Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Fritsma en Wilders over ‘De enorme toename van criminaliteit in Kampen door asielzoekers’

Antwoord van Staatssecretaris Harbers (Justitie en Veiligheid) (ontvangen 13 november
2018)

Inleiding

Om u vragen zo goed mogelijk te kunnen beantwoorden, bied ik u hierbij ter aanvulling
ook data van de monitorberichten handhaving en toezicht aan afkomstig van het Nationaal
Vreemdelingen Informatie Knooppunt (NVIK monitor asielinstroom/asielpopulatie, zaaknr.
2018–2402). Deze data is recent verzameld en zal binnenkort openbaar worden gemaakt
middels de online kanalen van de politie.

Het monitorbericht komt tot stand door gegevens uit de Politie Suite Handhaving Vreemdelingen
(PSH-V), waarin gegevens staan van vreemdelingen, te analyseren en te koppelen aan
gegevens uit bijvoorbeeld de Basis Voorziening Handhaving (BVH) van de politie. Op
die manier kunnen personen met de status «verdachte» in BVH gekoppeld worden aan hun
status in het vreemdelingenproces. Voor deze dataverzameling zijn personen geselecteerd
die in elk geval als «verdachte» zijn aangemerkt in genoemde periode. Geselecteerde
personen zijn dus verdacht van een strafbaar feit en nog niet veroordeeld.

Deze gegevens zijn een momentopname, want personen kunnen een andere status krijgen
binnen BVH en binnen de vreemdelingenketen. Daarnaast kan er sprake zijn van een registratie-effect,
doordat de politie meer waakzaam is als het gaat om incidenten met betrekking tot
vreemdelingen en AZC’s. Naast gegevens van de politie worden ook gegevens van ketenpartners
gebruikt voor de monitor. De monitor geeft geen duiding aan fenomenen, het is een
louter cijfermatig overzicht.

Ik hecht eraan te vermelden dat de openbaar gemaakte documenten oorspronkelijk zijn
opgesteld voor intern gebruik van de politie om het lokale gezag en ketenpartners
te kunnen informeren. De politie gebruikt de rapportages om zelfstandig mogelijke
fenomenen waar te nemen en zo in een vroeg stadium te kunnen anticiperen op in te
zetten capaciteit. De informatie is, naast een aantal openbare bronnen, afkomstig
uit de registratiesystemen van de politie.

Ik heb u meerdere malen middels de rapportage vreemdelingenketen (RVK) geïnformeerd
over incidenten op en rondom COA locaties. Dat is andere informatie dan u hier verstrekt
krijgt. Dit betreft namelijk informatie die ziet op criminele feiten en niet op overlastincidenten
specifiek gerelateerd aan COA locaties. Zowel de bron als de insteek is anders.

In de eerste helft van volgend jaar zal weer een incidentenoverzicht verschijnen.
Zoals eerder aan u gemeld ben ik de opzet van het incidentenoverzicht aan het herzien.
Ik wil graag in de toekomst nadruk leggen op hoe, middels data-analyse, te komen tot
vroegsignalering van overlast en criminaliteit door asielzoekers.

Vraag 1

Kent u het bericht dat Kampen wordt geconfronteerd met een enorme toename van criminaliteit
door asielzoekers die verblijf hebben in het asielzoekerscentraum (AZC) te Dronten?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2, 3

Hoe kan het dat criminele asielzoekers in Kampen en andere plaatsen nog steeds hun
gang kunnen gaan, terwijl u meerdere malen heeft toegezegd deze overlast tegen te
gaan?

Waarom worden deze criminele asielzoekers niet snel afgewezen, vastgezet en uitgezet?
Wat gaat u doen om ervoor te zorgen dat dit wel gebeurt?

Antwoord 2, 3

Voorop staat dat overlastgevend gedrag, zoals wordt veroorzaakt door een kleine groep
bewoners van het AZC te Dronten als ook door bewoners van een aantal andere asielzoekerscentra,
volstrekt onacceptabel is en vraagt om een harde aanpak.

De mate waarin overlast voorkomt fluctueert, en de aard en achtergrond van de overlast
is divers. Dit vraagt dan ook om een casusgerichte aanpak waarbij door de lokaal betrokken
partijen (migratieketen, gemeenten, politie en het openbaar ministerie) wordt bezien
welke maatregelen moeten worden ingezet om overlastgevers aan te pakken.

Naar aanleiding van incidenten tijdens de hoge asielinstroom zijn er reeds vele maatregelen
genomen om overlastgevers aan te pakken. U bent hierover diverse malen geïnformeerd2. Het gaat onder meer om de invoering van snellere procedures voor evident kansarme
asielaanvragen, de opening van twee extra begeleiding- en toezichtlocaties (ebtl’s)
en het eerder in vreemdelingenbewaring stellen van overlastgevers. Ook heeft COA het
maatregelenbeleid aangescherpt waardoor er nadrukkelijker aandacht is voor het verbod
op onaanvaardbaar gedrag, de sancties die hierop staan (zoals het inhouden van leefgeld
of het beperken van opvang) en het doen van aangifte in geval van incidenten. Daarnaast
is ingezet op de intensivering van lokaal casusoverleg tussen de migratieketen, politie,
het openbaar ministerie en gemeenten. Hierin worden individuele overlastgevers en
groepen besproken en kunnen gericht maatregelen worden genomen, zoals het uit elkaar
halen van groepen, het opleggen van gebiedsgeboden en een dagelijkse meldplicht.

Naar aanleiding van een toename van lokale signalen over overlast heb ik u 8 juni
jl. geïnformeerd over aanvullende maatregelen. Dit ging onder meer om de inzet om
overlastgevers sneller in de begeleiding- en toezichtlocatie (ebtl) te plaatsen en
in individuele gevallen ebtl-plaatsing mogelijk te maken voor alleenstaande minderjarigen
vanaf 16 jaar. Daarnaast doen ketenpartners nog intensiever aan dossieropbouw met
het oog op inbewaringstelling en wordt er op ingezet om asielzaken van overlastgevers
met voorrang te laten behandelen door rechtbanken zodat ze sneller kunnen worden afgewezen.

In geval van lokale signalen van overlast is daarbij de inzet vanuit mijn departement
en COA, IND, AVIM en DT&V om verbinding te leggen met de lokaal betrokken partijen,
om in gezamenlijkheid te bezien of het palet aan maatregelen dat voorhanden is optimaal
wordt gebruikt of dat extra inzet geboden is.

Vraag 4

Hoeveel criminele asielzoekers bevinden zich in Nederland en hoeveel zijn er veroordeeld
wegens het plegen van een misdrijf?

Antwoord 4

Het totaal aantal criminele asielzoekers in Nederland dat is veroordeeld wegens het
plegen van een misdrijf, is niet als zodanig uit de systemen van de migratieketen
te herleiden. Om uw vraag zo goed mogelijk te kunnen beantwoorden bied ik u hierbij
ter aanvulling data van de monitorberichten handhaving en toezicht aan afkomstig van
het Nationaal Vreemdelingen Informatie Knooppunt (NVIK monitor asielinstroom/asielpopulatie,
zaaknr. 2018–2402). Voor deze dataverzameling zijn asielzoekers geselecteerd die in
elk geval als «verdachte» zijn aangemerkt. Geselecteerde personen zijn dus verdacht
van een strafbaar feit en nog niet veroordeeld.

In de laatste Rapportage Vreemdelingenketen, die jaarlijks aan de Tweede Kamer wordt
aangeboden, werd onder meer gerapporteerd over overlastincidenten waar asielzoekers
bij waren betrokken. Ook rapporteerde ik hierin over het vertrek van vreemdelingen
die in aanraking waren gekomen met de politie en daarom waren opgenomen in het zogenoemde
VRIS3-protocol.

In de eerste helft van volgend jaar zal weer een incidentenoverzicht verschijnen.
Zoals eerder gemeld aan de Tweede Kamer ben ik de opzet van het incidentenoverzicht
aan het herzien. Met het oog op meer pro-activiteit wil ik ook nadruk gaan leggen
op hoe middels data-analyse te komen tot vroegsignalering van overlast en criminaliteit
door asielzoekers.

Vraag 5

Welk percentage van de criminele asielzoekers heeft eerder elders een (kansloze) asielaanvraag
ingediend en waarom hebben deze personen de vrijheid om te asielhoppen, waarbij ook
nog standaard verblijf in een asielzoekerscentrum wordt gegeven op kosten van de belastingbetaler?

Antwoord 5

Het percentage criminele asielzoekers dat eerder in een andere lidstaat een asielaanvraag
heeft ingediend, kan niet uit de geautomatiseerde systemen van de migratieketen worden
afgeleid. Er wordt een Dublinprocedure opgestart indien Nederland meent dat een andere
lidstaat verantwoordelijk is voor een asielaanvraag op grond van de Dublinverordening,
teneinde de betrokken persoon over te dragen aan die lidstaat.

Vraag 6

Waarom laat u afgewezen asielzoekers lopen zodat ze in de illegaliteit kunnen verdwijnen
en door kunnen gaan met het tot last zijn van onze samenleving?

Antwoord 6

Als een vreemdeling niet langer in Nederland mag blijven is terugkeer aan de orde.
De inzet van de migratieketen is erop gericht om in die gevallen mensen zelfstandig
te laten vertrekken. In die situaties waarin de persoon niet bereid is om actief aan
terugkeer te werken, kan de overheid overgaan tot gedwongen vertrek. De overheid beschikt
daartoe over verschillende bestuursrechtelijke toezichtmaatregelen, waarvan vreemdelingenbewaring
de uiterste maatregel is. Vreemdelingenbewaring kan alleen toegepast worden als wordt
voldaan aan strikte criteria waaronder zicht op uitzetting, wanneer een lichter middel
niet volstaat en als kan worden betoogd dat de maatregel niet onredelijk bezwarend
is.

Vraag 7

Bent u bereid (eindelijk) een volledige asielstop in te stellen nu wederom blijkt
dat het gekkenwerk is om iedereen de mogelijkheid te geven in Nederland asiel aan
te vragen?

Antwoord 7

Daartoe ben ik niet bereid omdat ik hecht aan een zorgvuldig asielbeleid dat bescherming
biedt aan degenen die dat nodig hebben. Daarbij zou dit strijdig zijn met de internationale
en verdragsrechtelijke verplichting tot het in behandeling nemen van een asielaanvraag.
Tegelijk tref ik gerichte maatregelen als ik constateer dat oneigenlijk gebruik wordt
gemaakt van het asielrecht door personen die evident geen bescherming nodig hebben.