Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Ploumen over de toegang tot abortushulpverlening ten tijden van de coronacrisis

Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 22 april
2020).

Vraag 1

Bent u zich bewust van het feit dat de uitbraak van het coronavirus ervoor zorgt dat
vrouwen die ongewenst zwanger zijn en hiervoor abortushulpverlening willen ontvangen
deze niet krijgen omdat zij noodgedwongen thuis moeten blijven?

Antwoord 1

De abortushulpverlening in Nederland gaat ook in deze omstandigheden door en is toegankelijk.
Helaas geldt voor de gehele gezondheidszorg, en dus ook voor de abortuszorg, dat mensen
in omstandigheden kunnen verkeren waarin de beschikbare zorg voor een individuele
zorgvrager niet te bereiken is. Abortusklinieken zijn ervaren in juist die omstandigheden
de best mogelijke zorg te leveren. De uitbraak van het coronavirus maakt dat niet
anders.

Wel zijn er in verband met de bestrijding van het coronavirus diverse maatregelen
getroffen die ook het functioneren van abortuszorg raken. Daarbij worden de adviezen
van het RIVM opgevolgd. Dit betekent dat wanneer een persoon medisch noodzakelijke
zorg nodig heeft of zorg die niet al te lang uitgesteld kan worden zoals bij abortus
het geval is kan deze persoon zich wenden tot een zorgverlener. Wel wordt geadviseerd
eerst telefonisch contact op te nemen met de zorgverlener om de specifieke situatie
en daarbij passende mogelijkheden te bespreken.

Vraag 2

Deelt u de mening dat abortushulpverlening niet stilgelegd mag worden omwille van
restricties vanwege de coronacrisis, en deze zorg op een alternatieve manier moet
worden verleend zolang deze restricties vrouwen limiteren in hun keuzevrijheid?

Antwoord 2

Momenteel zijn 13 (van de 14) abortusklinieken in Nederland open1. Ik sta in nauw contact met het Nederlands Genootschap van Abortusartsen. Samen houden
wij de situatie in de abortussector nauwlettend in de gaten zodat er, wanneer dit
noodzakelijk is, direct maatregelen getroffen kunnen worden om de abortushulpverlening
zo goed mogelijk door te laten gaan. Zo is recentelijk besloten dat het eerste consult
met een arts, waarna de beraadtermijn gaat lopen, zo veel als mogelijk telefonisch
plaats vindt, waarbij getracht wordt gebruik te maken van beeldbellen. Door deze maatregel
hoeft een vrouw zich niet meer fysiek te begeven naar een kliniek om haar voornemen
tot zwangerschapsafbreking te uiten. Hiermee beperken we een mogelijk besmettingsgevaar
voor zowel cliënten als medewerkers.

Een andere maatregel betreft het aantal bezoekers in de klinieken. Indien een vrouw
de kliniek bezoekt voor de daadwerkelijke afbreking van de zwangerschap, wordt zij
verzocht alleen en zonder begeleider te komen in verband met mogelijk besmettingsgevaar.
Deze handelwijze verloopt tot nu toe goed. Uit signalen van het veld blijkt dat vrouwen
die de klinieken bezoeken veel begrip hebben voor deze handelwijze en dit ook waarderen.

Ondanks de coronacrisis waarin we nu verkeren, is de abortushulpverlening in Nederland
ook in deze tijden beschikbaar en toegankelijk. Er is dan ook geen sprake van dat
vrouwen gelimiteerd worden in hun keuzevrijheid door de opgelegde maatregelen ter
bestrijding van het coronavirus. Uiteraard houden de abortusklinieken zich, voor de
veiligheid van zowel cliënten als hun medewerkers, aan de adviezen en richtlijnen
van het RIVM. Dit wordt uiteraard ook gevraagd van vrouwen die een abortuskliniek
bezoeken.

Vraag 3

Wat wordt gedaan om de kosten van abortushulpverlening tijdelijk te vergoeden voor
ongedocumenteerden en buitenlandse studenten die hun inkomen kwijt zijn als gevolg
van de coronacrisis, rekening houdend met het feit dat het risico op een aantrekkende
werking nihil is aangezien internationaal reizen vrijwel onmogelijk is momenteel?

Antwoord 3

Voor zorg geleverd aan niet Wlz-verzekerden heeft de NZa tarieven vastgesteld, die
vergelijkbaar zijn met de tarieven in de Subsidieregeling abortusklinieken. Per 1 januari
2016 is de tariefsoort van de NZa gewijzigd van een vast tarief naar een maximumtarief.
Met de invoering van dit maximumtarief voor abortuszorg aan niet Wlz-verzekerden werd
beoogd de abortusklinieken meer flexibiliteit te geven in de tarieven die ze aan niet
Wlz-verzekerden vragen. Klinieken hebben dus de mogelijkheid om op flexibele wijze
een lager tarief te kunnen toepassen, bijvoorbeeld wanneer de financiële draagkracht
van een vrouw erg laag is en zij niet in staat is het (volledige) bedrag te betalen.
Klinieken maken ook gebruik van deze mogelijkheid. Daarmee is de abortuszorg in Nederland
ook voor niet Wlz-verzekerden voldoende financieel toegankelijk.

Vraag 4

Bent u bereid om net als in het Verenigd Koninkrijk een noodmaatregel te nemen waarbij
vrouwen en meisjes beide pillen voor een vroegtijdige medische abortus tot 10 weken
thuis kunnen gebruiken, zonder dat ze eerst naar een ziekenhuis of kliniek hoeven
te gaan?2 Bent u tevens in navolging van het Verenigd Koninkrijk bereid alle BIG-geregistreerde
artsen de mogelijkheid te bieden beide pillen te laten voorschrijven voor vroege medische
abortus tot 10 weken vanuit hun eigen huis, en dat vrouwen deze thuis kunnen laten
bezorgen via een apotheek of arts zoals dat met alle andere recept-plichtige medicatie
kan? Zo nee, waarom niet en welke alternatieve vorm van abortushulpverlening stelt
u voor die voorkomt dat vrouwenrechten worden ingeperkt?

Antwoord 4

Ook tijdens de coronacrisis geldt de Nederlandse wet- en regelgeving. Wanneer buitengewone
omstandigheden maken dat afwijking hiervan noodzakelijk is, kan dat legitiem zijn
als op geen andere wijze veilige en verantwoorde zorg tot stand zou kunnen komen.
In een dergelijke situatie dient de zorgverlener vooraf een risicoanalyse te maken,
waarbij eventueel de juiste (veld-)partijen betrokken worden in de afweging. Wanneer
het gaat om abortuszorg is het aan de betreffende abortusklinieken als de partij met
de grootste deskundigheid, een dergelijke afweging te maken. De vraag hoe de zorg
in een individueel geval gegeven de omstandigheden van dat geval precies geleverd
moet worden en welke maatwerkoplossingen daarbij eventueel moeten worden getroffen,
is een vraag die, zowel onder normale omstandigheden als in de huidige situatie waarin
coronamaatregelen van kracht zijn, binnen de relatie tussen de vrouw en zorgverlener
aan de orde dient te komen.

In het huidige overheidsbeleid, wetgeving en richtlijnen staat zorgvuldigheid van
de besluitvorming voorop. Abortushulpverlening vraagt om een secure afweging van verschillende
belangen en dient zorgvuldig, veilig en medisch verantwoord te worden uitgevoerd.
Het verstrekken van medicamenten per post past niet in deze opvatting.

Daarnaast wil ik nogmaals benadrukken dat ik op dit moment vanuit de Nederlandse abortussector
dan wel het Nederlands Genootschap van Abortusartsen geen signalen heb ontvangen die
nopen tot een aanpassing van het huidige beleid.