Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Alkaya over het artikel gepubliceerd door de NOS op 21 november ‘‘ABN AMRO was blind voor smeergeld van Braziliaanse Odebrecht’’

Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 4 december 2019).

Vraag 1

Bent u bekend met alweer het volgende schandaal in de bancaire sector?1

Antwoord 1

Ja, ik ben bekend met het bericht waar u naar verwijst.

Vraag 2, 3, 4

Hoe verklaart u dat ABN AMRO 5 miljoen klanten is «vergeten» te screenen? Hoeveel
geld is hiermee destijds bespaard voor ABN AMRO?

Kunt u uitleggen of het überhaupt mogelijk is dat op zo grote schaal geld via rekeningen
van ABN AMRO wordt doorgesluisd zonder dat de topbestuurders bij ABN AMRO dit in de
gaten hadden?

Kunt u toelichten wat hier fout is gegaan, hoe en wanneer dit is opgepakt door de
toezichthoudende autoriteiten? Heeft de toezichthouder hier adequaat gehandeld?

Antwoord 2, 3, 4

Eind september heeft ABN AMRO bekend gemaakt dat het OM onderzoek doet in het kader
van de naleving van de vereisten onder de Wet ter voorkoming van witwassen en terrorisme
financiering (Wwft). Het OM voert op dit moment strafrechtelijk onderzoek uit. Uw
vragen houden voor een groot deel verband met dit onderzoek. Ik kan lopende het onderzoek
van het OM geen uitlatingen doen.

Banken (en andere financiële instellingen) zijn op grond van Wwft verplicht om doorlopend
risicogebaseerd cliëntenonderzoek te verrichten en ongebruikelijke transacties te
detecteren en onverwijld te melden bij de Financial Intelligence Unit (FIU-Nederland).
Om dit te kunnen doen is het van cruciaal belang dat banken beschikken over een effectief
proces voor het verrichten van cliëntenonderzoek en het monitoren van transacties.
DNB houdt toezicht op de naleving van deze wettelijke verplichtingen door financiële
instellingen en trustkantoren. DNB is onafhankelijk in de uitvoering van haar toezicht.
Indien instellingen de wet onvoldoende naleven, zal DNB herstel afdwingen, waar nodig
door handhaving. DNB heeft daartoe een breed scala aan maatregelen tot haar beschikking
en zal de maatregelen inzetten die zij passend acht. Betrokkenheid van financiële
instellingen bij financieel-economische criminaliteit is bovendien voor DNB een speerpunt
in het toezicht. Dit speerpunt heeft DNB ook opgenomen in haar Visie op Toezicht 2018–2022.

Vraag 5

Welke stappen kunt u als grootaandeelhouder van ABN AMRO zetten om ervoor te zorgen
dat rekeningen van de bank niet nog vaker worden gebruikt om smeergeld door te sluizen?
Gaat u uw rol als aandeelhouder actief inzetten?

Antwoord 5

Banken hebben een belangrijke poortwachtersfunctie. Het is de verantwoordelijkheid
van banken zelf om deze taak naar behoren te vervullen. De CEO van ABN AMRO heeft
toegezegd maatregelen te zullen nemen om ervoor te zorgen dat ABN AMRO aan alle wet-
en regelgeving voldoet.

Bij de tijdelijke financiële instellingen, zoals ABN AMRO, vervult NLFI het reguliere
aandeelhouderschap. NLFI staat als aandeelhouder op afstand van de onderneming. Als
certificaathouder, via NLFI, sta ik ook op afstand van de vennootschap. Het is van
groot belang dat ABN AMRO de zaken zo snel mogelijk op orde heeft. Ik heb NLFI gevraagd
de maatregelen die de bank gaat nemen nauwgezet te volgen en mij daarover te informeren.

Vraag 6, 9, 10

Ziet u ook dat een commerciële instelling, opgestookt door aandeelhouders die op zoek
zijn naar zo veel mogelijk rendement, maar met veel taken van publiek belang keer
op keer zal falen?

Deelt u de mening dat we vitale publieke taken en infrastructuur zo min mogelijk moeten
beleggen bij private commerciële instellingen?

Ziet u in dat de kabinetsreactie op het rapport van de WRR (Geld en schuld; de publieke
rol van banken) in geen enkele zin adequaat is en dat er een publiek alternatief nodig
is om banken te disciplineren en het publieke belang te borgen?

Antwoord 6, 9, 10

Tal van commerciële instellingen voeren taken uit in het publieke belang binnen diverse
sectoren van de Nederlandse economie. Deze commerciële instellingen kunnen bijdragen
aan innovatie en efficiëntie, zo ook in de financiële sector.

Het is daarbij belangrijk om met goede wet- en regelgeving en een solide toezichtsysteem
de balans tussen de commerciële en publieke belangen te bewaken. De borging van publieke
belangen ten aanzien van de financiële sector is de afgelopen jaren versterkt door
onder meer strengere eisen aan buffers, waardoor burgers beter beschermd worden tegen
private verliezen. Maar we zijn nog niet klaar. In mijn Agenda financiële sector2 heb ik meerdere maatregelen aangekondigd die deze balans tussen de publieke en private
belangen binnen de financiële sector verder moeten waarborgen. Tot slot verwijs ik
u ten aanzien van het WRR rapport «Geld en Schuld» naar de uitgebreide kabinetsreactie
hierop.3

Vraag 7

Deelt u de mening dat vriendelijk verzoeken, een moreel appel, of straffen die vaak
niet opwegen tegen de gemaakte winst, niets zullen uitrichten zolang de onderliggende
structuren in stand worden gehouden?

Antwoord 7

De toezichthouders en het OM hebben een breed scala aan handhavingsinstrumenten waarmee
naleving van financiële wet- en regelgeving afgedwongen kan worden. Deze instrumenten
kunnen zowel een informeel als formeel karakter hebben en variëren van een waarschuwingsbrief
tot het intrekken van vergunningen.

De beschikbare sancties hebben voldoende invloed. Ik vind het belangrijk dat het eigenaarschap
voor de uitvoering van anti-witwasbeleid nadrukkelijk binnen de Raden van Bestuur
wordt belegd en dat zij dit een onderdeel van hun intrinsieke cultuur maken. Dit is
eveneens een vereiste van de Wwft waarin is opgenomen dat één van de personen die
het dagelijks beleid bepalen expliciet belast moet zijn met de verantwoordelijkheid
voor naleving van de Wwft door de instelling.

De cultuur is bepalend voor de mate waarin de instelling deze wettelijke plichten
doorlopend en effectief naleeft. Daarom moet naleving van de anti-witwasregelgeving
voortvloeien uit het besef van de eigen maatschappelijke verantwoordelijkheid en niet
omdat dit verplicht is op grond van de wet. Ik verwacht daarom van poortwachters dat
zij hun taak niet alleen uitvoeren omdat het moet, maar omdat zij de eigen overtuiging
hebben dat het belangrijk is om te voorkomen dat criminelen gebruik maken van hun
instelling en het financiële stelsel voor hun illegale activiteiten.

Vraag 8

Wat is uw mening over de ontspoorde activiteiten van sommige Nederlandse multinationals,
zoals de grote drie banken, die ondermijning van de rechtsstaat en democratie in andere
landen faciliteren? Zou u dit accepteren als het onze eigen rechtsstaat en democratie
betrof?

Antwoord 8

Om te voorkomen dat dit soort activiteiten worden gefacilieerd door de legitieme financiële
infrastructuur wordt van instellingen verwacht dat ze doorlopend klantenonderzoek
doen. De toezichthouder ziet er op toe dat dit naar behoren gebeurt.