Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Alkaya over het evaluatierapport van de schoonmaak van Ogoniland

Antwoord van Minister Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen
17 augustus 2020).

Vraag 1

Bent u bekend met het rapport «No clean-up, no justice» van Amnesty International,
Friends of the Earth Nigeria, Friends of the Earth Europe en Milieudefensie?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Wat is uw appreciatie van het rapport?

Antwoord 2

Het rapport schetst een schokkend beeld van de vervuiling van de Niger Delta en de
gevolgen voor de bevolking. Dit soort rapporten zijn erg belangrijk, omdat hiermee
weer bevestigd wordt dat het schoonmaken van de vervuiling in de Nigerdelta een moeizaam
proces is, dat een lange adem zal vergen.

Vraag 3

Hoe kan het zijn dat maar in 11% van de vervuilde gebieden in de Nigerdelta is gestart
met de schoonmaak? En waarom waren deze plekken alweer verlaten nog voor de COVID-19
pandemie uitbrak?

Antwoord 3

De Niger Delta is ruim twee keer zo groot als Nederland en de schoonmaak een enorme
en uiterst complexe operatie. De schoonmaak wordt uitgevoerd door Hydrocarbon Pollution Remediation Project (HYPREP) welke is opgericht door het Nigeriaanse Federale Ministerie van Milieu en
voor een aanzienlijk deel wordt gefinancierd door oliebedrijven, waaronder Shell.
Het gebied Ogoniland, waar de schoonmaak plaats vindt, beslaat ongeveer 1.000 km2, en is ingedeeld in sublocaties. Ongeveer 5% van deze locaties zijn gecategoriseerd
als eenvoudig en 95% als complex.

De schoonmaak is gestart in deze eenvoudige locaties. Door hiermee te beginnen kunnen
de aannemers zich vertrouwd maken met het terrein en ervaring op doen alvorens met
de complexere locaties te beginnen. HYPREP heeft recent nieuwe locaties, inclusief
complexe locaties, toegekend aan aannemers die klaar zijn om de schoonmaak te starten.

De schoonmaak verloopt helaas langzamer dan verwacht. De selectie van gedegen, gekwalificeerde
aannemers is niet eenvoudig gebleken. Werkzaamheden waren al voor het uitbreken van
de COVID-19 pandemie om verschillende redenen vertraagd of gestaakt. Om de organisatorische
capaciteit van HYPREP te verbeteren zal UNEP op verzoek van de Nigeriaanse autoriteiten
HYPREP naar verwachting de komende 5 jaar ondersteunen en daarbij ook de organisatie
herstructureren.

Vraag 4

Hoe kan het zijn dat gemeenschappen die leven in dat gebied nog steeds geen drinkbaar
water hebben? Wat kunt u eraan doen om dit verhelpen?

Antwoord 4

Een van de aanbevelingen die UNEP deed in een rapport van 2011 is de voorziening van
schoon drinkwater aan zwaar getroffen gemeenschappen. HYPREP is namens de Nigeriaanse
autoriteiten en oliemaatschappijen hier verantwoordelijk voor. Selectie van de gemeenschappen
gebeurt op basis van samples, waarna een aanbestedingsprocedure volgt. De duurzame
voorziening van schoon drinkbaar water voor de hele bevolking is een taak en functie
van de Nigeriaanse autoriteiten (zowel federaal als op deelstaatniveau).

Nederland speelt al sinds 2013 een mediërende rol in de schoonmaak van de vervuilde
gebieden van de Bodo-gemeenschap in Ogoniland in de Niger Delta. In dialoog met HYPREP
en verschillende Nigeriaanse autoriteiten verantwoordelijk voor de implementatie van
HYPREP, kaart de ambassade de voortgang van de schoonmaak en eventuele obstakels aan.
Zo spreekt de ambassade regelmatig over de implementatie van noodmaatregelen, bijvoorbeeld
ten aanzien van de voorziening van drinkwater en het verlenen van gezondheidszorg.
Deze maatregelen zijn in de eerste plaats van belang voor de gezondheid maar ook belangrijk
voor het behouden van een constructieve relatie met de getroffen gemeenschappen en
de continuering van de schoonmaak.

Vraag 5

Bent u bereid zich in te zetten om de opstart van de complexere sites aan te moedigen?

Antwoord 5

Een technisch correct en effectief proces is van belang, ook om te vermijden dat er
meerdere malen naar dezelfde locaties teruggekeerd moet worden. De opstart van complexere
sites kan gestart worden wanneer er voldoende resultaat is geboekt in de eenvoudiger
sites, en er voldoende ervaring beschikbaar is om de complexe sites effectief schoon
te maken.

Vraag 6

Bent u bereid de schoonmaak van de Nigerdelta prioriteit te maken? Wat is uw reactie
op deze en de andere aanbevelingen van het rapport aan Nederland?

Antwoord 6

De situatie in de Nigerdelta is altijd een prioriteit van Nederland geweest in de
relatie met Nigeria. Nederland ondersteunt al jaren maatschappelijke organisaties
in de Niger Delta en speelt sinds 2013 een actieve rol bij de realisering van een
duurzame schoonmaak van delen van de Niger Delta. Nederland zal met alle betrokken
partijen in overleg blijven met als doel dit proces zo goed mogelijk te laten verlopen.

Vraag 7

Wat vind u van de rol van Shell Nigeria in het bestuur van de verantwoordelijke organisatie
voor de schoonmaak, HYPREP? Deelt u de mening dat dit belangenverstrengeling is? Zo
nee, waarom niet?

Antwoord 7

Het bestuur van HYPREP is een gebalanceerd bestuur waarin verschillende belanghebbenden,
inclusief de gemeenschappen en de private sector, worden vertegenwoordigd. De rol
van Shell Nigeria in HYPREP is essentieel voor een goed verloop van de schoonmaak.
Dit door haar rol als oliebedrijf en operator van pijpleidingen, haar relatie met
de olieproducerend gastgemeenschappen, en haar rol in het voorkomen van verdere olievervuiling.
Daarbij financiert Shell de olieschoonmaak voor een aanzienlijk deel. Door de diverse
samenstelling van het bestuur en de actieve rol die het speelt bij de monitoring van
dit project wordt er alles aan gedaan om belangenverstrengeling en de perceptie daarvan
te vermijden. De technische en organisatorische assistentie en betrokkenheid van UNEP
is daarbij van meerwaarde.

Vraag 8

Kunnen we niet minimaal van Shell en de andere oliemaatschappijen die verantwoordelijk
zijn voor de gigantische vervuiling eisen dat verdere olie spills worden voorkomen, zoals nu nog steeds gebeurt? Bent u bereid deze bedrijven hierop
aan te spreken?

Antwoord 8

De vervuiling in de Nigerdelta wordt veroorzaakt door verschillende factoren. Olievervuiling
door oliemaatschappijen is er daar een van. Een andere belangrijke factor is oliediefstal
waarbij pijpleidingen beschadigd worden. Bedrijven zoals Shell worden regelmatig aangesproken
op hun activiteiten en maatschappelijk verantwoord ondernemen in de Nigerdelta. Het
voorkomen van verdere olie spillsvergt een holistische benadering, waar de gemeenschappen, het maatschappelijk middenveld,
de private sector, en de Nigeriaanse overheid bij betrokken worden.

Het kabinet verwacht van bedrijven dat zij ondernemen volgens de OESO-richtlijnen
voor multinationale ondernemingen. Dat betekent dat zij risico’s in hun productieketen
in kaart brengen en deze aan moeten pakken. Dit onderwerp is een belangrijk onderdeel
van de dialoog die wordt gevoerd met oliemaatschappijen.

Vraag 9

Vindt u de situatie van de schoonmaak van de Nigerdelta nog steeds «te complex» voor
een goed/fout afweging over de rol van Shell, inzake de afweging over het toestaan
van deelname aan handelsmissies conform de motie Alkaya/Van den Hul?2 3

Antwoord 9

Alle Nederlandse bedrijven worden bij deelname aan een handelsmissie getoetst aan
het IMVO-kader conform de motie Alkaya/Van den Hul. Op het moment dat een bedrijf
zich aanmeldt voor een handelsmissie verklaart het bedrijf de OESO-Richtlijnen te
onderschrijven en hiernaar te handelen. Indien het redelijk vermoeden bestaat dat
een bedrijf zich de facto niet aan de OESO-richtlijnen houdt, zal de RVO en/of het
Ministerie van Buitenlandse Zaken het gesprek aangaan met dit bedrijf. Het toetsingskader
voor handelsmissies is gericht op het verbeteren van de situatie en niet op het uitsluiten
van bedrijven.

Vraag 10

Wanneer heeft Shell te veel foute dingen gedaan om wél te worden uitgesloten van de
handelsmissies?

Antwoord 10

Zoals gesteld in de Kamerbrief Uitvoering gewijzigde motie van de leden Alkaya en
Van den Hul (motie 26 485, nr. 302) over naleving OESO-richtlijnen door bedrijven die meegaan op handelsmissie, zijn
er verschillende situaties waarin een bedrijf kan worden uitgesloten van handelsmissies.
Indien een IMVO-beleid van een bedrijf onvoldoende wordt bevonden door het Ministerie
van Buitenlandse Zaken kan dit aanleiding zijn voor een verbetertraject met het bedrijf.
Wanneer een bedrijf weigert het verbetertraject uit te voeren, kan dit uitsluiting
van deelname tot gevolg hebben. RVO onderzoekt tevens of het bedrijf voorkomt op de
World Bank list of ineligible firms and individuals en toetst aan de FMO-uitsluitingslijst. Als het bedrijf voorkomt op Wereldbanklijst of onder de FMO-uitsluitingslijst valt,
wordt het bedrijf uitgesloten van deelname. Een bedrijf dat veroordeeld is voor corruptie,
wordt uitgesloten van deelname aan handelsmissies totdat het kan aantonen dat het
passend beleid heeft geïmplementeerd.

Vraag 11

Is er al vooruitgang met de belofte van de olie- en gassector voor een plan van aanpak
Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in hun productie- en handelsketens,
zodat dit soort schandalen vermeden kunnen worden in de toekomst? Kunt u uw antwoord
toelichten?

Antwoord 11

Nee, de olie- en gassector heeft nog geen gezamenlijk plan van aanpak Internationaal
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO) gepresenteerd, zoals gevraagd door het
kabinet in de Kamerbrief van 18 april 2019 (Kamerstuk 26 485, nr. 306) inzake kabinetsreactie NCP-rapport naleving OESO-richtlijnen door de Nederlandse
olie- en gassector.

Op 8 mei jl. heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken de brancheorganisaties binnen
de olie- en gassector hierop aangesproken en daarbij aangegeven dat hun leden in ieder
geval zelf transparant behoren te zijn over hun gepaste zorgvuldigheid, in lijn met
de verwachting van het kabinet dat bedrijven de OESO-richtlijnen naleven. Ook worden
deze ontwikkelingen meegenomen in de overwegingen omtrent de herziening van het IMVO-beleid.

Vraag 12

Kunt u toezeggen dat de schoonmaak van de Nigerdelta prioriteit wordt gemaakt voor
de Nederlandse ambassade in Nigeria?

Antwoord 12

Zoals gesteld in het antwoord op vraag 6 is de schoonmaak al vele jaren een prioriteit
van de ambassade. Nederlands zal het maatschappelijk middenveld in de Delta blijven
steunen en de ambassade een stuwende en bemiddelende rol blijven spelen in het realiseren
van een voortvarende en duurzame schoonmaak van de Niger Delta.