Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Beckerman en Jasper van Dijk over huiseigenaren die arbeidsmigranten in kamertjes proppen

Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties), mede
namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen 18 februari 2019).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 1304.

Vraag 1, 2, 5, 7, 10, 11

Wat is uw reactie op het bericht dat «veel huiseigenaren arbeidsmigranten in kamertjes
proppen»?1

Wat zijn de redenen dat er vroeger minder arbeidsmigranten in te volle of onveilige
huizen zaten en dat dit nu weer toeneemt, zoals de Pandbrigade constateert?

Hoe verhoudt de huidige woningnood zich tot de huisvesting van arbeidsmigranten? En
hoe gaat u dit oplossen zonder te tornen aan de veiligheid, betaalbaarheid en kwaliteit
voor beide groepen en waarbij tweedeling of het uitspelen van groepen voorkomen moet
worden?

Wat heeft u concreet gedaan met uw opvatting dat het «aan gemeenten, uitzendbureaus,
werkgevers en huisvesters [is] om gezamenlijk hun verantwoordelijkheid te pakken en
het gesprek aan te gaan over kwalitatieve huisvesting van arbeidsmigranten»? Wanneer
is de aangekondigde nieuwe handreiking voor gemeenten gereed?

Wat adviseert u de gemeente Hilvarenbeek die tot 2025 voor ongeveer 16.000 tot 21.000
arbeidsmigranten huisvesting moet creëren, wat neerkomt op 588 woningen?2

Wat is uw mening over de grote aantallen die in een relatief kleine gemeente een menswaardig
onderkomen moeten vinden? En waarom wil u geen landelijke regie voeren zodat kleinschalige
locaties kunnen worden gevonden, zoals de inwoners willen?

Antwoord 1, 2, 5, 7, 10, 11

Arbeidsmigranten vervullen een belangrijke rol binnen onze economie en zijn essentieel
voor de continuïteit in specifieke sectoren. Dit doen zij enerzijds door piek- en
seizoensdrukte op te vangen en anderzijds door werk te verrichten waar binnen Nederland
niet voldoende arbeidskrachten voor te vinden zijn. Het is van belang dat deze mensen
op een goede en kwalitatieve manier worden gehuisvest. Situaties zoals geschetst in
het artikel van het Algemeen Dagblad door de Haagse Pandbrigade acht ik daarom onwenselijk.

De aantrekkende economie speelt een belangrijke rol in de toename van het aantal arbeidsmigranten.
Tegelijkertijd is er krapte op de woningmarkt, waardoor het lastig is om geschikte
woonruimte te vinden. De combinatie van al deze factoren zorgt ervoor dat er meer
mensen huisvesting nodig hebben en dat dat in sommige gevallen op plekken gebeurt
die daar niet geschikt voor zijn.

Hoe de huisvesting van arbeidsmigranten binnen een regio het beste past qua verdeling
en in welke woonvormen deze kan worden gerealiseerd, moet op regionaal en lokaal niveau
worden bepaald. Daar is immers het beste zicht op de lokale woning- en arbeidsmarkt
en op de wensen van de inwoners. Gemeenten, werkgevers en huisvesters moeten daarbij
samen zoeken naar passende oplossingen voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Ik
ben van mening dat er voldoende oplossingen voor handen zijn en dat er ook tal van
goede voorbeelden zijn.

Ik ondersteun partijen daarom door kennis te delen over het op een goede, kwalitatieve
manier huisvesten van arbeidsmigranten die in het land wordt opgedaan. Zo is recent
de publicatie «Aan de slag met flexwonen!» opgeleverd, waarin partijen worden geholpen
bij het inventariseren van de doelgroepen voor flexwonen en handvatten worden gegeven
voor het benutten van de kansen om deze woonvorm te realiseren. De door de leden bedoelde
handreiking is in concept gereed en zal op korte termijn breder beschikbaar zijn.
Daarnaast ben ik met de regio’s met de grootste druk op de woningmarkt in gesprek
om de woningbouw te versnellen.

Vraag 3, 4

Hoeveel arbeidsmigranten zijn er momenteel in ons land waarvoor geen adequate en veilige
huisvesting is, aangezien u eerder het cijfer van 100.000 arbeidsmigranten niet kon
of wilde bevestigen?3

Wat is de behoefte aan passende huisvesting voor arbeidsmigranten en wat is de prognose
voor de komende jaren? Kunt u uw antwoord per jaar uitsplitsen en toelichten?

Antwoord 3, 4

De afgelopen jaren is geprobeerd het aantal Midden- en Oost-Europese migranten dat
naar Nederland komt zo goed mogelijk in kaart te brengen. Hiervoor publiceert het
CBS de migrantenmonitor. De migrantenmonitor geeft inzicht in het aantal migranten
dat in Nederland woont of werkt (geregistreerd in de Basisregistratie Personen (BRP)
of de Polisadministratie) uit onder meer Midden- en Oost-Europa (EU-11). Eind 2016
ging het om circa 337.000 mensen. De prognose van de omvang van de groep arbeidsmigranten
en hun behoefte aan woonruimte voor komende jaren is sterk afhankelijk van de economische
ontwikkelingen en de inspanningen van gemeenten, werkgevers en huisvesters op het
realiseren van voldoende huisvesting.

Vraag 6, 12

Hoe en door wie wordt de huisvesting van arbeidsmigranten in gemeenten gecontroleerd,
en aan welke eisen dient deze huisvesting te voldoen?

Welke andere mogelijkheden heeft de burgemeester van Loon op Zand om de illegale huisvesting
van arbeidsmigranten te stoppen en te voorkomen?4

Antwoord 6, 12

De huisvesting van arbeidsmigranten wordt – net zoals andere huisvesting – door de
gemeente gecontroleerd via het bouw- en woningtoezicht. De huisvesting dient daarbij
te voldoen aan geldende wet- en regelgeving, zoals het Bouwbesluit, het bestemmingsplan
en eventuele aanvullende eisen van de brandweer of die de gemeente stelt voor het
verlenen van een vergunning in het kader van de huisvestingsverordening. Ten slotte
kan de gemeente ervoor kiezen om de situatie tijdelijk te gedogen totdat er zicht
is op een betere oplossing. Met alleen het handhaven wordt de oorzaak van de permanente
bewoning immers niet aangepakt.

Daarnaast worden woningen met een keurmerk van de Stichting Normering Flexwonen –
het keurmerk voor de huisvesting van arbeidsmigranten – jaarlijks gecontroleerd op
kwaliteit. Huisvesters en werkgevers kunnen zich op eigen initiatief aanmelden bij
het keurmerk. In enkele branches en gemeenten is het SNF-keurmerk verplicht gesteld
om arbeidsmigranten te mogen huisvesten. De normen waarop wordt gecontroleerd zijn
aanvullend op wet- en regelgeving. Deze controle gebeurt door onafhankelijke en door
de Raad voor Accreditatie geaccrediteerde inspectie instellingen. Huisvesters en werkgevers
kunnen zich hiermee positief onderscheiden in de markt en tevens geldt een dergelijk
keurmerk als een voorwaarde om gebruik te kunnen maken van de uitzondering op het
inhoudingsverbod op de Wet Minimumloon in de Wet Aanpak Schijnconstructies.

Vraag 8

Bent u bereid om gemeenten aan te sporen om verkamering van woningen fors aan banden
te leggen of tegen te gaan, zodat er geen onveilige situaties ontstaan voor (buurt)bewoners?
Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 8

Verkamering is niet per definitie een slechte ontwikkeling. In sommige gemeenten kan
het een uitkomst bieden voor het beter benutten van woningen of de huisvesting van
specifieke doelgroepen. Het is daarbij wel van belang dat dit zorgvuldig gebeurt en
dat de verkamerde panden blijven voldoen aan geldende wet- en regelgeving.

Gemeenten hebben reeds de mogelijkheid om verkamering vergunningplichtig te maken
via de huisvestingsverordening. Daarvoor kunnen zij een omzettingsvergunning instellen.
Daarmee moeten pandeigenaren die een woning verkamerd willen verhuren een vergunning
aanvragen bij de gemeente. Indien zij dit niet doen, kan de gemeente afdwingen dat
zij de woning terugbrengen naar de laatst vergunde staat.

Vraag 9

Deelt u de mening dat de rol van ondernemers inzake de huisvesting van arbeidsmigranten
vergroot moet worden? En zo ja, hoe vult u die rol in, omdat dit verder moet gaan
dan alleen een bemiddelende rol bij de eerste huisvesting?

Antwoord 9

Werkgevers helpen werknemers in veel gevallen bij het vinden van kwalitatieve huisvesting
wanneer zij hen naar Nederland halen om hier te werken. Dat kan gaan om een bemiddelende
rol, maar ook door het realiseren van huisvesting of hier met gemeenten en andere
partijen afspraken over te maken.

Ik acht het echter ongewenst dat werknemers volledig afhankelijk worden van hun werkgever
wanneer het de huisvesting betreft. Wanneer zij hier langer verblijven vind ik het
belangrijk, zowel vanuit afhankelijkheids- als vanuit integratieperspectief, dat arbeidsmigranten
op zoek gaan naar een eigen plek om te wonen met een eigen huur- of koopwoning. Bij
die zoektocht kan uiteraard wel hulp geboden worden door de werkgever.

Vraag 13

Hoe verhoudt de situatie in bijvoorbeeld Loon op Zand zich tot één van de doelen uit
uw Actie-agenda vakantieparken te weten: «een sector die geen ruimte biedt voor uitbuiting
of het uit het zicht raken van kwetsbare mensen»?5

Antwoord 13

Met genoemde doelstelling uit de actie-agenda vakantieparken 2018–2020 wordt ingezet
op voldoende instrumentarium voor betrokken partijen om situaties als sociale uitbuiting,
deplorabele leefomstandigheden en zorgmijding te voorkomen en op te lossen. Om dit
te realiseren dienen de situatie en de mensen op een park in kaart gebracht worden.
Daarnaast gaat het uiteindelijk om maatwerk per gemeente, per park en per bewoner,
waarbij integrale samenwerking binnen en tussen gemeenten cruciaal is. Ik kan voor
deze situatie niet beoordelen of het hier gaat om uitbuiting.

Vraag 14

Wat doet u aan de aanpak van de grondoorzaken van problemen bij de huisvesting van
arbeidsmigranten, te weten het uitbuiten van goedkope arbeidskrachten, het grote tekort
aan betaalbare woningen, het voorkomen van dakloosheid en het feit dat gemeenten soms
kwetsbare mensen bewust wijzen op de mogelijkheid om op een vakantiepark te gaan wonen?
En wordt bij het aanpakken van de grondoorzaken uitgegaan van zowel de kwetsbare positie
van arbeidsmigranten, als de positie van huidige inwoners die niet verdrongen moeten
worden op de arbeidsmarkt of de woningmarkt?

Antwoord 14

Zoals in eerdere communicatie met uw Kamer opgenomen ondernemen mijn collega van SZW
en ik op diverse manieren actie om de onderliggende problemen bij de huisvesting van
arbeidsmigranten op te lossen. Daarbij is uiteraard aandacht voor een gelijkwaardige
positie tussen arbeidsmigranten en andere inwoners van Nederland.

Uiteraard zet ik ook in op het aanpakken van onwenselijke situaties wat betreft de
arbeidsomstandigheden. Door de extra middelen voor de Inspectie SZW uit het Regeerakkoord
kan de aanpak van schijnconstructies, onveilige en ongezonde arbeidsomstandigheden
en arbeidsuitbuiting geïntensiveerd worden en dat is hard nodig. Ook wordt in het
programma «Samen tegen Mensenhandel»6 expliciet aandacht geschonken aan arbeidsuitbuiting.

Ook werk ik met partijen aan het vergroten van de woningvoorraad. Dat doe ik onder
meer via de acties uit de Nationale woonagenda 2018–2021 en ben ik met de regio’s
met de grootste druk op de woningmarkt in gesprek om brede woningmarktafspraken te
maken.

Met de actie-agenda vakantieparken 2018–2020 is een startpunt gemarkeerd om de komende
jaren actief aan de slag te gaan met de aanpak van vakantieparken. Cruciaal daarin
is dat gemeenten lokaal een visie vormen op hun vakantieparken en de mensen die daar
mogelijk wonen. Een vakantiewoning is immers niet per definitie geschikt of ongeschikt
om in te wonen. Meerdere acties uit de actie-agenda zijn gericht op maatwerk richting
bewoners en het verschaffen van duidelijkheid over hun positie op het park.