Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Nispen over het bericht dat door personeelstekorten er niet voldoende celinspecties plaats kunnen vinden in gevangenissen

Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming) (ontvangen 20 juni 2019) Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 2860.

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het bericht in de Telegraaf waarin door het gevangenispersoneel
gezegd wordt dat gevangenen vrij spel krijgen doordat een gebrek aan personeel leidt
tot minimale controles van cellen en gevangenen? Zo ja, was dit signaal van het gevangenispersoneel
bij u reeds bekend?1

Antwoord 1

Ja. Vergelijkbare signalen over de uitvoering van celinspecties zijn eerder aan de
orde gekomen in het onderzoek «Uit Balans» van de Inspectie JenV en hebben geleid
tot extra inspanningen om de personele bezetting te verbeteren.2 Van groot belang is de sinds 2017 in gang gezette grootschalige werving van personeel,
om de uitstroom van personeel op te vangen, nieuwe vacatures in te vullen en externe
inhuur te vervangen door eigen personeel.

Ook in mijn visie op gevangenisstraffen heb ik verbeteringen aangekondigd, onder meer
in het roosterproces en ten aanzien van het opleiden van personeel. Penitentiaire
inrichtingen (PI’s) hebben extra middelen gekregen als compensatie voor medewerkers
die na hun 57e parttime werken (de zgn. PAS-regeling) en voor ouderschapsverlof. Na onderzoek naar
de formatie en bezetting bij DJI heeft de Algemene Rekenkamer de aanbeveling gedaan
om voor een strategisch personeelsplan te zorgen. Die is inmiddels opgesteld. DJI
heeft dus al verscheidende serieuze stappen gezet om te zorgen voor een solide personeelsbestand.

Vraag 2

Hoe kan het dat het gevangenispersoneel aangeeft nauwelijks toe te komen aan het inspecteren
van cellen? Is er genoeg capaciteit in het gevangeniswezen teneinde dagelijks grondige
celcontroles te doen in alle gevangenissen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kunt u dit
staven met gegevens?

Antwoord 2

De penitentiaire inrichtingen krijgen genoeg tijd en middelen voor het uitvoeren van
de taken. Dit gebeurt via het systeem van kostprijsfinanciering, waarin wordt vastgesteld
hoeveel formatieplekken een vestiging nodig heeft voor het uitvoeren van haar taken.
Onder die taken valt ook het uitvoeren van de celinspecties, bestaande uit de dagelijkse
controle van de cel (op netheid, hygiëne, ramen e.d.) en de periodieke celinspecties
waarbij de cel en de inventaris worden doorzocht op de aanwezigheid van contrabande.

Op dit moment is de personele bezetting van eigen personeel en ingehuurde externen
over het geheel genomen in overeenstemming met de voor 2019 vastgestelde formatie.
Door de landelijke werving is er veel nieuw personeel bijgekomen. Dat is een goede
ontwikkeling.

Als er echter sprake is van een hoog ziekteverzuim kan er alsnog krapte in de bezetting
van de dienstroosters ontstaan. De hoogte van het ziekteverzuim verschilt per inrichting
per maand, maar in mei zaten 4 inrichtingen boven 8,5% (over de afgelopen 12 maanden).
In de financiering van inrichtingen wordt rekening gehouden met 7,3% ziekteverzuim.

Als een inrichting (flink) boven deze 7,3% zit, kunnen niet alle ingeplande roosterdiensten
daadwerkelijk worden ingevuld. De inrichting moet dan de keuze maken welke activiteiten
doorgang kunnen vinden en welke niet.

De veiligheid staat voorop. Er wordt niet getornd aan het primaire proces, maar bijvoorbeeld
geschoven met teamoverleggen, sporturen en opleidingen. Ongeveer een derde van de
inrichtingen geeft aan dat ook de uitvoering van celinspecties soms onder druk staat,
waardoor zij worden uitgesteld of minder vaak worden uitgevoerd dan gepland.

Celinspecties vind ik van wezenlijk belang voor de veiligheid in de inrichting, en
daarom mogen we daar niet op inleveren. DJI zet daarom erop in te voorkomen dat deze
niet door kunnen gaan. Als dat toch nodig is, stuurt DJI er bij de inrichtingen op
aan deze op een ander moment in te halen. Daarnaast blijft DJI onverminderd prioriteit
geven aan de werving van nieuw personeel, het verminderen van de werkdruk en het terugdringen
van het ziekteverzuim.

Vraag 3

Hoe verklaart u dat de Dienst Justitiële Instellingen stelt, dat voor celinspecties
ruimte wordt gemaakt in de dienstroosters en dat die celinspecties onderdeel uitmaken
van de ingeplande werkzaamheden, terwijl het gevangenispersoneel zelf zegt niet aan
grondige inspecties toe te komen?

Antwoord 3

Zoals hierboven toegelicht, kan dit soms samen gaan. In de dienstroosters wordt dan
vooraf ruimte gemaakt voor het uitvoeren van de celinspecties, waarna krapte in de
bezetting van die roosters vervolgens toch tot resultaat heeft dat ze onder druk komen
te staan. Dat is onwenselijk en daarom stuurt DJI er bij de inrichtingen op aan dit
tegen te gaan.

Overigens staan de celinspecties bij de bestrijding van contrabande niet op zichzelf.
Er vinden periodiek zeer grondige spitacties plaats waarbij een hele afdeling of hele
inrichting wordt doorzocht. Het kabinet heeft, zoals uw Kamer bij voorjaarsnota is
bericht, drie miljoen euro vrijgemaakt voor de aanpak van contrabande, waaronder voor
een intensivering van de inzet van speurhonden.

Vraag 4

Bent u bereid het meerpersoonscelgebruik te verminderen, zodat de werkdruk voor het
gevangenispersoneel omlaag kan en zij dus meer tijd hebben voor bijvoorbeeld grondige
celinspecties? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 4

De inzet van meerpersoonscellen moet veilig en verantwoord plaatsvinden. Bij het bepalen
van de benodigde personele inzet wordt gekeken naar het aantal gedetineerden en niet
naar het aantal cellen. Er geldt een richtlijn van 2 personeelsleden op 24 uitgesloten
gedetineerden. In geval van meerpersoonscelgebruik groeit het aantal personeelsleden
mee met het aantal gedetineerden in de inrichting. Bij de inzet van meerpersoonscellen
wordt onder andere gekeken naar het regime, het gebouw en de lokale omstandigheden.
Ik vind dan ook dat de huidige inzet van meerpersoonscellen verantwoord is. Bovendien
bieden meerpersoonscellen de mogelijkheid flexibel om te gaan met capaciteit.

Vraag 5

Is het sanctiebeleid in de gevangenis wel stevig genoeg, als gevangenen zich vrij
wanen en drugs en telefoons gebruiken? Is het sanctiebeleid de afgelopen jaren veranderd?
Bent u bereid de sanctiekaart aan de Kamer te sturen? Zo nee, waarom niet? Bent u
bereid het sanctiebeleid in de gevangenissen onder de loep te nemen?

Antwoord 5

Ik deel de mening dat het sanctiebeleid steviger moet. In de visie op gevangenisstraffen
heb ik dan ook onder andere een herijking van de sanctiekaart, die DJI als leidraad
gebruikt voor het bepalen van disciplinaire straffen, aangekondigd. Deze is per 20 mei
2019 aangescherpt om hogere straffen op te kunnen leggen voor contrabande, geweld
tegen personeel en geweld tussen gedetineerden onderling. Voor deze onderwerpen geldt
nu de maximale bandbreedte uit de Penitentiaire beginselenwet (Pbw) van 14 dagen strafcel.
Daarnaast wordt meer maatwerk mogelijk gemaakt om de hoogte van de straf aan te passen
aan de specifieke situatie.

Vraag 6

Klopt het, dat sommige sancties slechts op papier sancties zijn, maar in de werkelijkheid
niet eens tot uitvoering gebracht kunnen worden zoals bijvoorbeeld iemand die als
sanctie een aantal dagen geen tv mag kijken, maar door een gebrek aan andere cellen
gewoon bij een ander op de cel blijft zitten die wel tv heeft?

Vraag 6

Klopt het, dat sommige sancties slechts op papier sancties zijn, maar in de werkelijkheid
niet eens tot uitvoering gebracht kunnen worden zoals bijvoorbeeld iemand die als
sanctie een aantal dagen geen tv mag kijken, maar door een gebrek aan andere cellen
gewoon bij een ander op de cel blijft zitten die wel tv heeft?

Antwoord 7

Als een gedetineerde een straf op cel krijgt, mag hij of zij niet deelnemen aan activiteiten.
Dit geldt ook bij een meerpersoonscel. Het personeel geeft richting de gesanctioneerde
de afspraken aan en houdt daar toezicht op. Bij meerpersoonscelgebruik moet het personeel
dus extra goed opletten of de gesanctioneerde inderdaad op zijn cel blijft. Soms is
het mogelijk om de straf uit te voeren op een lege eenpersoonscel. Indien de gesanctioneerde
zich niet houdt aan de opgelegde straf volgen aanvullende maatregelen. Er kan dan
bijvoorbeeld besloten worden tot het uitvoeren van de straf in de strafcel.

Vraag 8

Op welke manier gaat u er voor zorgen dat het personeel in de gevangenissen hun belangrijke
werk goed en veilig kunnen doen en er in ieder geval voldoende grondige celinspecties
plaats kunnen vinden? Bent u bereid te zorgen voor meer gevangenispersoneel en minder
werkdruk? Zo nee, waarom niet? Welke andere oplossingen ziet u?

Antwoord 8

DJI, de bonden en de centrale ondernemingsraad hebben gezamenlijk een convenant afgesloten
voor de periode 2018–2021. Vermindering van de werkdruk maakt ook deel uit van deze
afspraken. Zo zijn extra middelen vrijgemaakt om te investeren in vakmanschap en in
de vervanging van medewerkers die van ouderschapsverlof of de PAS-regeling gebruik
maken. Ook wordt geïnvesteerd in het traject Netto Personele Inzet waarbij inzicht
ontstaat in de feitelijke inzetbaarheid van het gefinancierde personeel op de werkvloer
en hoe het plan en roosterproces met dat inzicht verbeterd kan worden.

Tot slot blijft DJI investeren in de werving van nieuw personeel. Eind april 2019
zijn in totaal ongeveer 1.200 nieuwe executieve medewerkers aangenomen bij het gevangeniswezen
en de DV&O. Deze maatregelen moeten ervoor zorgen dat het personeel voldoende tijd
heeft om alle taken, waaronder de celinspecties, goed en veilig uit te voeren.