Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Omtzigt over het bericht ‘Fiscus blijft informatie achterhouden in rechtszaken om kinderopvangtoeslag’

Antwoord van Staatssecretaris Snel (Financiën) (ontvangen 12 oktober 2018).

Vraag 1

Herinnert u zich dat u in de beantwoording op eerdere Kamervragen heeft aangegeven
dat de Belastingdienst zich in het bestuursrecht vanzelfsprekend zal houden aan de
uitleg van de Hoge Raad, die in het onderhavige geval inhoudt dat de Belastingdienst
alle op de zaak hebbende stukken zal overleggen (de uitleg daarvan van de Hoge Raad
is als volgt: «Tot de op de zaak betrekking hebbende stukken behoren niet slechts
de stukken die de inspecteur heeft gebruikt ter onderbouwing van zijn besluit. Daartoe
behoren in beginsel ook stukken als hiervoor onder i) en ii) bedoeld die de inspecteur
wel ter beschikking staan of hebben gestaan maar die hij niet heeft gebruikt ter onderbouwing
van zijn besluit»)?

Antwoord 1

Ja. Ik heb op Kamervragen van het lid Omtzigt over de uitleg van artikel 8:42 van
de Algemene wet bestuursrecht (Awb) geantwoord:

«Vanzelfsprekend geldt voor de Belastingdienst de omschrijving zoals deze door de
Hoge Raad is verwoord.»

Ik merk in dit verband nog het volgende op. Uitgangspunt is dat alle op de zaak betrekking
hebbende stukken worden overgelegd. Natuurlijk kan er in een concreet geval discussie
ontstaan wat precies onder dit begrip valt. Dit betekent ook dat niet voor alle stukken
in het project CAF-11 eenduidig kan worden vastgesteld welke onder de reikwijdte van
8:42 van de Awb vallen. Ik heb de Landsadvocaat gevraagd te beoordelen of er in de
lopende CAF11-beroepszaken op de zaak betrekking hebbende stukken zijn die niet eerder
aan de rechter zijn verstrekt. De Landsadvocaat heeft in dat kader aangegeven dat
in een dossier als het onderhavige niet bij voorbaat kan worden gezegd dat verslagen
van bevindingen en werkaantekeningen (notities van verrichte werkzaamheden, zoals
de aantekening dat een brief is verstuurd en telefoonnotities, tenzij deze betrekking
hebben op contactmomenten) kwalificeren als op de zaak betrekking hebbende stukken.
Dat zal echt van geval tot geval moeten worden beoordeeld, ook omdat de inhoud van
de betreffende stukken per zaak verschilt. Ik heb in dit kader de Belastingdienst/Toeslagen
(hierna: Toeslagen) laten weten dat uit een oogpunt van transparantie en om onnodige
discussies te voorkomen over de reikwijdte van het begrip op de zaak betrekking hebbende
stukken ik in beginsel een ruimhartige verstrekking van stukken voorsta.

In de lopende beroepsprocedures in het CAF 11 Hawaii project betekent dit bijvoorbeeld
dat alle op de zaak betrekking hebbende stukken gecontroleerd worden en zo nodig aangevuld
worden. Het verslag van bevindingen en de werkaantekeningen (waaronder telefoonnotities)
worden bovendien in alle zaken proactief verstrekt, ook als ze in die concrete zaak
strikt genomen niet op de zaak betrekking hebben. Indien een belanghebbende verzoekt
om andere stukken zeg ik toe dat ruimhartig met dit verzoek zal worden omgegaan. Voor
de goede orde vermeld ik nog wel dat bovenstaande onverlet laat dat in een uitzonderlijk
geval bepaalde passages of stukken met een beroep op artikel 8:29 Awb uitsluitend
aan de rechter zullen worden verstrekt, bijvoorbeeld als het gaat om controlestrategische
informatie of informatie over derden.

Vraag 2

Betekent dit dus dat als de telefoonnotities toegevoegd dienen te worden, alle telefoonnotities
toegevoegd dienen te worden (tenzij een beroep gedaan wordt op artikel 8:29 van het
Burgerlijk Wetboek, waarbij de Belastingdienst gemotiveerd aangeeft waarom bepaalde
stukken niet verschaft worden of alleen aan de rechter gegeven worden)?

Antwoord 2

Nee. In zijn algemeenheid geldt, voor andere zaken dan CAF 11, dat van geval tot geval
zal moeten worden beoordeeld of notities zich inhoudelijk kwalificeren als op de zaak
betrekking hebbende stukken ex artikel 8:42 Awb. Gezien de ruime interpretatie die
ik voorsta zullen in afwijking daarvan in de onderhavige casus wél alle telefoonnotities
(proactief) verstrekt worden.

Vraag 3

Heeft u kennisgenomen van het artikel in Trouw: «Fiscus blijft informatie achterhouden
in rechtszaken om kinderopvangtoeslag»?1

Antwoord 3

Ja.

Vraag 4

Klopt het dat de fiscus niet alle telefoonnoties in het dossier gestopt heeft in de
onderhavige casus?

Antwoord 4

Ja, niet alle notities zijn overgelegd, omdat een aantal ervan door Toeslagen niet
zijn gekwalificeerd als op de zaak betrekking hebbend stuk.

Vraag 5

Wilt u controleren of alle gespreksnotities overhandigd zijn en een lijst geven van
de telefoonnotities, die niet overhandigd zijn? Wilt u dan vooral kijken naar bijvoorbeeld
notities met de data 10 juli 2014 en 9 december 2014?

Antwoord 5

In deze zaak zijn niet alle notities overhandigd. Zoals aangegeven bij vraag 1 ben
ik van mening dat deze notities, de werkaantekeningen en het verslag van bevindingen
ruimhartig moeten worden verstrekt. Ik heb Toeslagen opdracht gegeven deze stukken
alsnog proactief aan belanghebbenden beschikbaar te stellen, ook wanneer ze strikt
genomen niet als op de zaak betrekking hebbend kwalificeren.

Vraag 6

Klopt het dat op 9 december 2014 bij de notitie staat: «LET OP!: Burger niet melden
dat er sprake was van rechtsmatigheidsonderzoek ivm verhoogd toezicht. Bij bezwaar,
klacht of andere afwijkende behandeling (waarbij sprake is van toekenning), dient
de behandelaar contact op te nemen met het IST team via Toeslagen IST CAF_Postbus.
Beoordeling CAF11, geen toekenning, bewijsstukken niet akkoord»?

Antwoord 6

Ja. Deze notitie is een collegiale handreiking om de collega’s die belast zijn met
de (bezwaar)behandeling de context van deze bezwaren mee te geven. Het is geen vastgestelde
werkinstructie, maar interne communicatie op operationeel niveau. De handreiking is
bedoeld om collega’s erop te attenderen dat een specifieke toezichtsactie rond deze
aanvraag heeft plaatsgevonden. Het toezicht is mede ingegeven door de mogelijke rol
van het betrokken gastouderbureau als facilitator van misbruik. Het betrokken gastouderbureau
mocht er op dat moment niet van op de hoogte raken dat er een toezichtsonderzoek naar
zijn eventuele rol als facilitator liep, om het onderzoek niet te verstoren. Uiteraard
dient elk bezwaar aan de hand van wet- en regelgeving beoordeeld te worden. Om te
waarborgen dat dit op gelijke wijze gebeurt, is een team verantwoordelijk voor de
coördinatie hiervan.

Vraag 7

Deelt u de mening dat deze notities gewoon aan de rechter voorgelegd hadden moeten
worden en dat het aan de rechter (en dus niet aan de Belastingdienst) is om te bepalen
of zij relevant zijn voor de zaak?

Antwoord 7

Ja. Zoals in het antwoord bij vraag 1 is aangegeven zal van geval tot geval moeten
worden beoordeeld of notities kwalificeren als op de zaak betrekking hebbende stukken
ex artikel 8:42 van de Awb. Ik sta daarbij een ruimhartige verstrekking van stukken
voor. Deze notities hadden naar mijn mening in de betreffende zaak aan de rechter
moeten worden overgelegd.

Vraag 8

Klopt het dat de Belastingdienst tijdens de zitting verklaarde dat het de bevindingen
van 30 september 2014, waarin stond dat er recht was op zorgtoeslag, niet in het dossier
gedaan had «omdat het niet relevant was voor de beslissing om toeslag stop te zetten»?

Antwoord 8

Uit het proces-verbaal van de zitting blijkt inderdaad dat de vertegenwoordiger van
Toeslagen heeft aangegeven van mening te zijn dat het verslag van bevindingen geen
op de zaak betrekking hebbend stuk is, omdat de aantekeningen daarin niet van invloed
zijn geweest op de vaststelling van het recht op kinderopvangtoeslag. Tevens heeft
de procesvertegenwoordiger aangeboden om notities te overleggen. In zijn uitspraak
van 25 september jl. heeft de bestuursrechter overigens het verzoek van eiseres om
de Belastingdienst op te dragen nadere stukken, zoals telefoonnotities of andere interne
notities in het geding te brengen afgewezen. Tevens heeft de bestuursrechter (ten
overvloede) geoordeeld dat indien de inhoud van de nadere stukken in de procedure
zou worden betrokken, dat niet tot een ander oordeel over de bestreden besluiten of
de verzoeken tot schadevergoeding zou leiden.

Vraag 9

Deelt u de mening dat het aan de rechter en aan de rechter alleen is om te bepalen
of dit stuk relevant is?

Antwoord 9

De inzage in op de zaak betrekking hebbende stukken komt als eerste aan de orde in
de bezwaarfase (artikel 7:4, tweede lid, van de Awb). Het is dus onvermijdelijk dat
Toeslagen in die fase beoordeelt wat op de zaak betrekking hebbende stukken zijn.
Voor de verdere ontwikkeling van het dossier heeft de Hoge Raad in zijn arrest van
4 mei 2018 richtlijnen gegeven (de in vraag 1 geduide «stukken als hiervoor onder
i) en ii) bedoeld «).

Wanneer in geschil is of een stuk te kwalificeren is als zijnde «op de zaak betrekking
hebbend» is het laatste woord uiteraard aan de rechter.

Vraag 10

Wilt u de antwoorden op vragen 13, 14, en 15 herzien die vragen naar interne instructies
om onder andere toeslagen niet toe te kennen? U ontkende dat ze bestonden, maar misschien
ligt dat nu genuanceerder?2

Antwoord 10

Ik heb op 30 augustus jl. in antwoord op vragen van het lid Omtzigt aangegeven dat
ik de bedoelde instructies niet heb aangetroffen. Dit is nog steeds het geval. Er
is op dit moment dan ook geen aanleiding de genoemde antwoorden te herzien. Wel merk
ik op dat Toeslagen in sommige gevallen – om te voorkomen dat ten onrechte toekenning
plaatsvindt – geen toeslagen toekent dan nadat de bewijsstukken aangeleverd en beoordeeld
zijn. Dit heeft Toeslagen ook op de gebruikelijke wijze gedaan bij de toeslagaanvragers
van het desbetreffende gastouderbureau Zoals ik ook in de begeleidende Kamerbrief
aangegeven heb, zijn de beschikkingen tot stopzetting van de toeslagen in de CAF 11
zaken onvoldoende gemotiveerd, is Toeslagen te karig geweest met het verstrekken van
informatie en heeft de behandeling te lang geduurd.

Vraag 11

Wilt u zich niet verbergen bij het antwoorden achter het feit dat het een lopende
zaak is, aangezien het juist dan belangrijk is dat alle stukken op tafel liggen tijdens
de rechtszaak en de rechter op basis van álle stukken een besluit kan nemen?

Antwoord 11

Zoals in het antwoord bij vraag 1 is aangegeven zal van geval tot geval moeten worden
beoordeeld of notities kwalificeren als op de zaak betrekking hebbende stukken ex
artikel 8:42 van de Awb. Ik sta daarbij een ruimhartige verstrekking van stukken voor.

Vraag 12

Is het in het CAF11-dossier vaker gebeurd dat niet alle stukken zijn overlegd aan
de rechter?

Antwoord 12

Toeslagen beoordeelt of stukken kwalificeren als «op de zaak betrekking hebbend».
Gebleken is dat daarbij in het verleden in individuele gevallen een onjuiste beoordeling
is gemaakt. Ik sta een ruimhartige verstrekking van stukken voor. Dit betekent dat
in de lopende beroepszaken alsnog alle in het antwoord op vraag 1 genoemde stukken
zullen worden verstrekt, ongeacht of zij strikt genomen kwalificeren als op de zaak
betrekking hebbende stukken in de zin van artikel 8:42 Awb.

Vraag 13

Welke maatregelen neemt u naar aanleiding van het achterhouden van notities bij de
rechter, tegen het arrest van de Hoge Raad in en tegen uw belofte aan de Kamer?

Antwoord 13

Ik heb de Landsadvocaat gevraagd om de behandeling van de dossiers, die op dit moment
nog onder de rechter zijn, over te nemen en in dat kader te beoordelen of Toeslagen
alle op de zaak betrekking hebbende stukken heeft overgelegd. Daarbij sta ik een ruimhartige
interpretatie van dit begrip voor, zeker als belanghebbende om bepaalde stukken heeft
gevraagd. Als blijkt dat niet alle op de zaak betrekking hebbende stukken zijn overgelegd,
zullen deze alsnog worden ingebracht.

Vraag 14

Wat kan een burger (of bedrijf) doen wanneer hij vermoedt dat de Belastingdienst niet
alle stukken overlegt bij de rechter in het bestuursrecht? Heeft de burger op dit
moment enig rechtsmiddel?

Antwoord 14

Als een belanghebbende gemotiveerd heeft gesteld dat een bestuursorgaan niet alle
op de zaak betrekking hebbende stukken heeft overgelegd, dan kan hij de rechter vragen
het bestuursorgaan te verplichten deze stukken alsnog over te leggen. Indien het bestuursorgaan
niet voldoet aan de verplichting om stukken over te leggen, is het op grond van artikel
8:31 van de Awb aan de rechter om daaruit de gevolgtrekkingen te maken die hem geraden
voorkomen.

Volledigheidshalve merk ik hierbij op dat een belanghebbende ook in de bezwaarfase
via een verzoek om een voorlopige voorziening een rechterlijk oordeel omtrent de volledigheid
van het dossier kan vragen. In de praktijk wordt van deze mogelijkheid ook gebruik
gemaakt.

Vraag 15

Is het hier gesignaleerde probleem een incidenteel probleem of een structureel probleem?

Antwoord 15

Zoals in het antwoord bij vraag 1 is aangegeven zal van geval tot geval moeten worden
beoordeeld of notities kwalificeren als op de zaak betrekking hebbende stukken ex
artikel 8:42 van de Awb. In zoverre kan niet gesproken worden van een structureel
probleem: Iedere zaak staat immers op zichzelf. Ik heb in het antwoord op vraag 1
aangegeven dat ik een ruimhartige verstrekking voorsta. In zijn algemeenheid zal dat
(moeten) leiden tot het verstrekken van stukken dan in deze specifieke casus is gebeurd.
Ik verwijs verder naar de begeleidende brief aan uw Kamer.

Vraag 16

Kunt u garanderen dat de Belastingdienst telkens het volledige dossier aan de rechter
voorlegt? Welke acties zult u ondernemen om daarvoor te zorgen?

Antwoord 16

Zoals in het antwoord bij vraag 1 is aangegeven zal van geval tot geval moeten worden
beoordeeld of notities kwalificeren als op de zaak betrekking hebbend stuk ex artikel
8:42 van de Awb. Ik sta daarbij een ruimhartige verstrekking van stukken voor. In
dat kader dient de Belastingdienst bij twijfel over de vraag of een stuk op de zaak
betrekking heeft, dit stuk te verstrekken. Ik verwijs verder naar de begeleidende
brief aan uw Kamer.

Vraag 17

Wilt u nog dat ik u herinner aan het feit dat:

– de Nationale ombudsman in 2017 in deze zaak concludeerde: «Toeslagen heeft een groot
aantal gezinnen door zijn onevenredig harde aanpak in financiële problemen gebracht
en hun vertrouwen geschonden. Het is aan Toeslagen om het geschonden vertrouwen te
herstellen. De Nationale ombudsman beveelt Toeslagen aan om de vraagouders die overlast
hebben ondervonden door de aanpak van Toeslagen excuses aan te bieden en een tegemoetkoming
te bieden voor het aangedane leed», maar dat tot nu toe geen enkele ouder een tegemoetkoming
is aangeboden?3
4;

– bij het niet melden van de zelfevaluatie CAF11 toen om een intern onderzoek gevraagd
werd (omdat dat twee verschillende dingen zouden zijn)?;

– u eerst meldde dat er maar vier stukken waren en later nog twee andere stukken vond
en die moest nasturen?5

Antwoord 17

Ik heb Toeslagen opdracht gegeven om in zaken waarin de behandeling van het bezwaarschrift
langer heeft geduurd dan twee jaar, ook als door de ouders daar niet om is verzocht,
immateriële schadevergoeding toe te kennen vanwege schending van de redelijke termijn.
Ik verwijs verder naar de begeleidende brief aan uw Kamer.

In mijn brief van 11 september jl. (Kamerstuk 31 066, nr. 428) heb ik als volgt gereageerd op de vraag van uw Kamer of er in het kader van het
onderzoek naar «Geen powerplay maar fair play» een intern onderzoek is gedaan naar
de operatie «CAF 11 Hawaii». En indien dit het geval was, of uw Kamer het rapport
uit 2015 zou mogen ontvangen.

«Het onderzoek «Geen powerplay maar fair play» is een onderzoek van de Nationale ombudsman
uit 2017. Naar aanleiding van dit rapport van de ombudsman is er geen intern onderzoek
naar «CAF 11 Hawaii» uitgevoerd. Wel heeft de Belastingdienst een zelfevaluatie uitgevoerd
naar de casus in februari 2016. De zelfevaluatie viel dus niet onder de gestelde vraag,
maar het was tegelijkertijd beter geweest om het bestaan van deze eerdere zelfevaluatie
wel te noemen.

Ik heb uw Kamer op 30 augustus en 4 september jongstleden (Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2017–2018, nrs. 3085 en 3086) respectievelijk zes en twee interne documenten over de kinderopvangtoeslag ter vertrouwelijke
inzage toegestuurd.

Bij het vertrouwelijk verstrekken van documenten over deze casus zijn in eerste instantie
abusievelijk twee documenten niet meegestuurd. Een van deze stukken is in eerste instantie
niet gevonden. Van het andere stuk is ten onrechte geoordeeld dat het niet op CAF
11 betrekking had. Ik heb deze stukken zodra het bestaan ervan mij duidelijk werd,
aan uw Kamer gestuurd.»

Vraag 18

Bij hoeveel ouders is de kinderopvangtoeslag op vergelijkbare wijze stopgezet in 2014
en 2015? Kunt u aangeven hoe die zaken zijn afgehandeld?

Antwoord 18

In het project CAF 11 Hawaii is in 235 gevallen de kinderopvangtoeslag in 2014 stopgezet.
Het project CAF 11 Hawaii heeft niet geleid tot stopzettingen van kinderopvangtoeslag
in 2015.

Vraag 19

Bent u bereid om de gang van zaken rond het stopzetten van de kinderopvangtoeslag
nader te onderzoeken en hier serieuze openbare lessen uit te trekken?

Antwoord 19

Zoals is aangegeven in de brief aan de Nationale ombudsman van 7 november 2017 (2017–0000211077),
die op 10 november 2017 naar uw Kamer is gestuurd, werd de methode van stopzetting
al voor de start van het onderzoek door de Nationale ombudsman niet meer gehanteerd.
Voorts verwijs ik naar de begeleidende brief aan uw Kamer.

Vraag 20

Kunt u deze vragen een voor een en binnen twee weken beantwoorden?

Antwoord 20

De vragen zijn afzonderlijk en binnen de reguliere termijn van drie weken beantwoord.