Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Wiersma over het bericht 'Amazon: wolf in wolfskleren voor start-ups.'

Antwoord van Staatssecretaris Keijzer (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen 24 september
2020).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Amazon: wolf in wolfskleren voor start-ups»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Deelt u de mening dat het zeer onwenselijk is dat grote techreuzen het overnameproces
misbruiken om waardevolle informatie van start-ups te achterhalen en dit gebruiken
om zelf een concurrerend product op de markt te brengen?

Antwoord 2

Ja, ik deel de mening dat het onwenselijk is als machtige techbedrijven het overnameproces
zouden misbruiken om waardevolle informatie van startups te achterhalen. In het bericht
waarnaar wordt gerefereerd, worden cases uit de Verenigde Staten geschetst waarin
Amazon met startups over potentiële overnames sprak. Daarbij hebben volgens het bericht
verschillende startups informatie met Amazon gedeeld, bijvoorbeeld over hoe hun technologie
werkt. In de omschreven cases zag Amazon vervolgens af van een investering, waarna
het soortgelijke producten op de markt bracht onder de merknaam Amazon, soms met zeer
nadelige gevolgen voor de betrokken startups. Alhoewel ik moet uitgaan van de informatie
in het bericht en er bijvoorbeeld nog rechtszaken lopen, is dat begrijpelijkerwijs
geen wenselijke uitkomst voor de betrokken startups.

Het is wel zo dat potentiële kopers informatie nodig hebben om een beeld te kunnen
vormen van de waarde van een onderneming voor ze een bod uitbrengen. In beginsel ligt
daarbij de verantwoordelijkheid om te bepalen welke informatie wordt gedeeld bij de
betrokken partijen zelf. Van hen wordt verwacht in te schatten of het delen van informatie
hen kan schaden, mocht een overname niet gerealiseerd worden. Om te voorkomen dat
die informatie misbruikt wordt om de concurrentiepositie van de koper te bevoordelen,
kunnen partijen hun contractmanagement hierop inrichten. Dat kan onder meer door een
geheimhoudingsverklaring overeen te komen met daarin bepalingen over de gebruiksdoeleinden
van de informatie en wat ermee moet gebeuren als de overname niet doorgaat, bijvoorbeeld
dat de informatie verwijderd moet worden na het afbreken van de transactie.

Ik kan me alleen goed voorstellen dat dit bij een overname door een machtig platform
veel lastiger is. Door de onevenwichtige verhoudingen tussen een platform met een
stevige marktpositie en een startup, kan de onderhandelingspositie tussen partijen
uit balans raken, zodat het moeilijk is voor een onderneming om invloed uit te oefenen
op de voorwaarden die overeen worden gekomen. Daarom is een sterk nationaal ecosysteem
voor tech bedrijven belangrijk, waarin Nederlandse startups zelf sterke en zelfstandige
spelers kunnen worden met voldoende kapitaal en talent om door te groeien en beter
weerstand te kunnen bieden aan ongewenste overname door dominante partijen. Om de
groei van deze bedrijven te stimuleren werkt het kabinet aan het inrichten van een
nationale scale-up faciliteit met Europese en nationale middelen en bijdragen van
private investeerders, waarvoor € 150 miljoen beschikbaar wordt gesteld vanuit het
Rijk.2

Vraag 3 en 4

In hoeveel Nederlandse start-ups heeft Amazon belang en/of een plek in de directie?
Is het bekend of Nederlandse start-ups ook slachtoffer zijn geworden van het investerings-
en transactieproces dat Amazon lijkt te gebruiken om concurrerende producten te ontwikkelen?
Zo ja, hoe vaak leidde dit tot het einde van een bedrijf en welke stappen zijn genomen
om dit tegen te gaan en de start-ups te hulp te schieten? Zo nee, bent u bereid om
te anticiperen op de mogelijkheid dat dit in Nederland kan gaan gebeuren?

Indien er nog geen Nederlandse start-ups slachtoffer zijn geworden van informatiemisbruik
waarbij Amazon concurrerende producten op de markt brengt: hoe groot acht u de kans
dat Amazon deze praktijken ook zal doorvoeren in Nederland? Deelt u de mening dat
Nederlandse start-ups moeten worden beschermd tegen informatiemisbruik van techreuzen?
Welke stappen bent u van plan te ondernemen om informatiemisbruik te voorkomen? Hoe
zorgt u ervoor dat Nederlandse start-ups worden behoed voor informatiemisbruik van
Amazon?

Antwoord 3 en 4

Ik heb geen zicht op in hoeveel Nederlandse startups Amazon een belang of plek in
de directie heeft. In gesprekken die ik met ondernemers voer over hun ervaringen in
de platformeconomie heb ik tot zover geen signalen ontvangen over misbruik van het
overname- en transactieproces. Ik vind het wel goed dat het lid Wiersma aandacht vraagt
voor deze signalen uit de Verenigde Staten. Dit kan nuttig zijn als signaal aan Nederlandse
ondernemers om bij het aangaan van potentiële transacties naast de mogelijke voordelen
ook oog te hebben voor de risico’s van informatieverstrekking door hier vooraf heldere
afspraken over te maken. Ik zal dat ook meenemen in de gesprekken en contacten die
ik heb. Sommige ondernemers geven in gesprekken met mij wel aan dat wanneer zij producten
aanbieden op een platform, het platform soms gebruik maakt van informatie over hun
transacties om te bepalen welke producten winstgevend zijn. Deze informatie gebruikt
een platform dan om een concurrerend product aan te bieden tegen een lagere prijs
of met betere zichtbaarheid op het platform. Op platformmarkten is het voor ondernemers
soms niet mogelijk voorwaarden over het gebruik van hun data te bedingen die hen beschermen
tegen informatiemisbruik, vanwege de afhankelijkheid die zij van een platform ervaren.
In de signalen die ik opvang, hebben ondernemers de keuze om ofwel met de eenzijdig
door het platform gestelde voorwaarden akkoord te gaan of helemaal geen producten
of diensten op het platform aan te bieden. Wanneer een platform zo’n belangrijke positie
heeft dat ondernemers er niet omheen kunnen als ze actief willen zijn op de markt,
hebben ze dus eigenlijk geen keuze. Dit is onwenselijk.

In dit soort gevallen is er allereerst mogelijk een rol weggelegd voor het mededingingstoezicht,
specifiek door te handhaven op het verbod op misbruik van een machtspositie. Dit heeft
ook de aandacht van de Europese Commissie, die een onderzoek3 is gestart naar het bevoordelen van eigen producten door Amazon. Ik kijk met interesse
uit naar de uitkomsten hiervan. In de platformeconomie komt het mededingingstoezicht
soms ook te laat, bijvoorbeeld omdat de tijd die het in beslag neemt om misbruik te
onderzoeken en aan te tonen, ondernemingen al uit de markt gedrukt kunnen zijn. Daarom
pleit ik ook er ook voor om het in Europa mogelijk te maken vooraf in te grijpen bij
platforms met een poortwachterspositie.4 Onderdeel van mijn beleidsinzet is om te zorgen dat een toezichthouder kan eisen
dat wanneer een platform een poortwachterspositie heeft, het regels voor eerlijke
contractvoorwaarden moet naleven om de balans in onderhandelingsmacht tussen platform
en ondernemer te herstellen. Om te borgen dat zulk ingrijpen proportioneel is, stel
ik voor dat een toezichthouder op basis van de specifieke omstandigheden bepaalt hoe
dit wordt ingevuld. Ook zou een toezichthouder moeten kunnen ingrijpen op verstorende
bevoordeling van eigen producten door een platform. Mijn oproep heeft zijn vruchten
afgeworpen; de Europese Commissie heeft aangekondigd in het vierde kwartaal van dit
jaar met voorstellen in lijn hiermee te komen.5

Vraag 5

Herinnert u zich dat u in uw antwoord op de schriftelijke vragen van leden Wiersma
en Aartsen over het bericht «hoe de Facebook-CEO zichzelf zou inperken»6 aangaf een moreel appel te doen op grote techbedrijven? Hoe heeft dit vorm gekregen?
Heeft u het idee dat de grote techbedrijven voldoende verantwoordelijkheid nemen en
bij hun handelen oog hebben voor het publieke belang? Zo nee, welke stappen bent u
voornemens te zetten om dit toch te realiseren?

Antwoord 5

Ja, uw vragen en mijn antwoord daarop herinner ik me. Het zag op het feit dat de nieuwe
dienstverlening die dit soort ondernemingen biedt, en de wijze waarop ze dat doen,
soms leidt tot de vraag welke wet- of regelgeving van toepassing is. Het staat ondernemingen
vrij om wetgeving op de voor hen meest gunstige wijze uit te leggen, maar dit is niet
altijd in het publieke belang. Ik heb daarom via de beantwoording van de eerdere Kamervragen
grote techbedrijven opgeroepen om hun verantwoordelijkheid proactief te nemen. Platforms
spelen namelijk een steeds grotere rol bij het behartigen van publieke belangen en
moeten deze verantwoordelijkheid ook voelen. Ook in gesprekken die ik met deze bedrijven
heb wijs ik ze hierop en ik zal hen hier ook op blijven wijzen. Indien platforms deze
verantwoordelijkheid onvoldoende nemen en bijvoorbeeld concurrenten op oneigenlijke
wijze van de markt drukken door eigen producten te bevoordelen of onredelijke voorwaarden
aan consumenten of ondernemers te vragen, is het wenselijk dat een toezichthouder
in kan grijpen op basis van het mededingingstoezicht en met een nieuw poortwachtersinstrumentarium
dat op Europees niveau zal worden voorgesteld.

Vraag 6

Hoe vaak komt het voor dat een start-up dreiging ervaart van een techreus? Wat is
de huidige stand van zaken ten aanzien van uw inzet in Europa om de huidige meldingdrempels,
die op het moment gebaseerd zijn op omzet, aan te passen Zou het aanpassen van de
meldingsdrempel volgens u helpen om informatiemisbruik tegen te gaan of zijn er extra
toezichtregels nodig voor overnames van start-ups om dergelijk misbruik van bijvoorbeeld
Amazon tegen te gaan? Wat zou de Europese Unie volgens u verder kunnen doen om de
strategie van Amazon waarbij zij door start-ups gedeelde informatie gebruikt om concurrerende
producten aan te bieden tegen te gaan?

Antwoord 6

In mijn antwoord op vraag 4 heb ik uitgelegd welke signalen ik ontvang van startups
over problemen die zij ervaren met machtige platforms. Ik vind het dan ook belangrijk
dat er regelgeving komt om startups beter te beschermen tegen techreuzen. Eén van
de maatregelen die ik in Europa voorstel is het aanpassen van de meldingsdrempels
voor fusies en overnames. Op dit moment is nog niet duidelijk of en wanneer de Europese
Commissie de drempels aan gaat passen. Dat neemt niet weg dat ik mij in Europa onverminderd
blijf inzetten voor de aanpassing van de fusiedrempels. Mijn inzet om een additionele
meldingsdrempel in te voeren is bedoeld om te zorgen dat zulke overnames binnen het
vizier van de toezichthouder komen. Het aanpassen van meldingsdrempels zal geen gevolgen
hebben voor overnames waarbij een machtig techbedrijf besluit om de overname niet
door te zetten. Ook bij meldingsplichtige fusies kan de beschreven problematiek zich
immers voordoen. Naast het aanpassen van fusiedrempels pleit ik voor regelgeving voor
platforms met een poortwachtersfunctie. Dit moet zoals hierboven aangegeven kleine
ondernemers beschermen tegen grote techreuzen, bijvoorbeeld regels voor situaties
waarin een poortwachtersplatform zelf producten aanbiedt die de startup ook via het
platform aanbiedt. De Europese Commissie komt naar verwachting in het vierde kwartaal
van dit jaar met regelgeving.

Vraag 7

Hoe wordt er in Nederland omgegaan met techreuzen, zoals Amazon, die zich terugtrekken
uit investeringen om vervolgens de opgedane kennis te gebruiken om een concurrerend
product op de markt te brengen? Welke consequenties kunnen deze bedrijven hieraan
ondervinden in Nederland? Is er volgens u voldoende zicht op dit soort praktijken?
Hebben toezichthouders voldoende mogelijkheden om dergelijke praktijken te bestraffen?
Hebben rechters voldoende handvatten om schadevergoeding af te dwingen indien er sprake
is van inbreuk op intellectueel eigendom?

Antwoord 7

Zoals aangegeven in mijn beantwoording van de voorgaande vragen ligt hier allereerst
een verantwoordelijkheid voor partijen zelf via hun contractmanagement. Ik wijs bedrijven
er vaak op dat zij er verstandig aan doen hun product te beschermen door bijvoorbeeld
een octrooi, model en/of merkregistratie of als bedrijfsgeheim. Dan staan ze sterker
mocht zich iets voordoen. Als een Nederlands bedrijf meent dat een machtig platform,
maar ook een ander bedrijf, zich terugtrekt uit investeringen om vervolgens de opgedane
kennis te gebruiken om een concurrerend product op de markt te brengen, dan kan er
sprake zijn van een inbreuk op een intellectueel eigendomsrecht, een bedrijfsgeheim
of kan er op een andere wijze sprake van onrechtmatig handelen. Het bedrijf kan daartegen
optreden door de potentiele inbreukmaker in rechte te betrekken waarna de rechter
uitmaakt of er daadwerkelijk sprake van een inbreuk. De wet, waaronder het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering, biedt in deze gevallen handvatten om in deze of een
aparte procedure (ook) schadevergoeding te vorderen.

In sommige gevallen waarin het gebruiken van informatie om een concurrerend product
op de markt te brengen tot onwenselijke situaties leiden, kunnen toezichthouders hierbij
al ingrijpen via het mededingingsrecht. Om informatiemisbruik en het bevoordelen van
eigen producten door techreuzen aan te pakken pleit ik in aanvulling daarop voor regelgeving
voor platforms met een poortwachterspositie. Zoals in de beantwoording van de vragen
3 en 4 gezegd wordt verwacht dat de Europese Commissie in het vierde kwartaal van
dit jaar met voorstellen op dit gebied komt.