Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Verhoeven en Schonis over het bericht ‘Anonieme OV-chipkaart is niet anoniem, betoogt Michiel Jonker’

Antwoord van Staatssecretaris Van Veldhoven-van der Meer (Infrastructuur en Waterstaat)
(ontvangen 17 september 2019).

Vraag 1

Kent u het bericht «Anonieme OV-chipkaart is niet anoniem», betoogt Michiel Jonker?1

Antwoord 1

Ja. Op 5 september 2019 is de rechtbank Gelderland tot een vonnis gekomen en zijn
de beroepen ongegrond verklaard. De rechter stelt dat NS een wettelijke grondslag
heeft om de gegevens te verzamelen en verwerken en dat dit noodzakelijk is voor de
uitvoering van de overeenkomst tussen NS en de reiziger. Zonder deze gegevens is niet
te controleren of het abonnementsgeld is betaald, of op de juiste wijze is in- en
uitgecheckt, of de juiste reissom is betaald en of er sprake is van misbruik of fraude.

Vraag 2

Welke gegevens van de OV-chipkaart (de anonieme OV-chipaart en de persoonlijke OV-chipkaart)
worden opgeslagen door Nederlandse Spoorwegen (NS)?

Antwoord 2

In het Privacystatement van NS op www.ns.nl/privacy is na te lezen welke persoonsgegevens NS gebruikt wanneer een reiziger gebruik maakt
van een OV-chipkaart. Indien een reiziger met een door NS afgegeven persoonlijke

OV-chipkaart (dus een OV-chipkaart op naam) reist, dan gebruikt NS die persoonsgegevens
(bijvoorbeeld kaartgegevens, bankgegevens en reisgegevens) om de reis mogelijk te
maken. NS verwerkt alleen noodzakelijke gegevens die de reiziger aan NS heeft verstrekt
om een reisproduct op naam te gebruiken. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft dit
getoetst en geconcludeerd dat NS de privacyregels hiermee niet overtreedt.

Wanneer een reiziger geen persoonsgegevens (aan NS) wil verstrekken, dan kan de reiziger
reizen met een anonieme OV-chipkaart (dus een niet op naam gestelde OV-chipkaart).
De chip van de anonieme OV-chipkaart bevat geen persoonlijke informatie zoals NAW-gegevens.
NS heeft ook geen zicht op deze informatie indien de persoonlijke OV-chipkaart afgegeven
is door een andere vervoerder, Translink of Bedrijvenkaartaanbieder.

Tijdens het in- en uitchecken met de OV-chipkaart, en de controle door een conducteur,
wordt het volgende vastgelegd:

De elektronische identificatie van de OV-chipkaart (dit is niet het nummer dat zichtbaar
is afgedrukt op de kaart, maar een identificatie van de unieke chip van de fabrikant)
Stationscode (bij in- en uitchecken)

Tijdstip van de handeling Product (abonnement of voltarief) en klasse waarmee is in-
of uitgecheckt Afgerekende bedragen, saldo-informatie en automatisch opgehoogde saldobedragen
Technische informatie t.b.v. van robuustheid en herstelbaarheid, zoals transactievolgnummer,
eerder betaalde borg, laatst uitgevoerde actie, overstaprechten en gehanteerde tarief.
Deze informatie dient voornamelijk om storingen in apparatuur of kaarten te detecteren
en gaten in de registratie door uitvallende apparatuur te kunnen herstellen.

Vraag 3

In hoeverre mogen deze reisgegevens gedeeld worden met derden? En welke gegevens worden
er nu gedeeld?

Antwoord 3

Wanneer een reiziger met een OV-chipkaart reist, dan geeft de vervoerder de gegevens,
die in antwoord 2 zijn genoemd, door aan Translink.

Translink is vervolgens verantwoordelijk voor het afhandelen van de (reis)transacties.2

NS schakelt derden in voor de uitvoering van IT-diensten. Deze derden verwerken de
gegevens slechts ten behoeve van NS en voor geen enkel ander doel.

Bovenstaand geldt voor individuele reisgegevens. In het kader van bijvoorbeeld de
openbare informatiehuishouding van het Nationaal OV Beraad (NOVB) worden statistieken,
die niet tot individuele personen te herleiden zijn, bijgehouden over het gebruik
van het OV die worden gedeeld met derden zoals concessieverleners.

Vraag 4

Welke gegevens logt Translink (vh. Trans Link Systems) over anonieme OV-chipkaarten
en met welke reden?

Antwoord 4

Translink is naast uitgever van de OV-chipkaart ook beheerder van het saldo. Translink
maakt gebruik van het kaartnummer aangevuld met locatiegegevens om het saldo op een
anonieme OV-chipkaart bij te houden en transacties te kunnen verwerken. Zie vraag
2 voor de opsomming van wat wordt vastgelegd.

Translink heeft mij laten weten op geen enkele manier achter de NAW-gegevens van de
reiziger te kunnen komen, ook niet als er gepind wordt om het saldo op de anonieme
OV-chipkaart aan te vullen.

Vraag 5

In hoeverre correspondeert het loggen van deze gegevens met de «privacy by design»-
en «privacy bij default»-principes uit de Algemene Verordening Gegevensbescherming
(AVG)?

Antwoord 5

Alle verwerkingen zijn conform de AVG ingericht. Zie ook mijn antwoord op de Kamervraag
over deze principes in relatie tot de contouren Toekomstbeeld OV 2040.3

Vraag 6

Wordt de reiziger op de hoogte gebracht van het feit dat deze gegevens worden opgeslagen
en kunnen worden gedeeld met andere partijen? Zo nee, deelt u de mening dat gebruikers
van de OV-chipkaart hiervoor expliciet toestemming moeten geven?

Antwoord 6

Ja, de reiziger wordt hierover geïnformeerd via het Privacystatement. Translink en
openbaar vervoerbedrijven hebben conform de eisen van de AVG deze gepubliceerd op
hun website. Daar waar het gaat om verwerkingen die plaatsvinden in het kader van
de uitvoering van de (reis)overeenkomst wordt niet nogmaals expliciet om toestemming
gevraagd. De grondslag toestemming is hiervoor niet van toepassing.

Vraag 7

Op welke manier wordt de privacy van de reiziger beschermd die gebruik maakt van een
OV-chipkaart? Kunt u hierbij onderscheid maken tussen de anonieme OV-chipkaart en
de persoonlijke OV-chipkaart?

Antwoord 7

In het privacy statement op de website www.ov-chipkaart.nl staat dit uitvoerig beschreven. Kort samengevat worden alleen de noodzakelijke gegevens
geregistreerd en de bewaartermijn is niet langer dan noodzakelijk voor het gegeven
doel, met een maximale termijn van 18 maanden.

Hierbij wordt voor wat betreft die persoonsgegevens die worden verzameld bij aanschaf
en gebruik onderscheid gemaakt tussen gebruik van een anonieme

OV-chipkaart en een persoonlijke OV-chipkaart. Zie ook antwoord 2.

Vraag 8

Wat is de reden dat er op de anonieme OV-chipkaart geen voordeelurenabonnement gezet
kan worden en wat is er voor nodig om dit mogelijk te maken?

Antwoord 8

Een (voordeeluren)abonnement is persoonlijk en contractueel tussen twee partijen overeengekomen
en daarom niet overdraagbaar. De prijsstelling van kortingsrechten is gebaseerd op
individueel gebruik en niet op gebruik binnen gezins- of groepsverband. Daarom wordt
dit persoonsgebonden product alleen aangeboden op een persoonsgebonden OV-chipkaart
en kan het niet gebruikt worden door anderen dan door de reiziger zelf.

Ik wil u in dit verband ook nog wijzen op een uitspraak van 30 augustus jl. door de
bestuursrechter van de rechtbank Midden-Nederland in een soortgelijke zaak. Een treinreiziger
die vindt dat de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) tegen de NS moet optreden omdat
hij niet met zijn abonnement anoniem kan reizen heeft van de rechter ongelijk gekregen.
De rechter vindt dat de AP voldoende heeft gemotiveerd dat NS de privacyregels niet
overtreedt. De verwerking van persoonsgegevens bij het in- en uitchecken is volgens
de rechter noodzakelijk voor het gebruik van het NS-abonnement.