Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Leijten over de spoedbijeenkomst van de Eurogroep van 24 maart naar aanleiding van de geannoteerde agenda

Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 3 april 2020).

Vraag 1

Bent u van mening dat er geen onomkeerbare stappen aangaande de verdieping van de
Economische en Monetaire Unie (EMU) gezet kunnen worden op de komende Eurogroep?1

Antwoord 1

Zoals ik mondeling heb teruggekoppeld tijdens het wetgevingsoverleg op 25 maart jl.,
hebben lidstaten tijdens de Eurogroep elkaar geïnformeerd over de ontwikkelingen in
hun land, de stappen die door de Europese instellingen zijn genomen verwelkomd en
gesproken over de verdere coördinatie van de beleidsaanpak. Hierbij zijn geen onomkeerbare
stappen gezet aangaande de verdieping van de Economische en Monetaire Unie (EMU).

Vraag 2

Wat vindt u ervan dat hartstochtelijke voorstanders van de verdieping van de EMU de
coronacrisis aangrijpen om hun agenda verder te brengen?

Antwoord 2

De coronacrisis heeft grote economische gevolgen en legt een groot beslag op de overheidsfinanciën.
Het is bovendien onduidelijk hoe de crisis zich zal ontwikkelen. In die context vind
ik het begrijpelijk dat wordt gesproken over de vraag in hoeverre het EU- en EMU-instrumentarium
zo goed mogelijk kan worden ingezet.

Vraag 3

Wat is uw mening over de oproep door andere lidstaten om de begrotingsregels te versoepelen?
Waar ligt het mandaat om deze te wijzigen?

Antwoord 3

Er is geen sprake van versoepeling of wijziging van de begrotingsregels, maar van
gebruik van bestaande bepalingen in het Stabiliteits- en Groeipact (SGP).

De activering van de algemene ontsnappingsclausule («general escape clause») maakt
het mogelijk om het begrotingsbeleid te coördineren in tijden van een ernstige economische
neergang. Zoals aangegeven in de geannoteerde agenda voor de ingelaste informele Ecofinraad
op 23 maart jl.2 steunt het kabinet het gebruik daarvan.

Vraag 4

Is er nieuw mandaat nodig voor het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) om steun
aan lidstaten te verlenen, of kan onder het huidige mandaat gewerkt worden? Kunt u
uw antwoord toelichten?

Antwoord 4

Er is geen nieuw mandaat nodig voor het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) om lidstaten
van steun te voorzien. In het ESM verdrag, dat bij oprichting is vormgegeven en geratificeerd
door de lidstaten, zijn de mogelijkheden neergelegd voor het bieden van stabiliteitssteun
aan lidstaten. Steun wordt daarbij verschaft aan lidstaten die te maken hebben of
worden bedreigd door ernstige financieringsproblemen indien zulks onontbeerlijk is
om de financiële stabiliteit van de eurozone in het geheel en van de lidstaten ervan
te vrijwaren (artikel 3 van het ESM-verdrag). Daartoe zijn in het ESM verdrag verschillende
instrumenten opgenomen (artikel 14 tot en met 18). Het is aan lidstaten om een aanvraag
voor stabiliteitssteun te doen aan het ESM, conform de overeengekomen procedure (artikel
13) Wijzigingen van het ESM-verdrag dienen door nationale parlementen te worden geratificeerd.

Vraag 5

Wat verstaat u onder een passende vorm van conditionaliteit als het gaat over het
toepassen van de instrumenten van het ESM, zoals u dit beschrijft in de geannoteerde
agenda? Welke ruimte biedt het ESM-verdrag hiervoor? Of is er juist geen ruimte? Kunt
u uw antwoord toelichten?

Antwoord 5

Nederland hecht eraan dat voor elk instrument een passende vorm van conditionaliteit
in acht wordt genomen, zoals ook voorgeschreven door het huidige ESM-verdrag (artikel
3). Die voorwaarden kunnen gaan van een macro-economisch aanpassingsprogramma tot
de voortdurende inachtneming van vooraf vastgestelde voorwaarden om voor stabiliteitssteun
in aanmerking te komen (artikel 12). Deze voorwaarden zullen worden opgenomen in een
Memorandum van Overeenstemming (artikel 13). Passende conditionaliteit betekent wat
Nederland betreft dat de gekozen conditionaliteit aansluit bij het gekozen instrument
en ziet op de kwetsbaarheden die ten grondslag liggen aan het verzoek om steun aan
het ESM.

Vraag 6

Kunt u aangeven hoe het loslaten van de begrotingsregels van het Stabiliteits- en
Groeipact (SGP) precies verloopt? Wat is precies een ieders rol met de versoepeling?
Is de versoepeling tijdelijk? Hoe wordt hier tegenaan gekeken?

Antwoord 6

De Europese Commissie heeft op 13 maart jl. een mededeling gepubliceerd waarin zij
een pakket Europese maatregelen aankondigt dat zich met name richt op de sociaaleconomische
gevolgen van COVID-19. Daarin heeft de Commissie toegelicht conform de regels de budgettaire
gevolgen van eenmalige uitgaven niet mee te laten tellen bij de beoordeling van de
naleving aan het SGP. De Commissie heeft daarnaast voorgesteld dat de clausule inzake
buitengewone gebeurtenissen («unusual event clause») van toepassing is op de huidige situatie. Deze clausule staat lidstaten toe om
tijdelijk af te wijken van de vereiste verbetering van het structureel begrotingssaldo.
De Commissie heeft hiernaast voorgesteld dat de vereiste begrotingsinspanningen van
lidstaten worden aangepast in lijn met de begrotingsregels, afhankelijk van de economische
situatie van de lidstaat. In haar mededeling van 13 maart jl. heeft de Commissie al
aangekondigd klaar te staan om de algemene ontsnappingsclausule te activeren.

De Europese Commissie heeft voorts in haar mededeling van 20 maart3 jl. toegelicht dat de economische groeiuitzichten zich verder hebben verslechterd
sinds 13 maart jl. en dat de daling van de economische activiteit vergelijkbaar zou
kunnen worden met de krimp van 2009. De Commissie heeft daarom een voorstel gedaan
om de algemene ontsnappingsclausule te activeren.

De ministers van Financiën hebben de conclusie van de Commissie dat de algemene ontsnappingsclausule
van toepassing is middels een verklaring op 23 maart jl. onderschreven.4

In de preventieve arm van het Stabiliteits- en Groeipact (verordening 1466/97) hebben
lidstaten een middellang doel (Medium Term Objective, MTO) voor hun structurele begrotingssaldo.
Indien lidstaten dat doel niet halen, moeten ze hun structurele saldo jaarlijks stapsgewijs
verbeteren. Met de algemene ontsnappingsclausule kan het lidstaten worden toegestaan
om tijdelijk af te wijken van het aanpassingstraject richting de MTO wanneer er sprake
is van een ernstige economische neergang in de eurozone of de EU als geheel. De clausule
heeft dus een tijdelijke werking.

Daarnaast kan de Raad voor lidstaten in een buitensporigtekortprocedure van de correctieve
arm (verordening 1467/97) tot een aangepast begrotingspad (dat zou moeten leiden tot
wegwerken van het buitensporig tekort) besluiten wanneer er sprake is van een ernstige
economische neergang in de eurozone of de EU als geheel.

Nederland heeft het hierboven beschreven gebruik van de flexibiliteit binnen de Europese
begrotingsregels gesteund.

Vraag 7

Waar ligt het mandaat voor de verdere coördinatie van de beleidsaanpak, zoals de agenda
van de Eurogroep meldt?

Antwoord 7

Zowel in de Eurogroep in inclusieve samenstelling als de Ecofinraad is gedurende de
afgelopen weken gesproken over de economische gevolgen van COVID-19 en de beleidsreactie
daarop. In algemene zin is economische beleidscoördinatie binnen de Raad een doorlopend
proces in het kader van het Europees Semester.5 Protocol 14 bij het verdrag betreffende de werking van de Europese Unie stelt dat
een versterkte dialoog tussen de lidstaten die de euro als munt hebben nodig is.

De Eurogroep heeft op 4 maart jl. in inclusieve samenstelling voor het eerst gesproken
over de economische gevolgen van COVID-19, waarbij een verklaring is aangenomen.6 Vervolgens heeft de Eurogroep op 16 maart opnieuw uitgebreid gesproken over een gecoördineerde
aanpak van de economische gevolgen en uitdagingen van de COVID-19 uitbraak.7 Op basis daarvan is wederom een verklaring overeengekomen. De Europese Raad heeft
deze verklaring tijdens een videoconferentie op 17 maart bekrachtigd en de Eurogroep
gevraagd om de economische en financiële ontwikkelingen voortdurend nauwlettend te
volgen en de gecoördineerde beleidsrespons zo spoedig mogelijk aan te passen aan de
snel veranderende situatie. Tijdens de Ecofinraad op 23 maart jl. is ook gesproken
over de laatste stand van zaken omtrent de economische situatie en de beleidsreactie
daarop, onder andere in relatie tot de Europese begrotingsregels.8 Voorts is in de Eurogroep op 24 maart jl. in inclusieve samenstelling weer gesproken
over de economische situatie n.a.v. de COVID-19 uitbraak.9 De voorzitter van de Eurogroep zal op basis hiervan een terugkoppeling geven aan
de Europese Raad. Op basis van de Europese Raad zal duidelijk worden met welk mandaat
de Eurogroep verder zal werken op het gebied van economische beleidscoördinaties voor
de Eurozone. De Eerste Kamer en de Tweede Kamer worden steeds geïnformeerd over de
Europese vergaderingen middels een geannoteerde agenda vooraf en een verslag achteraf.

Vraag 8

Hoe stapelen de verschillende maatregelen om de economische crisis – veroorzaakt door
de coronamaatregelen – binnen de eurozone zich op? Erkent u dat het lijkt dat iedereen
stelt «de economie» te redden, zowel lidstaten, als de Europese Commissie als de Europese
Centrale Bank (ECB)? Kunt u aangeven hoe de injectie van lidstaten zich verhoudt tot
het pakket van 750 miljard euro van de ECB, alsmede mogelijke verruiming van het ESM?

Antwoord 8

Alle lidstaten en instituties in de Europese Unie doen hun uiterste best de economische
schade van COVID-19 zo klein mogelijk te houden. In de bijlage «Internationale en
Europese maatregelen om economische gevolgen COVID-19 te mitigeren» bij «Kamerbrief
over noodpakket economie en banen» is een overzicht opgenomen over de verschillende
maatregelen die de lidstaten en instituties hebben genomen.10

Zo hebben lidstaten op nationaal niveau verschillende maatregelen genomen om te voorkomen
dat werknemers hun baan verliezen en bedrijven kampen met een tekort aan liquiditeit.
Daarnaast is besloten tot het vrijmaken van financiële middelen binnen de EU-begroting,
het gebruik van flexibiliteit in Europese wetgeving met betrekking tot staatssteun
en het toepassen van uitzonderlijke flexibiliteit op het gebied van de Europese begrotingsregels,
en heeft de ECB besloten tot een uitgebreid pakket van monetaire beleidsbeslissingen.
De nationale en verschillende Europese maatregelen zijn complementair in de zin dat
ze elkaars individuele positieve effect kunnen versterken.

Vraag 9

Kunt u deze vragen beantwoorden op woensdag 25 maart 2020 voor 12.00 uur?

Antwoord 9

In de uitdagende omstandigheden is het mij niet gelukt de voorgestelde deadline te
halen.