Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Groothuizen en Sjoerdsma over het bericht ‘Oeigoeren in Europese landen worden onder druk gezet door de Chinese overheid’

Antwoord van Minister Blok (Buitenlandse Zaken), mede namens de Staatssecretaris van
Justitie en Veiligheid (ontvangen 24 september 2019).

Vraag 1

Kent u het bericht «Oeigoeren in Europese landen worden onder druk gezet door de Chinese
overheid»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Kunt u bevestigen dat Oeigoerse asielzoekers en statushouders in Europa, waaronder
Nederland, onder druk staan van de Chinese overheid en geïntimideerd worden? Zo ja,
hoe beoordeelt u dit?

Antwoord 2

Het staat vast dat er in Nederland en elders in Europa door Oeigoeren melding wordt
gemaakt van druk die door Chinese veiligheidsdiensten wordt uitgeoefend op personen
in China om hun familieleden in Europa aan te sporen persoonsgegevens met hen te delen.
In gevallen waarbij in Nederland woonachtige Oeigoeren worden bedreigd of geïntimideerd
door functionarissen van de Chinese autoriteiten, kan er sprake zijn van ongewenste
buitenlandse inmenging. Het kabinet vindt dergelijke ongewenste buitenlandse inmenging
volstrekt onacceptabel, omdat statelijke actoren hiermee aan het fundament van de
Nederlandse democratische rechtsorde en open samenleving kunnen komen.

Vraag 3

Klopt het volgens uw informatie dat nagenoeg alle Oeigoeren die zich buiten China
begeven in de gaten worden gehouden, niet alleen degene die zich politiek kritisch
uitlaten? Kunt u uw antwoord toelichten met een beschrijving van de situatie?

Antwoord 3

Het «Thematisch ambtsbericht Oeigoeren in China» uit 20162 vermeldt dat het volgens meerdere bronnen aannemelijk is dat de Chinese veiligheidsdienst
in staat en doende is Chinezen in het buitenland te volgen. De Chinese autoriteiten
zouden over het algemeen op de hoogte zijn van wie asiel heeft aangevraagd en of Chinezen
in het buitenland betrokken zijn bij «China onwelgevallige» praktijken.

Vraag 4

Deelt u de mening dat dergelijke druk en intimidatie totaal onwenselijk is, waar dit
ook plaatsvindt, en zeker als dit ook in Nederland gebeurt?

Antwoord 4

Het kabinet vindt ongewenste buitenlandse inmenging zeer kwalijk aangezien dit het
politieke en maatschappelijke systeem kan ondergraven en raakt aan het fundament van
de Nederlandse democratische rechtsorde en open samenleving.3

Vraag 5

Welke manieren en mogelijkheden ziet u om Oeigoeren die in Nederland en Europa asielzoeker
of statushouder zijn te beschermen tegen deze intimidaties vanuit de Chinese overheid?

Antwoord 5

Het kabinet staat voor het beschermen van de rechten van iedereen in Nederland, inclusief
asielzoekers of statushouders. Dat betekent ook het beschermen tegen druk vanuit het
land van herkomst. In de Kamerbrief van Minister Grapperhaus (JenV) en Minister Ollongren
(BZK) over ongewenste buitenlandse inmenging4 staat dat de overheid verschillende middelen kan inzetten zoals monitoren en informeren,
het nemen van maatregelen in het kader van de openbare orde en veiligheid, en diplomatieke
middelen waaronder aanspreken, toegang tot Nederland weigeren, reizen naar Nederland
ontmoedigen, en – in het uiterste geval – het uitzetten van diplomaten. Deze middelen
worden ingezet, wanneer dat nodig, haalbaar en effectief is.

Voor een overzicht van recente diplomatieke inspanningen verwijs ik u naar de antwoorden
op Kamervragen van de leden Kuzu en Ploumen over het bericht dat er nieuw bewijs is
van China's missie om de moskeeën in Xinjiang te verwoesten (Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2018–2019, nr.).

Vraag 6

Klopt het volgens uw informatie dat de druk op Oeigoeren in het buitenland de laatste
jaren is toegenomen? Wat is volgens u hier de reden voor?

Antwoord 6

In Nederland is het aantal meldingen van Oeigoeren die druk vanuit China ervaren de
afgelopen jaren toegenomen. In de Kamerbrief over de mensenrechtensituatie in Xinjiang
en het rapport van Human Rights Watch «Eradicating Ideological Viruses» constateert
dit kabinet dat Oeigoeren in Europa en Nederland zich zorgen maken over hun familieleden
in Xinjiang en over druk van de Chinese autoriteiten om persoonsgegevens te delen.5 De toegenomen zorgen over familieleden in Xinjiang houden verband met de verregaande
beperkingen op fundamentele vrijheden van Oeigoeren en andere moslimminderheden die
de laatste jaren in Xinjiang zijn ingevoerd. Onder andere de zogenaamde politieke
heropvoedingscentra in Xinjiang, waarin volgens berichtgeving naar schatting enkele
honderdduizenden tot mogelijk een miljoen personen vastzitten of hebben gezeten, zijn
een belangrijk punt van zorg die ook dit kabinet consequent uitdraagt richting China.

Vraag 7

Deelt u de mening dat Oeigoeren met een status in Nederland het recht hebben op vrijheid
van meningsuiting en dat dit dus ook moet gelden wanneer zij kritisch zijn over de
Chinese overheid, zonder dat zij hierdoor bedreigd of geïntimideerd worden?

Antwoord 7

Ja. Het recht op vrijheid van meningsuiting geldt voor iedereen in Nederland, behoudens
ieders verantwoordelijkheid voor de wet.

Vraag 8

Hoeveel asielverzoeken krijgt Nederland jaarlijks van Oeigoeren? Hoeveel worden daarvan
toegekend?

Antwoord 8

Gegevens waaruit etniciteit dan wel godsdienstige of levensovertuigingen blijken,
zijn gevoelige persoonsgegevens in de zin van de Algemene Verordening Gegevensbescherming
(AVG). Daarom worden deze gegevens niet geregistreerd op een manier die het mogelijk
maakt om een antwoord op deze vraag te genereren vanuit de geautomatiseerde informatiesystemen
van de migratieketen. Wel staat vast dat Nederland in 2018 160 eerste asielaanvragen
van Chinese onderdanen heeft ontvangen, en dat in datzelfde jaar in Nederland 60 eerste
asielaanvragen van Chinese onderdanen werden ingewilligd. Hierbij dient aangemerkt
te worden dat de eerste aanvragen en de ingewilligde eerste aanvragen niet noodzakelijkerwijs
dezelfde procedures betreffen. Een aanvraag en de afhandeling daarvan hoeven niet
in dezelfde periode te geschieden.

Vraag 9

Levert Nederland Oeigoeren uit aan China? Zo ja, hoeveel uitleveringen hebben er de
laatste jaren plaats gevonden?

Antwoord 9

Nederland heeft geen uitleveringsverdrag met China. Er hebben de afgelopen jaren geen
uitleveringen aan China plaatsgevonden.

Vraag 10

Heeft u het onder druk zetten van Oeigoeren in Nederland eerder aangekaart bij de
Chinese autoriteiten? Ziet u (verdere) aanleiding om deze situatie (opnieuw) bij de
Chinese autoriteiten aan te kaarten? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 10

Het onder druk zetten van Oeigoeren in Nederland is op verschillende niveaus aangekaart
bij de Chinese autoriteiten. De antwoorden op de hierboven genoemde Kamervragen van
de leden Kuzu en Ploumen bevatten een overzicht van recente diplomatieke inspanningen.
Zolang daar aanleiding toe is, zal dit onderwerp op de agenda blijven.

Vraag 11

Bent u bereid deze berichtgeving te bespreken met de Chinese ambassadeur in Nederland?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 11

Soortgelijke berichtgeving is reeds eerder besproken met de Chinese ambassadeur in
Nederland.