Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden De Lange en Wiersma over het bericht dat zzp’ers geen schuldhulp krijgen

Antwoord van Staatssecretaris Van Ark (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen
14 februari 2019).

Vraag 1

Bent u bekent met de artikelen in de Volkskrant over zzp’ers die vaak geen schuldhulp
krijgen?1

Antwoord 1

Ik ben bekend met de artikelen.

Vraag 2

Wat vindt u ervan dat mensen met schulden, die hun geld verdienen als zelfstandige
zonder personeel (zzp’er), vaak geen toegang krijgen tot de gemeentelijke schuldhulpverlening?

Antwoord 2

Ik vind het zorgwekkend dat zelfstandigen met schulden nog onvoldoende toegang krijgen
tot de gemeentelijke schuldhulpverlening.

De afgelopen jaren zijn de verschillende mogelijkheden voor schuldhulpverlening aan
zelfstandigen onder de aandacht gebracht bij gemeenten. Schuldhulpverlening aan zelfstandigen
vraagt extra kennis en een goede samenwerking tussen de uitvoerders van verschillende
wetten en regelingen. Ondanks de inspanningen van gemeenten om schuldhulpverlening
aan zelfstandigen te verbeteren, laten de recente berichten en onderzoeken zien dat
gemeenten meer moeten doen om de schuldhulpverlening voor zelfstandigen toegankelijker
te maken en om te zorgen dat er een passend hulpverleningsaanbod is.

Vraag 3

In hoeverre zitten er nog onduidelijkheden in de Wet gemeentelijke schuldhulp (Wgs)
en in de toelichting daarop, die uitvoering van schuldhulp aan zzp’ers in de weg staan?
Zo ja, welke onduidelijkheden zijn dit? Bent u voornemens om met voorstellen te komen
om deze op te lossen?

Antwoord 3

Gezien u meerdere vragen stelt, zal ik deze in twee delen beantwoorden.

In hoeverre zitten er nog onduidelijkheden in de Wet gemeentelijke schuldhulp (Wgs)
en in de toelichting daarop, die uitvoering van schuldhulp aan zzp’ers in de weg staan?
Zo ja, welke onduidelijkheden zijn dit?

De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) is hierbij geen obstakel, maar geeft
gemeenten juist grote beleidsvrijheid in het optimaal organiseren van de toegang.
De Wgs2 is duidelijk: In artikel 3, eerste lid, van de wet is de verantwoordelijkheid van
het college voor de schuldhulpverlening aan de inwoners van de gemeente vastgelegd.
De wet maakt geen uitzondering voor zelfstandigen. In lid 4 van artikel 3 van de Wgs
staat de enige categoriale uitsluitingsgrond: een vreemdeling kan voor het verlenen
van schuldhulpverlening slechts in aanmerking komen indien hij een ingezetene is die
rechtmatig in Nederland verblijf houdt in de zin van artikel 8, onder a tot en met
e en l, van de Vreemdelingenwet 2000.

Om te kunnen beoordelen of iemand wordt toegelaten tot schuldhulpverlening, zal het
college altijd een individuele toets moeten uitvoeren. Het belang van deze toets is
meermaals benadrukt. In de verzamelbrief aan gemeenten 2015–1 stond het volgende:
«Niemand mag de toegang tot schuldhulpverlening worden ontzegd vanwege het enkele
feit dat hij of zij een koophuis heeft, geen inkomen heeft, als zelfstandige een onderneming
heeft of een behandeling ondergaat in de verslavingszorg. Gemeenten mogen deze en
andere uitsluitingsgronden niet toepassen».3 In de verzamelbrief aan gemeenten 2017-3 is dit punt bekrachtigd.4 In dezelfde verzamelbrief zijn gemeenten ook gewezen op de vijf filmpjes die SZW
heeft laten maken. Onder de titel «Ondernemend uit de schulden, gemeenten bieden hulp»,
laten de filmpjes vier organisaties zien die gemeenten kunnen inzetten om te helpen
bij de schuldhulpverlening aan zelfstandigen.

Het is de memorie van toelichting (MvT) uit 2012 die onduidelijkheid veroorzaakt over
schuldhulpverlening aan zelfstandigen. De passage over schuldhulpverlening aan zelfstandigen
in de MvT gaat ten onrechte alleen in op de situatie dat een zelfstandige zijn onderneming
heeft beëindigd en schuldhulpverleners vraagt een schuldregeling met de schuldeisers
tot stand te brengen. De achterliggende reden is dat investeren op krediet en wisselende
omzetten bij ondernemen horen, maar voor schuldeisers een belemmering kunnen zijn
om mee te werken aan afbetalingsregeling en een gedeeltelijke kwijtschelding van schulden.
Omdat het juridisch niet mogelijk is de MvT aan te passen, geef ik op andere manieren
duidelijkheid. Naast het schuldregelen heeft de schuldhulpverlening namelijk meer
instrumenten die ingezet kunnen worden. In de afgelopen jaren investeerden gemeenten,
gefaciliteerd door de rijksoverheid, juist in dit brede palet aan dienst- en hulpverlening.

Het Besluit bijstandverlening zelfstandigen 20045 (Bbz) wordt in de MvT daarnaast te stellig beschreven als voorliggende voorziening.
Bij uitvoerders van het Bbz is inderdaad vaak veel kennis aanwezig over ondernemen,
maar het Bbz kan niet in alle gevallen een passende oplossing bieden. Deze lezing
van de MvT kan, ondanks het ontbreken van een relevante uitsluitingsgrond in de wet,
als reden gebruikt worden om zelfstandigen met schulden die zich melden voor schuldhulpverlening
naar het Bbz loket te sturen. Ze worden zo afgewezen voor schuldhulpverlening en lopen
het risico dat het Bbz ook geen passende oplossing kan bieden. Dit kan nooit de bedoeling
zijn. Langs verschillende wegen zet ik mij in om duidelijkheid te scheppen.

Bent u voornemens om met voorstellen te komen om deze op te lossen?

Ik werk aan een wijziging van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening onder meer
om uitwisseling van persoonsgegevens voor betere en snellere dienstverlening te faciliteren.
Met de wetswijziging wil ik ook de naleving van de nieuwe Europese privacyregels waarborgen.
U bent hierover geïnformeerd in de Kamerbrief in reactie op het rapport «Knellende
Schuldenwetgeving».6 In het kader van deze wetswijziging wil ik ook aandacht besteden aan de brede toegang
tot schuldhulpverlening van onder anderen zzp-ers. Voor juiste en minimale gegevensuitwisseling
is het belangrijk dat gemeenten een helder besluit met een plan van aanpak afgeven
als iemand wordt toegelaten tot de schuldhulpverlening. De rechtspositie van de aanvrager
wordt door deze wijziging van de Wgs steviger, want ook als een zelfstandige afgewezen
wordt, zal de gemeente in het besluit duidelijk moeten maken waarom dit gebeurt. De
zelfstandige kan bovendien tegen het besluit bezwaar maken. Mijn inzet en verwachting
is dat gemeenten met deze afwijzing gelijk doorverwijzen naar meer passende dienst-
of hulpverlening.

De memorie van toelichting van de Wgs uit 2012 wordt door deze wijziging niet aangepast.
Gemeenten moeten de wetswijziging dan ook zeker niet afwachten. In het land zijn meerdere
goede voorbeelden van gemeenten die de toegang tot de schuldhulpverlening al laagdrempelig
en breed organiseren. Dit kan bijvoorbeeld door altijd het gesprek, zoals bedoeld
in artikel 4 van de Wgs, aan te gaan als een zelfstandige met schulden zich meldt.
De gemeente kan zorgen dat de professionals die het gesprek voeren zowel voldoende
op de hoogte zijn van de schuldhulpverlening als van het Bbz. Gedurende dit gesprek
kan het duidelijk worden welke dienstverlening passend is en welke instrumenten de
gemeente kan inzetten. Gemeenten zijn het beste in staat om deze afweging te maken.
Als schuldhulpverlening wordt geweigerd, kan de zelfstandige daartegen bezwaar maken.

Vraag 4

Wat is uw oordeel over de oplossing uit een recent rapport van de Stichting Economisch
Onderzoek (SEO) dat «gemeenten zakelijker moeten optreden en minder zelfstandigen
moeten helpen»?7 Hoe verhoudt dit zich tot het uitgangspunt dat zzp’ers toegang moeten krijgen tot
schuldhulpverlening en wat wordt hiermee opgelost?

Antwoord 4

Op deze vraag kom ik graag terug in de door mij aangekondigde beleidsreactie op het
onderzoek «Zelfstandig in en uit de bijstand».8

Vraag 5

Op welke wijze is uw toezegging, gedaan in het algemeen overleg op 14 juni 2018, om
in de verzamelbrief aan de gemeenten de toegankelijkheid van de schuldhulpverlening
voor zzp’ers op te nemen, uitgevoerd?9 Wat is het effect hiervan geweest?

Antwoord 5

Ik werk aan het uitvoeren van deze toezegging. Medewerkers van het ministerie SZW
zijn eerst met experts in gesprek gegaan om te kijken wat er verder nodig is om gemeenten
te ondersteunen in het toegankelijker maken van de schuldhulpverlening. Zoals u kunt
lezen in het antwoord op vraag 3, hebben eerdere oproepen in verzamelbrieven tot het
niet uitsluiten van groepen als zelfstandigen nog onvoldoende effect gehad. Daarom
zullen in 2019 het Platform voor Publieke Ondernemersadviesorganisaties (PPO Nederland;
een samenwerkingsverband van zelfstandigenloketten die voor meerdere gemeenten het
Bbz uitvoeren) en Schouders Eronder (samenwerkingsverband tussen Divosa, Landelijke
Cliëntenraad, NVVK, Sociaal Werk Nederland en VNG) samen optrekken om in het land
bijeenkomsten te organiseren over dit onderwerp. Door het delen van kennis en goede
voorbeelden, worden gemeenten optimaal gefaciliteerd in het verbeteren van de toegang.
In het eerstvolgende Gemeentenieuws van SZW (voorheen verzamelbrief gemeenten) zullen
gemeenten hierover geïnformeerd worden en zal de toezegging formeel worden uitgevoerd
(rond mei 2019).

Vraag 6

In hoeverre wordt de 8 miljoen euro uit de Brede Schuldenaanpak, die voor de «versterking
van de landelijke ondersteuning van gemeenten door kennisontwikkeling, professionalisering,
kennisuitwisseling, monitoring en coördinatie» is bedoeld, ingezet om de kennis bij
gemeentes over schuldhulp aan zzp’ers te versterken?10 Wat zijn de effecten van deze inzet en hoe worden deze gemonitord?

Antwoord 6

In de Kamerbrief over de Brede Schuldenaanpak bent u geïnformeerd over de besteding
van deze middelen.11 In de voortgangsbrief Brede Schuldenaanpak zult u dit voorjaar verder geïnformeerd
worden over de voortgang. Een deel van deze middelen gaan naar de goedlopende programma’s
Schouders Eronder en Vakkundig aan het werk. Zij dragen bij aan kennisdeling, professionalisering
en aan het verbeteren van de kwaliteit van de schuldhulpverlening. Schouders Eronder
is actief betrokken bij het verbeteren van de toegang tot schuldhulpverlening.

Vraag 7

Ziet u mogelijkheden waarop gemeenten gestimuleerd kunnen worden om de schuldproblematiek
bij zzp’ers vroeger te detecteren? In welke maten maakt dit nu onderdeel uit van de
gemeentelijke schulphulpprogramma’s en wordt hierop getoetst?

Antwoord 7

Actielijn 1 van de Brede Schuldenaanpak is gericht op het voorkomen van problematische
schulden door preventie en vroegsignalering. De wijziging van de Wgs die ik voorbereid
zal gemeenten een wettelijke grondslag voor vroegsignalering geven. Ik heb u hier
in de Kamerbrief in reactie op het rapport «Knellende Schuldenwetgeving» over geïnformeerd.12

De Inspectie SZW kan verder als toezichthouder op het terrein van het Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid onderzoek doen naar de uitvoering van de Wgs. Zoals
de Inspectie SZW dat deed in 2016 en 2017. Daarnaast kunnen individuele burgers op
basis van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) altijd bezwaar maken tegen een besluit
van de gemeente als zij niet worden toegelaten.

Vraag 8

Kunt u deze vragen beantwoorden voor het algemeen overleg Armoede- en schuldenbeleid
van 14 februari 2019?

Antwoord 8

Ja.