Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Kuiken over de opening van een gemeenteraadsvergadering met een gebed

Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
22 maart 2019).

Vraag 1

Herinnert u zich uw antwoorden op eerdere Kamervragen over de opening van een gemeenteraadsvergadering
met een gebed?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Bent u voornemens om indien er nog gemeenten zijn waar een verplichting om bij opening
van de vergadering een gebed uit te spreken een dergelijke bepaling te vernietigen
dan wel op een andere wijze er voor te zorgen dat deze verplichting gaat verdwijnen?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 2

Vooropgesteld, het is aan gemeenten zelf om te bepalen hoe zij hun vergaderingen invullen.
Wel hebben gemeenten daarbij het beginsel van scheiding van kerk en staat in acht
te nemen. Een verplichting om bij de opening van de vergadering van de gemeenteraad
een gebed uit te spreken is daarmee in strijd. Ik ben naar aanleiding van de gestelde
vragen voornemens alle gemeenten, onder verwijzing naar de brief van mijn ambtsvoorganger
Remkes2 en het Tweeluik Religie en Publiek Domein van mijn ministerie en de VNG (2009)3 – waarin eveneens wordt ingegaan op het ambtsgebed (Tweeluik, p. 25) – een nadere
duiding te sturen van het beginsel van scheiding van kerk en staat in relatie tot
het ambtsgebed en de implicaties daarvan voor de vrijheid van gemeenteraden om te
bepalen hoe zij hun vergaderingen willen vormgeven. Ik ga ervan uit dat gemeenten
hiermee uit de voeten kunnen. Overigens werk ik aan een actualisering van het genoemde
Tweeluik, die naar verwachting deze zomer gereed zal komen. Daarin zal opnieuw aandacht
zijn voor het ambtsgebed.

Vraag 3, 4

Kunt u zich op de hoogte stellen over de wijze waarop bijvoorbeeld in de gemeenten
Nunspeet, Hendrik-Ido-Ambacht, Alblasserwaard en Hardingsveld-Giesendam de gemeenteraadsvergadering
met een gebed wordt geopend dan wel beëindigd?

Deelt u de mening dat in deze gemeenten het gebed een ongeoorloofd onderdeel van de
raadsvergadering uitmaakt? Zo ja, wat gaat u doen om deze situatie naar analogie van
de gemeente Tholen te veranderen? Zo nee, waarom deelt u die mening niet?

Antwoord 3, 4

In de gemeenten Nunspeet, Hendrik-Ido-Ambacht en Hardinxveld-Giessendam wordt direct na opening van de vergadering door de voorzitter het ambtsgebed uitgesproken.
In Nunspeet en Hardinxveld-Giessendam wordt ook aan het einde van de vergadering een
dankgebed uitgesproken. In de gemeente Alblasserdam4 wordt enkel na de opening van de eerste vergadering in het nieuwe jaar een gebed
uitgesproken. In laatstgenoemde gemeente is bovendien in het reglement van orde van
de gemeenteraad opgenomen dat indien de voorzitter van de raad het uitspreken van
het gebed niet met zijn of haar innerlijke overtuiging in overeenstemming kan brengen,
het gebed wordt uitgesproken door een raadslid dat zich daarvoor beschikbaar stelt.

Zoals ik ook in mijn antwoorden op uw eerdere Kamervragen over de opening van een
gemeenteraadsvergadering met een gebed heb aangegeven, is sprake van strijd met het
beginsel van scheiding van kerk en staat wanneer de voorzitter verplicht wordt het
gebed uit te spreken en de deelnemers aan de vergadering verplicht worden eraan deel
te nemen en/of er actief respect voor te tonen.

Voor de gemeenten Nunspeet, Hendrik-Ido-Ambacht en Hardinxveld-Giessendam geldt dat
de formulering in het reglement van orde naar de letter een verplichting impliceert
om het ambtsgebed uit te spreken. Navraag bij de betreffende gemeenten leert echter
dat de betreffende bepalingen in geen enkel geval als een verplichting worden toegepast.
Een voorzitter die aangeeft het ambtsgebed niet te willen uitspreken, wordt daartoe
niet verplicht en kan dit overlaten aan een ander raadslid; evenmin zijn raadsleden
gedwongen om eraan deel te nemen. Op deze wijze maakt het ambtsgebed naar mijn mening
geen ongeoorloofd onderdeel uit van de raadsvergadering. In lijn met deze praktijk
zou dit ook tot uitdrukking moeten worden gebracht in de bewoordingen van de betreffende
reglementen van orde.

Ik zal daarom gemeenten via de in mijn antwoord op vraag 2 aangekondigde brief verzoeken
om indien het ambtsgebed is opgenomen in het reglement van orde te expliciteren dat
geen sprake is van een verplichting om het ambtsgebed uit te spreken dan wel er aan
deel te nemen.

Vraag 5

Kunt u inventariseren in welke andere dan de genoemde gemeenten nog meer het gebed
pas na opening van de raadsvergadering wordt uitgesproken, kunt de Kamer daarvan op
de hoogte stellen en kunt u ook in die gemeenten een einde aan die situatie maken?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 5

Zoals aangegeven in mijn antwoord op vraag 2 is het aan gemeenten zelf om te bepalen
hoe zij hun vergaderingen vormgeven. Wel zal ik gemeenten in algemene zin wijzen op
de uitleg van het beginsel van scheiding van kerk en staat in relatie tot het ambtsgebed.