Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Hijink over het bericht 'Slechte eigenrisicokeuzes maken de zorgverzekering duurder voor laagopgeleiden'

Antwoord van Minister Van Ark (Medische Zorg) (ontvangen 25 februari 2021).

Vraag 1, 2

Wat is uw reactie op het bericht «Slechte eigenrisicokeuzes maken de zorgverzekering
duurder voor laagopgeleiden»?1

Wat is uw reactie op de constatering dat er een sterke samenhang bestaat tussen de
sociaaleconomische status (inkomen, opleiding) van mensen en de keuzekwaliteit en
dat dus het vrijwillige eigen risico een ongelijkheidsdimensie in de zorg introduceert?

Antwoord 1, 2

Het onderzoek onderstreept de bekende bevinding dat mensen met een relatief laag inkomen
of laag opleidingsniveau minder geneigd zijn om voor een vrijwillig eigen risico te
kiezen dan mensen met een relatief hoog inkomen of hoog opleidingsniveau. Dit vind
ik niet onlogisch, want een verzekerde met een lager inkomen heeft mogelijk meer behoefte
aan financiële zekerheid. De mogelijkheid dat een verzekerde bij het gebruik van zorg
bijvoorbeeld 885 euro (bij een vrijwillig eigen risico van 500 euro) uit eigen zak
moet betalen, maakt wellicht dat hij of zij terughoudend is om voor een vrijwillig
eigen risico te kiezen.

Ik vind het belangrijk dat verzekerden goed geïnformeerd worden over het vrijwillig
eigen risico. Het is daarom goed dat vergelijkingssites en zorgverzekeraars het vrijwillig
eigen risico toelichten aan de hand van bijvoorbeeld keuzehulpen en rekenvoorbeelden.
Daarnaast zijn er initiatieven (zoals de VoorzieningenWijzer en Poliswijzer) die verzekerden
helpen bij het kiezen van de juiste zorgpolis.

Vraag 3

Wat is uw reactie op de constatering dat marktconforme voorzieningen tot een aanzienlijke
ongelijkheid kunnen leiden wanneer bepaalde consumentencategorieën in dit soort omgevingen
«slechtere» beslissingen nemen? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 3

Onderzoek binnen de gedragswetenschappen laat zien dat het vermogen van consumenten
om informatie te wegen en rationale keuzes te maken begrensd is. Financiële keuzes
worden nogal eens onbewust, snel en intuïtief gemaakt. Deze effecten worden versterkt
in situaties die gepaard gaan met stress, waardoor mensen minder goed in staat zijn
om weloverwogen keuzes te maken. Bekend is dat lager opgeleiden vaker te maken hebben
met financiële stress, omdat zij een grotere kans hebben om te behoren tot de groep
financieel kwetsbare Nederlanders.2

Daarom is het van belang dat de keuzeomgeving en de dienstverlening zo ingericht wordt
dat mensen worden geholpen bij het maken van financieel gezonde keuzes. In het Actieplan
Consumentenkeuzes, dat de Minister van Financiën eind 2019, in samenwerking met Wijzer
in geldzaken, is gestart (zie Kamerstuk 32 013, nr. 224) werken bijvoorbeeld de financiële sector, consumentenorganisaties en kennisinstituten
samen aan de ontwikkeling van vernieuwende manieren om consumentenkeuzes te faciliteren.
Recent heeft de Minister van Financiën uw Kamer geïnformeerd over de voortgang van
het Actieplan.3 Bovendien zet het kabinet in op het bevorderen van de financiële geletterdheid van
burgers.

Vraag 4, 5

Wat is uw reactie op het feit dat van de groep mensen die een kleine kans heeft op
hoge zorgkosten, met name mensen met een hoog inkomen een hoog vrijwillig eigen risico
kiezen?

Deelt u de mening dat dit onderzoek bevestigt dat het vrijwillig eigen risico slechts
enkelen ten goede komt? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 4, 5

Verzekerden maken zelf de afweging of zij een vrijwillig eigen risico willen afsluiten.
Hierbij spelen factoren als verwachte zorgkosten, maar bijvoorbeeld ook de premiekorting,
de eigen financiële positie en de mate van risicoaversie een rol. Cijfers4 laten zien dat circa 13 procent van de verzekerden voor een vrijwillig eigen risico
kiest. Het is dus niet zo dat slechts enkele verzekerden voor een vrijwillig eigen
risico kiezen.

Vraag 6, 7

Deelt u de mening dat het vrijwillig eigen risico de solidariteit in het zorgstelsel
aantast? Kunt u uw antwoord toelichten?

Als het vrijwillig eigen risico niet eerlijk uitpakt, is het dan niet beter het vrijwillig
eigen risico af te schaffen? Kunt u uw standpunt toelichten?

Antwoord 6, 7

Onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB) laat zien dat iedereen per jaar 3 euro
(mee)betaalt aan de verstrekte premiekortingen voor het vrijwillig eigen risico (zie
Kamerstuk 29 689, nr. 1025). Dit is een zeer beperkt bedrag ten opzichte van de inkomensafhankelijke bijdrage
en de jaarlijkse premie. De zorg is in Nederland namelijk in hoge mate gebaseerd op
inkomens- en risicosolidariteit. Zo wordt de helft van de zorgkosten voor de curatieve
zorg betaald door middel van de inkomensafhankelijk bijdrage. De andere helft bestaat
uit de nominale premie en de eigen betalingen. Voor de nominale premie geldt een verbod
op premiedifferentiatie. Dit betekent dat gezonde en ongezonde verzekerden dezelfde
premie betalen voor hetzelfde verzekeringsproduct. De zorgtoeslag biedt verzekerden
met een laag inkomen ondersteuning voor de nominale premie en het eigen risico.

Uit «Zorgkeuzes in Kaart 2020» blijkt dat door afschaffing van het vrijwillig eigen
risico de zorguitgaven met afgerond 100 miljoen euro per jaar zouden stijgen, omdat
verzekerden die op dit moment een vrijwillig eigen risico hebben na afschaffing meer
zorg zouden gaan gebruiken.