Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Kuzu over de situatie dat Oeigoeren in Chinese concentratiekampen worden vermoord en hun organen worden verkocht

Antwoord van Minister Blok (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 30 oktober 2019).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Organen van levende Oeigoeren uit lichaam gesneden»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2, 3, 6

Klopt het dat Oeigoeren in Chinese concentratiekampen worden vermoord en hun organen
worden verkocht? Zo ja, deelt u de mening dat dit onmenselijk en schandalig is en
dat dit op het hoogste niveau moet worden bestreden?

Erkent u dat er in China sprake is van het systematisch gevangen zetten van Oeigoeren
op een wijze die gekarakteriseerd moet worden als «concentratiekampen»? Zo nee, waarom
niet?

Hoe beoordeelt u de reactie van het Chinese regime dat zij in 2015 zijn gestopt met
het gebruiken van de organen van geëxecuteerde gevangenen, terwijl een onafhankelijk
panel van experts en activisten aangeeft dat Oeigoeren in Chinese concentratiekampen
worden vermoord en hun organen worden verkocht? Vindt u dit geloofwaardig?

Antwoord 2, 3, 6

Voor een appreciatie van dit kabinet van de mensenrechtensituatie in Xinjiang, inclusief
het bestaan van zogenaamde heropvoedings- dan wel concentratiekampen, verwijs ik u
naar de Kamerbrief over Xinjiang van 27 augustus 2018 (Kamerstuk 32 735, nr. 209). Het kabinet acht de berichtgeving inzake gedwongen orgaantransplantatie in China
zeer zorgwekkend. Het kabinet is niet in staat om deze aanklachten op basis van eigen
informatie te verifiëren noch te ontkrachten. Hetzelfde geldt voor andere EU-partners.
Het kabinet blijft de ontwikkelingen nauwlettend volgen en zal deze, wanneer dit in
de toekomst nodig blijkt, aankaarten.

Vraag 4

Welke concrete acties gaat u ondernemen om de flagrante mensenrechtenschendingen tegen
de Oeigoeren te stoppen?

Antwoord 4

Het kabinet blijft zich zowel bilateraal als in internationaal verband inspannen voor
de mensenrechten van Oeigoeren en andere minderheden in China. Toekomstige acties
vinden bij voorkeur in EU-verband plaats en bouwen voort op eerdere stappen die dit
kabinet heeft gezet. Een overzicht van recente acties vindt u in mijn antwoorden op
Kamervragen over het bericht dat er nieuw bewijs is van China's missie om de moskeeën
in Xinjiang te verwoesten (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 3269).

Vraag 5

Deelt u de mening dat er internationaal weinig kritiek is op de mensenrechtensituatie
in China omdat de meeste landen de relatie met China niet op het spel willen zetten?
Zo ja, voelt u zich aangesproken?

Antwoord 5

Nederland bevindt zich in de internationale voorhoede wat aandacht voor de mensenrechtensituatie
in Xinjiang betreft. Ter illustratie: Nederland, Canada, het VK en Duitsland co-sponsorden
op 24 september jl. een bijeenkomst van de VS over de mensenrechtensituatie in Xinjiang.
Deze bijeenkomst vond plaats tijdens de high level week van de Algemene Vergadering van de VN in New York. Tijdens de VN-Mensenrechtenraad
van maart jl. vond een bijeenkomst over Xinjiang plaats die eveneens werd georganiseerd
door de VS en werd gesteund door Nederland, Australië, Canada, Duitsland en het VK.

Het kabinet ziet graag dat meer landen zich uitspreken over de mensenrechtensituatie
in Xinjiang. Daarom spant Nederland zich in voor een breder internationaal draagvlak
op dit dossier. Hier lijkt enige beweging in te komen. Op 8 juli jl. stuurden 22 landen,
waaronder Nederland, een brief over Xinjiang aan de voorzitter van de VN-Mensenrechtenraad
en de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN. Inmiddels is het aantal landen
dat deze brief steunt opgelopen tot 24. Nog niet eerder spraken zoveel landen zich
uit over Xinjiang.

Vraag 7

Met wie heeft u gesproken om u te informeren over de feiten inzake de mensenrechtensituatie
in China?

Antwoord 7

Het Ministerie van Buitenlandse Zaken spreekt geregeld met ngo’s in Nederland en bij
de Verenigde Naties (in Genève en New York) over de mensenrechtensituatie in China,
bijvoorbeeld met International Campaign for Tibet en Amnesty International. Ook ontvangt
het ministerie mensenrechtenverdedigers en activisten uit China (inclusief Hongkong),
vertegenwoordigers van de Tibetaanse diaspora en Falun Gong, en leden van de Oeigoerse
gemeenschap in Nederland. De ambassade in Peking volgt de mensenrechtensituatie in
China op de voet en heeft in het hele land uitgebreid contact met mensenrechtenverdedigers,
het maatschappelijk middenveld, collega-diplomaten, en academici zowel binnen als
buiten China.

Vraag 8

Deelt u de mening dat de mensenrechtenschendingen tegen de Oeigoeren gekwalificeerd
kunnen worden als genocide? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 8

Zoals vastgesteld in het regeerakkoord zijn bij de afweging om tot erkenning van genocide
over te gaan voor het kabinet leidend: 1) uitspraken van internationale gerechts-
en strafhoven, 2) eenduidige conclusies volgend uit wetenschappelijk onderzoek én
3) vaststellingen door de VN. De kwalificatie genocide is op basis van deze criteria
niet aan de orde. Dat neemt niet weg dat er sprake is van overtuigend en groeiend
bewijs voor grootschalige mensenrechtenschendingen in Xinjiang. Het kabinet vindt
dit zeer zorgelijk en stelt de mensenrechten van Oeigoeren daarom consequent aan de
orde. Een van de centrale boodschappen hierbij is dat China ongehinderde toegang dient
te verlenen aan onafhankelijke (mensenrechten)experts van de VN, waaronder de Hoge
Commissaris voor de Mensenrechten.

Vraag 9

Wat heeft de Nederlandse ambassade precies ondernomen in de afgelopen jaren om de
mensenrechtenschendingen tegen de Oeigoeren te stoppen in China? Met wie, wanneer
en waarover hebben zij gesproken?

Antwoord 9

In verband met de vertrouwelijkheid kan het kabinet niet gedetailleerd ingaan op de
activiteiten van de ambassade. Een overzicht van recente acties van dit kabinet vindt
u in de jaarlijkse Mensenrechtenrapportage en in mijn antwoorden op Kamervragen over
het bericht dat er nieuw bewijs is van China's missie om de moskeeën in Xinjiang te
verwoesten (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 3269).

Vraag 10

Bent u bereid om in VN- en EU-verband ervoor te pleiten dat de rechten van de Oeigoeren
worden beschermd en dat daders van deze mensenrechtenschendingen worden vervolgd?
Zo ja, hoe gaat u hier invulling aan geven? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 10

Dit kabinet pleit reeds in EU- en VN-verband voor gezamenlijke oproepen aan China
om de mensenrechten van Oeigoeren en andere minderheden in China te respecteren. In
EU- en VN-verband wordt niet gesproken over vervolging van personen die betrokken
zijn bij mensenrechtenschendingen in Xinjiang.

Vraag 11

Zijn er aanwijzingen dat China in relatie tot mensenrechtenschendingen een beroep
heeft gedaan op Nederlandse goederen en technologie? Zo ja, bent u van mening dat
Nederland en/of Nederlandse bedrijven dan medeplichtig zijn aan de mensenrechtenschendingen
op de Oeigoeren? Zo nee, hoe weet u dit zeker?

Antwoord 11

Wat betreft toepassing van geavanceerde technologie in China ziet het kabinet risico’s
voor de fundamentele vrijheden, privacy en mensenrechten van Chinese burgers en buitenlandse
personen die zich in China bevinden. Inzet van Nederlandse technologie voor het onderdrukken
van bevolkingsgroepen of het schenden van mensenrechten acht het kabinet in alle gevallen
onwenselijk. Nederlandse bedrijven die inspelen op de Chinese vraag naar geavanceerde
technologie dienen zich te allen tijde rekenschap te geven van mogelijke ongewenste
toepassingen van geleverde producten door Chinese afnemers.

Bedrijven zijn zelf verantwoordelijk voor het doen van due diligence. Zij dienen rekening te houden met de mogelijkheid dat Chinese partners een aandeel
hebben in de totstandkoming van surveillancesystemen die beperking van fundamentele
vrijheden van Chinese burgers tot gevolg hebben. In het geval van vergunningplichtige
dual-use goederen wijst de Nederlandse regering een vergunning af, indien er zorgen bestaan
ten aanzien van het eindgebruik in relatie tot mensenrechtenschendingen.

Vraag 12

Bent u van mening dat de internationale gemeenschap over genoeg middelen beschikt
om te voorkomen dat nog meer mensenrechtenschendingen plaatsvinden op de Oeigoeren
en dat het schandalig is dat deze middelen niet zijn ingezet?

Antwoord 12

Zoals aangeven in antwoord op vraag 5 ziet dit kabinet graag dat een grotere groep
landen zich uitspreekt over de mensenrechtensituatie in Xinjiang. Tot nu toe zijn
het voornamelijk westerse landen die China oproepen de mensenrechten van Oeigoeren
te respecteren. Nederland blijft zich inspannen voor een breder internationaal draagvlak
op dit dossier.