Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van der Lee over de aangekondigde ontslagen bij Tata steel

Antwoord van Minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen 5 december
2019).

Vraag 1

Komen de aangekondigde ontslagen bij Tata steel IJmuiden als een verrassing voor u?1

Antwoord 1

Na het afblazen van de joint venture met Thyssenkrupp is door de directie van Tata
Steel Europe een transformatieprogramma aangekondigd om Tata Steel Europe, waar Tata
Steel IJmuiden deel van uitmaakt, weer winstgevend te maken. Er is een organisatieadviesbureau
ingeschakeld om hierbij te adviseren. Het ligt dus voor de hand dat kostenbesparende
maatregelen getroffen zullen worden die ook het personeel zullen treffen.

Tata Steel Europe heeft inmiddels bekendgemaakt dat tot 3000 arbeidsplaatsen in Europa
kunnen verdwijnen. Hoe de bezuinigingen in IJmuiden, met 9000 arbeidsplaatsen verreweg
de grootste vestiging in Nederland, er uit gaan zien en welke gevolgen dat heeft voor
de productie, is nog onduidelijk. De onzekerheid van al die mensen die daar werken
is natuurlijk zeer onaangenaam.

Er vindt nog overleg plaats tussen de leiding van Tata Steel Europe en de ondernemingsraden
en hoogstwaarschijnlijk zal aan het eind van deze week bekend worden gemaakt wat de
gevolgen voor Tata Steel IJmuiden en de rest van Tata Steel Europe zijn.

Vraag 2

In hoeverre vallen deze ontslagen te verklaren uit de mondiale overproductie van staal
en de gedaalde vraag vanuit de automobielindustrie?

Antwoord 2

Het is duidelijk dat de mondiale overproductie en de gedaalde vraag vanuit de automobielindustrie
belangrijke oorzaken zijn van de problemen in de Europese staalindustrie. Daarnaast
zijn de forse importheffingen (25%) die de VS op staal heeft opgelegd ook zeer nadelig.

Vraag 3

Ziet u ook een relatie met het negatieve oordeel dat de Europese Commissie eerder
afgaf over de voorgenomen fusie tussen het Indiase Tatasteel en het Duitse Thyssen
Krupp, omdat bij laatstgenoemde direct een massaontslag volgde nadat het negatieve
oordeel van de commissie publiek werd?

Antwoord 3

Zoals aangegeven in antwoorden op vragen van het lid Veldman d.d. 17 juni 2019 (Kamerstuknummer
3082) heeft de Europese Commissie in onderhavige zaak geen mededingingsbeschikking vastgesteld.
Over de overwegingen van partijen om de fusie uiteindelijk af te blazen, is in de
media gespeculeerd.

Het transformatieprogramma om Tata Steel Europe weer winstgevend te maken is door
de directie van Tata Steel aangekondigd na het beëindigen van de fusiebesprekingen.
Het is niet duidelijk wat de situatie was geweest als de fusie wel door was gegaan.
De centrale ondernemingsraad van Tata Steel Nederland had bedenkingen bij de fusie
uit vrees dat ook met de fusie banen verloren zouden zijn gegaan.

Vraag 4

Zijn de sancties die de Europese Commissie aan China oplegt in verband met het dumpen
van staal op de Europese markt in uw ogen effectief? Zo ja, waarom, zo nee, waarom
niet?

Antwoord 4

De EU heeft haar handelsdefensief instrumentarium versterkt en gemoderniseerd. Hierdoor
kan de EU snel optreden tegen oneerlijke dumping en subsidiering. Momenteel gelden
er achttien antidumpingmaatregelen en twee antisubsidie maatregelen tegen diverse
Chinese staalproducten. Daarnaast zijn er vrijwaringsmaatregelen ingesteld op 26 staal
productcategorieën. Deze handelsdefensieve maatregelen zijn effectief. Ze steunen
de Europese staalindustrie. Een onderbouwing kunt u terugvinden in het Verslag van
de Commissie over de antidumping-, antisubsidie- en vrijwaringsactiviteiten van de
EU en het gebruik van tegen de EU gerichte handelsbeschermingsinstrumenten door derde
landen in 20182, en het daarbij behorende werkdocument3. Aan de andere kant moet ervoor worden gewaakt dat de maatregelen niet te zeer belastend
zijn voor de consumenten en de verwerkende industrieën in de EU. Zoals eerder aangegeven4 zijn eenzijdige handelsbeperkingen voor Nederland op lange termijn geen valide oplossing
om de huidige disbalans op de wereldmarkt tegen te gaan. Ze zijn bedoeld om tijdelijk
verlichting te geven en ernstige schade te voorkomen. Nederland blijft zich inzetten
voor een multilaterale oplossing, waarbij afspraken worden gemaakt om overproductie
van staal en oneerlijke subsidiering tegen te gaan.

Vraag 5

Had de Europese Commissie in uw ogen niet moeten instemmen met deze fusie en daarbij
als voorwaarde eisen kunnen verbinden aan het milieuvriendelijker produceren van staal?

Antwoord 5

De Europese Commissie maakt een onafhankelijke mededingingsbeoordeling van relevante
fusies en overnames die de omzetdrempels overschrijden. Bij het beoordelen gaat de
Europese Commissie na of een concentratie de concurrentie op de interne markt significant
belemmert. Het toetsingskader van de Commissie staat omschreven in richtsnoeren. De
Europese Commissie kan bij het goedkeuren van een fusie rekening houden met voordelen
in prijs of kwaliteit die ten goede komen aan gebruikers.

Een voorwaarde opnemen rondom milieuvriendelijker productie lijkt normaal gesproken
niet voor de hand te liggen bij een dergelijke mededingingsbeoordeling. Remedies bij
een concentratiezaak moeten voorzien in het oplossen van een mededingingsprobleem.
Het is niet duidelijk hoe het milieuvriendelijker produceren van staal daar invulling
aan zou kunnen geven. Bovendien zou met een dergelijke voorwaarde de fusieorganisatie
benadeeld kunnen worden ten opzichte van de andere staalbedrijven waar dergelijke
milieueisen aan de productie niet gesteld worden.

Vraag 6

Erkent u dat het blokkeren van de fusie als resultaat kan hebben dat vervuilende staalproductie
(nog meer) verplaatst wordt naar lagelonenlanden?

Antwoord 6

Het al dan niet verplaatsen van de productie naar andere landen is een beslissing
die van heel veel factoren afhankelijk is. Het is onduidelijk in hoeverre het niet
doorgaan van de fusie invloed heeft op het eventueel verplaatsen van productie naar
lagelonenlanden.

Vraag 7

Bent u ook van oordeel dat, zowel om economische als ecologische redenen, er op de
Europese markt behoefte is aan consolidatie in de (Europese) staalindustrie? Zo ja,
waarom, zo nee, waarom niet?

Antwoord 7

De mondiale staalindustrie en in mindere mate ook de Europese, kampt met overcapaciteit
en onderbezetting van de productiemogelijkheden. Daarbij is de industrie onderdeel
van een markt waar de belangrijkste klanten groot zijn – vooral in de automobielindustrie
– en de toeleveranciers, met name de grondstoffabrikanten, geconcentreerd zijn in
een beperkt aantal leveranciers. Schaalvergroting van de staalindustrie is dan voor
de hand liggend, ook om de toenemende investeringen in hoogwaardige producten en milieumaatregelen
makkelijker te kunnen dragen.

Vraag 8

Bent u bereid om in overleg met collega-bewindslieden uit de Europese Unie, de Europese
Commissie en de Europese staalindustrie te zoeken naar consolidatiemogelijkheden om
tot een toekomstbestendige staalproductie in Europa te komen, die tevens koploper
is in reductie van schadelijke emissies voor klimaat en milieu?

Antwoord 8

Het is primair aan marktpartijen zelf om te bepalen of zij willen consolideren en
daarvoor geschikte partner(s) te zoeken. Voor wat betreft reductie van schadelijke
emissies voor klimaat en milieu heeft het Kabinet met de industrie routes bepaald
in het Klimaatakkoord. Nederland is vanuit deze routes in gesprek met de buurlanden
en andere partners binnen de EU.