Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van den Hul over het lerarentekort in Rotterdam

Antwoord van Minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media) (ontvangen 30 juni
2020)

Vraag 1

Deelt u de mening dat het schokkend is dat met de verbeterde meetmethode het lerarentekort
in Rotterdam twee keer groter blijkt te zijn dan eerder werd berekend? Is het aannemelijk
om te verwachten dat eenzelfde soort beeld zich gaat aftekenen in andere grote steden?
Wanneer deelt u deze nieuwe gegevens met de Kamer?1

Antwoord 1

Samen met de partijen aan de landelijke tafel en het onderwijsveld werk ik aan de
aanpak van het lerarentekort. Omdat de tekorten in vooral de G5 (Amsterdam, Den Haag,
Rotterdam, Utrecht en Almere) snel oplopen, is de aanpak in die steden geïntensiveerd.2 In dat kader is ook Het een werkgroep ingericht met de G5 en de PO-Raad om methoden
te onderzoeken om het lerarentekort beter in kaart te brengen. Dat is lastig, zoals
ik ook heb beschreven in onze kamerbrief van 16 december 2019.3

De gemeenten en schoolbesturen in Rotterdam en Den Haag hebben een methode ontwikkeld
waarmee via een vragenlijst die wordt ingevuld door scholen, het actuele lerarentekort
in kaart wordt gebracht. Eenzelfde uitvraag heeft inmiddels ook in Almere en Utrecht
plaatsgevonden. Er is zowel gevraagd naar vacatures als naar «verborgen vacatures»:
vacatures die op een door de school onwenselijk geachte wijze zijn ingevuld.

In Rotterdam heeft de uitvraag geleid tot een flinke toename in het beeld van de tekorten
ten opzichte van de uitvraag van een half jaar eerder.4 De gemeente Rotterdam en de schoolbesturen verklaren dit voornamelijk door het feit
dat het huidige tekort nu op schoolniveau is uitgevraagd in plaats van op bestuursniveau,
het bereik van de uitvraag en in mindere mate door een werkelijke toename van de tekorten.
De gemeente Den Haag heeft aangegeven dat de nieuwe uitvraag in februari 2020 juist
het beeld geeft van een kleiner tekort dan in oktober 2019. De gemeente verklaart
het verschil doordat de data van de laatste meting nauwkeuriger zijn geanalyseerd.
Daarmee geeft de meting van februari 2020 een betrouwbaar beeld van de werkelijke
situatie.

De systematiek is nog niet volledig doorontwikkeld en kent ook beperkingen: een dergelijke
uitvraag brengt grote administratieve lasten voor scholen met zich mee en kan leiden
tot subjectieve uitkomsten door verschillen in interpretatie. In overleg met de eerder
genoemde werkgroep onderzoek ik daarom of een dergelijke uitvraag een geschikte manier
is om het lerarentekort verder in beeld te brengen en of er ook een andere methode
mogelijk is waarbij er geen uitvraag nodig is. Ik verwacht uw Kamer in december nader
te kunnen informeren over deze methodes.

Vraag 2

Deelt u de mening dat het onacceptabel is dat juist die scholen waar relatief veel
kinderen met onderwijsachterstanden heen gaan het hardst worden getroffen door het
lerarentekort? Zo ja, hoe vindt u dat dit moet worden opgelost?5

Antwoord 2

Het is zorgelijk dat het lerarentekort groter lijkt te zijn op scholen met veel kinderen
met een risico op een onderwijsachterstand. Dit is ook geconstateerd door de Inspectie
van het Onderwijs en heb ik in de brief over het lerarentekort afgelopen december
ook aan uw Kamer gemeld: de mobiliteit onder leraren is relatief hoog op scholen met
een hoge achterstandsscore.6 Dit probleem is lastig op landelijk niveau op te lossen, omdat een passende oplossing
afhankelijk is van de lokale situatie.

De aanpak van het lerarentekort op specifieke scholen, zoals scholen met veel kinderen
met een risico op een onderwijsachterstand, past daarom goed bij de regionale aanpak
van de tekorten. Op regionaal niveau heeft men het beste zicht op de lokale problematiek
en kunnen gericht acties worden ondernomen. Sinds vorig jaar kunnen regio’s een beroep
doen op de subsidieregeling Regionale Aanpak Personeelstekort en inmiddels ontvangen
67 regio’s in het land subsidie. In de noodplannen van de G5 (Amsterdam, Den Haag,
Rotterdam, Utrecht en Almere) is ook aandacht voor deze specifieke groep scholen.
De uitwerking van de noodplannen vindt op dit moment plaats, hierover heb ik nauw
contact met de gemeenten en schoolbesturen in de G5.

Vraag 3

Heeft u er vertrouwen in dat de huidige Rotterdamse aanpak voldoende zoden aan de
dijk zet voor deze scholen? Op welke termijn wilt u verbetering zien?

Antwoord 3

Ik werk goed samen met de schoolbesturen in Rotterdam en de gemeente in de aanpak
van het lerarentekort en zie dat het lerarentekort hier serieus wordt aangepakt. Ik
heb vertrouwen in hun inzet, net als in de rest van de G5 om de kwaliteit, continuïteit
en kansengelijkheid in het onderwijs zo goed mogelijk te waarborgen.

Zoals ik in mijn antwoord op vraag 2 heb aangegeven, vindt de uitwerking van de noodplannen
op dit moment verder plaats. Ik heb hierover nauw contact met de gemeenten, schoolbesturen
en lerarenopleidingen.

Vraag 4

Acht u de door u in februari eerder toegezegde 100 miljoen euro voor de aanpak van
het lerarentekort in de grote steden nog steeds nodig? Zo ja, wanneer komt dit geld
er? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 4

Zoals inmiddels bij uw Kamer bekend is, is er met de voorjaarsnota voor een periode
van vier jaar € 116 miljoen vrijgemaakt voor de uitvoering van de noodplannen G5.
Hierover maak ik afspraken met de schoolbesturen en gemeenten middels convenanten.
Ik heb uw Kamer hier recent over geïnformeerd in mijn brief Kamerbrief over de intensivering van de aanpak tekorten in het onderwijs en de lerarenopleidingen.

Vraag 5

Welke resultaten verwacht u dat gemeenten en scholen gaan boeken in hun strijd tegen
het lerarentekort met de hiervoor in de Voorjaarsnota vrijgekomen 32 miljoen euro?

Antwoord 5

Zoals ik in antwoord vier aangeef, heb ik uw Kamer hierover recent geïnformeerd met
een brief: Kamerbrief over de intensivering van de aanpak tekorten in het onderwijs
en de lerarenopleidingen.

Vraag 6

Hoe verklaart u het relatief hoge percentage vacatures in het voortgezet speciaal
onderwijs? Deelt u de aanname dat het feit dat deze leraren onder de cao voor het
primair onderwijs vallen hier een rol bij speelt? Zo ja, bent u bereid naast het salaris
ook financiële middelen beschikbaar te stellen om de overige arbeidsvoorwaarden gelijk
te trekken met die in het reguliere voortgezet onderwijs? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 6

Samen met de PO-Raad voer ik gesprekken met betrokkenen, om de knelpunten voor het
lerarentekort in het voortgezet speciaal onderwijs (vso) te inventariseren. Op deze
manier zoeken we naar de verklaringen en oplossingsrichtingen.

In het convenant dat ik in het najaar van 2019 heb afgesloten met de sectorraden en
onderwijsvakbonden is daarnaast structureel € 16,5 miljoen opgenomen voor de verhoging
van de salarissen van docenten in het uitstroomprofiel vervolgonderwijs van het vso.
Dit budget is conform de vraag uit het noodpakket dat de sociale partners destijds
hebben ingediend en is bij voorjaarsnota beschikbaar gekomen vanaf komend schooljaar
2020–2021. Helaas hebben de sociale partners er lang over gedaan collectieve invulling
te geven aan de verwerking van deze middelen en het maken van een beloningsafspraak.
Momenteel wordt een subsidieregeling voorbereid waarbij het voornemen is dat besturen
voor schooljaar 2020–2021 geld aan kunnen vragen op basis van het aantal leerlingen
dat diplomagericht onderwijs volgt in het vso.

Vraag 7

Wat vindt u ervan dat de onderwijswethouder Kasmi in zijn brief aan de Rotterdamse
gemeenteraad aangeeft dat het «niet in de verwachting ligt dat het tekort aan bevoegde
leraren opgelost kan worden de komende jaren»? Deelt u de mening dat een dergelijke
uitspraak weinig vertrouwen geeft in goed en waardig onderwijs?

Antwoord 7

De ramingen van het lerarentekort wijzen erop dat het lerarentekort de komende jaren
zal blijven groeien. We hebben echter al wel kunnen constateren dat de ingezette maatregelen
effect hebben en de groei minder hard gaat dan eerder werd voorspeld.7 We moeten echter wel realistisch zijn: de verwachting is niet dat het tekort op korte
termijn volledig opgelost zal worden. En daarom werken we er hard aan om, ondanks
het lerarentekort, kwalitatief goed onderwijs te blijven bieden. De aanpak om het
lerarentekort tegen te gaan bevat maatregelen om de instroom van leraren te verhogen,
leraren te behouden en het onderwijs anders te organiseren. In de G5, waar het tekort
het grootst is, zijn noodplannen gemaakt en met het extra geld uitgevoerd kunnen de
steden maatregelen uit deze plannen gaan uitvoeren.

Vraag 8

Op basis waarvan denkt u dat de mogelijkheid om 22 uren per maand onbevoegde leraren
voor de klas te zetten voldoende ruimte biedt om de onderwijskwaliteit op peil te
houden?

Antwoord 8

Recent heb ik de beleidsregel Andere dag- en weekindeling op scholen in de G5gepubliceerd, waarmee het voor scholen met een lerarentekort in de G5 voor vier jaar
mogelijk wordt gemaakt om het onderwijs maximaal 22 uur in de maand door een andere
professional te laten verzorgen. Uw Kamer heeft mij ook gevraagd om een nadere toelichting
te geven op de beleidsregel en hierbij te reageren op de reactie van de AOb op de
beleidsregel. Deze toelichting heb ik recent naar uw Kamer gestuurd: Reactie op de beleidsregel andere dag- en weekindeling in het kader van noodmaatregelen
voor het lerarentekort in het primair onderwijs in de G5.

Vraag 9

Wat is uw reactie op de stelling van het VVD-raadslid «beter iemand voor de klas dan
niemand»?8

Antwoord 9

Het uitgangspunt is en blijft dat het onderwijs wordt gegeven door bevoegde leraren,
zodat de kwaliteit, continuïteit en kansengelijkheid in het onderwijs zo goed mogelijk
gewaarborgd worden.

Vraag 10

Hoe zorgt u dat het anders organiseren van onderwijs niet leidt tot een verschraling
van de onderwijskwaliteit en het vergroten van de kansenongelijkheid?

Antwoord 10

De kwaliteitseisen aan het onderwijs en de eisen ten aanzien van bevoegdheden worden
niet veranderd. In de G5 is het op dit moment nodig om meer ruimte te geven voor een
andere organisatie van het onderwijs in tijden van nood door het lerarentekort. Om
ook dan de kwaliteit en kansengelijkheid te waarborgen stel ik verschillende voorwaarden
aan deelname van scholen aan de beleidsregel voor een andere dag- en weekindeling
in de G5. Voor een nadere toelichting op deze beleidsregel verwijs ik naar de brief
die ik recent aan uw Kamer heb gestuurd: Reactie op de beleidsregel andere dag- en weekindeling in het kader van noodmaatregelen
voor het lerarentekort in het primair onderwijs in de G5.