Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Kent over de personeelsuitbuiting en soms ook mensenhandel die chuil gaat achter de idyllische wereld van riviercruises

Antwoord van Staatssecretaris Van Ark (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen
12 november 2018).

Vraag 1

Kent u de berichtgeving van platform voor onderzoeksjournalistiek Investico, Trouw
en Argos over de personeelsuitbuiting en soms ook mensenhandel die schuil gaat achter
de idyllische wereld van riviercruises?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Wat is uw reactie op het feit dat het personeel dikwijls aaneengesloten werkdagen
van tien tot zestien uur maakt, waarbij overuren niet worden vergoed zodat werknemers
(ver) onder het minimumloon duiken?

Antwoord 2

Ik kan op basis van deze informatie niet beoordelen of ook daadwerkelijk sprake is
van een overtreding van arbeidstijdenwetgeving en de Wet minimumloon. Wat betreft
de arbeidstijden geldt het Arbeidstijdenbesluit vervoer binnen de Nederlandse binnenwateren.
Na de invoering van de Binnenvaartrichtlijn op 1 januari 2017 zijn de regels voor
de het niet-nautisch personeel gelijkgetrokken met het nautisch personeel en zijn
deze regels ruimer dan voor werknemers op het land. Gemiddeld mag er 12 uur per dag
gewerkt worden en dagen met 14 uur arbeid zijn toegestaan. Men mag maximaal 31 dagen
achtereen arbeid verrichten. De Binnenvaartrichtlijn is tot stand gekomen op basis
van overleg tussen de Europese sociale partners.

Vraag 3

Is het voor u acceptabel dat er gewerkt wordt met arbeidscontracten met daarin opgenomen
«zoveel extra uur te werken als nodig is» met werkweken als gevolg die in strijd zijn
met de Arbeidstijdenwet? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 3

Het soort praktijken zoals geschetst in het radioprogramma is zeer kwalijk. In zijn
algemeenheid kan de werkgever van een werknemer vragen om soms over te werken als
de situatie daarom vraagt. De werkgever moet zich hierbij als een redelijke werkgever
opstellen. Wat redelijk is, is afhankelijk van de individuele situatie, bijvoorbeeld
de functie van de werknemer. De uiteindelijke beoordeling of een verzoek redelijk
is, is aan de rechter. Ook kunnen er in de cao-afspraken staan over wanneer er mag
worden overgewerkt, hoe lang en welke vergoeding er tegenover staat. De werkgever
is daarnaast gebonden aan de voorschriften van in dit geval het arbeidstijdenbesluit
vervoer en de Wet minimumloon. Het is een werkgever verboden om overwerk te laten
verrichten indien dat overwerk met zich brengt dat de werknemer meer uren werkzaam
is dan op grond van het arbeidstijdenbesluit is toegestaan. De werknemer mag het verzoek
om overwerk te verrichten in dat geval weigeren. Zoals gezegd zijn de regels wat betreft
werktijden wel ruimer voor hotel- en horecapersoneel in de binnenvaart dan voor werknemers
op het land.

Vraag 4

Onderschrijft u de uitspraak van de hoogleraar mensenhandel en globalisering, dat
dit «echt een heel gevaarlijke constructie» is omdat niet te zien is wat iemand per
uur verdient en dit mensen derhalve kwetsbaar maakt voor uitbuiting?

Antwoord 4

Als er sprake is van constructies waarbij bewust werknemers geen duidelijkheid krijgen
over het aantal te werken uren en het loon dat daarmee verdiend wordt, dan is dit
een kwalijke zaak. Eerlijk, gezond en veilig werk vind ik zeer belangrijk. Op grond
van het arbeidstijdenbesluit vervoer dienen de rusttijden en de arbeidstijd geregistreerd
te worden. Op grond van de Wet aanpak schijnconstructies dient een werknemer de volledige
beschikking te hebben over het Wml. Met het programma Schijnconstructies en cao- naleving
besteedt de Inspectie SZW bijzondere aandacht aan de aanpak van schijnconstructies.
Op 23 oktoberjl. heb ik een meerjarige rapportage over dit programma aan uw Kamer
toegezonden. Dit kabinet wil ook de aanpak van mensenhandel intensiveren. Dit komt
onder andere tot uitdrukking in de extra middelen die in het Regeerakkoord zijn vrijgemaakt
voor versterking van de handhavingsketen van de Inspectie SZW. Daarnaast presenteert
het kabinet op korte termijn een integraal plan van aanpak mensenhandel, waarin expliciet
aandacht wordt geschonken aan arbeidsuitbuiting.

Vraag 5

Doen er ook riviercruises Nederland aan waarbij sprake is van Cypriotische sociale
zekerheid en arbeidsvoorwaarden? Erkent u de uitspraak van de hoogleraar arbeidsrecht
dat dit illegaal is omdat de Nederlandse arbeidstijdenwetgeving van «openbare orde»
is?

Antwoord 5

Ondernemingen en uitzenders in de riviercruises werken internationaal. Daarbij komt
het ook voor dat een Cypriotisch uitzendbureau betrokken is. Wat betreft de Nederlandse
binnenwateren geldt zoals gezegd het arbeidstijdenbesluit vervoer.

Vraag 6

Hoeveel schepen heeft de Inspectie SZW de afgelopen jaren gecontroleerd, hoeveel overtredingen
zijn daarbij geconstateerd? Welke sancties zijn er opgelegd en hebben die het gewenste
effect gehad? Of betrof het dezelfde schepen die nu weer in opspraak zijn?

Antwoord 6

Sinds 1 januari 2016 maakt de Inspectie SZW haar inspectiegegevens openbaar, onder
meer met betrekking tot de Wet arbeid vreemdelingen (Wav), de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag
(Wml) en de Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs (Waadi). Een van de doelen
van openbaarmaking van deze gegevens is om transparantie omtrent de naleving van de
arbeidswetgeving en het toezicht hierop te verhogen.

Vanaf begin 2017 heeft de Inspectie SZW in de sector Binnenvaart, in casu passagiersvaart
en veerdiensten, 20 onderzoeken uitgevoerd waarbij 24 werkgevers zijn gecontroleerd.
Bij 13 van deze onderzoeken zijn in totaal 40 overtredingen geconstateerd waarna een
boeterapport is opgemaakt dan wel een waarschuwing is gegeven. De Inspectie zet zich
in om met een risicogerichte, programmatische aanpak een zo groot mogelijk maatschappelijk
effect te bereiken. Hiertoe wordt een mix van handhavingsinstrumenten ingezet.

Vraag 7, 8

Klopt het dat ondanks dat er vorig jaar bij vijftien schepen, negen overtredingen
werden geconstateerd, de Inspectie SZW hier geen prioriteit aan geeft? Hoe verhoudt
zich dit tot het Jaarplan 2018 waarin de horeca nadrukkelijk als risicosector is aangemerkt?2

Bent u bereid de Inspectie SZW erop te wijzen dat de controle op deze «drijvende hotels»
wel degelijk prioriteit dient te krijgen, mede gelet op het grote aantal misstanden
en conform het eigen Jaarplan 2018? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 7, 8

Bij het toezicht op de naleving van wet- en regelgeving in de binnenvaart zijn diverse
diensten betrokken, zoals de Inspectie SZW, De Inspectie Leefomgeving en Transport
(ILT) en de politie.

De Inspectie SZW houdt toezicht op de naleving van de arbeidswetgeving zoals de wet
minimumloon en minimumvakantiebijslag (Wml) en de Wet arbeid vreemdelingen (Wav).
De afgelopen jaren heeft de Inspectie SZW binnen het programma Metaal onderzoeken
uitgevoerd naar de naleving van arbeidswetgeving in de binnenvaart, waaronder de riviercruisevaart.
Dat heeft dit jaar tot nu toe geresulteerd in € 492.000 aan boetes die zijn opgelegd
aan riviercruiserederijen voor overtreding van de Wav. Op dit moment lopen nog enkele
onderzoeken naar mogelijke overtreding van de Wml. De Inspectie SZW heeft mij desgevraagd
laten weten dat de aanpak van misstanden in de riviercruisevaart blijvende aandacht
van de Inspectie heeft. Ik zie dan ook geen aanleiding om de Inspectie hierop te wijzen.

Vraag 9

Wat gaat u eraan doen om ook in internationaal en Europees verband een eind te maken
aan het uitbuiten van werknemers op deze riviercruises? Wanneer kunnen we daarvan
de eerste resultaten verwachten?

Antwoord 9

Ondernemers en uitzenders in de riviercruises werken zoals bekend internationaal.
De Inspectie SZW levert met haar controles in de binnenvaart, waaronder de riviercruisevaart
een bijdrage aan het verbeteren van eerlijk, veilig en gezond werken en het tegengaan
van oneerlijke concurrentie. Bij het toezicht op de naleving van wet- en regelgeving
wordt samengewerkt met ILT en de politie. Internationaal wordt samengewerkt met Aquapol,
een Europees samenwerkingsverband van politiediensten. Zoals gezegd heeft de aanpak
van misstanden in de riviercruisevaart blijvende aandacht van de Inspectie SZW.

Vraag 10

Wat is tot slot uw reactie op de vergoelijkende toon van brancheorganisatie European
Barge Union (EBU)? Acht u het bijvoorbeeld waarschijnlijk dat er voor een Cypriotische
constructie gekozen wordt, vanwege «de expertise op het gebied van cateringconcepten
en themareizen» van dit land?

Antwoord 10

Als daadwerkelijk sprake is van constructies en misstanden zoals geschetst in het
radioprogramma en het artikel in Trouw, dan is het mede aan de brancheorganisaties
om dit soort constructies binnen de branche aan te pakken.