelijke
meetlat worden gelegd, ziet op pluriformiteit en vrijheid van de media. De structurele
dialoog hierover in de Raad biedt de mogelijkheid voor Nederland om ongewenste ontwikkelingen
op dit terrein te bespreken. Mediavrijheid is, onder het thema «vrijheid van meningsuiting»,
tevens één van de punten van zorg in de EP-resolutie waarmee de artikel 7-procedure
in september 2018 tegen Hongarije werd ingeleid. Het Portugees Voorzitterschap heeft
agendering van de artikel 7-procedures tegen zowel Hongarije als Polen tentatief voorzien
voor de Raad Algemene Zaken van 11 mei a.s.

Vraag 7

Welke stappen bent u concreet van plan namens Nederland te ondernemen om deze schandalige
ontwikkeling aan te kaarten?

Antwoord 7

Er wordt in Europees en bilateraal verband door Nederland regelmatig aandacht gevraagd
voor het belang van persvrijheid en mediapluriformiteit. Laatstelijk middels lopende
diplomatieke contacten nadat Klubrádió de uitzendlicentie verloor. Ook heeft Nederland
zich samen met de Europese Commissie en gelijkgestemde landen publiekelijk uitgesproken
over het belang van pluriforme media na het verlies van de uitzendlicentie van radiostation
Klubrádió.

Bevordering van persvrijheid is een sleutelonderdeel van de vrijheid van meningsuiting,
een van de prioriteiten van het Nederlandse mensenrechtenbeleid. Het kabinet spant
zich hiervoor in via projecten gefinancierd uit onder meer het Mensenrechtenfonds
en het Programma Ondersteuning Buitenland Beleid, de Nederlandse inzet in de VN-Mensenrechtenraad
en middels de organisatie van (publieke) bijeenkomsten zoals bijvoorbeeld de World
Press Freedom Conferentie die plaatsvond in december jl. Ten slotte wordt kennisuitwisseling
gestimuleerd via de organisatie van studiebezoeken voor journalisten. In 2020 werd
een dergelijk bezoek georganiseerd voor journalisten uit de Visegrad 4-landen (Hongarije,
Polen, Slowakije en Tsjechië) met de focus op onderzoeksjournalistiek.