Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Paternotte en Diertens over het plots sluiten van de teststraat op Schiphol

Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december
2020).

Vraag 1

Kunt u aangeven hoeveel reizigers vanuit risicogebieden naar Schiphol zijn gevlogen
tussen het begin van juni tot 5 augustus, de periode die u omschreef als de periode
waarin het vliegverkeer nog niet echt van start was gegaan?1

Antwoord 1

Ja. Het betreft over deze periode circa 220.000 passagiers (excl transfer passagiers.
Voor transferpassagiers geldt dat er in deze periode circa 367.600 via Schiphol reisden
– één transferreiziger leidt tot twee transfer bewegingen). In dezelfde periode vorig
jaar kwamen er 4,5 miljoen passagiers aan op Schiphol.

Vraag 2

Klopt het dat u de teststraat op Schiphol nooit een proef hebt genoemd tijdens een
persconferentie?

Antwoord 2

Dat klopt niet. Tijdens de persconferentie van 1 september heb ik het volgende gemeld:
«Het beleid is op dit moment: testen als je klachten hebt. En in een aantal situaties
maken we het ook mogelijk om asymptomatisch te testen maar vooralsnog alleen in een
proefopstelling. Dus bijvoorbeeld die proef zoals die geldt nu rond de app, maar ook
op Schiphol is er een proefsituatie bij asymptomatisch testen van reizigers die terugkomen
uit een oranje land. En we zullen bij al die proeven eerst de evaluatie doen en als
die evaluatie uitwijst dat dat van toegevoegde waarde is, dan kunnen we het besluit
alleen maar nemen om het vervolgens ook te doen als de capaciteit dat toe laat».

Vraag 3

Waren het Ministerie van Infrastructuur & Waterstaat en de luchthaven Schiphol N.V.
op de hoogte van het feit dat de teststraat een proef was?

Antwoord 3

Ja, zij waren ervan op de hoogte dat de teststraat op Schiphol onderdeel uitmaakte
van- een vrijwillige steekproefsgewijze testsetting – waarbij de meerwaarde van testen
zonder klachten werd onderzocht. Overigens was het, zoals ik tijdens het plenair debat
van op 12 augustus ook heb aangegeven in reactie op de vragen van het lid Jetten,
de intentie om kleinschalig te beginnen op Schiphol en zo snel mogelijk op te schalen,
al naar gelang de uitvoering dit aankan. In de daaropvolgende periode bleek helaas
dat de labcapaciteit in toenemende mate onder druk kwam te staan.

Daarom heb ik in de Kamerbrief Lessons Learned van 1 september jl. gemeld dat, in
het geval van schaarse testcapaciteit, het nodig kan zijn om te prioriteren op hoe
dit wordt aangewend. En op 11 september dat besluit ook genomen.

In het OMT advies van 14 september heeft het OMT geadviseerd dat er bij schaarste
aan testcapaciteit een prioritering naar doelgroepen moet zijn. Het OMT heeft geadviseerd
om bij schaarste in de testcapaciteit inkomende reizigers zonder klachten op Schiphol
niet meer routinematig te testen. Dat zie ik als een ondersteuning van mijn besluit
op 11 september.

Vraag 4

Klopt het dat u in elke Kamerbrief waarin de ontwikkelingen rond de teststraat vermeld
werden, heeft gezegd dat deze «opgeschaald» dan wel «beheerst opgeschaald» zou worden?
Waaruit kon worden afgeleid dat het uw voornemen was de teststraat na de «proef» weer
te sluiten?

Antwoord 4

Zoals ik op uw vorige Kamervragen ook antwoordde: «Zoals gemeld aan uw Kamer in mijn
brief van 6 augustus was de teststraat op Schiphol hoe dan ook een manier om onderzoek
te doen naar de effectiviteit van het testen van mensen zonder klachten in dit geval
reizigers. Vanwege de druk op de labcapaciteit werd besloten om de teststraat op Schiphol
voorlopig niet uit te breiden en eerst de resultaten van het onderzoek af te wachten».
Daarnaast klopt het dat we ook hebben gezegd dat er beheerst opgeschaald zou worden.
Dat bleek helaas niet mogelijk. Het voornemen om de teststraat weer te sluiten nadat
de resultaten van de proef binnen zouden komen, heb ik inderdaad niet genoemd. Ik
ging er namelijk niet vanuit dat dat nodig zou zijn. In latere brieven en tijdens
de persconferentie had ik nogmaals kunnen benadrukken dat de teststraat op Schiphol
nog steeds onderdeel uitmaakte van een proef waarbij de meerwaarde van testen zonder
klachten werd onderzocht.

Vraag 5

Herinnert u zich dat u in antwoord op vraag 49 schreef dat er voorafgaand aan de start
van de proef geen proefopzet of doelomschrijving van de proef was, en deze «gaandeweg
is ontwikkeld»? Kunt u aangeven wanneer de proefopzet wél was ontwikkeld en wilt u
in uw antwoord een gedetailleerd tijdpad opnemen?

Antwoord 5

Nee. Het RIVM is niet voor start van de proef gevraagd een opzet te ontwikkelen. De
opzet van de proef is ontwikkeld terwijl de teststraat al van start was gegaan. Dat
is niet vooraf gebeurd omdat de teststraat binnen een heel korte tijd is opgezet.

Vraag 6

Herinnert u zich uw antwoord op vraag 50, waarin u aangeeft dat afspraken over duur,
doel en omvang van de proef mondeling zijn gemaakt met de GGD Kennemerland en het
RIVM? Wilt u hiermee zeggen dat alle afspraken aangaande duur, doel en omvang van
de proef mondeling zijn gemaakt en hierover niets in communicatie per e-mail noch
whatsapp tussen het ministerie, de GGD en het RIVM is terechtgekomen?

Antwoord 6

Uiteraard is hier op meerdere momenten contact over geweest, zo is er ook communicatie
over geweest via de mail.

Vraag 7

Deelt u de mening dat het feit dat de teststraat op Schiphol een lager vindpercentage
had dan andere teststraten, geen reden is om te concluderen dat mensen zonder klachten
uit een risicogebied testen geen meerwaarde heeft? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 7

In het OMT advies van 14 september heeft het OMT geadviseerd dat er bij schaarste
aan testcapaciteit een prioritering naar doelgroepen moet zijn. Daarin heeft zij geadviseerd
om bij schaarste in de testcapaciteit inkomende reizigers zonder klachten op Schiphol
niet meer routinematig te testen. Dat zie ik als een ondersteuning van mijn besluit
op 11 september.

Afhankelijk van de prevalentie in Nederland heeft het testen van reizigers zonder
klachten uit risicogebieden meer of minder meerwaarde in het kader van de infectieziektebestrijding.
Er is niet geconcludeerd dat het testen op Schiphol inefficiënt is, alleen dat het
in vergelijking met de overige teststraten het vindpercentage lager lag in de periode
dat de teststraat op Schiphol open was en dus minder efficiënt was. Het besluit de
teststraat op Schiphol te sluiten had te maken met de druk op testcapaciteit.

Vraag 8

Deelt u de mening van de vragenstellers dat het feit dat er 325 positief geteste mensen
zijn gevonden in de korte periode dat de teststraat met maar beperkte openingstijden
open was, terwijl de teststraat voornamelijk bedoeld was voor mensen zonder klachten,
juist aangeeft dat een dekkend testbeleid kan bijdragen aan het beheersen van de verspreiding
van het coronavirus? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 8

Het testen van mensen zonder klachten is minder effectief dan het testen van mensen
met klachten. Vandaar dat de prioriteit vooralsnog uit ging van het testen van het
testen van mensen met klachten. Nu de doorlooptijden onder de 2*24 liggen heb ik besloten
dat mensen die uit het bron en contactonderzoek en de CoronaMelder naar voren komen
zich ook kunnen laten testen op de 5de dag na het contact per 1 december. Ik onderzoek of het mogelijk is om inkomende reizigers
die uit een hoog-risicogebied komen per 15 januari 2021 op dag 5 na aankomst in Nederland
te laten testen zodat hun quarantaine bij een negatieve test kan worden beëindigd.
Momenteel geldt nog de dringende oproep dat niet-noodzakelijke reizen naar het buitenland
tot medio januari moeten worden vermeden. De LCT heb ik om advies gevraagd of de testcapaciteit
toereikend is voor deze doelgroep, en GGD GHOR heb ik gevraagd om mij te adviseren
over de uitvoeringsaspecten omdat om een flink aantal vervoersstromen gaat. Vooralsnog
heeft het OMT geadviseerd dat mensen zonder klachten met de PCR test getest moeten
worden.

Vraag 9

Klopt het dat uit de cijfers verzameld bij het testen van álle reizigers uit risicogebieden
bij terugkomst in Duitsland halverwege augustus juist een vindpercentage werd gevonden
dat meer dan twee keer zo hoog was als dat bij andere teststraten?2

Antwoord 9

Volgens de gegevens die ik tot mijn beschikking heb gekregen is dat juist. In de zomerperiode
bleek grofweg 2% van de tests van de terugkeerders uit risicogebieden positief, tegenover
een landelijk gemiddelde van 1%.

Vraag 10

Kunt u bevestigen dat uit gedragsonderzoek van het RIVM blijkt dat maar 3 op de 10
mensen aangaf thuis in quarantaine te blijven in geval van milde klachten of bij terugkomst
uit een (hoog)risicogebied?3 Zo ja, wat vindt u ervan dat dit op dit moment één van de weinige maatregelen is
om de verspreiding van het virus over de grens in te dammen?

Antwoord 10

Ja. Daarom wordt er ook gewerkt aan het aantrekkelijker maken van de quarantaine.
Ook wanneer inkomende reizigers uit hoog-risico gebieden getest kunnen worden, dan
zal dit alsnog op dag 5 zijn voordat zij na een negatieve test de quarantaine kunnen
beëindigen.

Vraag 11

Een beroep doende op art. 68 van de Grondwet houdende tot een plicht de Staten-Generaal
inlichtingen te verschaffen waarvan het verstrekken niet in strijd is met het belang
van de staat; kunt u de Kamer de «ontwikkelde en uitgewerkte opzet en aanpak» van
de teststraat op Schiphol doen toekomen, ongeacht wanneer deze ontwikkeld is? Zo nee,
waarom niet?

Antwoord 11

Het RIVM is betrokken bij de proefopzet toen de proef al een maand liep. Het RIVM
heeft toen samen met de GGD Kennemerland een concept proefopzet ontwikkeld voor een
gestructureerde evaluatie, waarbij meer gegevens verzameld zouden worden voor alle
geteste mensen dan nu het geval was, bijvoorbeeld om te bepalen welk deel van de mensen
reizend uit risicogebieden getest werden, naar welke landen deze mensen gereisd hadden,
en of ze klachten hadden. Voordat aan alle privacy en technische eisen voldaan was
om dit te bewerkstelligen, is de proef op Schiphol gestopt. Het concept is daarna
niet verder uitgewerkt. U vindt bijgevoegd deze concept opzet. 4

Vraag 12

Wanneer kan de Kamer de conclusies op de onderzoeksvragen van de proef verwachten?

Antwoord 12

De conclusie van het onderzoek over het testen op Schiphol is meegestuurd met de kamerbrief
van 13 oktober jongstleden, ze staan beschreven in de notitie reizigers.

Vraag 13

Kunt u aangeven waarom u in uw antwoord op vraag 52 van onze eerdere Kamervragen stelt
dat ««in Duitsland de gratis tests voor alle reizigers uit het buitenland sinds 15 september
zijn afgeschaft»», terwijl deze uitspraak eerder al is ontkracht omdat dit voor terugkeerders
uit risicogebieden nog wel gratis toegankelijk is?5

Antwoord 13

Op het moment van beantwoording van de kamervragen was het zo dat Duitsland de beleidswijziging
zou invoeren waarbij gratis tests voor terugkerende reizigers ut risicogebieden werden
afgeschaft. Dit als onderdeel van een bredere herziening van het test- en quarantainebeleid.
Echter, vlak na dat moment bleek dat invoering vertraagd moest worden vanwege noodzakelijk
overleg tussen Bond- en deelstaten. Dit heeft de beantwoording ongelukkigerwijs gekruist.
Duitsland heeft recent het beleid weer gewijzigd naar een quarantaineverplichting
van 10 dagen met op de 5e quarantainedag een PCR test. Bij een negatieve uitslag kan
de quarantaine eindigen. Het testen voor of direct na binnenkomst is daarmee komen
te vervallen.

Vraag 14

Kunt u bevestigen dat voor de categorie reizigers waar Nederland de teststraat op
Schiphol voor open had gesteld, namelijk uit oranje gebieden met veel coronabesmettingen,
op dit moment in Duitsland op alle luchthavens al sinds juli gratis coronatesten mogelijk
zijn?

Antwoord 14

Nee. In Duitsland zijn er veel luchthavens waar reizigers uit risicogebieden zich
konden laten testen. Dit gold echter niet voor alle luchthavens. Het beleid in Duitsland
is recent gewijzigd naar een quarantaineverplichting van 10 dagen met op de 5e quarantainedag
een PCR test. Bij een negatieve uitslag kan de quarantaine eindigen. Het testen voor
of direct na binnenkomst is daarmee komen te vervallen.

Vraag 15

Klopt het dat sinds september een aantal Europese landen, zoals België, Italië en
Luxemburg, juist coronateststraten op luchthavens aan het openen zijn?6 Klopt het dat deze luchthavens doorgaans gebruik maken van (snelle) antigeen testen
in plaats van PCR-testen?

Antwoord 15

Er worden inderdaad op een aantal Europese luchthavens teststraten opgezet. Dit gaat
meestal om PCR-testen. Sommige luchthavens, zoals Italië maken gebruik van antigeentesten.
Op dit moment zijn de antigeen testen voor Nederland nog niet gevalideerd voor mensen
zonder klachten. De PCR test komt wel in aanmerking voor het testen van mensen zonder
klachten.

Vraag 16

Kunt u bevestigen dat Schiphol medio oktober de enige luchthaven in Europa was met
meer dan 600 vluchten per dag?7

Antwoord 16

In de periode van 10 tot en met 15 oktober 2020 vonder er gemiddeld 635 vluchten per
dag plaats van en naar Schiphol, al was hier wel sprake van een sterke fluctuatie.
De drukste dag telde 718 vluchten en de rustigste dag 548 vluchten. Daar past de kanttekening
bij dat in de aantallen ook vrachtvluchten mee worden gerekend, die niet worden geraakt
door de coronamaatregelen en reisadviezen

Vraag 17

Acht u het wenselijk dat wanneer onder andere België, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg
en Italië op luchthavens terugkerende inwoners laten testen dit juist op de drukste
luchthaven van Nederland helemaal niet gebeurt? Zo ja, kunt u dit toelichten?

Antwoord 17

Zoals ik ook in mijn voorgaande vragen heb aangegeven, wordt het testen van mensen
zonder klachten en met name reizigers als minder prioritair gezien dan het testen
van mensen met klachten. Wanneer er schaarste is in de testcapaciteit dan moet er
een prioritering plaatsvinden. Verder verwijs ik u naar het antwoord op vraag 8.

Vraag 18

Deelt u de mening dat dekkend testbeleid op luchthavens een noodzakelijk onderdeel
vormt van een doeltreffende beheersing van het coronavirus? Zo ja, bent u bereid om
ook op de Nederlandse luchthavens zo snel mogelijk naar een dekkend testbeleid toe
te werken, desnoods door de inzet van commerciële sneltesten die door de reizigers
zelf betaald moeten worden? Zo ja, hoe wenst u dit te doen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 18

In de brief aan uw Kamer over de stand van zaken inzake COVID-19 van 18 november jl.8 heb ik aangegeven dat ik een negatief testresultaat verplicht wil stellen voor noodzakelijke
reizigers uit COVID-19 risicogebieden om daarmee risico’s voor de volksgezondheid
en verspreiding van het virus te beperken.

Daarnaast wordt onderzocht of het mogelijk is om inkomende reizigers vanuit COVID-19
risicogebieden per 15 januari 2021 op dag 5 na aankomst in Nederland te laten testen,
zodat hun quarantaine kan worden beëindigd.

Op dit moment is alleen de PCR test voldoende gevalideerd om ook bij mensen te gebruiken
zonder klachten. De antigeen test is nog niet gevalideerd voor mensen zonder klachten
zoals reizigers.

Vraag 19

Indien de teststraat op Schiphol weer heropstart, wordt het dan een voortzetting van
de proef of een volledig functionerende teststraat?

Antwoord 19

Zie antwoord op vraag 18 en mijn Kamerbrief van 18 november.9

Vraag 20

Kunt u deze vragen elk afzonderlijk beantwoorden voor het schriftelijk overleg Covid-19
en personenverkeer, dat mogelijk in de week na het herfstreces wordt gepland door
de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat in de Kamer?

Antwoord 20

Dat is helaas niet gelukt.