Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Jasper van Dijk over uitbuiting van arbeidsmigranten in Zeewolde

Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen 10 september
2019)

Vraag 1

Wat is uw oordeel over het artikel «Moderne Slavernij»?1

Antwoord 1

Arbeidsmigranten zijn een belangrijk onderdeel van onze economie en maatschappij.
Het is daarom belangrijk dat zij op een goede manier gehuisvest en behandeld worden.
Slechte werk -en woonomstandigheden voor arbeidsmigranten vind ik dan ook zeer onwenselijk.

Vraag 2

Wat is uw reactie op de misstanden die genoemd worden in het Zwartboek van de FNV
(hierna: het Zwartboek)?2

Antwoord 2

In de brief van 21 juni 20193 hebben de ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Sociale Zaken
en Werkgelegenheid en de staatssecretarissen van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
Economische Zaken en Klimaat en Sociale Zaken en Werkgelegenheid aangegeven dat het
kabinet samen met ministeries, gemeenten en andere belanghebbenden in gesprek gaat
hoe de afhankelijkheidsrelatie kan worden verminderd.

Het in combinatie aanbieden van werk en wonen door de werkgever is mogelijk. Het heeft
als voordeel dat barrières voor (internationale) arbeidsmobiliteit verlaagd worden,
zoals de onzekerheid van huisvesting en informatieonzekerheid over de lokale situatie
of taalproblemen die in de weg staan aan het matchen van vraag en aanbod. Bij goed
werkgeverschap heeft de package deal van wonen en werken voordelen voor de werkgever
en de arbeidsmigrant. Er doen zich, zoals ook uit dit Zwartboek blijkt, ook onwenselijke
situaties voor door deze afhankelijkheidsrelatie.

Vraag 3

Hoe oordeelt u over de volgende zaken:

– met zes personen in een huisje verblijven zonder privacy (kamer delen, geen slot op
de deur) met een te kleine koelkast, controles tijdens afwezigheid

– huurprijzen tussen 100 en 150 euro per week, ook bij een werkweek van minder dan 40
uur

– geen schoonmaak, terwijl schoonmaakkosten wel worden ingehouden op het loon

– inhouding vervoerskosten à 75 euro per week (ook als er geen gebruik van wordt gemaakt)
plus 2 euro per rit (te betalen aan de chauffeur)

– torenhoge boetes inhouden op loon (100 euro voor vuilcontainer op verkeerde moment
buiten, 250 euro fietssleutel kwijt, 100 euro per kras op meubels, 250 euro verkeerd
gereden met de bedrijfsauto)

– bij ontslag tevens verlies van woonruimte?

Antwoord 3

Ik vind het belangrijk dat arbeidsmigranten op een goede manier gehuisvest worden.
Hoeveel arbeidsmigranten in een huisje mogen wonen is zowel afhankelijk van het al
dan niet aanwezig zijn van een SNF-keurmerk als van lokale regelgeving. Voor woningen
met een SNF-keurmerk geldt in ieder geval dat er per persoon minimaal 10 m2 beschikbaar moet zijn. Qua slaapvertrek geldt voor een recreatieterrein minimaal
2,7 m2 per persoon. Het slaapvertrek kan dan maximaal door twee personen worden gebruikt.
Het kan dus voorkomen dat een slaapvertrek wordt gedeeld. Het is daarbij aan de aanbieder
van de huisvesting om in overleg te treden met de arbeidsmigranten over wie waar gehuisvest
wordt en afspraken te maken over de mogelijkheid om waardevolle spullen veilig op
te bergen en het respecteren van privacy bij controles. SNF stelt ook normen met betrekking
tot voorzieningen. Zo dient er per persoon 30 liter koel/-vriesruimte te zijn. Een
kleine koelkast voor zes personen verhoudt zich niet met deze norm. Voor huisvesting
die voldoet aan de kwaliteitseisen van SNF mag maximaal 25% worden ingehouden op het
minimumloon waarbij rekening gehouden dient te worden met een deeltijdfactor.

Voor wat betreft de door het uitzendbureau opgelegde boetes en kosten voor schoonmaak
en vervoer geldt dat die sinds de inwerkingtreding van het verbod op verrekeningen
en inhoudingen niet meer met het wettelijk minimumloon mogen worden verrekend of daarop
mogen worden ingehouden. Indien de Inspectie SZW een dergelijke overtreding constateert
of als er meer dan 25% van het minimumloon is ingehouden, treedt zij in lijn met de
Beleidsregel bestuursrechtelijke handhaving Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag
2017 (Stcrt. nr. 57119) hier tegen op.

Zoals in mijn antwoord bij vraag 2 verwoord kan het aanbieden van werk en wonen als
pakket door de werkgever onwenselijke effecten hebben, waaronder de situatie dat als
het werk ophoudt direct andere woonruimte gezocht dient te worden. In de uitzendcao’s
is een bepaling opgenomen dat de arbeidsmigrant een redelijke termijn moet krijgen
om nieuwe huisvesting te zoeken. Deze termijn is echter verder niet ingevuld en iedere
werkgever kan hier dus een eigen invulling aan geven. Ik vind dat de brancheorganisaties
in de uitzendsector zich ook dienen in te zetten om te voorkomen dat arbeidsmigranten
direct op straat komen te staan. Ik ga zoals gezegd ook met alle belanghebbende partijen
in gesprek hoe die afhankelijkheidsrelatie verminderd kan worden.

Vraag 4 en 5

Wanneer is de Inspectie SZW voor het laatst bij de in het Zwartboek genoemde uitzendbureaus
(Covebo, Randstad, In Person en Level One) op bezoek geweest? Is er toen gekozen voor
een intensiever vervolgonderzoek?

Indien er nog geen inspectiebezoek is geweest, gaat de Inspectie SZW dit alsnog doen
op basis van de onthullingen in het Zwartboek?

Antwoord 4 en 5

De Inspectie SZW laat zich niet uit over de vraag of bij bepaalde bedrijven onderzoek
is of wordt gedaan. Wel kan ik u laten weten dat de signalen van de arbeidsmigranten
in Zeewolde de aandacht hebben van de Inspectie SZW en dat de Inspectie SZW hierover
in gesprek is met de gemeente Zeewolde.

Hierbij is het van belang dat de Inspectie SZW verantwoordelijk is voor het toezicht
en de handhaving van de arbeidswetten zoals de Arbeidstijdenwet en de Wet Minimumloon
en minimumvakantiebijslag en gemeenten verantwoordelijk zijn voor de huisvesting van
hun inwoners, waaronder arbeidsmigranten.

Vraag 6

Deelt u de mening – na lezing van het Zwartboek – dat het door de branche bedachte
SNA-keurmerk (Stichting Normering Arbeid) een schaamlap voor malafide praktijken is
geworden? Zo nee, hoe kunt u bijvoorbeeld de boetes die te pas en te onpas worden
opgelegd verenigen met het SNA-keurmerk?

Antwoord 6

Belangrijk bij private keurmerken is dat er ook regelmatig controles (over het algemeen
2 keer per jaar) plaatsvinden of nog aan de voorwaarden voor het keurmerk voldaan
wordt. Ten aanzien van het keurmerk van de Stichting Normering Arbeid (SNA) geldt
dat per jaar circa 500 ondernemingen het keurmerk verliezen. SNA neemt signalen zoals
verwoord in het Zwartboek mee in de administratieve inspecties die in het kader van
het keurmerk worden uitgevoerd. Afhankelijk van de resultaten wordt door SNA een besluit
genomen met betrekking tot het keurmerk.

Zoals ik heb toegezegd in het AO Arbeidsmarktbeleid van 26 juni jl. zal ik in het
op te stellen actieplan om misstanden bij arbeidsmigranten tegen te gaan ook ingaan
op het voorstel van de SP en PvdA over een vergunningstelsel in de uitzendbranche.
Om tot een oordeel te komen over dit voorstel zal ik zowel met SNA als met de andere
belanghebbenden in de uitzendbranche het gesprek hierover voeren.

Vraag 7

In de Wet Aanpak Schijnconstructies is het onder voorwaarden toegestaan om inhoudingen
op het loon te verrichten, maar niet voor vervoer- en schoonmaakkosten; wanneer gaat
u hierop handhaven, aangezien dit wel degelijk gebeurt? Kunt u dit toelichten?

Antwoord 7

De Inspectie SZW houdt risicogericht toezicht op de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag,
dus ook op het verbod op inhoudingen op en verrekeningen met het wettelijk minimumloon.
Het inhouden van vervoer- en schoonmaakkosten op het wettelijk minimumloon is niet
toegestaan. Als de Inspectie SZW dit tegenkomt tijdens de uitoefening van haar toezicht,
dan treedt zij handhavend op. Overigens is het inhouden van dergelijke kosten op het
loon boven het wettelijk minimumloon wel toegestaan.

Vraag 8

Deelt u de mening dat de door de branche in het leven geroepen SNCU (Stichting Naleving
CAO voor Uitzendkrachten) grote steken laat vallen? Kunt u dit toelichten?

Antwoord 8

Ik kan op basis van de bij mij bekende informatie deze mening niet delen. De controlebevoegdheid
van de door werkgever en werknemersorganisaties opgerichte SNCU ziet op de loonadministratie
van uitzendbureaus die gebonden zijn aan de cao voor Uitzendkrachten en de cao Sociaal
Fonds voor de Uitzendbranche. De SNCU heeft geen bevoegdheid om op locatie huisvesting
te controleren. Ook gedragsaspecten vallen buiten de controlebevoegdheid van de SNCU.
Indien de SNCU gegronde signalen ontvangt dat uitzendondernemingen in strijd met de
cao handelen, stelt zij een onderzoek in.

Vraag 9

Deelt u de mening dat de hoeveelheid inhoudingen, inclusief de kans dat werknemers
op een negatief loon uitkomen, absoluut onaanvaardbaar is? Op welke manier gaat u
hierop handhaven?

Antwoord 9

Zoals gezegd vind ik het zeer onwenselijk als arbeidsmigranten onder slechte omstandigheden
werken en wonen. In vraag 7 ben ik reeds ingegaan op de handhaving door de Inspectie
SZW van het verbod op inhoudingen en verrekeningen.

Vraag 10

Deelt u de mening dat het SNF-keurmerk (Stichting Normering Flexwonen) voor de locatie
aan de Bosruiterweg in Zeewolde moet worden ingetrokken? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 10

De private organisatie SNF heeft mij gemeld dat meerdere SNF-geregistreerde ondernemingen
gebruik maken van deze locatie en dat deze locatie periodiek wordt gecontroleerd.
SNF heeft mij ook gemeld de signalen zoals verwoord in het zwartboek mee te nemen
in de controles in het kader van het keurmerk. Het is aan deze organisatie om afhankelijk
van de resultaten van de controles een keurmerk van een onderneming in te trekken.

De normen van het keurmerk zijn opgesteld op basis van de afspraken die zijn gemaakt
in de nationale verklaring «Tijdelijke huisvesting arbeidsmigranten», overeengekomen
door werkgevers (ABU, NBBU) en werknemers (FNV, CNV) en gemeenten en ministeries.

Vraag 11

Gaat Zeewolde deel uitmaken van één van de vijf pilots om malafide verhuurders aan
te pakken?4 Zo, nee heeft u van de burgemeester al een verzoek ontvangen om assistentie te verlenen
bij de handhaving van de misstanden ten aanzien van de huisvesting?

Antwoord 11

De pilots voor Goed Verhuurderschap worden uitgevoerd door Amsterdam, Rotterdam, Den
Haag, Groningen en Utrecht. Iedere pilot focust op een ander onderdeel van de aanpak
van malafide verhuurders. De kennis die in deze pilots wordt opgedaan wordt gedeeld
met andere gemeenten. Vanuit de gemeente Zeewolde is verder geen contact opgenomen.

Vraag 12

Deelt u de mening dat de omstandigheden waarin de arbeidsmigranten moeten wonen, werken
en leven een vorm van moderne slavernij zijn? Wat onderneemt u om hieraan een eind
te maken?

Antwoord 12

Ik kan op basis van de berichtgeving niet beoordelen of er sprake is van uitbuiting.

Zoals ook eerder aangegeven zet het Rijk in op de aanpak van uitbuiting. Wanneer er
een vermoeden is van arbeidsuitbuiting of ernstige benadeling van werknemers, kunnen
betrokken partijen een melding doen bij de Inspectie SZW.

De Inspectie SZW kan ook zelf, bijvoorbeeld naar aanleiding van signalen in de media,
besluiten om een onderzoek in te stellen.