Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Van Raan en Wassenberg over biomassa uit Estland

Antwoord van Minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen 7 september
2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 3199.

Vraag 1

Kent u het bericht «De ecologische ramp achter biomassa. Hoe in Estland de biodiversiteit
wordt geofferd op het altaar van ons klimaatbeleid»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2, 3 en 4

Is het juist dat er in Nederland gebruik gemaakt wordt van biomassa uit Estlandse
bossen?

Hoeveel biomassa komt er per jaar naar Nederland vanuit Estland en uit wat voor soort
bossen is dit afkomstig? Kunt u aangeven of de bomen afkomstig zijn uit oer-, natuur-
of productiebos?

Kunt u aangeven wat voor duurzaamheids- en kapeisen er gelden voor oer-, natuur- en
productiebossen in Estland?

Antwoord 2, 3 en 4

Het is juist dat er in Nederland gebruik gemaakt wordt van biomassa uit Estlandse
bossen, maar het is mij niet bekend hoeveel biomassa er jaarlijks geïmporteerd wordt
uit Estland. De duurzaamheidseisen die verbonden zijn aan de SDE+-subsidie (vastgelegd
in de Regeling conformiteitsbeoordeling vaste biomassa voor energietoepassingen) gelden
voor alle vaste biomassa die ingezet wordt voor energietoepassingen. Deze eisen hebben
onder andere betrekking op de wijze van bosbeheer en de aanwezigheid van een beheersplan.
Het behouden van biodiversiteit is daar een onderdeel van. Als de biomassa aan deze
eisen voldoet, dan is de biomassa duurzaam voor energietoepassingen. Als niet voldaan
wordt aan de Nederlandse wettelijke eisen, dan is deze biomassa niet duurzaam en mag
deze niet ingezet worden onder de SDE+-subsidie.

Vraag 5, 6 en 7

Is het u bekend dat Graanul Invest, de leverancier van houtpellets aan RWE-centrales
in Nederland, bos kapt in het Nationaal Park Lahema, een Natura 2000-gebied? Zo ja,
erkent u dat dit rechtstreeks in gaat tegen de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn
en wat bent u van plan daaraan te doen?

Kunt u aangeven welke beschermde soorten negatief worden beïnvloed door de kap in
Estlandse bossen en specifiek door Graanul Invest?

Kunt u aangeven of er sprake is van overexploitatie in Estlandse bossen, aangezien
er in 2017 en 2018 12 miljoen kubieke meter hout verdween, ruim boven de volgens wetenschappers
duurzaam verantwoorde 8,4 miljoen kuub?2 Zo nee, waarom niet? Zo ja, vindt u dit gewenst?

Antwoord 5, 6 en 7

Het is op de eerste plaats aan de Estlandse overheid om de activiteiten van Graanul
Invest te reguleren in lijn met Europese en Estlandse regels. Voor mij is het primair
van belang dat houtpellets die worden geleverd aan Nederlandse bedrijven voldoen aan
de Nederlandse duurzaamheidseisen. De houtpellets die in Nederland worden ingezet
hebben een onafhankelijke verklaring van een accreditatieorganisatie waaruit blijkt
dat voldaan wordt aan deze duurzaamheidseisen, waaronder nationale en internationale
wetgeving.

Vraag 8

Beaamt u dat er sprake is van kaalkap in Estland omdat dit de enige manier is om de
volumes te krijgen, die gevraagd worden door de gesubsidieerde biomassacentrales in
Nederland? Zo nee, waarom niet? Zo ja, beaamt u dat 85% van de houtpelletproductie
afkomstig is van kaalkap?3

Antwoord 8

De volumes die Nederland gebruikt, komen niet alleen uit Estland. Sterker nog, verreweg
de meeste vaste biomassa die ingezet wordt in Nederland, komt uit Nederland4. Daarnaast worden er duurzaamheidseisen gesteld aan de koolstofvoorraden in de bossen
waar de biomassa vandaan komt; deze zijn vastgelegd in de Regeling conformiteitsbeoordeling
vaste biomassa voor energietoepassingen. De koolstofvoorraden dienen in stand te worden
gehouden, dan wel te worden bevorderd. Als dit niet het geval is en er een langlopende
koolstofschuld optreedt, dan kan de biomassa niet als duurzame biomassa worden ingezet
in Nederland.

Vraag 9

Klopt het dat nieuw aangelegd bos van een jaar oud ook meegeteld wordt bij het totale
bosareaal van een land, waardoor het lijkt alsof het jaarlijkse totaal stabiel blijft,
ondanks de kaalkap?

Antwoord 9

Het klopt dat op basis van internationale regels het bosareaal berekend wordt zonder
rekening te houden met de leeftijd van een bos: er wordt gerapporteerd over het totale
bosareaal. Dat is de reden waarom we in de Nederlandse duurzaamheidscriteria eisen
stellen aan de koolstofschuld: het bos waaruit houtpellets komen moet minstens evenveel
CO2 opnemen als eraan onttrokken wordt.

Vraag 10, 11, 12 en 13

Bent u, gezien de import van biomassa uit Estland naar Nederland, bereid onderzoek
te laten doen door een onafhankelijke partij naar de boskap (kaalkap) en de ecologische
gevolgen daarvan in Estlandse bossen?

Kunt u zich herinneren dat u in de Eerste Kamer zei dat, wanneer er een vermoeden
zou zijn dat er hele bomen gekapt werden, hiernaar gekeken zou worden?

Wanneer gaat u dit onderzoek uitvoeren?

Bent u bereid lokale natuur en bosbeschermingsexperts hierin te horen, zoals de Estse
ecoloog Asko Lohmus?

Antwoord 10, 11, 12 en 13

Ik wil benadrukken dat het kabinet zich inzet voor duurzaam bosbeheer wereldwijd zoals
uiteengezet in de recente Kamerbrief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
en de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (Kamerstuk 30 196, nr. 708). Daar vraagt het kabinet ook aandacht voor in EU-verband. Zoals vaker door mij betoogd
gaat het bij het waarborgen van duurzaam bosbeheer niet om de vraag of er sprake is
van «hele bomen» die worden gekapt, maar om de vraag of het hout duurzaam geteeld
is: voor de houtpellets die gesubsidieerd geleverd worden aan de Nederlandse bedrijven
wordt rest- en dunningshout gebruikt. Dunningshout kunnen hele bomen zijn, die afkomstig
zijn uit de houtproductie, maar ook uit natuurbeheer, zolang het maar gaat om duurzaam
geteeld hout.

Bosbeleid is primair een verantwoordelijkheid van de lidstaten zelf. Het is daarom
primair aan de Estlandse overheid om het bosbeheer in Estland te reguleren en daarover
verantwoording af te leggen aan het Estse parlement. Als het om Europese wetgeving
gaat of internationale afspraken, dan is het aan de Europese Commissie om erop toe
te zien dat lidstaten daar uitvoering aan geven. Ik heb geen aanwijzingen dat Estland
daar geen uitvoering aan geeft.

Niettemin wil Nederland met de duurzaamheidseisen het duurzaam beheer van bossen bevorderen.
Daar wordt ook op gestuurd doordat een onafhankelijke toetsingscommissie bepaalt welke
certificaten voldoen aan onze duurzaamheidseisen en door toezicht door de NEa op of
gebruikers ook beschikken over de juiste certificaten. Vanuit dit borgingssysteem
heb ik geen signalen dat er in Nederland met subsidie houtpellets worden gebruikt
die niet aan de duurzaamheidseisen uit de Regeling conformiteitsbeoordeling vaste
biomassa voor energietoepassingen voldoen. Ook een recent onderzoek over de houtpellets
die in Nederland worden gebruikt toont aan dat er niet geconcludeerd kan worden dat
de in Nederland ingezette houtpellets niet duurzaam zouden zijn.5 Zodoende zie ik geen aanleiding voor een onderzoek.

Vraag 14, 15, 16 en 17

Is het correct dat zelfs bij zogeheten duurzaam beheer «clear cutting» (kaalkap) wordt
toegepast, waarbij slechts één of enkele stammen in een bosvak blijven staan, en bomen
met een diameter onder de 36 centimeter tot resthout worden gerekend? Zo nee, wanneer
worden bomen dan tot resthout gerekend?

Bent u bekend met de definitie van Enviva dat een boom met een diameter kleiner dan
36 centimeter, als resthout wordt gezien?6

Kunt u aangeven welke definitie van resthout de Nederlandse overheid hanteert, welke
definitie de Estlandse overheid hanteert en welke definitie Graanul Invest hanteert?

Acht u bomen met een diameter kleiner dan 36 centimeter, geen bomen?

Antwoord 14, 15, 16 en 17

De eisen voor duurzaam bosbeheer die nageleefd moeten worden om in Nederland met subsidie
gebruik te mogen maken van houtpellets, zijn vastgelegd in de Regeling conformiteitsbeoordeling
vaste biomassa voor energietoepassingen. Deze eisen zien op de algehele duurzaamheid
van het bosbeheer. Duurzaam bosbeheer kan op vele manieren worden gerealiseerd. Daarbij
gaat het niet om de diameter van de stam.

De Regeling conformiteitsbeoordeling maakt onderscheid in primaire, secundaire en
tertiaire reststromen. Alle reststromen die direct uit het bos komen, zijn primaire
reststromen die aan de meest strikte duurzaamheidseisen moeten voldoen. Secundaire
reststromen (uit de houtverwerkingsindustrie) en tertiaire reststromen (zoals houtafval)
hoeven aan minder duurzaamheidseisen te voldoen.

Het gebruik van een hele boom (ongeacht hun diameter) wordt vooral bepaald de houtkwaliteit
voor bepaalde toepassingsmogelijkheden en de marktomstandigheden van die toepassingsmogelijkheden.
Daarbij staat het optimaal economische benutten van de gevelde stam voorop.

Vraag 18 en 19

Bent u het ermee eens dat mogelijk de helft van de houtpellets afkomstig van Graanul
Invest bestaat uit hele bomen, aangezien Graanul Invest een verhouding van een-op-een
hanteert aan hele boomstammen en zaaghout voor pellets?7 Zo nee, waarom niet? Zo ja, bent u bereid om levering van houtpellets van Granuul
Invest onmiddellijk te verbieden?

Is het juist dat er nog onduidelijkheid is over de mate waarin hele bomen voor pelletproductie
worden gebruikt, zoals niet-gouvernementele organisaties (NGO's) stellen in het rapport
«Beschikbaarheid en toepassingsmogelijkheden van duurzame biomassa» van het Planbureau
voor de Leefomgeving (PBL)? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kunt u aangeven hoe u uitvoering
geeft aan de EU-biodiversiteitsstrategie om voornamelijk gebruik te maken van biomassa-reststromen
en om het gebruik van hele bomen als biomassabron te minimaliseren?

Antwoord 18 en 19

De houtpellets die in Nederland ingezet worden komen in de praktijk uit de onvermijdelijke
reststromen van de reguliere productie van hout. Er zijn al decennia lang productiebossen,
die worden beheerd voor het maken van planken, bouwmaterialen en papier. De productie
hiervan is financieel het meest aantrekkelijke doel van deze bossen. De reststromen
gaan naar de pelletfabrikant. Dankzij de productie van houtpellets krijgen deze reststromen
dus een nuttige toepassing. Daarmee sluit dit beleid volledig aan bij de EU-biodiversiteitsstrategie.

Vraag 20 en 21

Kent u de signalen dat de Estlandse overheid niet vrij is van corruptie?8 Acht u dat wenselijk?

Kunt u uitsluiten dat er vervalste kapvergunningen worden vergeven in Estland? Zo
nee, hoe kan dan de betrouwbaarheid van certificaten worden vastgesteld?

Antwoord 20 en 21

Eén van de Nederlandse duurzaamheidseisen is dat anticorruptie-wetgeving wordt nageleefd.
Certificaten borgen de legaliteit in duurzaamheidsbeoordelingen, waaronder het voldoen
aan anticorruptie-wetgeving, en accreditatieorganisaties zien erop toe dat deze beoordelingen
correct worden gedaan.

Vraag 22

Beaamt u dat aangenomen kan worden dat Nederlandse subsidies voor biomassa de vraag
naar houtpellets stimuleren, waardoor mogelijke corruptie verergert, gezien de opmerking
in het bericht dat Nederlandse subsidies de houtkoorts aanwakkeren?9 Zo nee, waarom niet? Zo ja, vindt u dat acceptabel?

Antwoord 22

Nee, dit beaam ik niet. Ten algemene geldt dat de prijs van hout voor andere toepassingen
– zoals in de meubelindustrie – veel hoger ligt, dus de vraag vanuit dergelijke toepassingen
is bepalend voor de kap van bomen in de houtindustrie. Voor de productie van houtpellets
wordt gebruikgemaakt van hout dat afkomstig is uit de houtindustrie, dat anders niet
zou worden gebruikt, of mogelijk gebruikt zou worden voor bijvoorbeeld papierproductie.
De Nederlandse subsidies stimuleren de vraag naar houtpellets, maar niet noodzakelijkerwijs
de noodzaak om meer bomen te kappen.

Vraag 23

Kunt u aangeven of houtpellets van Graanul Invest een certificering hebben ontvangen
en of u dit acceptabel vindt, gezien het feit dat Graanul Invest in Natura 2000-gebieden
kapt en hele bomen gebruikt?

Antwoord 23

De pellets van Graanul Invest zijn gecertificeerd onder meerdere certificatieschema’s,
zoals FSC, PEFC en SBP. Overigens hoeft het kappen van hout in een Natura 2000-gebied
niet in strijd te zijn met de regels uit Natura 2000.

Vraag 24

Deelt u de mening dat het subsidiëren van kaalkap, kap van natuurbos of een aantasting
van de biodiversiteit ongewenst is? Zo nee, waarom niet? Zo ja, bent u bereid om subsidies
voor biomassa afkomstig uit Baltische staten te stoppen?

Antwoord 24

Ik deel die mening zeker. De duurzaamheidseisen die Nederland stelt zijn bedoeld om
ongewenste praktijken te voorkomen. Ik heb geen signalen dat houtpellets die in Nederland
met subsidie worden ingezet niet voldoen aan deze duurzaamheidseisen.

Vraag 25

Bent u tevens bereid om vanuit het voorzorgsprincipe geen subsidie te verlenen aan
biomassacentrales die biomassa gebruiken met een twijfelachtige herkomst?

Antwoord 25

Ik heb geen signalen dat er in Nederland met subsidie biomassa met een twijfelachtige
herkomst wordt gebruikt. Voor houtpellets die grootschalig worden ingezet met subsidie
gelden strikte duurzaamheidseisen die geborgd zijn door een certificaat; dit is juist
bedoeld om twijfelachtige herkomst uit te kunnen sluiten. Voor meer kleinschalige
inzet van (lokaal geproduceerde) biomassa zijn de duurzaamheidsrisico’s veel minder
groot. Desalniettemin zal het kabinet op korte termijn het duurzaamheidskader voor
biomassa vaststellen dat voor alle biomassastromen die met subsidie worden ingezet,
heldere eisen bevat.