Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Kröger en Ellemeet over de berichten dat KLM weer wil gaan vliegen op diverse Europese steden

Antwoord van Minister Van Nieuwenhuizen Wijbenga (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen
23 juni 2020).

Vraag 1

Bent u bekend met de berichten dat KLM weer wil gaan vliegen op diverse Europese steden,
inclusief COVID-19-haarden zoals Noord-Italië en Spanje?

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2, 3

Vindt u dit een verstandig idee?

Hoe valt dit te rijmen met de nog forse beperkingen van de bewegingsvrijheid van mensen,
waaronder deels uitgaansverboden en sterke restricties op samenkomsten, in zowel die
landen als in Nederland?

Antwoord 2, 3

Het beeld van het aantal besmettingen is per land heel verschillend. Ook de omstandigheden
zijn per land heel wisselend. Dat maakt dat ook de afgekondigde maatregelen per land
kunnen variëren. Het kabinet volgt de ontwikkelingen in de voor Nederland relevante
landen. De maatregelen in Nederland zijn uiteraard toegespitst op de Nederlandse situatie.

Op 9 april jl. is uw Kamer geïnformeerd over de aanpak voor inkomende vliegtuigpassagiers
vanuit risicolanden ter voorkoming van de verspreiding van het coronavirus COVID-19
(Kamerstuk 24 804, nr. 128). De aanpak bestaat uit een aanscherping van de toegangsvoorwaarden voor personen
die naar Nederland willen reizen. Het gaat om een inperking voor alle niet noodzakelijke
reizen van personen vanuit derde landen naar Europa (alle EU-lidstaten, alle leden
van Schengen en het VK). Daarnaast is voor passagiers uit hoog-risicogebieden een
verplichte gezondheidsverklaring ingevoerd en krijgen deze passagiers het dringende
advies om 14 dagen in quarantaine te gaan. In heel Europa zijn in aanvulling hierop
vergaande maatregelen genomen die het openbare leven en het reizen sterk aan banden
leggen. Lidstaten moeten echter wel toegang blijven verlenen aan EU-ingezetenen.

Het RIVM heeft op ons verzoek advies gegeven over de veiligheid aan boord van vliegtuigen
in verband met COVID-19. Ook heeft het RIVM advies gegeven op de protocollen van de
Nederlandse luchthavens en luchtvaartmaatschappijen. De basis voor de protocollen
ligt in de EASA- en ICAO- richtlijnen die ook door buitenlandse luchtvaartmaatschappijen
en luchthavens worden gevolgd. De Nederlandse luchtvaartmaatschappijen en luchthavens
hebben hun protocollen in lijn met het RIVM-advies gebracht.

Daarnaast is per 15 juni het reisadvies van BZ voor een aantal Europese landen aangepast
op basis van de epidemiologische situatie en de maatregelen in dat land.

In de Kamerbrief van 12 juni jl (kenmerk: IENW/BSK-2020/111285) is uw Kamer geïnformeerd
over de maatregelen die zijn getroffen om het heropstarten van de luchtvaart en het
toerisme zo veilig mogelijk te laten verlopen.

Vraag 4

Wat betekent hervatting van vliegreizen tussen Nederland en deze besmettingshaarden
voor de kans op verdere verspreiding van het virus?

Antwoord 4

Op basis van een advies van het Outbreak Management Team heeft de Ministeriële Commissie
Crisis Beheersing (MCCb) op 9 april 2020 gesproken over de situatie in de luchtvaart.
Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 2 en 3 heeft het kabinet diverse maatregelen
genomen om de risico's in de luchtvaart verder te beperken. RIVM adviezen liggen aan
de basis van de aanpak. Met deze aanpak en de luchtvaartprotocollen moet het risico
op verdere verspreiding van COVID-19 beperkt worden. Zie ook mijn brief van 12 juni.

Vraag 5

Wat betekent het voor de kans op verspreiding van het virus als mensen urenlang bij
elkaar in een vliegtuigcabine zitten?

Antwoord 5

Hoewel het effect van de ventilatiesystemen in vliegtuigen op de overdracht van COVID-19
niet wetenschappelijk is onderzocht, acht het RIVM het plausibel dat de ventilatie-
en filtersystemen in vliegtuigen zorgen voor een beperking van het risico op eventuele
overdracht van het coronavirus. Het ventilatiesysteem zorgt samen met het filter-
en airconditioning-systeem voor een verticale, naar beneden gerichte luchtstroom.
Hierdoor worden druppels in de uitademingslucht gericht naar beneden afgevoerd. Ook
is de luchtverversing (ventilatievoud) in een vliegtuigcabine hoog en wordt de lucht
in een vliegtuig elke drie minuten ververst.

In het protocol van de luchtvaart is de combinatie opgenomen van gezondheidscheck,
het unieke ventilatiesysteem, spreiding waar mogelijk, niet medische mondkapjes en
de mogelijkheid om gericht en snel bron- en contactonderzoek te doen, die maakt dat
in capaciteitsrestricties voor de luchtvaart niet is voorzien.

Vraag 6

Hoe valt te rechtvaardigen dat mensen beboet worden als ze in het park te dicht bij
elkaar in de buurt zitten, maar KLM voor zichzelf mag bepalen dat met honderden mensen
op enkele centimeters van elkaar in een vliegtuig zitten, wel mag? Wat doet dit met
het draagvlak voor de maatregelen en sociale beperkingen die burgers in Nederland
of andere landen opgelegd krijgen?

Antwoord 6

Zoals in de Kamerbrief van 12 juni jl. aangegeven heeft het RIVM op ons verzoek advies
gegeven over de veiligheid aan boord van vliegtuigen in verband met COVID-19. Ook
heeft het RIVM advies gegeven op de protocollen van de Nederlandse luchthavens en
luchtvaartmaatschappijen. De basis voor de protocollen ligt in de EASA- en ICAO- richtlijnen
die ook door buitenlandse luchtvaartmaatschappijen en luchthavens worden gevolgd.
De Nederlandse luchtvaartmaatschappijen en luchthavens hebben hun protocollen in lijn
met het RIVM-advies gebracht.

Na aankomst in Nederland moeten de passagiers alle maatregelen op advies van het RIVM,
waaronder het behouden van voldoende afstand, in acht nemen. Reizigers uit hoog-risicogebieden
wordt dringend geadviseerd om 14 dagen in quarantaine te gaan. Voor iedereen geldt
het advies om de gezondheid te monitoren. De hiervoor geschetste aanpak is uitlegbaar
en heeft oog voor het benodigde draagvlak voor de maatregelen en sociale beperkingen
in Nederland.

Vraag 7

Hoe verhoudt zich dit tot reizen in het ov, waar de onderlinge afstanden groter en
de reistijden korter zijn, mensen niet in de rij hoeven te staan bij het inchecken
of gefouilleerd worden?

Antwoord 7

Voor alle vormen van mobiliteit geldt dat het van belang is op een zo veilige mogelijke
en verantwoorde manier te reizen. Per sector wordt bekeken welke maatregelen noodzakelijk
zijn om de veiligheid van passagiers in het personeel te borgen. De adviezen van het
OMT en/of het RIVM zijn hierbij leidend. De luchtvaart onderscheidt zich van het OV
op onder meer de mogelijkheid tot triage vooraf, de mogelijkheid gericht en snel bron-
en contactonderzoek uit te voeren en het unieke ventilatiesysteem.

Vraag 8

Heeft de KLM hierover overleg gevoerd met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu (RIVM) en het Outbreak Management Team (OMT)? Zo ja, wat was de uitkomst
hiervan?

Antwoord 8

Voor zover mij bekend heeft KLM geen overleg gevoerd met het RIVM en OMT over uitbreiding
van vluchten naar Europese steden.

Vraag 9

Hoe wordt in andere landen omgegaan met dit voornemen?

Antwoord 9

Voor de meeste Europese landen geldt dat er geen beperkingen zijn voor luchtvaartmaatschappijen
voor het uitvoeren van vluchten tussen Nederland en Europese lidstaten. Zoals toelicht
in de voorgaande antwoorden moeten luchtvaartmaatschappijen wel maatregelen nemen
om de veiligheid van de passagiers en het personeel te borgen.

Vraag 10

Hoe zit het met andere maatschappijen die naar Nederland willen vliegen? Mag dit?

Antwoord 10

Vanaf 19 maart 2020 zijn de toegangsvoorwaarden voor personen die naar Nederland willen
reizen verscherpt. Het gaat om een inperking voor alle niet noodzakelijke reizen van
personen vanuit derde landen naar Europa (alle EU-lidstaten, alle leden van Schengen
en het VK). Dit EU-inreisverbod voor niet essentiële reizen geldt tot 1 juli 2020.
Hiermee is het risico op insleep van het virus via luchtverkeer beperkt. Het betreft
geen verbod om te vliegen naar Nederland, omdat essentiële reizen en het vervoer van
vracht doorgang moet vinden.

In heel Europa zijn daarnaast vergaande maatregelen genomen die het openbare leven
en het reizen sterk aan banden leggen. Nederlanders wordt nog steeds aangeraden om
alleen te reizen indien dat noodzakelijk is. Lidstaten moeten echter wel toegang blijven
verlenen aan EU-ingezetenen. Er zijn daarom geen beperkingen voor het vliegverkeer
vanuit Europese lidstaten naar Nederland.

Voor het overige verwijs ik naar de kamerbrief van 12 juni jl.

Vraag 11, 12

Verergert dit voornemen het tekort aan mondkapjes en andere beschermingsmiddelen?

Wat vindt u van de opmerking van de KLM dat «een zelfgemaakt masker of sjaal ook goed
is»? Hoe staat dit in verhouding tot de wetenschappelijke kennis over verspreiding
en beschermingsmaatregelen?

Antwoord 11, 12

Het OMT heeft op 4 mei 2020 geadviseerd over het gebruik van mondneus-maskers. Het
kabinet volgt het advies van het OMT dat medische mondneus-maskers gereserveerd dienen
te worden voor gebruik in de zorg en gebruikt dienen te worden conform de vigerende
adviezen.

Het OMT geeft aan dat niet-medische mondneusmaskers de drager ervan in zeer beperkte
mate beschermen tegen besmetting. Dit is sterk afhankelijk van de kwaliteit van de
materialen, de mate waarin het masker aansluit op het gezicht en het draagcomfort.
Niet-medische mondneusmaskers dragen mogelijk enigszins bij aan het beperken van verspreiding
van COVID-19 door presymptomatische patiënten in openbare ruimten, waar voldoende
afstand houden niet altijd mogelijk is. Niet-medische mondneusmaskers kunnen worden
aangeschaft of zelf gemaakt. Op rijksoverheid.nl staan instructies voor het maken
en gebruiken van een niet-medische mondkapje. Het is belangrijk dat het niet-medisch
mondneusmasker zo goed mogelijk aansluit op het gezicht en de neus en mond bedekt.

Vraag 13

Hoe kan het personeel op vliegvelden en in het vliegtuig zich beschermen? Mogen deze
mensen weigeren?

Antwoord 13

Het is de verantwoordelijkheid van de werkgevers om zorg te dragen voor een veilige
werkomgeving. Zoals toegelicht in de antwoorden op de voorgaande vragen zijn er maatregelen
genomen om de veiligheid van het personeel op vliegvelden en in het vliegtuig te beschermen.