Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Nispen over het bericht dat bezorgde rechters de noodklok luiden over de financiering van de rechtspraak en de te hoge werkdruk

Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming) (ontvangen 21 november 2018).

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van de brief van het collectief rechters die onder de naam «Tegenlicht»
de noodklok luiden over de financiering van de rechtspraak en de structurele overbelasting?
Wat vindt u ervan dat rechters zich genoodzaakt voelen een dergelijke brandbrief te
schrijven?1

Antwoord 1

Ja. Ik onderken dat werkdruk en schaarste, die door deze rechters onder de aandacht
worden gebracht en ook al eerder naar voren is gebracht, belangrijke aandachtspunten
zijn. Ik ben daar ook op ingegaan in mijn antwoord van 9 oktober 2018 op de schriftelijke
vragen van het lid Van Nispen (SP) naar aanleiding van een brief van de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) waarin dezelfde punten werden aangekaart.2 Ik neem de zorgen serieus en spreek daarover met de Raad voor de rechtspraak. De
Raad voor de rechtspraak heeft ook aangegeven de signalen in de brief te herkennen
en met de rechters in gesprek te gaan.

Vraag 2

Herkent en erkent u de uitkomsten van de enquête die Tegenlicht heeft gehouden, namelijk
dat massaal is geantwoord dat 97% het onacceptabel vindt dat de financiële problemen
op hen worden afgewenteld en 92% vindt dat de Raad voor de rechtspraak niet meer macht
moet krijgen? Wat is uw reactie hierop?

Antwoord 2

Ik herken niet dat het financiële tekort van € 40 mln. is afgewenteld op de gerechten.
Ik heb het tekort op de begroting van 2018 aangezuiverd. Ik herken mij ook niet in
het beeld dat zou worden gestreefd naar meer macht voor de Raad voor de rechtspraak.
Ik herken wel dat er zorgen zijn over de besturing in de rechtspraak. Daarop ben ik
ingegaan in mijn brief naar aanleiding van de evaluatie van de Wet herziening gerechtelijke
kaart en in het kader van het onderzoek naar het programma KEI. Het is belangrijk
dat het beschikbare wettelijke instrumentarium zo goed mogelijk wordt ingezet. Ten
aanzien van de digitalisering zijn daarin goede stappen gezet, zoals ik ook in mijn
brief van 15 november 2018 aan uw Kamer heb gemeld.

Vraag 3

Onderschrijft u dat de kwaliteit van de rechtspraak steeds meer in het gedrang komt
door het nijpende tekort aan rechters en officieren van justitie en hun ondersteuning,
hun structurele overbelasting en de gebrekkige ICT-voorzieningen? Zo ja, wat gaat
u hier aan doen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 3

In mijn eerder genoemde reactie van 9 oktober jongstleden op de Kamervragen van het
lid Van Nispen ben ik hier al op ingegaan. Ik verwijs u naar de inhoud van deze brief.

Vraag 4, 5

Wat gaat u concreet doen om de onrust in de derde staatsmacht, de onafhankelijke rechtspraak,
weg te nemen en er voor te zorgen dat de kwaliteit van het werk voorop wordt gesteld?

Bent u bereid naar andere manieren van financiering van de rechtspraak te kijken en
dus af te stappen van de focus op het sluitend krijgen van de begroting? Zou niet
juist moeten worden gefocust op een kwalitatief goede en snelle rechtspraak, zoals
ook Tegenlicht zegt? Kunt u hier uitgebreid op ingaan?

Antwoord 4, 5

Bij het ontwerp van het bekostigingssysteem van de Rechtspraak is gekeken welk systeem
het beste aansluit bij de processen en werkzaamheden van de rechtspraak. De focus
van de bekostigingssystematiek is gericht op een zo adequaat mogelijke en objectief
te verantwoorden financiering en dus niet op het sluitend krijgen van de begroting.

Ik ben in overleg met de Raad voor de rechtspraak over verbeteringen in de huidige
bekostigingssystematiek. Ik heb uw Kamer daarover bij brief van 15 november 2018 geïnformeerd.
In gezamenlijk overleg met de Raad voor de rechtspraak wordt een voorstel uitgewerkt
waarin wordt afgebakend welke elementen voortaan geen deel meer uit zouden moeten
maken van de prijzen maar toch bij het proces van vaststellen van nieuwe prijzen kunnen
worden betrokken. Ook ten aanzien van de wijze van omgang met de werklastmeting is
in een nadere uitwerking samen met de Raad. Hierbij komen dus ook zorgen van de Tegenlicht-rechters
aan de orde.

Vraag 6

Hebben rechters nog wel voldoende tijd om zaken goed voor te bereiden en kunnen zij
wel genoeg tijd nemen op zitting om bijvoorbeeld partijen aan het woord te laten?
Kunt u dit onderbouwen?

Antwoord 6

De tijd die rechters krijgen voor de voorbereiding en zitting van individuele zaken
wordt in de eigen organisatie van het gerecht, met team- of afdelingsvoorzitters en
gerechtsbestuurders, bepaald. Binnen het budget dat gerechten van de Raad voor de
rechtspraak krijgen kunnen zij daarbij eigen keuzes maken en prioriteiten stellen
voor de inzet van middelen. Ook de Raad kan bij de verdeling van het totale budget
over de gerechten eigen keuzes maken en prioriteiten stellen.

Vraag 7

Bent u geschrokken van het onderzoek waaruit blijkt dat structureel 40% wordt overgewerkt?
Erkent u dat de werkdruk voor rechters en officieren van justitie de afgelopen jaren
is toegenomen en dat de kans op fouten daardoor groter is geworden? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, vindt u dit acceptabel?

Antwoord 7

Tijdschrijfonderzoek uit 2014 – uitgevoerd ter voorbereiding van de prijsonderhandelingen
voor de periode 2017–2019 – liet zien dat er in de rechtspraak fors werd overgewerkt.
Maar ook dat rechters daarin niet verschillen van een vergelijkbare beroepsgroep van
hoogopgeleiden als huisartsen.

Uit het onderzoek van de Visitatiecommissie Cohen is gebleken dat werkdruk bovendien
niet voor alle gerechten, teams of individuele rechters even hoog is. Er is ook in
dit onderzoek van commissie Cohen niet gebleken van een verband tussen de werkdruk
en de kans op het maken van fouten.

Ten behoeve van de komende prijsonderhandelingen heeft de Raad voor de rechtspraak
in 2017 opnieuw een tijdschrijfonderzoek uitgevoerd. Bij de prijsonderhandelingen
zal ik daarover het gesprek met de Raad voeren. Daarnaast vindt momenteel onderzoek
plaats naar de ontwikkeling van zaakzwaarte, vaak genoemd als een van de oorzaken
van toegenomen werkdruk. Dit onderzoek maakt deel uit van het doorlichtingsonderzoek
dat in opdracht van de Raad wordt uitgevoerd.

Vraag 8

Bent u bereid deze vragen nog voor de behandeling van de begroting van het Ministerie
van Justitie en Veiligheid voor het jaar 2019 te beantwoorden?

Antwoord 8

Ja.