Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Raan over de weeffout in de subsidiëring voor CO2-afvang en -opslag (Carbon Capture Storage)

Antwoord van Minister Van ’t Wout (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen 8 februari
2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 1134.

Vraag 1

Kent u het bericht «Investeren in CO2-opslag wordt onnodig lucratief»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat de Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++)
subsidie voor CO2-afvang en -opslag ofwel «Carbon Capture Storage» (CCS) afhangt van het verschil tussen
de kostprijs per ton CO2 en de marktprijs van de Europese CO2-heffing «Emission Trading System» (ETS)?

Antwoord 2

De SDE++ houdt inderdaad rekening met de kostprijs van de techniek, verminderd met
de marktwaarde van de productie. Bij CCS is dit laatste de ETS-prijs voor CO2.

Vraag 3

Klopt het dat bedrijven de nationale CO2-heffing niet hoeven te betalen wanneer deze bedrijven hun CO2-uitstoot onder de grond stoppen door middel van CCS?

Antwoord 3

Bedrijven hoeven geen CO2-heffing te betalen indien zij minder CO2 uitstoten dan de gestelde benchmark. CO2 die is afgevangen en opgeslagen wordt niet gezien als uitstoot en telt niet (meer)
mee voor de hoogte van de CO2-uitstoot. Of bedrijven wel of geen CO2-heffing hoeven te betalen als zij (een deel van) hun CO2-uitstoot opslaan, hangt af van hun totale CO2-uitstoot en hoe zij presteren ten opzichte van de gestelde benchmark.

Vraag 4

Beaamt u dat, wanneer bedrijven hun CO2-uitstoot onder de grond stoppen en ze daardoor de nationale CO2-heffing niet hoeven te betalen, dit zorgt voor vermeden kosten aan de kant van deze
bedrijven en dat de nationale CO2-heffing dus een tweede component zou moeten zijn in de prijs van CCS? Zo nee, waarom
niet?

Antwoord 4

Nee, dit zou ingaan tegen de wortel-stokgedachte van het Klimaatakkoord, waarbij enerzijds
geborgd wordt dat de industrie de reductieopgave realiseert (de stok) en anderzijds
Nederland aantrekkelijk wordt gehouden voor investeringen door verduurzamende industrie
(de wortel). De CO2-heffing zoals opgenomen in het Klimaatakkoord is bedoeld als stok achter de deur:
een hoge boete over het teveel aan uitstoot als bedrijven niet investeren in CO2-reductie. De CO2-heffing is ook alleen van toepassing op CO2-uitstoot boven een vooraf vastgestelde benchmark voor een bepaalde sector. Het bedrijf
hoeft alleen heffing te betalen als het boven die benchmark uitkomt.

Daartegenover staat de wortel: een pakket aan maatregelen zoals de verbrede SDE++
om bedrijven in staat te stellen te investeren in CO2-reductie in Nederland. Investeringen in technologieën die veelal nog niet breed toegepast
worden en nu nog niet rendabel zijn. Deze instrumentenmix in onderlinge samenhang
zorgt dat beide doelen van het hoofdstuk industrie uit het Klimaatakkoord worden gerealiseerd.

De CO2-heffing dient niet om de onrendabele top van projecten te verkleinen. Om deze reden
wordt in de SDE++ niet gecorrigeerd voor de CO2-heffing.

Vraag 5

Kunt u de volgende hypothetische berekening verifiëren: De kostprijs voor CCS is 100
euro per ton CO2. De overheid vergoedt het verschil tussen de kostprijs voor opslag en de ETS marktprijs.
Op dit moment is de marktprijs zo'n 25 euro. Bedrijven kunnen dus een subsidie van
75 euro per ton krijgen. Mocht de nationale CO2-heffing van rond de 30 euro wel worden meegenomen, dan zou de subsidie 45 euro per
ton CO2 zijn in 2021?

Antwoord 5

Dit is inderdaad een hypothetische berekening, welke uitgaat van een vaste prijs voor
de CO2-uitstoot in de nationale CO2-heffing. De heffing is echter gebaseerd op een uitstoot ten opzichte van een benchmark,
dus het is niet mogelijk om deze berekening in algemene zin te maken.

Vraag 6

Beaamt u dat het Planbureau voor de leefomgeving (PBL) de CO2-heffing moet meenemen in het bepalen van zowel de marktprijs, de lange termijn prijs,
als de bodemprijs voor CO2? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 6

Nee, zie mijn antwoord op vraag 4 waarom er in de SDE++ niet gecorrigeerd wordt voor
de CO2-heffing.

Vraag 7

Beaamt u dat er geen CCS-subsidie meer nodig zal zijn in 2030, wanneer de nationale
CO2-heffing wordt meegenomen, omdat de nationale CO2-heffing in 2030 hoger is dan de kostprijs voor CCS (respectievelijk 125 euro voor
de CO2-heffing en 100 euro voor de kostprijs van CCS)? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 7

Nee, het kabinet is niet voornemens om in de SDE++ te corrigeren voor de CO2-heffing. Zie voor verdere toelichting hierop mijn antwoorden op vraag 4 en 5.

Vraag 8

Klopt het dat het loont voor bedrijven om juist nu te investeren in CCS, omdat ze
nu een relatief hoge subsidie krijgen en deze subsidie de aankomende jaren gaat dalen,
aangezien het verschil tussen de ETS marktprijs en de kostprijs kleiner gaat worden?

Antwoord 8

Nee, dat is niet juist. In de SDE++ wordt de onrendabele top van projecten vergoed.
Daarbij wordt jaarlijks gekeken naar zowel de kostprijs van de verschillende technieken
als de markwaarde van de geleverde output, uitgaande van een marktconform rendement.
Het is dus niet zo dat het voor bedrijven aantrekkelijker is om te investeren op het
moment dat de subsidie hoog is; de onrendabele top van de betreffende investering
is dan namelijk ook hoog. Van belang voor ondernemers is de hoogte van het beoogde
rendement, welke door de jaren heen constant is, en niet de hoogte van de subsidie.

Vraag 9

Klopt het dat, om de rangorde te bepalen waarin CCS-projecten in aanmerking komen
voor een SDE++ subsidie, technieken zoals zon, wind en CCS met elkaar worden vergeleken
op basis van de prijs per vermeden ton CO2? Klopt het dat hierin niet de opgewekte
stroom van zon en wind en de ketenemissies van CCS, zon en wind worden meegenomen?

Antwoord 9

Ja, dat klopt. Binnen de SDE++ concurreren verschillende technieken met elkaar op
basis van de prijs per vermeden ton CO2. In de rangorde wordt rekening gehouden met de directe emissies (scope 1) en indirecte
emissies (scope 2) bij de verschillende technieken. Voor CCS geldt daarbij wel dat
de uitstoot door het gebruik van energie in het transportnetwerk voor eventuele additionele
compressie en injectie van CO2in het lege gasveld niet wordt meegenomen. Deze wordt door PBL op hooguit 2% geschat.

Binnen de SDE++ worden de ketenemissies (scope 3) niet meegenomen. Voor CCS betreft
dit de emissies die verband houden met de productie van aardgas en transport naar
Nederland. Voor zonnepanelen en windmolens betreft dit de emissies die gerelateerd
zijn aan de productie van zonnepanelen en windmolens en transport (naar Nederland).
Dat zou de complexiteit van de regeling te groot maken.

Vraag 10

Beaamt u dat CCS veel lager in de SDE++ rangschikking zou staan ten opzichte van lange
termijn duurzame technieken (zonne-energie, wind, etc.) als de ketenemissies en opgewekte
stroom zouden worden meegenomen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 10

Nee, de directe en indirecte emissies (scope 1 en 2) worden op dit moment al zo goed
als mogelijk meegenomen in de bepaling van de rangschikking. Zie voor een verdere
toelichting mijn antwoord op vraag 9.

Vraag 11

Erkent u dat de werkelijke kosten voor een CCS-installatie veel hoger liggen dan 100
euro per ton CO2, omdat de bankgaranties, volgens u, niet geïnd worden wanneer CCS-projecten niet
gerealiseerd worden in het geval dat de nationale CO2-heffing wordt meegenomen in het bepalen van de marktprijs? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 11

Nee, de bankgarantie heeft geen effect op de werkelijke kosten van een CO2-installatie. Deze bankgarantie word enkel geïnd (door de overheid) bij het niet-realiseren
van het project.

Over de voortgang van het Klimaatakkoord en in het bijzonder de CO₂-heffing heb ik
uw Kamer, maar ook recent de Europese Commissie, geïnformeerd in het kader van de
discussie rondom de Europese Green Deal. Daarbij heb ik aangegeven dat ik niet voornemens
ben om binnen de SDE++-regeling te corrigeren voor de CO₂-heffing. Het doel van de
CO₂-heffing is namelijk om te borgen dat de industrie de investeringen doet die nodig
zijn voor het behalen van het reductiedoel. Het doel is niet om collectieve middelen
op te halen, noch om de businesscase voor verduurzaming voor de betreffende bedrijven
te verbeteren.

De SDE++ en de CO₂-heffing volgen hierbij de wortel- en stokgedachte en borgen dat
we de beide doelen van het hoofdstuk industrie uit het Klimaatakkoord realiseren,
namelijk CO₂-reductie in de industrie zekerstellen én Nederland aantrekkelijk houden
voor investeringen door verduurzamende industrie. Voor de afvang en opslag van CO₂
geldt dat voor nieuwe installaties een uitvoeringsovereenkomst moet worden afgesloten
waarbij een bankgarantie wordt overgelegd. Om te borgen dat betrokken partijen door
dit vraagstuk geen financiële risico’s lopen, heb ik in een eerder stadium aan hen
aangegeven deze bankgarantie niet te innen als zij hun project niet wensen door te
zetten als binnen de SDE++ een correctie plaatsvindt voor de nationale CO₂-heffing.

Vraag 12

Hoeveel bedrijven hebben een subsidie aangevraagd voor CCS en hoeveel van deze subsidies
zijn al toegekend en voor welk bedrag?

Antwoord 12

Er is een overzicht gepubliceerd met aangevraagde subsidies in de eerste ronde van
de SDE++ in 2020 in mijn Kamerbrief van (Kamerstuk 31 239, nr. 328). Voor CCS zijn 7 aanvragen binnengekomen met een totale subsidieaanvraag van € 2,1
miljard. Op dit moment is de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) bezig
met het beoordelen en controleren van de aanvragen. Op het moment dat de beoordeling
is afgerond, voorzien einde voorjaar, zal ik uw Kamer informeren over de daadwerkelijk
toegekende subsidies.

Vraag 13

Klopt het dat CCS gesubsidieerd wordt totdat er maximaal 7,2 megaton CO2 is afgevangen, en klopt het dat bij volledige utilisatie hiervan er 8,1 miljard euro
(7,2 megaton per jaar x 15 jaar x (100 [euro per ton CO2 maximale basisbedrag] – 25 [euro per ton CO2 bodemprijs]) gaat naar CCS?

Antwoord 13

Er geldt inderdaad, conform de afspraken in het Klimaatakkoord, een plafond van 7,2
Mt CO2per jaar (in 2030) voor de industriesector als onderdeel van hun opgave uit het Klimaatakkoord.
Het is echter niet mogelijk om op basis hiervan vooraf het maximale verplichtingenbudget
voor CCS te berekenen. De maximale basisbedragen en bodemprijzen voor technieken worden
namelijk elk jaar berekend door het PBL en worden indien nodig jaarlijks aangepast.
De basisbedragen voor de CCS-categorieën in toekomstige jaren zijn daarom nog niet
bekend. Daarnaast worden projecten in de SDE++ geprikkeld om in te dienen voor een
lager basisbedrag dan het maximale tarief. In de eerste ronde zijn er al aanvragen
gedaan die lager dan 100 euro per ton CO2zijn. Het is nu uiteraard nog niet bekend voor welk tarief potentiele aanvragers in
de toekomst hun aanvraag indienen.

Tot slot geldt dat de verwachte uitbetaalde subsidie in de praktijk vaak substantieel
lager ligt dan het maximale verplichtingenbudget. Dit komt omdat de verwachte marktwaarde
(de ETS-prijs) naar verwachting boven de bodemprijs ligt. Op dit moment is de ETS-prijs
ongeveer 34 euro en naar verwachting zal de ETS-prijs nog verder stijgen door de aanscherping
van het EU-klimaatdoel naar 55% in 2030.

In het Klimaatakkoord is de afspraak gemaakt dat jaarlijks wordt gemonitord wat het
doelbereik is van de SDE++ en welk mogelijk beslag CCS zal leggen op het beschikbare
budget. Wanneer onverhoopt toch meer dan de helft van de kasuitgaven in 2030 voor
de nieuwe industrieopties naar CCS dreigt te gaan, dan zal op dat moment worden geëvalueerd
of er maatregelen nodig en wenselijk zijn. Op deze manier zal er voldoende budget
beschikbaar blijven voor andere duurzame technieken terwijl er ook voldoende perspectief
wordt geboden aan de industrie om de benodigde voorbereidingen te treffen en hun reductieopgave
op een kosteneffectieve wijze te realiseren.

Vraag 14

Is het mogelijk dat deze theoretische 8,1 miljard euro in één of twee subsidierondes
kan worden aangevraagd, mede door de hoge rangschikking van CCS? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 14

Het is theoretisch mogelijk dat het plafond voor CCS in twee subsidierondes wordt
bereikt, maar het is de vraag of dit ook daadwerkelijk gebeurt. Zie voor aanvragen
in de eerste ronde mijn antwoord op vraag 12. Zie voor een toelichting op het bedrag
van € 8,1 miljard mijn antwoord op vraag 13.

Vraag 15

Beaamt u dat bij mogelijke volledige utilisatie van subsidiëring van 8,1 miljard euro
aan CCS, dit geld vervolgens niet naar oplossingen gaat die zowel CO2-uitstoot reduceren als duurzame energie opwekken, zoals wind of zon, en dat CCS hiermee
de energietransitie vertraagt? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 15

Nee. Bij de verbreding van de SDE+ is ervoor gekozen om naast de opwek van duurzame
energie ook de CO2-reductie in andere sectoren, zoals de industrie, te stimuleren. In de SDE++ zijn
daarom ook technieken opgenomen die wel CO2reduceren, maar geen energie opwekken. Met een volledige toekenning van 7,2 Mton aan
beschikkingen voor CCS blijft er de komende jaren nog voldoende budget over voor andere
technieken, waardoor de energietransitie niet wordt vertraagd. Daarnaast borgen de
afspraken in het Klimaatakkoord, zoals het plafond voor CCS, de zeef en de tijdshorizon
dat de energietransitie niet wordt vertraagd door de gewenste investeringen in CCS.

Vraag 16

Beaamt u dat bovengenoemde vertraging daarmee tegen de principes van het Klimaatakkoord
ingaat en dat de «inperkingsafspraken» van CCS uit het Klimaatakkoord niet werken?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 16

Nee, zie mijn antwoord op vraag 15.

Vraag 17

Klopt het dat bedrijven, die een subsidie krijgen voor CCS, vijf jaar de tijd hebben
om CCS daadwerkelijk te realiseren en bij ontvangst van de subsidie nog geen van de
benodigde vergunningen hoeven te hebben/bezitten?

Antwoord 17

Bedrijven hebben inderdaad 5 jaar de tijd om hun CCS-project te realiseren. Zij moeten,
indien zij nog niet over de benodigde vergunningen beschikken, ten tijde van de aanvraag
van de subsidie wel een vergunning hebben aangevraagd en een bankgarantie overleggen.
Dit is bedoeld om non-realisatie te voorkomen. Ook moeten CCS-projecten binnen 2,5
jaar de opdracht voor levering van de onderdelen van de bouw van de installatie hebben
gegeven en de vergunningen voor de installatie overleggen. Met deze aanvullende voorwaarden
wordt getracht om al eerder dan na 5 jaar de non-realisatie te voorkomen. Een project
ontvangt pas daadwerkelijk subsidie als er CO2ondergronds is opgeslagen.

Dergelijke lange realisatietermijnen zijn gangbaar voor dit type technieken in verband
met de benodigde bouwtijd van projecten. Ook voor andere technieken in de SDE++ geldt
een realisatietermijn, zo ook voor zonne- en windprojecten.

Vraag 18

Beaamt u dat de energietransitie mogelijk vijf jaar vertraging oploopt, wanneer na
vijf jaar blijkt dat de aanvragers de CCS niet hebben gerealiseerd, er dus geen CO2 is afgevangen en geen geld is gegaan naar het opwekken van duurzame energie? Zo nee,
waarom niet?

Antwoord 18

Nee. Bij alle technieken in de SDE++ speelt dat er een risico bestaat dat de projecten
uiteindelijk niet worden gerealiseerd. In het antwoord op vraag 17 heb ik aangegeven
wat ik doe om dit bij CCS-projecten te voorkomen. Non-realisatie komt daarnaast ook
veel bij hernieuwbare energieprojecten voor. Er zijn in de regeling verschillende
waarborgen die de hoeveelheid non-realisatie zo goed mogelijk proberen te beperken.
Daarnaast wordt in de SDE++-ramingen rekening gehouden met het feit dat een deel van
de projecten niet zal worden gerealiseerd. Op deze manier wordt gezorgd dat het beschikbare
budget zo goed mogelijk wordt besteed met oog op het realiseren van de doelstellingen.

Tot slot zal de nationale CO2-heffing een sterke prikkel geven om CCS-projecten te realiseren omdat hiermee de heffing
voor industriepartijen voorgebleven kan worden. De nationale heffing borgt de klimaatopgave
van de industrie in 2030.

Vraag 19

Vindt u de SDE++ een logisch instrument voor CCS, ook gegeven de grootte van de techniek
en de onzekerheid over de realisatie en gezien het feit dat het concurreert met duurzame
technieken zoals zon en wind?

Antwoord 19

Ja. De SDE++ is een geschikt instrument om de grootschalige uitrol van CO2-reducerende technieken te ondersteunen. Daarnaast heeft de SDE++ als voordeel dat
het verschillende technieken, waaronder CCS, op transparante wijze met elkaar laat
concurreren om subsidie. Dat voorkomt dat specifieke technieken of projecten worden
bevoordeeld en stimuleert een kosteneffectieve transitie.

Vraag 20

Kunt u bovenstaande vragen één voor één en ruimschoots voor het notaoverleg Klimaat
en energie op 1 februari 2021 beantwoorden?

Antwoord 20

De antwoorden zijn voor het schriftelijk overleg Klimaat en Energie op 10 februari
naar uw Kamer verstuurd.