Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Beckerman en Kwint over het bericht ‘Archeologie bij gemeenten ondergeschoven kindje’

Antwoord van Minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) (ontvangen
8 maart 2019).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht waarin wordt geconcludeerd dat archeologisch toezicht
bij gemeenten tekort schiet?1 Bent u het eens met deze conclusie? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 1

Ik ben bekend met het bericht. De conclusie van de journalist vind ik, zoals uit de
beantwoording van onderstaande vragen zal blijken, te kort door de bocht. Desalniettemin
kan ik me een aantal van de zorgen die uit de door u gestelde vragen spreken wel voorstellen.

Vraag 2

Wat vindt u ervan dat bij slechts één op de vijf gemeenten het archeologisch beleid
in de periode 2014–2018 geactualiseerd is?2

Antwoord 2

Dit lijkt een alarmerend cijfer, maar hoe recent archeologisch beleid is geactualiseerd,
zegt niet alles over de inhoudelijke kwaliteit van dat beleid. Goed beleid kan een
tijd meegaan. Wat echter niet goed zou zijn is als gemeenten in hun beleid nog geen
rekening zouden hebben gehouden met het verdrag van Malta uit 2007 (het verstoorder
betaalt principe). Uit de cijfers blijkt dat 71% van de gemeenten geactualiseerd beleid
heeft van na 2008. Nog eens 10% heeft beleid uit de periode 2004–2008, toen er door
de meeste gemeenten al werd gewerkt «in de geest van» dat verdrag. Daarmee gaat de
aandacht vooral uit naar de 14% van de gemeenten die zelf zegt geen beleid te hebben,
of beleid van voor 2004.

Echter, ook het gegeven dat 14% van de gemeenten geen of sterk verouderd archeologiebeleid
kent, hoeft nog niet te betekenen dat die gemeenten niet goed met archeologische waarden
omgaan. 75% van de gemeenten heeft een structuurvisie waarin cultuurhistorie is opgenomen
en 81% van de gemeenten houdt binnen bestemmingsplannen rekening met archeologie.

Het hebben van een gemeentelijk archeologiebeleid is niet wettelijk verplicht. In
de komende jaren zal bovendien ten gevolge van de Omgevingswet het belang van de gemeentelijke
omgevingsvisie toenemen. Erfgoed is daarbinnen een verplicht onderdeel en dat zorgt
voor een extra waarborg.

Vraag 3

Als actueel beleid volgens uw ministerie zowel dient als waarborg voor het beheer
van het erfgoed, als een manier om verantwoording af te leggen en een visie uit te
dragen, moeten we dan concluderen dat deze aspecten bij veel gemeenten onder druk
staan? Zo ja, wat gaat u eraan doen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 3

Ik onderschrijf het belang van goed beleid en neem om die reden de uitkomsten van
de monitor van de Erfgoedinspectie serieus. Het is goed dat de erfgoedinspectie aan
alle gemeenten die hebben deelgenomen aan de monitor (respons 97%) een individueel
rapport heeft gestuurd. Het is aan het lokaal bestuur om dit rapport te bespreken
en daar waar nodig actie te ondernemen. De provincies oefenen het interbestuurlijk
toezicht uit. Ik volg dit alles vanuit mijn systeemverantwoordelijkheid.

Ten aanzien van het laatste kan ik u melden dat ik, in aanvulling op het onderzoek
van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties naar het interbestuurlijk
toezicht door provincies, aan de Erfgoedinspectie heb gevraagd om in kaart te brengen
hoe het toezicht op monumenten en archeologie per provincie is ingericht. Deze gegevens
kunnen als input dienen voor de met IPO en VNG afgesproken modernisering van het toezicht
in algemene zin.

Vraag 4

Wat vindt u ervan dat een kwart van de gemeenten zegt niet te beschikken over voldoende
personeel om haar taakvoering archeologie uit te voeren? Welke acties gaat u ondernemen?

Antwoord 4

Het is belangrijk om voldoende capaciteit te hebben voor de taakuitvoering archeologie.
Dat gemeenten soms zelf onvoldoende personeel in huis hebben wil echter niet zeggen
dat er geen goede omgang met archeologische waarden plaats vindt. Het kan ook zo zijn
dat een gemeente capaciteit inhuurt vanuit de markt of inkoopt bij regionale diensten.

Vraag 5

Wat vindt u ervan dat ruim eenderde van de gemeenten aangeeft dat er onvoldoende wordt
samengewerkt met andere gemeenten op het gebied van archeologie? Welke acties gaat
u ondernemen?

Antwoord 5

Het is echter aan gemeenten om te bepalen of zij willen samenwerken om een bepaald
doel te bereiken. Het ontbreken van samenwerking betekent niet per sé dat niet goed
met archeologische waarden wordt omgegaan. Dit kan ook op een andere manier georganiseerd
zijn.

Vraag 6

Hoe kan het dat nog geen 20% van de gemeenten aangeeft dat vondstmeldingen zijn aangegeven
bij de rijksdienst? Hoe interpreteert u dit? Welke acties gaat u ondernemen?

Antwoord 6

Het is gelukkig niet zo dat de overige 80% ten onrechte niet gemelde vondsten bevat.
De verklaring is dat in de categorie «onbekend of niet van toepassing» (71%) diverse
zaken zijn samengenomen:

– 23% onbekend of er vondstmeldingen zijn gedaan

– 41% niet van toepassing omdat er geen vondstmeldingen zijn gedaan

– 8% wel vondstmeldingen gedaan maar onbekend of/hoe deze geregistreerd zijn.

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is desalniettemin op diverse manieren bezig
om het doen van vondstmeldingen laagdrempeliger te maken. Er komt een vondstmeldingsapp
beschikbaar. Ook wordt er nauw samengewerkt met het PAN-netwerk (Portable Antiquities
of the Netherlands), dat zich richt op vondstmeldingen die gedaan worden door metaaldetectoramateurs.
Ook wordt in overleg met bestaande gemeentelijke en provinciale meldpunten bekeken
hoe vondstmeldingen verder gestroomlijnd kunnen worden.

Vraag 7

Hoe kan het dat 41% van de gemeenten aangeeft niet of niet in alle gevallen toezicht
te houden op de naleving van de archeologische voorschriften? Welke acties gaat u
ondernemen?

Antwoord 7

Volgens de monitorgegevens van de Erfgoedinspectie geeft 73% van de gemeenten aan
dat zij in de meerderheid van alle gevallen toezicht uitoefent op de naleving van
archeologische voorschriften bij een omgevingsvergunning; 7% doet dit in een minderheid
van de gevallen; 3% doet dit in het geheel niet en van 17% is het onbekend.

Vraag 8

Wat vindt u ervan dat meer dan eenderde van de gemeenten onvoldoende personeel beschikbaar
heeft voor de taakuitvoering op het gebied van (rijks)monumenten en/of beschermde
stads- en dorpsgezichten? Welke acties gaat u ondernemen?

Antwoord 8

Het wel of niet hebben van voldoende personeel, hoe belangrijk ook, wil niet zeggen
dat er geen goede omgang met monumentale waarden plaats vindt. Voorop gesteld is dat
er dagelijks bij veel gemeenten met veel inzet en betrokkenheid wordt gewerkt. De
Federatie Grote Monumentengemeenten ondersteunt gemeenten hierbij door uitwisseling
van kennis en expertise te stimuleren.

Vraag 9

Wat vindt u ervan dat ruim eenderde van de gemeenten aangeeft dat er onvoldoende wordt
samengewerkt met andere gemeenten op het gebied van (rijks)monumenten en/of beschermde
stads- en dorpsgezichten? Welke acties gaat u ondernemen?

Antwoord 9

Het is aan gemeenten om te bepalen of zij willen samenwerken om een bepaald doel te
bereiken. Het ontbreken van samenwerking betekent niet dat er niet goed met monumentale
waarden wordt omgegaan.

Vraag 10

Hoe kan het dat 54% van de gemeenten aangeeft bij restauraties of wijzigingen van
rijksmonumenten niet of niet in alle gevallen toezicht te houden op de naleving van
de voorschriften? Welke acties gaat u ondernemen?

Antwoord 10

Volgens de monitor van de Erfgoedinspectie houdt 60% van de gemeenten meestal of (bijna)
altijd toezicht met voldoende deskundigheid; 23% houdt soms toezicht met voldoende
deskundigheid of meestal toezicht met beperkte deskundigheid; 9% houdt geen of soms
toezicht en 8% is onbekend.

Vraag 11

Hoe kan het dat ten opzichte van de vorige Monitor erfgoedinspectie gemeenten en archeologie
er niet of nauwelijks verbeteringen zijn opgetreden in hoe gemeenten hun taken op
het gebied van archeologie en monumenten uitvoeren?3

Antwoord 11

Het is lastig hier een waardering aan te verbinden omdat, zoals hierboven aangegeven,
veel van de scores niet hoeven te betekenen dat er ook zaken verkeerd gaan. Bovendien
zijn er ook scores, zoals ten aanzien van bestemmingsplannen, die juist tot tevredenheid
stemmen.

Vraag 12

Waarom stelt uw ministerie gemeenten in deze monitor weer de vraag of zij voldoende
personeel hebben, wanneer u zelf in beantwoording op Kamervragen over de vorige monitor
heeft aangegeven dit niet relevant te vinden en niets te willen doen aan het gebrek
aan personeel?4

Antwoord 12

De monitor dient ook om over langere termijn vergelijkbare gegevens te vergaren. In
mijn beantwoording van 1 maart 2018 heb ik aangegeven dat als een gemeente geen eigen
personeel beschikbaar heeft, dat niet hoeft te betekenen dat de taakuitvoering in
het geding komt, omdat zij dit ook op andere wijze kunnen organiseren, bijvoorbeeld
via inhuur of uitbesteding.

Vraag 13

Bent u nog steeds van mening dat gemeenten voldoende toegerust zijn om hun taken op
het gebied van archeologie uit te voeren? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 13

Het algemene beeld is voor mij niet veranderd. Wel heeft het interbestuurlijk toezicht
door provincies mijn bijzondere aandacht (zie antwoord 3). Ook sterken de uitkomsten
van de monitor van de Erfgoedinspectie mij erin dat het goed is dat we een aantal
acties reeds in gang hebben gezet (zie antwoord 14).

Vraag 14

Zijn de in de beantwoording van eerdere Kamervragen aangekondigde acties om via uw
rijksdienst gemeenten beter te ondersteunen bij de vergunningverlening en handhaving
op het gebied van archeologie uitgevoerd? Zo ja, wat zijn de resultaten? Zo nee, waarom
niet?

Antwoord 14

Zoals in mijn beantwoording van de eerdere Kamervragen is aangekondigd, zijn in de
afgelopen jaren door de RCE instrumenten ontwikkeld die gemeenten kunnen gebruiken
om hun handhaving vorm te geven. Deze zijn beschikbaar via https://archeologieinnederland.nl/preventieen-handhaving. Over de inzet van deze instrumenten is recent gesproken met het Convent van Gemeentelijke
Archeologen (CGA). De aangekondigde casusonderzoeken worden op dit moment voorbereid.
Deze verdiepende onderzoeken naar archeologische casussen, waarover om wat voor reden
dan ook discussie ontstond bij de betrokken partijen, voer ik samen met het CGA uit.
De in 2017 met mijn steun opgerichte arbitrage instelling Arbitrarch is hierbij betrokken.

Ook wordt er door de RCE binnen het programma «Kennis voor Archeologie» een aantal
acties uitgevoerd dat de gemeenten gaat ondersteunen bij de uitvoering van hun taken
op het gebied van archeologie, zoals betere informatie voor het maken van verwachtingskaarten
en een overzicht van gemeentelijke erfgoedkaarten. Verder ondersteun ik een initiatief
van zeven bedrijven die samen met gemeenten werken aan een protocol voor het opstellen
van verwachtingskaarten.

Vraag 15

Bent u bereid met een actieplan te komen om te zorgen dat de (archeologische) monumentenzorg
in Nederland verbetert?

Antwoord 15

Ik zie geen aanleiding voor een actieplan. In het kader van Erfgoed telt heb ik reeds,
samen met het veld, een analyse gemaakt van knelpunten in de (archeologische) monumentenzorg.
Dit heeft geleid tot een reeks aan maatregelen en investeringen op het gebied van
publieksbereik en de instandhouding van monumenten, als ook ten aanzien van de rol
van erfgoed bij de transities in de leefomgeving. In totaal is hiermee 325 miljoen
euro gemoeid.