Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Groothuizen over het bericht van Vluchtelingenwerk dat asielcentra vol zitten door het personeelstekort bij de IND

Antwoord van Staatssecretaris Harbers (Justitie en Veiligheid) (ontvangen 21 november
2018).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Vluchtelingenwerk: volle asielcentra door personeelstekort
IND»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Deelt u de mening dat ondanks dat de opgelopen wachttijden officieel binnen de wettelijke
termijn vallen, deze onwenselijk zijn? Deelt u voorts de mening dat het eigenlijk
te lang is als iemand pas na bijna een jaar aan de beurt is om met de asielprocedure
te starten? Zo ja, wat doet u hier aan? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 2

Bij het AO van 18 september jl. heb ik aangegeven dat ook ik van mening ben dat deze
laatst genoemde doorlooptijden (spoor 4) te lang zijn. De IND heeft om die reden al
eerder dit jaar extra personeel geworven, niet alleen voor het proces asiel, maar
ook voor ondersteunende processen als dienstverlening en juridische zaken. Onlangs
is besloten om circa 80 vacatures extra bij de IND open te stellen voor het behandelen
van asielaanvragen.

Vraag 3

In hoeverre worden er geen nieuwe problemen veroorzaakt door het IND-personeel op
één plek weg te halen en hen op een andere plek in te zetten? Deelt u de mening dat
hiermee in feite het probleem enkel wordt verplaatst maar niet opgelost? Vindt u dit
een lange termijn oplossing? Zo ja, waarom?

Antwoord 3

De IND is een grote uitvoeringsorganisatie met een veelheid aan taken. Zo heeft de
IND in 2017 onder meer circa 77.000 reguliere aanvragen ontvangen, 32.000 asielaanvragen,
23.000 naturalisatieverzoeken tot Nederlander, 8.500 bezwaarzaken voor visum kort
verblijf, 42.000 gerechtelijke procedures en verricht de IND hiernaast nog vele andere
diensten. De instroom van procedures op deze verschillende werksoorten kan verschillen
per periode. Het is dus van belang dat de IND flexibel is en medewerkers daar kan
inzetten waar ook het werk is en de prioriteiten liggen. Er wordt dus alleen geschoven
met medewerkers als de werkzaamheden op dat betreffende onderdeel dat ook toelaten.
De flexibiliteit binnen de IND wordt enigszins beperkt door het feit dat voor de verschillende
werkzaamheden bij de IND verschillende type werknemers nodig zijn. Als verschuivingen
van medewerkers binnen de organisatie geen oplossing meer vormt om het aantal procedures
te verwerken wordt bezien of extra personeel moet worden aangenomen.

Zoals ik eerder tijdens het mondelinge vragenuur op 6 november 2018 heb aangegeven
heeft de IND door een hoger dan geraamd aantal asielaanvragen eerder dit jaar circa
120 fte geworven en wordt er nu nog circa 80 fte extra geworven. Voor de langere termijn
wordt de strategische personeelsplanning van de IND aangepast aan onder andere de
veranderende omstandigheden op de arbeidsmarkt zodat de IND substantiële veranderingen
in de instroom en werklast goed kan opvangen.

Vraag 4 en 5

Op welke plekken in de keten wordt op dit moment extra IND-personeel ingezet? Waar
wordt deze capaciteit weggehaald?

Wordt er een hogere werkdruk ervaren op de plekken waar IND-personeel is weggehaald?
Waar worden de nieuw aangetrokken medewerkers ingezet?

Antwoord 4 en 5

De circa 80 fte die de IND momenteel werft zullen worden ingezet op verschillende
locaties van de IND om met name de achterstanden bij asielaanvragen in de (Algemene
en) Verlengde Asielprocedure terug te dringen. Medewerkers van de IND die nu bijvoorbeeld
op Dublinzaken (spoor 1) of procedures van vreemdelingen uit veilige landen (spoor 2)
beslissen hoeven dus niet op korte termijn te worden ingezet op andere zaken.

Medewerkers bij de IND werken momenteel hard om alle procedures tijdig af te handelen
en de werkdruk is hoog. Met de inzet van extra personeel en een betere strategische
personeelsplanning wil de IND de ervaren werkdruk voor medewerkers terugbrengen, naast
het terugdringen van doorlooptijden.

Vraag 6

Vindt u het verstandig de IND meer taken te geven ondanks het gegeven dat de IND overbelast
lijkt?

Antwoord 6

De voorwaarde voor de IND om «meer» taken te accepteren is dat de IND hiervoor voldoende
capaciteit en middelen heeft dan wel krijgt, dat kan per organisatieonderdeel verschillen.

Vraag 7 en 8

Op welke sporen in het sporenbeleid zijn de wachttijden het hoogst en waar het laagst?
Kunt u voor elk spoor de wachttijden aangeven?

Welke wachttijden per spoor worden er voorspeld als er vooruit wordt gekeken? Is er
een verschil in wachttijden tussen de groep die recent een beslissing heeft gekregen
en de groep die zich nu aanmeld voor de procedure? Zo ja, wat zijn die verschillen
en hoe lang zijn de wachttijden voor de groep die zich nu aanmeld voor de procedure?

Antwoord 7 en 8

Het Datawarehouse van de IND registreert doorlooptijden (de tijd die een procedure
inneemt van datum aanvraag tot datum beslissing). Er worden geen wachttijden geregistreerd.
Dit jaar zijn de geregistreerde doorlooptijden voor eerste asielaanvragen (dus exclusief
nareiszaken, herhaalde asielaanvragen en dergelijke) als volgt.

Type spoor

Gemiddelde doorlooptijd in oktober

Gemiddelde doorlooptijd over 2018 tot heden

Aantal afgedane zaken in 2018 tot op heden (t/m oktober)

Spoor 1 (Dublinzaken)

14 weken

13 weken

5.110

Spoor 2 (veilige landen)

2 weken

3 weken

1.710

Spoor 4 (algemene asielprocedure)

18 weken

15 weken

3.160

Spoor 4 (verlengde asielprocedure)

40 weken

47 weken

2.190

Voor de sporen 1 en 2 geldt over het algemeen dat zij nu maar ook in de nabije toekomst
binnen zo spoedig mogelijk worden afgedaan. Het betreft zaken die prioriteit krijgen
en waarbij het streven is deze snel af te handelen.

De verwachting is dat de doorlooptijden van spoor 4 de komende periode nog verder
oplopen, met name wanneer zij terecht komen in de verlengde procedure. In de regel
zijn dit namelijk de meer complexe zaken waarbij meer uitzoekwerk en/of onderzoek
nodig is (bv. Documenten, leeftijdsonderzoek of een onderzoek door het Ministerie
van Buitenlandse Zaken). De verwachting is dat in de loop van 2019, een en ander afhankelijk
van de daadwerkelijke instroom, de IND met de extra capaciteit de doorlooptijd van
de Verlengde Asielprocedure ook weer kan terugbrengen.

Vraag 9

Klopt het dat met de eerder aangenomen 50 extra fte, de 70 fte die u bij het algemeen
overleg asiel- en vreemdelingenbeleid van 12 september 2018 noemde en de 78 extra
vacatures die u bij het mondelinge vragenuur van 6 november 2018 noemde, er nu 198
extra fte bij de IND bijkomen? Zo nee, hoeveel fte komen er dan in totaal bij?

Antwoord 9

Ja, dat klopt. Daarnaast lopen en starten er diverse wervingsacties voor andere onderdelen
van de IND zoals voor de Directie Juridische zaken, de Directie Dienstverlening en
de Directie Regulier verblijf en Naturalisatie, bijvoorbeeld in het kader van het
natuurlijk verloop.

Vraag 10

Heeft de uitwerking van een flexibel asielsysteem wel voldoende prioriteit bij u?
Zo ja, hoe komt het dan dat de wachttijden bij zowel het starten van de asielprocedure,
de vergunningverleningen als bij de gezinshereniging, allemaal oplopen?

Antwoord 10

Bij brief van 5 juli 2018 heb ik uw Kamer laten weten dat ik – met het oog op de integrale
migratieagenda van het kabinet- streef naar een asielsysteem dat flexibeler kan inspelen
op grote fluctuaties in de asielketen. Ik heb daarbij aangetekend dat genoemde brief
een eerste inzicht bood in de stappen die gezet moeten worden om tot een flexibeler
asielsysteem te komen en dat dit een traject is dat de komende jaren aanzienlijke
inspanning zal vragen. De huidige uitvoeringspraktijk laat wat mij betreft zien dat
de urgentie voor het creëren van zo’n flexibel asielsysteem, onverminderd aanwezig
blijft. Uw Kamer is bij brief van 16 november 2018 nader geïnformeerd over de stand
van zaken met betrekking tot de voortgang van het programma Flexibilisering Asielketen.

Voor een uitleg over de oplopende doorlooptijden verwijs ik naar het antwoorden op
de hiervoor gestelde vragen. Aanvullend hierop is het zo dat het oplopen van de doorlooptijden
bij asiel zich uiteindelijk ook kan vertalen in het oplopen van de doorlooptijd van
andere verblijfsaanvragen die voortvloeien uit en/of samenhangen met deze asielaanvragen,
bijvoorbeeld aanvraag om gezinshereniging in het kader van nareis (inclusief het bezwaar
op afwijzing daarvan). Voorzover u bij de vergunningverleningen doelt op de vertraging
in de uitplaatsing verwijs ik u naar het antwoord op vraag 12.

Vraag 11

In hoeverre is er niet te laat begonnen met het aantrekken van extra IND-personeel,
gelet op het feit dat in januari 2018 al duidelijk werd dat de wachttijden aan het
oplopen waren?

Antwoord 11

Nadat in de loop van 2018 duidelijk werd dat de instroom hoger was dan geraamd en
de samenstelling anders was dan geprognotiseerd, is nog voor de zomer besloten extra
personeel te werven. Zoals ik eerder aan de Kamer heb meegedeeld heeft het enige tijd
geduurd voordat de vacatures zijn gevuld. Bovendien duurt het enige tijd voordat nieuwe
medewerkers zijn opgeleid en kunnen worden ingezet. Inmiddels zijn extra medewerkers
aangetrokken en opgeleid.

Voor de werkzaamheden van de IND geldt op grond van de bekostigingsafspraken dat op
basis van een instroomprognose en verwachte productie de beschikbare capaciteit wordt
ingezet. Bij substantiële afwijkingen in de instroom of/en bij de verwachte productie,
betekent dit in feite altijd vertraging in het bijsturen daarop. Dat speelt breder
in de migratieketen. Op dit moment wordt onderzocht hoe we een meer stabiele financiering
van de organisaties in de migratieketen kunnen verzorgen.

Vraag 12

Hoe helpt u gemeenten met het bevorderen van de doorstroom van statushouders in asielzoekerscentra?
Kan deze ondersteuning in uw opinie beter? Zo ja, hoe dan? Bent u bereid zich hiervoor
in te spannen? Zo nee, ziet u andere mogelijkheden teneinde de problemen met de doorstroom
op te lossen?

Antwoord 12

Wanneer een asielzoeker en verblijfsvergunning krijgt, is het de bedoeling dat deze
binnen 14 weken uitstroomt naar woonruimte in een gemeente. Het COA bemiddelt vergunninghouders
naar en verdeelt ze over alle gemeenten. Ik zie er op toe dat dit proces snel en goed
wordt uitgevoerd en waar mogelijk verbetert. Het gaat daarbij met name om snelle en
juiste informatie uitwisseling. Gemeenten, de VNG, Vluchtelingenwerk Nederland en
het IPO worden hier in werkgroepvorm direct bij betrokken. De afgelopen jaren zijn
er door middel van deze directe samenwerking in het huisvestingsproces veel verbeteringen
aangebracht. Zo is uw Kamer al eerder geïnformeerd over de zogenaamde BRP-straten
op de aanmeldcentra, die de inschrijving van vergunninghouders in de Basis Registratie
Personen (BRP) aanzienlijk heeft versneld.

Door gemeenten en andere belanghebbenden direct te betrekken bij procesverbetering
en regelmatig met hen af te stemmen, streef ik er naar die ondersteuning steeds verder
te ontwikkelen.

Het is zichtbaar dat gemeenten last ondervinden van de krapte op de woningmarkt. Deze
krapte zorgt ervoor dat de realisatie van de vastgestelde taakstelling bij een substantieel
deel van de gemeente achterblijft.

Daarbij wordt het knelpunt onder andere veroorzaakt door een gebrek aan passende woonruimte
voor grote gezinnen, alleenstaanden en vergunninghouders met een medische beperking.

Om de snelle huisvesting van vergunninghouders te ondersteunen is tussen Rijk, Provincies
en gemeenten afgesproken om een aantal praktische maatregelen te onderzoeken die zullen
bijdragen aan het sneller beschikbaar komen van (passende) woonruimte in gemeenten.
Daarbij moet gedacht worden aan de regels rondom passend toewijzen, het stimuleren
van verbouwingen aan woningen teneinde deze geschikt te maken voor grote gezinnen
en het stimuleren van het gebruik van tijdelijke, flexibele woonvoorzieningen. Deze
maatregelen worden onderzocht naast de maatregelen die het Rijk al heeft toegezegd
om de krapte op de woningmarkt te verkleinen.