Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Jasper van Dijk en Peters over stelende bewindvoerders

Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming), mede namens de Minister van Justitie
en Veiligheid en de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen
22 april 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 2193.

Vraag 1

Wat is uw reactie op het bericht: «Bewindvoerders in Limburg stalen geld van mensen
met hoge schulden»?1

Antwoord 1

Dat bewindvoerders zichzelf op deze manier trachten te verrijken vind ik onthutsend.
Mensen met problematische schulden verkeren al in een moeilijke en afhankelijke situatie.
Dan is het schrijnend om te moeten constateren dat er schuldenaren zijn die een beroep
doen op hulp, maar dat hun vertrouwen ernstig wordt beschaamd. Het betreft twee verschillende
zaken. De eerste zaak dateert uit 2016 en gaat om een voormalig beschermingsbewindvoerder.
De tweede zaak dateert uit 2018 en gaat om een voormalig Wsnp-bewindvoerder. In beide
zaken zijn de bewindvoerders ontslagen door de toezichthoudende rechter en is een
strafprocedure gestart. De benadeelden hebben een nieuwe bewindvoerder via de rechtbank
Limburg gekregen.

Bij de beantwoording van de vragen wordt onderscheid gemaakt tussen beschermingsbewind(voerders)
en Wsnp-bewind(voerders). Een beschermingsbewindvoerder kan worden aangesteld als
iemand zijn vermogensrechtelijke belangen zelf niet langer kan behartigen. Aanleiding
kan zijn een lichamelijke of geestelijke toestand, of verkwisting dan wel het hebben
van problematische schulden. De Wsnp-bewindvoerder behartigt de belangen van de schuldeisers
en houdt toezicht op de schuldenaar. Beschermingsbewind is een vorm van financieel-administratief
beheer voor wie daartoe zelf niet in staat is, terwijl Wsnp-bewind een insolventieprocedure
is die moet leiden tot een maximale uitkering aan de schuldeisers en waarbij de schuldenaar
zich aan allerlei strenge verplichtingen moet houden. In beide gevallen is er toezicht
door respectievelijk de kantonrechter en de insolventierechter aan wie de bewindvoerder
verantwoording dient af te leggen.

Vraag 2

Waarom is er niet eerder ingegrepen en waarom duurt het proces zo lang?

Antwoord 2

In beide zaken heeft de rechter ingegrepen door de bewindvoerders te ontslaan en heeft
de rechtbank Limburg aangifte tegen de bewindvoerders gedaan.

Het opsporingsonderzoek in beide zaken betreft zeer omvangrijke dossiers, waarvan
er één pas recentelijk bij het OM ontvangen is. De verwachting is dat het OM in beide
zaken voor de zomer zal beoordelen of tot vervolging zal worden overgegaan.

Vraag 3, 4 en 5

Wat onderneemt u tegen het feit dat het Openbaar Ministerie (OM) in Limburg een te
geringe capaciteit heeft om dit soort fraudezaken te onderzoeken?

Hoe gaat u ervoor zorgen dat er landelijk genoeg capaciteit is om frauderende bewindvoerders
aan te pakken?

Hoeveel zaken met bewindvoerders zijn inmiddels door het OM behandeld en hoeveel veroordelingen
zijn hieruit voortgekomen?

Antwoord 3, 4 en 5

Het OM beschikt niet over deze gegevens omdat niet wordt geregistreerd op beroepsgroep
of beroep van de verdachte. Bij de opsporing en vervolging van strafbare feiten moeten
doorlopend keuzes worden gemaakt in het grote aanbod van strafbare feiten. Daarbij
wordt onder andere gekeken naar de ernst van het strafbare feit, de impact ervan op
de slachtoffers en de complexiteit van de strafzaak. Deze afweging vindt plaats in
het licht van het overige werkaanbod en de prioriteiten in de aanpak van de veiligheids-
en criminaliteitsproblematiek binnen de regio en moet daarom regionaal worden gemaakt.

Vraag 6

Hoeveel klachten over bewindvoerders zijn binnengekomen bij de kantonrechter?

Antwoord 6

Deze vraag heb ik voorgelegd aan de Raad voor de rechtspraak (hierna: Rvdr). De Rvdr
bericht dat het niet mogelijk is het aantal klachten te benoemen dat door kantonrechters
wordt ontvangen. Klachten worden «los» ingediend bij de kantonrechter, maar zitten
ook «verpakt» in:

– verzoeken tot ontslag van de huidige beschermingsbewindvoerder en benoeming van een
nieuwe bewindvoerder,

– verzoeken tot opheffing van beschermingsbewind en

– de vijfjaarlijkse evaluatie van beschermingsbewinden.

Klachten die «verpakt» zijn in verzoeken en de vijfjaarlijkse evaluatie worden niet
als zodanig geregistreerd.

Vraag 7

Hoe is geborgd dat de gedupeerde cliënten hun geld terugkrijgen en wat is de positie
van de cliënten indien de bewindvoerders het geld reeds vergokt hebben?

Antwoord 7

Beschermingsbewindvoerders die hun cliënten schade berokkenen, kunnen per zaak worden
aangepakt, maar de rechter kan ook maatregelen nemen in alle dossiers die een beschermingsbewindvoerder
heeft. Als een beschermingsbewindvoerder zijn cliënt schade berokkent, is hij hiervoor
aansprakelijk en kan de cliënt, maar bijvoorbeeld ook zijn naaste familie, de rechter
verzoeken om de beschermingsbewindvoerder te ontslaan. De rechter kan de beschermingsbewindvoerder
ook ambtshalve ontslaan, bijvoorbeeld op basis van klachten. Verder kan de rechter
de beschermingsbewindvoerder zo nodig in al diens dossiers ontslaan. Het onderzoek
van de rechtbank naar de beschermingsbewindvoerder vindt plaats binnen het lopende
toezicht op het functioneren van de beschermingsbewindvoerder. Ook het verzoek tot
ontslag van de beschermingsbewindvoerder wordt behandeld binnen het lopende toezicht.
Aan het indienen van een dergelijk verzoek zijn dan ook in beginsel geen kosten verbonden.
Als de beschermingsbewindvoerder wordt ontslagen moet hij een eindrekening en -verantwoording
opmaken. Wanneer de cliënt of opvolgend beschermingsbewindvoerder bezwaar heeft tegen
de eindrekening en -verantwoording, bijvoorbeeld vanwege het vermoeden van fraude,
kan de rechter de schade vaststellen die de ontslagen beschermingsbewindvoerder aan
de cliënt heeft berokkend, bijvoorbeeld doordat de beschermingsbewindvoerder geld
van de cliënt heeft vergokt. Vervolgens kan de rechter de opvolgend beschermingsbewindvoerder
de opdracht geven om de schade te verhalen op de ontslagen beschermingsbewindvoerder.

Wsnp-bewindvoerders keren aan de schuldeisers uit hetgeen gedurende de schuldsanering
op de boedelrekening wordt gespaard. Als de Wsnp-bewindvoerder die gelden zichzelf
toe-eigent, dupeert hij daarmee dus de schuldeisers. De rechtbank Limburg heeft verzekerd
dat het optreden van de Wsnp-bewindvoerder geen nadelige gevolgen heeft gehad voor
de schuldenaren zelf, die in de meeste gevallen inmiddels een schone lei hebben gekregen.
De schone lei na afloop van de Wsnp is immers een beloning voor het nakomen van de
schuldsaneringsverplichtingen tijdens de procedure en daar staat fraude door de Wsnp-bewindvoerder
los van.

Vraag 8 en 9

Erkent u dat het moeilijk is voor mensen die een bewindvoerder zoeken om duidelijk
te krijgen welke bewindvoerders betrouwbaar zijn en welke niet?

Wat gaat u doen om te zorgen dat mensen die een bewindvoerder zoeken goed terecht
komen? Bent u bereid een zwarte lijst aan te leggen van foute bewindvoerders?

Antwoord 8 en 9

De kwaliteit van professionele beschermingsbewindvoerders kan sinds 2014 beter worden
geborgd. In dat jaar zijn bij wijziging van het Burgerlijk Wetboek kwaliteitseisen
geïntroduceerd.2 De rechtspraak houdt toezicht op de naleving van de eisen. Kandidaat-beschermingsbewindvoerders
moeten sinds 1 april 2014 aan de eisen voldoen voordat zij kunnen worden benoemd.

Beschermingsbewindvoerders die voor die datum zijn benoemd, moeten vanaf 1 april 2016
aan de eisen voldoen. Eenmaal benoemd moeten alle professionele beschermingsbewindvoerders
jaarlijks aantonen dat zij aan de eisen voldoen, onder meer door een verslag van een
accountant te overleggen. Voor de toets aan de kwaliteitseisen heeft de rechtspraak
het Landelijk Kwaliteitsbureau (hierna: LKB) geïnitieerd. Om benoemd te kunnen worden,
moeten kandidaten daar een toelatingsverzoek indienen. Na toelating moeten beschermingsbewindvoerders
jaarlijks een handhavingsverzoek indienen bij het LKB. Door de introductie van de
kwaliteitseisen heeft de rechtspraak beter zicht gekregen op de kwaliteit van beschermingsbewindvoerders.
Als een beschermingsbewindvoerder door het LKB of een kantonrechter op een rechtbank
onbetrouwbaar wordt geacht, zal deze niet door de kantonrechter worden benoemd.

De rechtspraak zet zich in om de informatievoorziening over beschermingsbewind en
bewindvoerders uit te breiden. Zo wordt er gewerkt aan een kennisnetwerk in een online
omgeving waarin burgers informatie kunnen vinden over beschermingsbewind. Verder is
het LKB bezig met de ontwikkeling van een «witte lijst», waarop professionele beschermingsbewindvoerders,
mentoren en curatoren staan vermeld die op dat moment benoembaar zijn. Beschermingsbewindvoerders
die om welke reden dan ook niet benoembaar zijn, worden niet op deze lijst genoemd.
Om fouten in de lijst te voorkomen moet er een realtime koppeling worden gemaakt tussen deze openbare witte lijst en de lijst van het LKB
met benoembare beschermingsbewindvoerders. De energie die in dit traject wordt gestoken
ondersteun ik van harte. Ook om die reden zie ik nu geen aanleiding voor de aanleg
van een «zwarte lijst» met beschermingsbewindvoerders.

Wat de schuldsaneringsregeling aangaat, is het de insolventierechter die een Wsnp-bewindvoerder
benoemt uit het register van de Raad voor Rechtsbijstand. Wie een verzoek doet om
te worden toegelaten tot de schuldsanering heeft dus geen invloed op de keuze van
de Wsnp-bewindvoerder. Om in het register van benoembare Wsnp-bewindvoerders te kunnen
worden opgenomen moet men aan allerlei opleidings- en kwaliteitseisen voldoen. Een
absolute garantie tegen kwaadwillenden kunnen deze eisen niet bieden. Omdat de rechter
bij de benoeming iemand in een afhankelijke positie plaatst ten opzichte van de Wsnp-bewindvoerder
die de boedel beheert, is het toezicht door de rechter-commissaris in het leven geroepen.
Dat heeft in de zaak van de Wsnp-bewindvoerder tot ontslag geleid.

Vraag 10 en 11

Kunnen gemeenten een rol spelen in het aanwijzen van goede bewindvoerders?

Bent u bereid gemeenten de mogelijkheid te geven om een lijst met regionaal aanbevolen
bewindvoerders aan te leggen?

Antwoord 10 en 11

In de beantwoording van eerdere vragen van uw Kamer heb ik aangegeven dat gemeenten
hun kennis over slecht functionerende beschermingsbewindvoerders kunnen delen met
rechtbanken, door een klacht in te dienen, en in individuele zaken vragen om een beschermingsbewindvoerder
te ontslaan. Het is aan de praktijk om ideeën over het delen van informatie te onderzoeken
en zo nodig te ontwikkelen. Initiatiefnemers dienen zich daarbij in elk geval rekenschap
te geven van privacy- en mededingingsaspecten. Als een gemeente de rechter verzoekt
beschermingsbewind in te stellen kan zij daarbij een kandidaat-bewindvoerder voorstellen.
Op deze manier kunnen gemeenten eraan bijdragen dat beschermingsbewindvoerders worden
benoemd die volgens hen goed functioneren. Het contact met rechtbanken vind ik de
meest aangewezen route voor gemeenten om ervaringen met beschermingsbewindvoerder
te delen. Een klacht komt dan terecht bij degene die toezicht houdt op het functioneren
van de beschermingsbewindvoerder en die het best in staat is om dat functioneren te
beoordelen: de rechter. De rechter beslist vervolgens of er reden is om met de beschermingsbewindvoerder
in gesprek te gaan of zelfs over te gaan tot ontslag.

Vraag 12

Waar kunnen mensen terecht met klachten over bewindvoerders? Indien er geen adequate
voorziening bestaat, bent u bereid deze in te richten?

Antwoord 12

Als een cliënt van een beschermingsbewindvoerder of bijvoorbeeld naaste familie van
de cliënt een klacht hebben over een bewindvoerder, kunnen zij die indienen bij de
bewindvoerder. De beschermingsbewindvoerder is verplicht een klachtenregeling hebben.
Als de bewindvoerder is aangesloten bij een branchevereniging, kan ook daar een klacht
worden ingediend. Het staat een cliënt en bijvoorbeeld zijn naaste familie daarnaast
vrij om de rechter te benaderen met een klacht.

Voor de schuldsaneringsregeling geldt dat een klacht kan worden ingediend bij de rechter-commissaris
over het handelen of nalaten van de Wsnp-bewindvoerder op grond van artikel 317 van
de Faillissementswet. Dat kan door de schuldenaar zelf, maar ook door ieder van de
schuldeisers. Daarnaast heeft Bureau Wsnp van de Raad voor Rechtsbijstand een Gedragscode
voor Wsnp-bewindvoerders ontwikkeld en een klachtenregeling aan de hand waarvan men
zich ook kan vervoegen bij de Raad voor Rechtsbijstand.