Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Meenen over het bericht dat het basisonderwijs het meest seizoengevoelige beroep in de Werkloosheidswet (WW) is

Antwoord van Minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media), mede namens
de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen 24 juni 2019).

Vraag 1

Bent u bekend met het rapport «Duiding Arbeidsmarktontwikkelingen» van het Uitvoeringsinstituut
Werknemersverzekeringen (UWV) en hun bevindingen met betrekking tot de leerkracht
in het basisonderwijs?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoe beoordeelt u de bevinding van het UWV dat «de leerkracht basisonderwijs heeft
het sterkste seizoenspatroon, met een sterke piek in de zomer?2

Antwoord 2

Traditioneel kent het onderwijs en zogenoemde «zomerpiek» wat betreft de instroom
in de werkloosheid. Voor een groot deel is deze te verklaren door de wisseling van
het schooljaar (einde oude schooljaar en begin van het nieuwe). Dat neemt niet weg
dat ik van mening ben dat besturen, waar mogelijk, de instroom in de WW moeten voorkomen
door goed personeelsbeleid te voeren.

In de bijlage bij de brief over de arbeidsmarkt leraren 2018, met de titel: »Samenvatting
van relevante cijfers en onderzoeken over de arbeidsmarkt voor leraren po, vo en mbo»3 wordt de jaarlijkse zomerpiek toegelicht.

Verder blijkt uit gegevens van het UWV dat de zomerpiek in 2018 in het po met 38%
is afgenomen ten opzichte van 20174. Dit vertaalt zich in een afnemende werkloosheid in het po. Ik verwacht dat de instroom
in werkloosheid verder zal teruglopen door het lerarentekort. UWV geeft in zijn factsheet
onderwijs van februari 20195 aan dat de zomerpiek in 2018 uitblijft in regio’s met weinig werkzoekenden per vacature.
In die regio’s is de instroom in de werkloosheid sterk teruggelopen.

Vraag 3

Is volgens u – het feit dat de leerkracht basisonderwijs een zeer sterk seizoenspatroon
heeft, met een hoge piek in de zomer, zoals het UWV-rapport stelt – een van de oorzaken
hiervan het ontslag van leerkrachten in het basisonderwijs gedurende de zomer?

Antwoord 3

Zoals in het antwoord op vraag 2 reeds is aangegeven, hangt het seizoenspartoon van
instroom in de WW-uitkering in het zomerseizoen samen met het einde van het oude schooljaar
en het begin van het nieuwe. Door de formatie die per schooljaar wordt vastgesteld
en de ontwikkeling van het aantal leerlingen die jaarlijks per schoolbestuur kunnen
fluctueren kent de onderwijssector een groter aantal beëindigingen van tijdelijke
dienstverbanden, maar ook vaste dienstverbanden in de zomer dan door het jaar heen.
Daarnaast worden vervangingen wegens ziekte vrijwel altijd beëindigd voor de start
van de zomervakantie.

Vraag 4

Deelt u de mening dat het zeer zorgelijk is en nadelig voor de aantrekkelijkheid van
het beroep dat, in tijden van een lerarentekort, leerkrachten basisonderwijs zo sterk
gebonden zijn aan seizoenspatronen en blijkbaar bij aanvang van de zomervakantie worden
ontslagen?

Antwoord 4

Een grootschalige zomerpiek van instroom in werkloosheid komt de aantrekkelijkheid
van het beroep niet ten goede. Echter, door het systeem van schooljaren en jaarlijkse
formatie die afhankelijk is van de ontwikkeling van het aantal leerlingen, zal er
altijd een zekere mate van frictiewerkloosheid zijn. Dit is niet helemaal te voorkomen.
Zoals ook in het antwoord op vraag 2 staat, ben ik van mening dat dit zoveel mogelijk
voorkomen moet worden door middel van goed personeelsbeleid.

Vraag 5

Kunt u nader toelichten of er meer bekend is over de oorzaken van en de situatie rondom
de sterkte in het seizoenspatroon van leerkrachten basisonderwijs?

Antwoord 5

Zie de beantwoording van vraag 3.

Vraag 6

Kunt u nader toelichten wat de percentuele en absolute cijfers zijn van de verdeling
tussen vaste contracten en flexibele contracten (arbeidsovereenkomst voor bepaalde
tijd, uitzendovereenkomst, detacheringsovereenkomst, nulurencontract, seizoenscontracten
etc.) binnen het basisonderwijs?

Antwoord 6

Binnen het basisonderwijs is er personeel in loondienst met vaste en tijdelijke contracten,
en is er sprake van (tijdelijk) personeel niet in loondienst (hierna: PNIL) zoals
uitzendkrachten, payrollers en zzp’ers.

Van het personeel in loondienst weten we door leveringen van scholen vanuit de salarisadministraties
aan DUO, de door u gevraagde informatie in aantallen (en fte’s):

van de ca. 175.000 medewerkers in het primair onderwijs zijn er circa 85% in vaste
dienst en 15% in tijdelijke dienst.

Van de PNIL weten we slechts hoeveel geld eraan wordt besteed, maar bijvoorbeeld niet
de aantallen, fte’s en functies die worden ingehuurd door basisscholen. Onlangs is
de pilot om deze PNIL-informatie op te gaan vragen van start gegaan. Dat heb ik uw
Kamer eerder toegezegd6.

Vraag 7

Kunt u uiteenzetten hoeveel (percentueel en absoluut) en welke specifieke contracten
binnen elke categorie contracten hebben geleid tot een status van WW voor leerkrachten
basisonderwijs?

Antwoord 7

Deze gegevens zijn in het gevraagde verband niet beschikbaar in de systemen van UWV.
In de Polisadministratie staan geen beroepen van werkenden. De Polisadministratie
biedt UWV daarom geen inzicht in het aantal of aandeel leerkrachten dat in het basisonderwijs
heeft gewerkt en dat vervolgens in de WW instroomt. Van personen met een WW-uitkering
heeft UWV wel informatie over het beroep waarin zij werk willen vinden (het zogenaamde
bemiddelingsberoep). In de notitie Duiding arbeidsmarktontwikkelingen april 2019 heeft
UWV gebruik gemaakt van cijfers over het aantal WW-gerechtigden met het bemiddelingsberoep
«leerkracht basisonderwijs». Het bemiddelingsberoep is het beroep van WW-gerechtigden
waarin zij werk willen vinden, ongeacht het beroep dat zij voorheen vervulden. Het
aantal personen met het bemiddelingsberoep «leerkracht basisonderwijs» kan afwijken
van het aantal personen dat daadwerkelijk vanuit het beroep leerkracht basisonderwijs
in de WW is gekomen. Werkzoekenden kunnen bij werkloosheid voor een andere beroepsgroep
kiezen.

Vraag 8

Als de werkgever na de zomervakantie dezelfde persoon voor dezelfde functie in dienst
neemt, vindt u dan dat de werkgever voor de tussenliggende periode aannemelijk kan
maken dat er onvoldoende werk is om deze persoon in dienst te houden? Is de zomervakantie
niet een integraal onderdeel van de functie en wat zou dat wat u betreft moeten betekenen
voor het recht op WW?

Antwoord 8

Doorbetalen tijdens vakanties is verplicht wanneer men een dienstverband heeft. Dat
geldt ook voor het onderwijs. Bij een eerste indiensttreding is het gebruikelijk in
het onderwijs dat men een jaar tijdelijk in dienst is met uitzicht op vast. Ook dan
wordt in de vakantie doorbetaald wanneer het dienstverband wordt voortgezet. Dit geldt
niet wanneer men in die periode wisselt van werkgever. Dit kan door beëindiging van
een tijdelijk dienstverband of wanneer het contract afloopt bij het einde van de vervanging
van een afwezige leraar. De werkgever is in deze gehouden aan de afspraken hierover
die in de cao po zijn vastgelegd. Daar zit wel flexibiliteit om langer of korter te
kunnen doorbetalen in de zomervakantie, c.q. dienstverbanden eerder of later te beëindigen.

Vraag 9

Kunt u toelichten welke stappen u gaat ondernemen om ervoor te zorgen het basisonderwijs
als het meest seizoengevoelige beroep in de WW stabieler wordt?

Antwoord 9

Het schoolbestuur is als werkgever verantwoordelijk voor zijn personeelsbeleid en
voor de goede uitvoering van de cao-afspraken ter zake. De werkgever heeft de mogelijkheid
om personeel aan zich te binden door hen een vast dienstverband aan te bieden en te
voorkomen dat men werkloos wordt in de zomervakantie. Bijvoorbeeld via een dienstverband
bij een invalpool. Ik heb de werkgevers aan de landelijke tafel lerarentekort hier
op gewezen.

Vraag 10

Bent u bereid in gesprek te gaan met werkgevers en vakbonden over de maatregelen die
nodig zijn, wettelijk of in de CAO, om deze ongewenste ontwikkeling te keren?

Antwoord 10

Zie mijn antwoord op vraag 9. De cao bevat al afspraken over doorbetaling tijdens
de zomervakantie. Ik ben niet van plan om wettelijke maatregelen te treffen. De werkgevers
en werknemers in het po gaan zelf over de totstandkoming van de cao po.