Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Popken over het bericht dat de bescherming van het personeel tegen Chroom-6 onvoldoende is

Antwoord van Staatssecretaris Visser (Defensie) (ontvangen 29 oktober 2018).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Bescherming van het personeel tegen Chroom-6 onvoldoende»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Kunt u puntsgewijs en uitgebreid een inhoudelijke reactie geven op de punten die in
de uitzending naar voren komen? Zo nee, waarom niet?

Vraag 4

Deelt u de mening dat Defensie laakbaar handelt op het Chroom-6 dossier? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, schaamt u zich daar niet kapot voor?

Antwoord 2 en 4

Nadat de chroom-6-problematiek in 2014 aan de orde kwam heeft Defensie een zogenaamde
Quick Scan laten uitvoeren naar de stand van zaken op de tien locaties van Defensie waar de
werkzaamheden aan en met chroom-6 werden uitgevoerd. Dat heeft onder andere geleid
tot het stopzetten van spuitwerkzaamheden met chroomhoudende verf in de spuitcabines
op de vliegbases Leeuwarden, Volkel en Eindhoven die niet voldeden aan de stand der
techniek. In de vervanging van deze spuitcabines wordt voorzien in 2019 (Volkel) en
2020 (Leeuwarden, Eindhoven en vliegkamp de Kooy).

Op de vliegbasis Volkel wordt een andere spuitcabine – die moderner is – wel gebruikt
voor kleinschalige spuitwerkzaamheden (beperkt in omvang en duur). Hiertoe is besloten
nadat uit metingen van het Coördinatiecentrum Expertise Arbeidsomstandigheden en Gezondheid
(CEAG) was vastgesteld dat het personeel bij de uitvoering van kleinschalige spuitwerkzaamheden
niet wordt blootgesteld aan chroom-6 boven de grenswaarde.

De metingen van het CEAG (zie tabel op pagina 16 bijlage A van het rapport CEAG, Kamerstuk
34 775-X, nr. 126) bevestigen dat er in de spuitcabines nog luchtconcentraties zijn die boven de grenswaarde
uitkomen. De gemeten waardes liggen tussen 0,1 en 6,99 (zie tabel 1 CEAG op pagina
11). Een dergelijke luchtconcentratie betekent echter niet dat het personeel wordt
blootgesteld aan chroom-6 boven de grenswaarde, want het personeel draagt – volgens
de werkinstructies – een ademmasker, waarbij schone ademlucht van buiten de spuitcabine
wordt aangevoerd. Dit is een veiligheidsmaatregel zoals voorgeschreven in de Arbowetgeving.

Defensie streeft er uiteraard naar om de werksituaties zodanig te verbeteren dat het
dragen van adembescherming niet meer nodig is. Daartoe wordt met de mensen die de
spuitwerkzaamheden uitvoeren verder onderzoek gedaan. Het onderzoek richt zich op
veilige werkwijzen, betere installaties en robotisering zodat het personeel buiten
een spuitcabine kan opereren.

De conclusie van het CEAG dat slechts incidenteel of bij bepaalde werkzaamheden luchtconcentraties
boven de grenswaarde worden gemeten, tonen aan dat eerdere maatregelen effectief zijn
maar dat persoonlijke bescherming nog onmisbaar is. Door die bescherming wordt een
blootstelling boven de grenswaarde weliswaar voorkomen, maar bekend is dat deze bescherming
als laatste stap van de arbeidshygiënische strategie slechts als tijdelijke maatregel
is toegestaan. Daarom moet en wil Defensie nog verdere maatregelen nemen om de luchtconcentraties
en blootstellingen te verlagen. Defensie wil chroom-6 uitbannen. De stof helemaal
uitbannen is echter nu nog niet mogelijk. Feit blijft dat chroom-6 nog op sommige
luchtvaartuigen zit. Dit doen we om veilig te vliegen en om te voldoen aan regelgeving.
Alleen bij luchtvaartuigen wordt er nog zelf chroom-6 aangebracht door defensiepersoneel.
Bij de PC-7 en de NH-90 en onbemande luchtvaartsystemen wordt aan de buitenzijde al
een chromaatvrij verfschema toegepast. Ook voor andere toestellen zijn er initiatieven
om chroom-6 te vervangen. Dit zijn echter lange trajecten vanwege de verplichte certificering.
Als chroom-6 wordt vervangen voor een alternatief dan moet worden aangetoond dat het
net zo veilig is om ermee te vliegen. Omdat Defensie afhankelijk is van de fabrikant
en van het certificeringsproces van de Militaire Luchtvaartautoriteit wat doorlopen
moet worden is dat een lang traject. Door de nog jarenlange aanwezigheid van chroom-6
zijn blijvend investeringen in veilige voorzieningen nodig en zullen werkmethoden
continue moet worden geëvalueerd en verbeterd.

In de uitzending van Nieuwsuur van 25 september jl. werd ook aandacht besteed aan
de filterbussen voor het gasmasker van het type AMF-12 die chroom-6 bevatten. Proqares en TNO hebben de filters van de AMF-12 filterbus in 2016 onderzocht, maar
namen geen sporen van chroom-6 waar. Het is onwaarschijnlijk dat personeel gevaar
heeft gelopen. De AMF-12 filterbus wordt overigens uit voorzorg niet meer gebruikt
sinds 2017, maar is nog wel op voorraad. Reden is dat deze bus nodig kan zijn bij
een grootschalige verdediging van het bondgenootschappelijk grondgebied.

Ondanks dat het onderzoek geen reden tot zorg gaf, vond de arbodienst van Defensie
het onwenselijk de filterbussen met chroom-6 nog te gebruiken. Daarom zijn er versneld
chroom-6-vrije exemplaren aangeschaft. De eerste 6.400 nieuwe bussen (de MILFCF50)
zijn sinds 2017 in gebruik in het missiegebied. Verder krijgen uit te zenden militairen
deze bussen, worden ze gebruikt bij kleinschalige specifieke trainingen en liggen
ze op voorraad voor nationale bijstand. Voor gebruik tijdens oefeningen is er de standaard-oefenbus,
zonder chroom-6.

Door problemen bij de leverancier, arriveerde een bestelling van 1.100 filterbussen
pas op 2 oktober, in plaats van 24 augustus. Omdat de voorraad nieuwe bussen bij het
kledingbedrijf inmiddels was opgeraakt, zijn 170 militairen op uitzending gegaan met
luchtdicht verpakte oude bussen van het type AMF-12. Daarbij is een risico-afweging
gemaakt: het verstrekken van een gesealde filterbus voor gebruik bij een eventuele
aanval met chemisch strijdgas of geen verstrekking. Gezien de gesealde verpakking,
de zeer geringe kans op gebruik van de filterbus en de zeer beperkte kans op blootstelling
aan chroom-6 is hiervoor gekozen.

Aangezien er sinds begin deze maand weer voldoende bussen van het type MILFCF50 bij
het kledingbedrijf zijn, ruilt Defensie de 170 oude exemplaren nu om. Het personeel
dat een AMF-12 filterbus heeft, krijgt dus een nieuwe. Deze gaan ook naar de missiegebieden.
De voorraad van AMF-12 filterbussen is geblokkeerd voor uitgifte.

Mogelijk nog dit jaar, anders begin 2019 wordt een nieuw gasmasker voor Defensie gekozen.
Met de invoer hiervan wordt ook een voorraad van 30.000 nieuwe filterbussen aangeschaft.

Vraag 3

Kunt u de documenten van de interne stafgroep veiligheid, die genoemd worden in de
uitzending, naar de Kamer zenden? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 3

De documenten van de interne stafgroep veiligheid zijn in het kader van het WOB-verzoek
openbaar gemaakt en in te zien via de volgende link op internet: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/chroomverf/documenten/publicat…

Vraag 5

Kunt u aangeven wat uw excuses betekenen in juridische zin en in politiek-bestuurlijke
zin? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 5

Zoals ook gemeld in mijn beleidsreactie (Kamerstuk 34 775, nr. 126) van 4 juni jl., heeft het RIVM-onderzoek naar chroom-6 op de POMS-sites aangetoond
dat het bij Defensie op de POMS-sites tot medio jaren negentig ontbrak aan tijdige
aandacht voor beheersmaatregelen. Er was geen zorgvuldige registratie van het gebruik
van gevaarlijk stoffen, voldoende kwaliteit en beschikbaarheid van persoonlijke beschermingsmiddelen,
effectief toezicht op naleving van de gebruiksvoorschriften en periodiek arbeidsgezondheidskundig
onderzoek voor medewerkers die risico’s liepen in hun werk. De zorg voor een veilige
werkplek voldeed bij Defensie destijds niet aan de wettelijke verplichtingen. Daarbij
is Defensie tekortgeschoten en heeft als werkgever toen niet voldaan aan zijn zorgplicht.
Daarvoor heb ik bij de bekendmaking van de onderzoeksresultaten van het RIVM namens
Defensie mijn excuses aangeboden. Tegelijkertijd heb ik mijn verantwoordelijkheid
genomen door uitvoering te geven aan de aanbevelingen van de paritaire commissie.
Daartoe behoort ook de totstandkoming van de collectieve regeling uitkering chroom-6
Defensie voor de (oud-)medewerkers of hun nabestaanden en het bieden van nazorg. Ook
kunnen letselschadeclaims of overlijdensschadeclaims worden ingediend bij afdeling
Juridische Dienstverlening, waarna deze worden beoordeeld.

Toelichting:

Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid Kerstens (PvdA),
ingezonden 26 september 2018 (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr.
426)