Home
Kamerstukken

Memorie van toelichting : Memorie van toelichting

Tweede Kamer der Staten-Generaal

InhoudsopgaveGeraamde uitgaven en ontvangstenA. Artikelsgewijze toelichting bij het begrotingswetsvoorstelB. Artikelsgewijze toelichting bij de begrotingsartikelen1. Leeswijzer2. BeleidsagendaBeleidsprioriteitenBelangrijkste beleidsmatige mutatiesOpenbaarheidsparagraafStrategische Evaluatie AgendaOverzicht risicoregelingenSlagvaardige Overheid3. Beleidsartikelen Beleidsartikel 1 Goed functionerende economie en marktenA. Algemene doelstellingB. Rol en verantwoordelijkheidC. BeleidswijzigingenD. Budgettaire gevolgen van beleidE. Toelichting op de financiële instrumentenBeleidsartikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor duurzame welvaartsgroeiA. Algemene doelstellingB. Rol en verantwoordelijkheidC. BeleidswijzigingenD. Budgettaire gevolgen van beleidE. Toelichting op de financiële instrumentenBeleidsartikel 3 ToekomstfondsA. Algemene doelstellingB. Rol en verantwoordelijkheidC. BeleidswijzigingenD. Budgettaire gevolgen van beleidE. Toelichting op de financiële instrumentenBeleidsartikel 9 Digitaliseringsbeleid samenleving en overheidA. Algemene doelstellingB. Rol en verantwoordelijkheidC. BeleidswijzigingenD. Budgettaire gevolgen van beleidE. Toelichting op de financiële instrumenten4. Niet-beleidsartikelenArtikel 40 ApparaatArtikel 41 Nog onverdeeld5. Begroting agentschappenDienst ICT Uitvoering (DICTU)Nederlandse Emissieautoriteit (NEa)Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl)Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI)6. BijlagenBijlage 1: ZBO's en RWT'sBijlage 2: Specifieke uitkeringen Ministerie van EZKBijlage 3: SubsidieoverzichtBijlage 4: Uitwerking Strategische Evaluatie AgendaLijst van afkortingen

37 020 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (XIII) voor het jaar 2027

Nr. 2 MEMORIE VAN TOELICHTING

Vergaderjaar 2026–2027

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN

Figuur 1 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln). Totaal € 3.485,5 mln.

Figuur 2 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln). Totaal € 243,3 mln.

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.

Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaten voor het aangegeven jaar vast te stellen.

Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).

Wetsartikel 2

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en de lasten, het saldo van de baten en de lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten van de in de staat opgenomen baten-lastenagentschappen voor het onderhavige jaar vastgesteld. De in die begrotingen opgenomen begrotingsartikelen worden toegelicht in onderdeel B (Begrotingstoelichting) van deze memorie van toelichting en wel in de paragraaf inzake de agentschappen.

De Minister van Economische Zaken en Klimaat, H.G.Herbert

B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

De Minister van Economische Zaken en Klimaat heeft twee begrotingen:

1. de beleidsbegroting (Hoofdstuk XIII van de Rijksbegroting) en

2. de fondsbegroting van het Nationaal Groeifonds (NGF) (Hoofdstuk L van de Rijksbegroting).

Voor u ligt de beleidsbegroting Hoofdstuk XIII.

1. Leeswijzer

De leeswijzer gaat in op de volgende onderwerpen:

1. Begrotingsstructuur;

2. Prestatiegegevens;

3. Groeiparagraaf;

4. Verwerking motie Schouw en motie Hachchi c.s..

1. Begrotingsstructuur

Beleidsagenda

De beleidsagenda begint met het onderdeel beleidsprioriteiten. Aansluitend bij de missie van EZK hebben de beleidsprioriteiten de volgende opbouw:

– Inleiding;

– Macro-economisch beeld;

– Acties voor een productieve economie;

• Innoveren;

• Financieren en investeren;

• Ruimte voor ondernemers;

– Acties voor een weerbare economie en samenleving;

• Economische veiligheid en weerbaarheid;

• Digitale soevereiniteit, autonomie en weerbaarheid;

• Versterken en beschermen van burgers en consumenten tegen risico’s in onze digitale samenleving;

• Digitale overheid;

– Europese en internationale samenwerking;

– Slotparagraaf.

Na het onderdeel beleidsprioriteiten volgen: de belangrijkste begrotingsmutaties voor de uitgaven en de ontvangsten, de openbaarheidsparagraaf, de Strategische Evaluatie Agenda, het overzicht van de risicoregelingen en de paragraaf Slagvaardige Overheid.

Beleidsartikelen

Aansluitend op de beleidsagenda volgt de toelichting op de beleidsartikelen. Per beleidsartikel is een algemene doelstelling en een beschrijving van de rol en verantwoordelijkheid van de bewindspersonen opgenomen. Voor elk beleidsartikel zijn de belangrijkste beleidswijzigingen apart opgenomen onder het kopje «beleidswijzigingen». De financiële instrumenten zijn voorzien van een korte toelichting. Waar mogelijk wordt, voor een meer inhoudelijke en gedetailleerde beleidstoelichting, verwezen naar de relevante beleidsnota’s of brieven die al naar de Tweede Kamer zijn gestuurd.

In de budgettaire tabellen van de beleidsartikelen zijn de financiële instrumenten onderverdeeld naar de volgende categorieën: subsidies, leningen, garanties, opdrachten, bijdrage aan agentschappen, bijdrage aan ZBO’s/RWT’s, bijdrage aan medeoverheden, bijdrage aan (inter-)nationale organisaties, storting begrotingsreserve en ontvangsten. Deze onderverdeling komt ook, indien relevant, terug in de structuur van het beleidsartikel.

In de begroting zijn verder de volgende bijlagen opgenomen: (bijlage 1) een overzicht van de ZBO’s/RWT’s vallend onder het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, (bijlage 2) een overzicht met de specifieke uitkeringen van EZK, (bijlage 3) het subsidieoverzicht met hyperlinks naar de betreffende subsidie, de meest recent uitgevoerde evaluatie en geprogrammeerde eerstvolgende evaluatie en de geplande einddatum van de subsidie en (bijlage 4) een nadere uitwerking van de Strategische Evaluatie Agenda en de meest recent uitgevoerde en geprogrammeerde beleidsdoorlichtingen en evaluaties met hyperlinks naar de betreffende rapporten.

Informatievoorziening

EZK hecht aan hoogwaardige, betrouwbare informatievoorziening om de impact van haar beleid en de voortgang op doelen te monitoren. Uitvoeringsorganisaties worden aangestuurd om relevante monitoringsinformatie te verzamelen over de voortgang en impact van beleid voor burgers en bedrijven. Daarnaast zet EZK in op gebruik van onafhankelijke voortgangsinformatie zoals van het Planbureau voor de Leefomgeving, het Centraal Planbureau, de EU en de OESO. EZK communiceert thematisch over beleidsvoortgang op websites als www.bedrijvenbeleidinbeeld.nl, dashboardklimaatbeleid.nl en dashboardgroningen.nl. Voor voortgang op brede welvaart publiceert het CBS de Monitor Brede Welvaart en Sustainable Development Goals. Daarnaast is informatie, zoals ook genoemd in de toelichting bij de beleidsartikelen, te vinden op websites van betreffende uitvoeringsorganisaties. Tot slot wordt op rijksfinancien.nl alle budgettaire data verzameld. Deze website biedt ook de mogelijkheid om gerelateerde informatie toe te voegen aan de reguliere begrotingsinformatie. Dat zijn bijvoorbeeld beleidsevaluaties, visualisaties van financiële tabellen, bijbehorende officiële stukken, en links naar aanvullende beleidsinformatie.

Begrotingsreserves

De EZK-begroting kent zeven reserves, specifiek voor garanties die worden afgegeven vanuit EZK onder de verschillende garantieregelingen. In de toelichting op de financiële instrumenten, onder onderdeel E van beleidsartikel 2 wordt verder ingegaan op de aard van deze instrumenten.

2. Prestatiegegevens

In de beleidsartikelen wordt onder de algemene doelstelling aangegeven waar de Minister van EZK voor verantwoordelijk is. Indien voor deze doelstellingen een directe relatie gelegd kan worden tussen het gevoerde beleid en de gewenste (maatschappelijke) uitkomst, zijn prestatie-indicatoren opgenomen. De voorwaarde voor het opnemen van een indicator is een (doen) uitvoerende rol van de Minister. Bij de doelstellingen waarbij EZK een belangrijke bijdrage kan leveren door de juiste randvoorwaarden te creëren en het resultaat afhankelijk is van externe factoren, is het niet of beperkt mogelijk om prestatie-indicatoren op te nemen en wordt volstaan met kengetallen over ontwikkelingen op het betreffende beleidsterrein. Daarnaast zijn, waar mogelijk, prestatie-indicatoren en kengetallen opgenomen op instrumentniveau, die inzicht geven in het bereiken van specifieke resultaten.

3. Groeiparagraaf

Met ingang van de Ontwerpbegroting 2027 zijn in de beleidsagenda, in het onderdeel beleidsprioriteiten, de hoofddoelen van het Ministerie van EZK voor het jaar 2027 opgenomen en waar mogelijk wordt ook ingegaan op risico’s. Op deze manier geeft het kabinet aan welke resultaten het beoogt te bereiken en welke beleidsdoelen worden geprioriteerd. Inzicht in en aandacht voor doelen, resultaten en risico’s is van belang om weloverwogen beleidskeuzes te kunnen maken. De belangrijkste budgettaire mutaties die samenhangen met de keuzes van kabinet zijn opgenomen in tabel 1 en 2 van deze begroting. Hiermee wordt invulling gegeven aan de moties Van der Lee c.s. (Kamerstuk 36 740, nr. 7), Hoogeveen (Kamerstuk 36 945, nr. 17) en Van der Lee c.s. (Kamerstuk 36 740, nr. 8) over doelen, resultaten, prioriteiten en risico’s in begrotingsstukken. De hoofddoelen en risico’s zijn nader uitgewerkt in de beleidsartikelen, met daarbij ook nadere toelichting op de voornemens op dat specifieke beleidsterrein.

Daarnaast wordt de beleidsagenda van de departementale begrotingen aangevuld met een paragraaf Slagvaardige Overheid. Dit mede tegen de achtergrond van motie Van der Maas c.s. (Kamerstuk 36 945, nr. 16) en de motie Van Dijck (Kamerstuk 36 945, nr. 27). In deze paragraaf wordt zoveel mogelijk ingegaan op de concrete maatregelen en resultaten gericht op een eenvoudiger, productiever en slagvaardiger functionerende overheid.

Met ingang van het begrotingsjaar 2027 worden de organisatorische aanpassingen effectief die het gevolg zijn van de portefeuilleverdeling tussen de Staatssecretaris van EZK en de Staatssecretaris van BZK, zoals vastgelegd in de koninklijke besluiten horende bij de start van kabinet Jetten I. In deze begroting zijn vooruitlopend daarop de voor EZK beoogde budgetten overgeheveld vanuit de begroting van BZK. Deze middelen worden verwerkt op beleidsartikel 9 Digitaliseringsbeleid samenleving en overheid van de EZK-begroting.

In lijn met de Comptabiliteitswet (artikel 2.6), waarin is opgenomen dat de begrotingsstaat van een agentschap opgenomen dient te worden bij de begrotingsstaat van de departementale begroting van het ministerie waaronder het agentschap ressorteert, is het agentschap NEa vanaf de ontwerpbegroting 2027 opgenomen op de begroting van EZK en niet meer op de begroting van KGG. Voor begrotingsjaar 2026 staat de begrotingsstaat van de NEa nog opgenomen op de begroting van KGG, omdat deze begroting pas na de start van het kabinet Jetten is omgezet naar een programmabegroting.

4. Verwerking motie Schouw en motie Hachchi c.s.

Motie Schouw

In juni 2011 is de motie Schouw c.s. ingediend en aangenomen (Kamerstuk 2010-2011, 21 501-20, nr. 537). Deze motie zorgt ervoor dat de landspecifieke aanbevelingen van de Europese Commissie voor Nederland op grond van het Nederlands Nationaal Hervormingsprogramma een eigenstandige plaats krĳgen in de departementale begrotingen.

In de landspecifieke aanbevelingen van de Europese Commissie voor Nederland in 2026-2027 (COM(2026) 219 final) is in relatie tot de beleidsartikelen 1 en 2 van de EZK-begroting aanbevolen:

– Zorgen voor continuïteit van de hervormingen en investeringen die in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit worden uitgevoerd.

– De uitvoeringsdynamiek in het kader van de cohesiebeleidsprogramma’s vasthouden, in voorkomend geval voortbouwend op de heroriëntatie naar strategische prioriteiten en de flexibiliteit in de tussentijdse evaluatie van het kader voor het cohesiebeleid.

– De publieke en particuliere onderzoeks- en ontwikkelingsintensiteit vergroten door de steun te richten op investeringen in belangrijke strategische technologieën en op regionale innovatie ecosystemen. De financieringskloof aanpakken voor start-ups en scale-ups, onder meer door stimulansen te bieden om institutionele beleggers aan te trekken. Kleine en middelgrote ondernemingen ondersteunen met het oog op innovatie en toepassing van nieuwe technologieën, onder meer via rechtstreekse subsidies en fiscale stimulansen.

Landspecifieke afspraken Herstel- en Veerkrachtplan (HVP)

De uitvoering van het Nationaal Herstel- en Veerkrachtplan (HVP) bevindt zich in de eindfase (Kamerstuk 21 501-07, nr. 2187). Binnen de beleidsartikelen 1 en 2 is het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat verantwoordelijk voor de volgende vier investeringsmaatregelen uit het Nederlandse HVP:

– 2.1I1 Quantum Delta NL

– 2.1I2 AiNed

– 4.2I1 Nationaal Onderwijslab AI

– 5.1I4 Health RI

Dit zijn Nationaal Groeifondsprojecten die (gedeeltelijk) onder het HVP zijn opgenomen. De HVP-mijlpalen die onder deze Groeifondsprojecten vallen zijn inmiddels afgerond en ook inhoudelijk beoordeeld door de Europese Commissie. Het project Health R&I loopt in 2028 af. De overige drie projecten lopen langer door, met daarvoor beschikbare middelen op de artikelen 1 en 2 van de EZK-begroting t/m 2030 en voorts een voorwaardelijke toekenning aan het project Nationaal Onderwijslab AI voor de jaren t/m 2034 op de begroting van het Nationaal Groeifonds.

Hiermee wordt invulling gegeven aan de landspecifieke aanbeveling om investeringen die in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit worden uitgevoerd te continueren. Er zijn geen hervormingsmaatregelen in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit gerelateerd aan de beleidsartikelen 1 en 2.

In de beleidsartikelen 1 en 2 wordt aangegeven hoe invulling wordt gegeven aan de andere landspecifieke aanbevelingen van de Europese Commissie.

Motie Hachchi c.s.

Ter uitvoering van de motie Hachchi c.s. (Kamerstuk 33 000 IV, nr. 28) brengen departementen in kaart welke uitgaven zij doen in Caribisch Nederland, uitgesplitst per instrument. Hiervoor geldt een ondergrens van € 1 mln. De totale uitgaven op de EZK-begroting voor Caribisch Nederland in 2027 bedragen € 13,7 mln. Deze uitgaven zijn verdeeld over de beleidsartikelen 1, 2 en 9.

2. Beleidsagenda

Beleidsprioriteiten

Inleiding

Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) staat voor een productieve, weerbare economie die brede welvaart creëert, kansen biedt en onze vrijheid beschermt – vandaag en morgen. Dat doen we door in te zetten op een sterke economie die structureel met 1,5% per jaar groeit door innovatie en digitalisering, ondernemerschap en weerbaarheid. Een economie die niet alleen onze welvaart, maar ook ons welzijn veiligstelt. Die zorgt voor goede banen en bestaanszekerheid, en voor de mogelijkheid om samen te blijven investeren in belangrijke publieke voorzieningen zoals gezondheidszorg, veiligheid, onderwijs en een sociaal zekerheidsstelsel.

Nederland staat voor grote uitdagingen. Door vergrijzing, geopolitieke spanningen, technologische versnelling en digitalisering, en klimaatverandering moeten we slimmer werken om met minder mensen hetzelfde of meer te doen. Alleen met een productieve én weerbare economie, een sterke digitale overheid en een sterk Europa houden we onze welvaart en vrijheid, voor de huidige én toekomstige generatie.

Met ingang van de Ontwerpbegroting 2027 worden in de begroting de hoofddoelen en de daarbij ingeschatte risico's van het Ministerie van EZK opgenomen.1Door het opnemen van de hoofddoelen geeft het kabinet aan welke resultaten het beoogt te bereiken en welke beleidsdoelen prioriteit zijn.

Daarom werkt het kabinet hard aan de volgende doelen:

– Een structurele economische groei van 1,5%. Om dit te bereiken zet het kabinet onder andere in op de oprichting van een Nationale Investeringsinstelling, gericht innovatiebeleid, groei van de domeinen van het strategisch industriebeleid, reductie van regeldruk voor ondernemers en het op orde brengen van belangrijke randvoorwaarden voor economische groei.

Risico: structurele economische groei komt voort uit productiever werken. Dat is geen knop waar de overheid direct aan kan draaien, maar vereist een structurele aanpak op verschillende terreinen. Daarnaast is de groei ook sterk afhankelijk van ontwikkelingen bij onze handelspartners en de wereldeconomie.

– 3% van de Nederlandse economie (het bruto binnenlands product, bbp) in 2030 investeren in onderzoek en ontwikkeling (R&D). Daarvan moet het grootste deel van het bedrijfsleven komen, maar de overheid kan met publieke investeringen ook private investeringen aanjagen.

Risico: randvoorwaarden, zoals ruimte, toegang tot het energienet, passende financiering, fiscale regels en voldoende talent, moeten op orde zijn om deze investeringen mogelijk te maken.

– Het verhogen van de weerbaarheid van de digitale samenleving en overheid door innovatie en technologische ontwikkeling te stimuleren en digitale soevereiniteit en autonomie te versterken.

Risico: onzekerheid wat betreft de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van digitale voorzieningen door geopolitieke ontwikkelingen, een digitale transitie kent hoge investeringskosten en vraagt om schaars technische expertise.

– Het verminderen van afhankelijkheden en het vergroten van leveringszekerheid van kritieke grondstoffen en (half)producten door het versneld uitvoeren van de Nationale Grondstoffenstrategie. Het kabinet ondersteunt de ontwikkeling van strategische projecten voor leveringszekerheid, zoals de opzet van raffinage en recycling van kritieke grondstoffen.

Risico: de opbouw van nieuwe projecten vergt aanzienlijke investeringen, tijd en samenwerking. Samenwerking met Europese en internationale partners is vereist om de afhankelijkheden af te bouwen.

Dit doen we gezamenlijk met het bedrijfsleven, regio’s, publieke dienstverleners (uitvoering en toezicht), medeoverheden en internationale partners.

Macro-economisch beeld

De wereldwijde economie bevindt zich in een periode van onzekerheid, waarbij geopolitieke spanningen en de gevolgen van het conflict in het Midden-Oosten de economische vooruitzichten direct beïnvloeden. De hogere olie- en gasprijzen drijven de inflatie op en vertragen de economische groei.

In 2025 liet de Nederlandse economie ondanks internationale handelsspanningen en geopolitieke onrust een groei van 1,8 procent zien, wat wijst op veerkracht.2De wereldhandel groeide, mede door anticipatie op handelstarieven en handelsverlegging naar alternatieve routes.3Voor 2026 wordt een economische groei van 1,4 procent verwacht en voor 2027 1,2 procent, terwijl de inflatie naar verwachting stijgt tot 3,3 procent in 2026 en 2,7 procent in 2027.4De doorsnee koopkracht zal in 2026 naar verwachting stijgen met 0,6 procent en in 2027 dalen met 0,1 procent. Het conflict in het Midden-Oosten zorgt echter voor grote onzekerheid over de ontwikkeling van olie- en gasprijzen, en daarmee over inflatie, koopkracht en economische groei.

In 2025 was de groei van de arbeidsproductiviteit – de toegevoegde waarde per gewerkt uur – met 2,4 procent onverwachts hoog.5Over de afgelopen tien jaar steeg de arbeidsproductiviteit gemiddeld slechts met 0,3 procent, zelfs inclusief de hoge gemeten groei van 2025. Het CPB raamt voor 2026 productiviteitsgroei van 2,5 procent en voor 2027 1,2 procent. Hoewel de Nederlandse economie veerkrachtig is, staat onze toekomstige welvaart onder druk. Door de vergrijzing zullen relatief steeds minder mensen werken, terwijl we onze publieke voorzieningen zoals onderwijs en zorg betaalbaar en van goede kwaliteit willen houden. Om het welvaartsniveau te behouden of te verhogen, is een stijging van de arbeidsproductiviteit noodzakelijk.

Het concurrentievermogen van Nederlandse bedrijven is onder druk komen te staan door een combinatie van factoren. Relatief hoge energie- en loonkosten verzwakken de positie ten opzichte van andere landen. Daarnaast vormen belemmeringen in de fysieke leefomgeving, zoals een tekort aan ruimte op het elektriciteitsnet en beperkte milieuruimte, een rem op bedrijfsgroei en investeringen. Hoewel de spanning op de arbeidsmarkt afneemt, blijft deze hoog: in het eerste kwartaal van 2026 waren er voor elke 100 werklozen 91 vacatures.6

De stand van de Nederlandse economie is sterk afhankelijk van internationale ontwikkelingen. De geopolitieke onzekerheid leidt tot afnemend vertrouwen van bedrijven en consumenten zoals blijkt uit de laatste DNB Voorjaarsraming.7Omdat Nederland via handel en investeringen nauw verbonden is met het buitenland, is de economie gevoelig voor wereldwijde schokken inclusief geopolitieke ontwikkelingen. Het is daarom van belang te blijven investeren in een weerbare economie en samenleving, om strategische afhankelijkheid van het buitenland te verminderen en beter bestand te zijn tegen geopolitieke schokken.

Acties voor een productieve economie

Innoveren

Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI)

In navolging van het succes van buitenlandse innovatie-agentschappen zoals DARPA (Defence Advanced Research Agency) in de Verenigde Staten kiest dit kabinet voor de oprichting van een Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI). NADI richt zich op het realiseren van oplossingen voor grote maatschappelijke uitdagingen. Dit gebeurt via tijdelijke, probleemgedreven programma’s onder leiding van onafhankelijke programmamanagers, die parallelle R&D-teams aansturen op basis van scherpe mijlpalen, met een duidelijk transitiepunt richting toepassing of opschaling.

Strategisch industriebeleid

Met gericht industriebeleid zet het kabinet in op de verdere versterking van de Nederlandse positie op strategische markten. De Taskforce Toekomstige Welvaart en Vestigingsklimaat gaat daarbij, vergelijkbaar met de Beethoven aanpak, vanuit de overheid integraal oplossingen bieden voor de geïdentificeerde knelpunten indien de markt dat niet zelf kan. Denk hierbij aan regelgeving en marktcreatie. Voor digitale diensten en AI wordt in 2027 publiek privaat uitvoering gegeven aan het later dit jaar vast te stellen industrieprogramma.

Nationale Technologiestrategie (NTS)

Met de NTS kiest het kabinet voor tien prioritaire sleuteltechnologieën waar Nederland goed op gepositioneerd is om bij te dragen aan het toekomstig verdienvermogen, maatschappelijke uitdagingen en strategische autonomie. Met NTS wordt focus aangebracht in waar Nederland een technologische positie wil verkrijgen of versterken. Dit doet het kabinet door instrumenten goed aan te laten sluiten op de NTS en het veld te activeren met de gepubliceerde actieagenda's per technologie. De betrokken partijen gaan nu door als innovatiecoalities om opvolging te geven aan de actieagenda's. De sleuteltechnologieën moeten toegepast worden in de strategische markten van het industriebeleid.

Digitale infrastructuur en digitale innovaties

Nederland heeft een hoogwaardige en weerbare digitale infrastructuur, maar de positie als digitaal knooppunt staat onder druk door technologische vernieuwing en de opkomst van AI, (hybride) dreigingen en achterblijvende investeringen. In 2027 wordt verder ingezet op een meer geïntegreerde aanpak en een sterkere regierol voor de Rijksoverheid. Dit betreft het ontwikkelen van datacentercapaciteit, onderzoek naar de randvoorwaarden voor aanlanding van nieuwe strategische zeekabelroutes en de uitvoering van de gigabiteinfrastructuurverordening. Daarnaast vinden er Europese onderhandelingen plaats over de Digital Networks Act en de Cloud & AI development Act.

Het Ministerie van EZK continueert in 2027, in lijn met de Strategie Digitale Economie, de stimulatie van kennisontwikkeling op dit gebied zodat we alle kansen die digitale innovatie biedt ook benutten. Die kansen zitten op terreinen als AI, data, cloud, 6G en cybersecurity, via de Nationale Technologie Agenda’s. Zo realiseert het kabinet een AI-fabriek in Groningen, bestaande uit een AI-supercomputer en een expertisecentrum. Dit centrum richt zich op het ontwikkelen en testen van geavanceerde AI-modellen, waaronder op het gebied van veiligheid/defensie, zorg, landbouw, technische industrie, onderzoek/onderwijs en de (maak)industrie. Daarbĳ is speciale aandacht voor het mkb, de doorgroei van start-ups naar scale-ups, evenals het versterken van het AI-ecosysteem en de AI-infrastructuur. Het kabinet onderstreept het belang van een deelname aan de IPCEI AI waarmee het Nederlandse bedrijfsleven onderdeel gaat worden van een Europees ecosysteem van AI-innovatie.

Productiviteitsagenda

In juli 2026 heeft het kabinet de tweede Productiviteitsagenda gepresenteerd, een pakket aan maatregelen om de arbeidsproductiviteitgroei te verhogen. De Productiviteitsagenda laat zien hoe het kabinet stap voor stap werkt aan de structurele groeidoelstelling van 1,5% uit het coalitieakkoord. In de agenda staan acties gericht op het stimuleren van innovaties, voldoende bedrijfsfinanciering, een goed functionerende arbeidsmarkt, en goed functionerende markten. Deze acties worden samengebracht met beleid voor sterke kennis en vaardigheden van mensen, zoals goed onderwijs, goede basisvaardigheden en een leven lang ontwikkelen. Om de Productiviteitsagenda kracht bij te zetten is afgelopen jaar de Productiviteitsraad opgericht, met de wettelijke taak om het kabinet jaarlijks te adviseren over concrete maatregelen om de productiviteit te verhogen. Dit advies zal de basis vormen voor de jaarlijkse Productiviteitsagenda.

Actualisering mededingingsinstrumentarium

Mededingingsbeleid heeft als doel eerlijke concurrentie te bevorderen. Dit leidt tot transparante prijzen, meer efficiëntie en innovatie voor consumenten en bedrijven. Omdat concurrentie innovatie stimuleert, leidt het op de korte termijn tot voordelen in de vorm van consumentenwelvaart (eerlijke en transparante prijzen). Tegelijkertijd leidt het op de lange termijn tot voordelen in de vorm van toegenomen productiviteit door innovatie en technologische vooruitgang. Mededingingsbeleid en -toezicht is er daarnaast op gericht om marktmacht te voorkomen of negatieve effecten zoals kartels en machtsmisbruik aan te pakken.

Om het mededingingsinstrumentarium actueel en toekomstbestendig te houden wordt gewerkt aan de uitbreiding van het instrumentarium voor toezichthouder ACM. Met de inroepbevoegdheid kan de ACM fusies en overnames die de omzetdrempels voor verplichte melding bij de ACM niet overschrijden inroepen en zo toch beoordelen. Er zijn namelijk fusies en overnames die weldegelijk tot een significante belemmering van de mededinging op de Nederlandse markt of een deel daarvan kunnen leiden, ondanks dat deze niet verplicht gemeld hoeven te worden bij de ACM. Hiervoor is een initiatiefwetsvoorstel ingediend door Bushoff (PRO). MEZK heeft hier voor het zomerreces namens het kabinet positief op gereageerd, maar daarbij wel een aantal aandachtspunten rondom het verminderen van de regeldruk en het verbeteren van de rechtszekerheid genoemd. De plenaire behandeling van het initiatiefwetsvoorstel vond plaats op 2 en 3 september.

Financieren en investeren

Nationale Investeringsinstelling / Invest-NL

EZK is beleidsverantwoordelijk voor Invest-NL waarmee de financiering en ontwikkeling van de Nederlandse economie wordt versterkt. Vanuit EZK wordt een subsidie gegeven aan de business development tak van Invest-NL ter bevordering van de financiering markt, doet marktonderzoek en ontwikkelt financieringsinstrumenten.

Als opvolger van Invest-NL richt het kabinet een Nationale Investeringsinstelling (NII) op om financiering te verstrekken aan projecten en bedrijven die deze financiering niet zelfstandig op de private financieringsmarkt kunnen ophalen, bijvoorbeeld door hogere risico’s of gebrek aan beschikbaar durfkapitaal. De NII werkt op afstand van de politiek en opereert additioneel aan de markt door te investeren in projecten waarvan financiering nu niet tot stand komt maar die wel maatschappelijk gewenst en ook financieel rendabel zijn door hun positieve business case. De NII kan hier onder meer een rol spelen door privaat kapitaal te mobiliseren.

Ruimte voor ondernemers

Vereenvoudiging en vermindering van regels

Het kabinet blijft zich de komende jaren inzetten voor het verminderen van regeldruk, met name voor ondernemers en voor burgers, professionals en medeoverheden, onder coördinatie van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De ambitie van dit kabinet om 500 regels te schrappen of te vereenvoudigen is dan ook geen eenmalige actie. Het kabinet brengt het aantal regels voor burgers en bedrijven terug en maakt ze eenvoudiger. Er wordt niet alleen naar afzonderlijke regels gekeken, maar ook naar hun uitwerking als geheel. Het kabinet werkt hierbij nauw samen met medeoverheden, publieke dienstverleners, toezichthouders en andere betrokken organisaties.

Start- en scale-ups en academische spin-offs

Start- en scale-ups zijn jonge innovatieve technologiebedrijven met groeiambitie. Met het start-up- en scale-up-beleid werken wij middels een integrale ecosysteemaanpak aan het verbeteren van het ondernemingsklimaat voor jonge innovatieve techbedrijven. Het vorige kabinet heeft hiervoor de actieagenda start-up- en scale-up-beleid gepresenteerd. Een onderdeel van deze agenda is de verlenging van het Techleap-programma als aanjager voor het ecosysteem. Het kabinet zet de aanpak uit deze agenda voort en voert deze agenda uit.

Daarbovenop zal het kabinet een impuls realiseren om valorisatie te versnellen, zodat er meer academische spin-offs op basis van publieke kennis worden opgericht. Daartoe zal het kabinet financiering voor academische-spin-off-creatie bieden en dit koppelen aan ondernemersvriendelijke randvoorwaarden.

Voldoende ruimte voor economie

De fysieke ruimte voor bedrijven en economische activiteiten, waar het merendeel van ons geld wordt verdiend, is schaars. Wanneer we geen actie ondernemen zullen er in de nabije toekomst in verschillende provincies geen vrij uitgeefbare bedrijventerreinen meer zijn. Dit terwijl er wordt verwacht dat richting 2050, 3,5 procent van ons grondverbruik aan economie besteed zal worden.8Als dit niet gerealiseerd wordt belemmert dit startende bedrijven en het lokale mkb. Samen met decentrale overheden werkt het Ministerie van EZK via het lopende uitvoeringsprogramma Ruimte voor Economie aan deze opgave.

Verzilveren economische kansen in Nederlandse regio’s

Elke regio telt. In alle Nederlandse regio’s zien we unieke kenmerken die maken dat bedrijven en mensen zich er vestigen en dagelijks werken aan een sterke Nederlandse economie. Met een gebiedsgerichte aanpak wil het kabinet kansen voor het regionale verdienvermogen verzilveren die van nationaal belang zijn. Het Ministerie van EZK wil daarbij interventies doen in regionale innovatieclusters. Dat vraagt naast het stimuleren van innovatie óók om het zorgen voor de juiste (fysieke) randvoorwaarden in onderlinge samenhang.

Stabiel, voorspelbaar en gunstig fiscaal vestigingsklimaat

Het kabinet kiest voor een stabiel, voorspelbaar en aantrekkelijk fiscaal vestigingsklimaat, in het bijzonder ten aanzien van fiscale regelingen zoals de Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk (WBSO) en de innovatiebox. De voorspelbaarheid van de WBSO is onmisbaar voor een doeltreffende en doelmatige regeling en vormt tegelijkertijd een belangrijk instrument voor het stimuleren van R&D-uitgaven ten behoeve van de 3%-R&D-doelstelling. Het kabinet onderzoekt momenteel hoe de doeltreffendheid van de regeling verhoogd kan worden en hoe de administratieve lasten verlaagd kunnen worden.

Dienstverlening vanuit de overheid richting ondernemers

Het is belangrijk om de continuïteit van publieke dienstverlening goed te borgen. Er wordt de komende periode ingezet op vier leidende principes. Dit zijn 1) het centraal stellen van de maatschappelijke opgave bij beleidsontwikkeling, 2) vereenvoudiging van wet- en regelgeving, 3) het borgen van wendbaarheid en weerbaarheid van publieke organisaties en 4) benadering van vraagstukken vanuit één ICT-ecosysteem. Dit alles is ook nodig om, tegen de achtergrond van taakstellingen, heldere beleidskeuzes te maken en deze ook uitvoerbaar te maken en houden voor publieke dienstverleners.

Acties voor een weerbare economie en samenleving

Economische veiligheid en weerbaarheid

Economische veiligheid

Het kabinet wil risicovolle strategische afhankelijkheden verminderen en strategische posities in hoogtechnologische sectoren behouden en verder opbouwen. Om onze economische veiligheid te verhogen hanteert het kabinet de strategie ‘protect, promote, partner’: bescherming via wetgeving (zoals Wet vifo en Cyberbeveiligingswet), versterking door investeringen in sleutelsectoren, en samenwerking met bedrijven en internationale partners. Op 24 april jl. bood het kabinet een voortgangsbrief over economische veiligheid aan de Kamer aan. In het tweede kwartaal van 2026 biedt het kabinet een voortgangsbrief over economische veiligheid aan de Kamer aan.9Ook legde het kabinet op 9 juni jl. een Algemene Maatregel van Bestuur over het toepassingsbereik van de Wet vifo voor.10In het najaar van 2026 volgt een verkenning naar economische veiligheidsrisico’s bij subsidieverlening.

Kritieke grondstoffen

Het kabinet zet in op leveringszekerheid van kritieke grondstoffen onder de Nationale Grondstoffenstrategie en de Europese Critical Raw Materials Act.11Het kabinet brengt een scherpere focus aan op basis van een nationale grondstoffenlijst en concentratie op leveringszekerheid van permanente magneten, batterijen en de defensie-industrie. Daarnaast zet het kabinet in op een omslag naar meer uitvoering via het ondersteunen van de ontwikkeling van strategische projecten voor leveringszekerheid, zoals de opzet van raffinage en recycling van kritieke grondstoffen. De verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven zelf voor meer weerbare ketens blijft hierbij ook essentieel voor succes.

Europees voorkeursprincipe

Het kabinet wil als innovatief en stimulerend opdrachtgever gaan optreden. Het EU voorkeursprincipe kan worden ingezet om de weerbaarheid van de EU te versterken en, wanneer minder ingrijpende maatregelen of inzet van bestaande handelsinstrumenten ontoereikend zijn, om strategische markten te stimuleren die essentieel zijn voor de lange termijn weerbaarheid van de Unie. Daarbij hecht het kabinet eraan dat een eventuele inzet tijdelijk, proportioneel en in overeenstemming met de internationale verplichtingen van de EU is. Vormgeving van een dergelijk principe zal gebeuren binnen de aankomende wettelijke kaders die momenteel in EU-verband worden opgesteld. Denk hierbij aan bundeling van inkoop van projecten waar de overheid nu al behoefte aan heeft, zoals AI-rekenkracht, en aan innovatieve digitale toepassingen voor scale-ups passend bij onze Europese waarden. Nederland heeft baat bij een sterke en onafhankelijke Europese technologiesector.

Digitale soevereiniteit, autonomie en weerbaarheid

Met de herverdeling van de digitaliseringsportefeuille binnen het nieuwe kabinet heeft het Ministerie van EZK een centrale coördinerende en kaderstellende rol gekregen in het digitaliseringsbeleid, waarbij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) verantwoordelijk is voor de realisatie daarvan. Naast de verantwoordelijkheid die zij dragen voor de slagvaardige overheid en de daarmee samenhangende digitalisering. Dit betekent dus dat naast de eerder al bestaande verantwoordelijkheid voor de digitale economie het Ministerie van EZK ook een belangrijkere rol heeft bij het versterken van de digitale soevereiniteit en autonomie van Nederland, inclusief het beschermen van burgers en consumenten tegen risico’s in de digitale samenleving en het bevorderen van een goed functionerende digitale overheid.

Vanuit deze rol in het versterken van de digitale soevereiniteit zet het kabinet in op het verminderen van afhankelijkheden van niet-Europese digitale technologie en infrastructuur. Deze afhankelijkheden raken onze economie, samenleving en overheid en maken ons kwetsbaar. Geopolitieke ontwikkelingen zorgen voor meer onzekerheid voor wat betreft de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van digitale voorzieningen. Om deze strategische afhankelijkheden zo veel mogelijk tegen te gaan, zeggenschap te houden over onze digitale infrastructuur en democratische waarden te borgen is het nodig het versterken van onze digitale weerbaarheid en autonomie centraal te stellen.

Dat doet het Ministerie van EZK bijvoorbeeld door met de uitvoeringswet voor de Cyber Resilience Act (CRA) te regelen dat fabrikanten producten met digitale elementen cybersecure-by-design produceren, en deze de hele verwachte gebruiksduur veilig houden. We stellen onderzoeks- en onderwijsinstellingen en innovatieve bedrijven in staat om een bijdrage te leveren om in Nederland producten cybersecure-by-design te maken. Verder zet het Ministerie van EZK zich bij de Europese onderhandelingen over de herziening van de Cyber Security Act (CSA) in voor het verbeteren van het het Europese stelsel voor cybersecuritycertificering van ICT-producten, -diensten, processen en entiteiten, en een risico-gebaseerd Europees kader om cybersecurityrisico’s in ICT-toeleveringsketens effectief en proportioneel te kunnen adresseren. Daarnaast ontwikkelen we digitale gemeenschapsgoederen in Europees verband. Nederland is als voorzitter van de Digital Commons EDIC (Europees Consortium voor digitale infrastructuur) goed gepositioneerd om gezamenlijke alternatieven te ontwikkelen.

In 2026 is het rijksbrede cloudbeleid herzien met als doel de strategische afhankelijkheid van clouddiensten waarbij ook een risico van buitenlandse inmenging mogelijk is, te verminderen. Op basis daarvan gaan we met provincies, gemeente en waterschappen in gesprek om te komen tot een overkoepelend overheidsbreed cloudbeleid. Naast het verminderen van deze risico’s, biedt een dergelijk beleid ook meer kansen voor Nederlandse en Europese oplossingen. Ook verkent het kabinet de mogelijkheden voor het vergroten van de keuzemogelijkheden in het aanbod van AI via het Important Project of Common European Interest (IPCEI) AI. Als onderdeel van de NDS-prioriteit digitale weerbaarheid en autonomie wordt gewerkt aan een overheidsbrede routekaart en een referentiekader voor digitale autonomie, met vervolgactiviteiten voorzien in 2027.

Versterken en beschermen van burgers en consumenten tegen risico’s in onze digitale samenleving

Het kabinet heeft als doel een veilige en gezonde digitale samenleving waarin publieke waarden, grondrechten en digitale veiligheid centraal staan. Daarbij is specifieke aandacht voor de bescherming van kinderen en jongeren tegen online risico’s, zoals verslavende algoritmes, schadelijke content en gebrekkige moderatie. In dit kader wordt het bestaande online kinderrechtenbeleid geïntensiveerd, onder meer door de invoering van een minimumleeftijd van 15 jaar voor het gebruik van sociale media, zolang deze platforms als onveilig worden beschouwd.

Daarnaast acht het kabinet het van belang dat iedereen veilig en volwaardig kan deelnemen aan de digitale samenleving. Daarom wordt ingezet op digitaal burgerschap: de kennis en vaardigheden die nodig zijn om actief, kritisch en verantwoordelijk te participeren in de digitale omgeving. De ontwikkeling van digitale competenties in Nederland wordt gemonitord via de DigiQ2.0-monitor, die deze vaardigheden sinds 2025 in kaart brengt. In 2026 is tevens het onderzoek Grip op digitaal burgerschap van de Universiteit van Amsterdam opgeleverd, waarin wordt verkend hoe digitaal burgerschapsbeleid effectief kan worden vormgegeven. Op basis van de uitkomsten van de DigiQ2.0-monitor en het UvA-onderzoek wordt de Kamer begin 2027 geïnformeerd over nieuwe beleidsmaatregelen. Verder wordt het plan van aanpak tegen online discriminatie onverkort uitgevoerd. Daarvoor starten onder meer deze zomer met een landelijk gesprek over online discriminatie, zowel online als op fysieke locaties. Daarnaast laat het kabinet onderzoeken wat de juridische mogelijkheden zijn voor een concrete normstelling met betrekking tot platformontwerp en de daarbij behorende algoritmen.

Tot slot zet het kabinet in op het tegengaan van schadelijke content. De huidige inrichting van de online omgeving, met algoritmische aanbevelingssystemen en contentmoderatie, kan door kwaadwillende actoren worden benut om democratische processen te beïnvloeden, het vertrouwen in instituties te ondermijnen en maatschappelijke schade te veroorzaken. Daarom neemt het kabinet binnen Europa een actieve rol in de totstandkoming van de Digital Fairness Act, onder meer op het gebied van regulering van handelspraktijken in games en verslavend ontwerp, zoals in-game aankopen en buy-now-pay-latermechanismen.

Digitale overheid

De Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) vormt de leidraad voor de versterking van de digitale overheid en de interbestuurlijke samenwerking die daaraan ten grondslag ligt. Om digitalisering effectief in te zetten, met digitale autonomie als centraal uitgangspunt, blijft de overheid als één geheel samenwerken.

Voor cloudbeleid wordt gewerkt aan de uitwerking van een koers richting meer soevereine overheidscloudvoorzieningen. In 2027 wordt beoogd binnen een federatief datastelsel bindende afspraken te maken over het delen van data, ten behoeve van betere dienstverlening aan burgers en ondernemers. Daarnaast wordt ingezet op het verhogen van de datavolwassenheid van overheidsorganisaties, het ontwikkelen van een systematiek om knelpunten in gegevensdeling structureel op te lossen, en het concreet maken hiervan via praktijkcasussen.

Ook ontwikkelt het kabinet kaders en richtlijnen voor een verantwoorde inzet van AI, zowel binnen de overheid als in de samenleving. Doel is de kansen van AI voor publieke dienstverlening, maatschappelijke opgaven en economische ontwikkeling te benutten, terwijl risico’s worden beheerst en publieke waarden, grondrechten en veiligheid worden gewaarborgd. Verder wordt gewerkt aan Europese digitale identiteitswallets. Burgers krijgen hiermee meer regie over hun eigen gegevens, indien zij dat wensen. Met de Europese Digitale Identiteitswallet kunnen gebruikers in de toekomst inloggen, zich authenticeren, gegevens delen en elektronische handtekeningen zetten bij publieke en private dienstverleners.

Ten slotte wordt in 2027 verder gewerkt aan de ontwikkeling van de Nederlandse Digitale Dienst (NDD), gericht op het leveren van meerwaarde voor burgers en ondernemers langs drie sporen: (1) een doorbraakfunctie voor prioritaire projecten, (2) het vaststellen van standaarden om de overheid als één geheel te laten opereren, en (3) het introduceren van richtlijnen voor moderne IT-ontwikkeling. Daarbij wordt gekozen voor een test- en leeraanpak met focus op concrete resultaten, op basis waarvan wordt bezien welke verdere taken de NDD zal oppakken. De startpositie van de NDD wordt geëvalueerd en waar nodig bijgesteld.

Europese en internationale samenwerking

Het beleid van het Ministerie van EZK speelt zich af op een internationaal speelveld, waar geopolitieke onrust direct gevolgen kan hebben voor onze bedrijven en economie. In dit kader is het cruciaal om met Europese en internationale partners in gesprek te blijven en de samenwerking te blijven zoeken.

Een modern Meerjarig Financieel Kader met een ambitieus en gericht Europees Concurrentievermogen Fonds

Het Ministerie van EZK spant zich in voor een gemoderniseerd Meerjarig Financieel Kader (MFK) met een sterk Europees Concurrentievermogenfonds (ECF) en Horizon Europe waar selectie plaatsvindt in open en competitieve selectie op basis van excellentie en impact. Deze EU-programma’s moeten bijdragen aan het versterken van onderzoek, innovatie en concurrentievermogen in de EU. Waar Horizon Europe zich richt op onderzoek en innovatie, richt het ECF zich op de opschaling, valorisatie en commercialisatie van veelbelovende innovaties en technologieën.

De interne markt versterken en een industriebeleid gericht op verduurzaming

Het kabinet jaagt concrete acties voor versterking van de interne markt aan, zoals het harmoniseren van etikettering en één regime voor grensoverschrijdende detacheringen. Op industrie wil het kabinet de Nederlandse industrie in strategische markten versterken en de industrie verduurzamen onder andere door het stimuleren van lead markets, mede door effectieve, gebalanceerde instrumenten op te nemen in de Industrial Accelorator Act.

Het Ministerie van EZK levert een belangrĳke bĳdrage aan het verbeteren van de concurrentiekracht en interne markt van Europa, voor zowel burgers als bedrijven. Zo blijft het Ministerie van EZK inzetten op uitvoering van de geactualiseerde actieagenda voor de interne markt (Kamerstuk 22 112, nr. 4361). De focus ligt op het wegnemen van belemmeringen die ondernemers ervaren, het verbeteren van de toepassing van interne marktregels en het versterken van de weerbaarheid van de interne markt. Het Ministerie van EZK trekt voor het verbeteren van de interne markt samen op met andere departementen en lidstaten. Ondernemers worden ook betrokken. Het kabinet jaagt daarnaast de snelle uitvoering van het Draghi-, Letta- en Wennink rapport aan, met focus op acties uit de Europese interne-marktstrategie en de One Europe One Market roadmap, zoals de European Product Act (EPA). Ook is de aanstaande Circular Economy Act (CEA), onder de verantwoordelijkheid van en toegelicht in de beleidsbrief van de Minister van Klimaat en Groene Groei, in dit kader relevant.

Geïntegreerd Europees technologiebeleid

Het Ministerie van EZK zet in op een geïntegreerd EU-technologiebeleid. Het Tech Sovereignty Package en initiatieven rond innovatie en kwantum moeten in samenhang de Europese weerbaarheid versterken. Nederland streeft naar een integrale benadering waarin vraag- en aanbodmaatregelen binnen de technologiestack hand in hand gaan. Aan de aanbodzijde verbindt EZK Commissievoorstellen zoals de Chips Act 2.0 en de Cloud & AI Development Act om risicovolle afhankelijkheden te verminderen. Aan de vraagzijde zet EZK in op het stimuleren van Europese afzetmarkten voor deze kritieke technologieën. Tenslotte zet EZK in op internationale samenwerking op het gebied van AI via coalities van gelijkgezinde landen.

Tot slot

Met een sterke uitgangspositie leggen we de basis voor een toekomstbestendig Nederland. Door te investeren in productiviteit, innovatie, digitalisering en een weerbare economie en samenleving, bouwen we aan een land dat niet alleen welvarend, maar ook veerkrachtig is. Met gerichte acties zorgen we ervoor dat onze economie wendbaar blijft in een wereld vol geopolitieke onzekerheden. Samen met het bedrijfsleven, regio’s, publieke dienstverleners (uitvoering en toezicht), medeoverheden en internationale partners werken we aan een productieve en weerbare economie die onze welvaart en welzijn veiligstelt.

Belangrijkste beleidsmatige mutaties

Totaaloverzicht belangrijkste beleidsmatige mutaties t.o.v. vorig jaar

In deze paragraaf wordt op hoofdlijnen inzicht gegeven van de belangrijkste mutaties die zijn opgetreden tussen de begroting 2026 (incl. amendementen en Nota’s van Wijziging) en de begroting 2027.

Tabel 1 Belangrijkste beleidsmatige uitgavenmutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)

Art.

2026

2027

2028

2029

2030

2031

Stand ontwerpbegroting 2026 (inclusief NvW en amendementen)

3.320.871

2.884.890

2.702.605

2.554.948

2.490.199

Belangrijkste mutaties

CA 22. Toekomstfonds

‒ 72.000

‒ 7.000

‒ 50.000

‒ 41.000

CA 61. Efficiencytaakstelling

alle

‒ 4.025

‒ 7.710

‒ 13.638

‒ 19.828

‒ 18.884

CA 62. Vernieuwing Rijksdienst / slagvaardige overheid

‒ 22.214

‒ 56.023

‒ 53.355

CA 63. Subsidietaakstelling

‒ 6.257

‒ 2.464

Extrapolatie

alle

1.956.501

NGF - project 6G

25.120

43.000

35.000

29.000

11.750

250

NGF - project QuantumDeltaNL

38.893

6.354

‒ 11.282

‒ 31.355

‒ 55.992

74.553

NGF - project Oncode-PACT

37.000

9.000

‒ 8.000

‒ 18.000

‒ 20.000

NGF - project NXTGEN HIGH TECH

39.835

3.509

‒ 21.400

‒ 13.398

‒ 3.824

NWO-TTW

‒ 14.441

2.031

‒ 1.769

‒ 3.569

‒ 3.617

‒ 7.100

Ruimtevaart

18.825

20.000

25.000

Fund to Fund

‒ 11.905

‒ 132.844

ROM's

19.378

Eigen vermogen agentschappen

61.932

Loon- en prijsbijstelling

58.428

52.210

44.667

42.312

42.670

37.904

Kasschuiven

alle

‒ 89.545

52.076

97.546

‒ 46.189

‒ 10.081

‒ 20.402

Overige mutaties

alle

217.042

54.042

43.366

103.961

22.905

169.710

Totaal mutaties eerste suppletoire begroting 2026

400.562

220.035

100.256

‒ 94.191

‒ 148.297

2.095.713

Overboeking KF

1.000

4.000

3.000

Kasschuif

‒ 1.000

3.500

‒ 3.000

Mutaties Nota van Wijziging eerste suppletoire begroting 2026

7.500

IPCEI-AI

61.398

36.448

12.348

3.324

3.316

Europese & Internationale programma’s

31.000

29.113

56.072

74.532

Ruimte voor economie

6.650

12.650

24.650

Nationaal Versterkingsplan Microchip-talent

52.322

71.542

13.625

PEGA - Ruimte voor economie

‒ 40.851

‒ 8.068

‒ 10.240

‒ 9.162

Stimulering academische spin-offcreatie

15.451

31.122

PEGA econonomische bedrijvigheid (lening)

40.851

8.068

10.240

9.162

Bijdrage aan TNO

39.943

4.573

3.752

1.598

1.524

870

Bijdrage aan TNO

26.061

PPS-Innovatieregeling

9.092

10.908

Nationaal Agentschap Disruptieve Innovatie (NADI)

10.000

25.000

75.000

Herverkaveling BZK

35.932

35.763

35.754

35.747

32.570

Versnellen taakstelling Slagvaardige Overheid en aanvullende taakstelling Rijk

‒ 11.292

‒ 10.954

‒ 10.654

Kasschuiven

alle

‒ 655.518

112.486

214.781

192.749

42.741

88.350

Overige mutaties

alle

94.721

32.399

38.621

28.382

20.397

12.557

Totaal mutaties ontwerpbegroting 2027

‒ 485.701

373.119

487.500

460.346

309.037

332.313

Stand ontwerpbegroting 2027

3.235.732

3.485.544

3.297.861

2.921.103

2.650.939

2.428.026

Toelichting

Mutaties eerste suppletoire begroting

CA 22. ToekomstfondsIn het Coalitieakkoord is vastgelegd dat er taakstellend op het Toekomstfonds wordt omgebogen. Dit leidt tot een structurele verlaging van de uitgaven op het Innovatiekrediet, SEED-Capital, en Vroegefasefinanciering.

CA 61. EfficiencytaakstellingIn het Coalitieakkoord is afgesproken dat een efficiencytaakstelling op de Rijksoverheid wordt doorgevoerd met als doel de apparaatsuitgaven structureel te verminderen. Voor de begroting van EZK betekent dit een ombuiging van circa € 4,0 mln in 2027, oplopend tot € 18,8 mln in 2031.

CA 62. Vernieuwing Rijksdienst / slagvaardige overheid

In het Coalitieakkoord is afgesproken dat aanvullend op de efficiencytaakstelling op de Rijksoverheid een additionele taakstelling wordt doorgevoerd in het kader van de vernieuwing van de rijksdienst en een slagvaardige overheid. Voor de begroting van EZK betekent dit een ombuiging van circa € 22,2 mln in 2029, oplopend tot € 53,4 mln in 2031.

CA 63. SubsidietaakstellingIn het Coalitieakkoord is afgesproken dat de subsidiebudgetten bij de departementen structureel worden verlaagd. Voor de begroting van EZK betekent dit een ombuiging van circa € 2,5 mln in 2031.

ExtrapolatieMet de extrapolatie wordt de begrotingshorizon 1 jaar uitgebreid.

NGF - project 6GDeze mutatie betreft de omzetting van de reservering voor het NGF-project op de NGF-begroting, naar een toekenning aan de EZK begroting. De focus van het project 6G Future Network Services ligt op intelligente radiocomponenten en antennes, intelligente netwerken en leidende toepassingen in maatschappelijk belangrijke sectoren. Het project werkt met verschillende lijnen, waarin verschillende onderdelen worden ontwikkeld waaronder de hardware voor de ontwikkeling van 6G, de benodigde software, specifieke toepassingen en een human capital agenda.

NGF - project QuantumDeltaNLDeze mutatie betreft het opvragen van de eindejaarsmarge (€ 21,2 mln) en het actualiseren van de raming waarbij budget naar voren wordt gehaald (€ 17,7 mln).

NGF - project Oncode-PACTOp basis van uitvoeringsinformatie wordt de kasraming geactualiseerd.

NGF - project NXTGEN HIGH TECHDeze mutatie betreft het opvragen van de eindejaarsmarge (€ 4,7 mln) en het actualiseren van de raming waarbij budget naar voren wordt gehaald.

NWO-TTWDe NWO-TTW Perspectief is een subsidieregeling die publiek-private consortia ondersteunt die onderzoeksprojecten rondom nieuwe technologie uitvoeren op laag tot middel TRL-niveau. In de overkoepelende afweging van de instrumenten op de EZK-begroting is gekozen om deze regeling volledig om te buigen. Dit was een zeer lastig te nemen besluit, maar hiervoor is gekozen omdat bij de evaluatie van het instrument in 2022 nog geen duidelijke effecten geconstateerd konden worden. Hierom wordt de bijdrage na 2027 stopgezet en ingezet voor de onvermijdelijke en urgentie problematiek bij de 1e suppletoire begroting 2026. Bij de herziening van de PPS-innovatieregeling, waarbij de vernieuwde regeling in 2028 van start gaat, zal het effect van het stopzetten van het Perspectief programma worden meegewogen.

RuimtevaartDeze mutatie is het gevolg van de hogere inschrijving op de ESA-conferentie 2025. De dekking is gevonden in de latere jaren op Faciliteiten Toegepast Onderzoek.

Fund to FundDeze mutatie betreft dekking voor maatregel 22 uit het Coalitieakkoord van dit jaar over het Toekomstfonds.

ROM'sEr is een desaldering geboekt op ROM's (€ 19,4 mln) voor de herstructurering van ROM Impuls Zeeland door middel van eenaandelenswap met gesloten beurs. Momenteel is de Staat (EZK) aandeelhouder in de dochtermaatschappij van ROM Impuls Zeeland en heeft zij geen formele zeggenschap over bijvoorbeeld de benoeming van directieleden en commissarissen en over belangrijke strategische besluiten die de gehele ROM aangaan. De herstructurering heeft als doel om het aandeelhouderschap van EZK in de dochtermaatschappij over te hevelen naar de moedermaatschappij, zodat EZK formele zeggenschap in de moedermaatschappij verkrijgt en daarmee – zoals in de Nota Deelnemingenbeleid 2022 bepaald – als aandeelhouder het meest slagvaardig kan opereren en richting kan geven aan de borging van de publieke belangen. Bij de herstructurering worden de aandelen van EZK in de dochteronderneming volledig verkocht op basis van een fair market value van de aandelen per ultimo 2025, waarna de aandelen worden ingeleverd bij de moederonderneming. Hierbij wordt de koopprijs voor de aandelen in de dochteronderneming door de moederonderneming schuldig gebleven. De koopprijs van de aandelen wordt vervolgens verrekend met de door EZK verschuldigde volstortingsplicht op de aandelen die nieuw worden uitgegeven door de moederonderneming. Hierdoor is er sprake van een swap met gesloten beurs. Middels een ontvangstenmutatie van € 19,4 mln voor de verkoop van de aandelen in de dochteronderneming en corresponderende mutaties aan de uitgavenkant (verplichtingen en kas) voor de storting voor de aankoop van de aandelen in moederonderneming, wordt deze technische transactie verwerkt.

Eigen vermogen agentschappenOnder deze post wordt bovenmatig eigen vermogen van de agentschappen RVO, RDI en DICTU afgeroomd conform de regeling agentschappen. Deze middelen komen binnen aan de ontvangstenkant van de begroting en worden naar de uitgavenkant overgeheveld middels een desaldering.

Loon- en prijsbijstellingJaarlĳks worden de middelen op de EZK-begroting gecorrigeerd voor de stĳging in lonen en prijzen.

Kasschuiven

Deze mutatie betreft het actualiseren van de raming op diverse instrumenten.

Mutaties 1e Nota van Wijziging eerste suppletoire begroting 2026

In de Kamerbrief «Acties Weerbaarheid Energieschok» (d.d. 20 april 2026) worden enkele maatregelen aangekondigd, waarvoor onder andere middelen uit het Klimaatfonds worden ingezet. Voor duurzaamheidsleningen via Qredits voor het midden- en kleinbedrijf (mkb) wordt € 15 mln versneld beschikbaar gesteld bovenop de reeds beschikbare € 10 mln. Via Qredits kunnen mkb-ondernemers een zakelijke lening afsluiten tegen een verlaagd rentetarief om te investeren in verduurzaming van hun bedrijf.

Mutaties ontwerpbegroting 2027

IPCEI-AI

In het Coalitieakkoord zijn additionele middelen aangekondigd voor EZK voor de uitvoering van de Nationale Technologiestrategie. Hiervan stelt het kabinet vanaf 2027 incidenteel € 120 mln ter beschikking voor deelname van bedrijven aan de door Duitsland geleide IPCEI-AI (Important Projects of Common European Interest). De IPCEI-AI vormt een geïntegreerd raamwerk dat innovatie, veiligheid, onafhankelijkheid en economische groei combineert. De IPCEI-AI bouwt voort op de eerdere IPCEI voor Clouddiensten en cloudinfrastructuur (CIS) en het daaruit voortkomende 8ra-initiatief. Hierover zal uw Kamer later conform artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet nader worden geïnformeerd.

Europese & Internationale programma’s

In het Coalitieakkoord zijn additionele middelen aangekondigd voor EZK om maximaal gebruik te maken van in Europa beschikbare middelen. Via deze mutatie worden deze middelen toegevoegd aan de EZK-begroting. Daarnaast wordt een eerdere taakstelling op onderzoek en wetenschapsmiddelen bij OCW teruggedraaid waardoor ook de korting op de middelen op de EZK-begroting voor onderzoek en wetenschap weer worden toegevoegd. Deze middelen worden toegevoegd voor Europese en Internationale samenwerkingen instrument. Vanuit dit instrument wordt onder andere Europese partnerschappen en nationale cofinanciering voor Europese programma’s betaald.

Ruimte voor economie

In lijn met de Nationale Technologiestrategie is in het Coalitieakkoord structureel € 100 mln toegezegd voor de versterking van regionale innovatieclusters. Een deel van dit budget wordt opgevraagd van de Aanvullende Post ten behoeve van de verdere ontwikkeling van innovatieclusters. Bij deze regeling wordt nauw samengewerkt met regionale overheden en ingezet op publieke cofinanciering. Hierover zal uw Kamer later conform artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet nader worden geïnformeerd.

Nationaal Versterkingsplan Microchip-talent

Betreft een Aanvullende Post (AP) opvraag van € 137 mln voor fase 2 (2027-2028) van het Nationaal Versterkingsplan Microchip-talent. Deze middelen worden in de vorm van subsidies verstrekt aan onderwijsinstellingen in de regio's Eindhoven, Twente, Noord-Nederland, Delft en Arnhem-Nijmegen met als doel het opleiden van extra technici voor de semicon-industrie.

PEGA - Ruimte voor economie / PEGA econonomische bedrijvigheid (lening)

Betreft een mutatie voor de overheveling van Budget Strategische Acquisitie (BSA), onderdeel van Nij Begun, van het subsidie- naar het leninginstrument om verschillende marktconforme leningen aan te kunnen gaan. Deze leningen richten zich op het aantrekken van strategische internationale en buiten-regionale acquisities en dragen op deze manier bij aan het lange termijn verdienvermogen van de regio Groningen en Noord-Drenthe.

Stimulering academische spin-offcreatie

In lijn met de Nationale Technologiestrategie is in het Coalitieakkoord structureel € 100 mln toegezegd voor de versterking van regionale innovatieclusters en Nationale Technologiestrategie. Een deel van dit budget wordt opgevraagd van de Aanvullende Post ten behoeve van een nieuwe subsidieregeling voor de stimulering van academische spin-offs. Academische spin-offs zijn de ontbrekende schakel tussen Nederlandse kennisexcellentie en een gezonde economische dynamiek. Het beoogde doel is het dichten van de kloof tussen excellente kenniscreatie en suboptimale economische valorisatie. Hierover zal uw Kamer later conform artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet nader worden geïnformeerd.

Bijdrage aan TNO

Als eigenaar en stelselverantwoordelijke voor de toegepaste onderzoeksinstellingen verstrekt EZK de Rijksbijdrage aan TNO. Deze mutaties bestaan o.a. uit bijdragen van andere departementen in het kader van de opdrachten die zij aan TNO verstrekken. De budgetten lopen via de begroting van EZK en worden vervolgens aan TNO beschikbaar gesteld.

Tot slot is er ook een technische mutatie om de Rijksbijdrage aan TNO op te schonen van infrastructuur subsidie, conform de afspraken die in 2021 met TNO zijn gemaakt. De middelen worden via een meerjarige beschikking aan TNO ter beschikking gesteld.

PPS-Innovatieregeling

Betreft bijdrage van Defensie aan EZK ten behoeve van de ontwikkeling, uitvoering en financiering van calls for proposals door de TKI's waaronder HTSM, Dinalog, ChemistryNL en Digital Holland in het kader van Kennis en Innovatie Agenda (KIA) Veiligheid. Voor 2027 gaat het om € 10,9 mln.

Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI)

Met het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) wordt beoogd de innovatiekracht van Nederland te versterken. Door gericht te investeren in veelbelovende innovaties vanuit onze excellente wetenschappelijke kennisbasis kunnen maatschappelijke problemen worden aangepakt. Daarom richt het kabinet NADI op: een organisatie die gericht R&D financiert en coördineert via tijdelijke, probleem gedreven programma's. De ambitie is om vanaf 2028 een wendbare organisatie die high-risk ontwikkeling kan financieren en naar de markt begeleidt op te richten. Vooruitlopend op de volledige start van NADI in 2028 wordt in 2027 gestart met een pilot programma.

Herverkaveling BZK

Dit betreft het overhevelen van middelen naar EZK in het kader van de portefeuilleverdeling die is vastgesteld in het constituerend beraad van het kabinet Jetten. Het betreft middelen die samenhangen met de overgedragen dossiers.

Versnellen taakstelling Slagvaardige Overheid en aanvullende taakstelling Rijk

In de augustusbesluitvorming is besloten de taakstelling Slagvaardige Overheid uit het Coalitieakkoord te versnellen in 2028 en 2029 en vanaf 2031 een aanvullende taakstelling Rijk door te voeren.

Kasschuiven

Deze mutatie betreft het actualiseren van de raming op diverse instrumenten.

Tabel 2 Belangrijkste beleidsmatige ontvangstenmutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)

Art.

2026

2027

2028

2029

2030

2031

Stand ontwerpbegroting 2026 (inclusief NvW en amendementen)

472.320

250.934

266.298

447.797

238.582

Belangrijkste mutaties

Extrapolatie

alle

240.812

Fund to Fund

43.500

‒ 95.327

ROM's

19.378

ROM's

‒ 17.991

Eigen vermogen agentschappen

61.932

Overige mutaties

alle

‒ 473

‒ 7.646

4.674

7.318

7.436

11.002

Totaal mutaties eerste suppletoire begroting 2026

106.346

‒ 7.646

4.674

‒ 88.009

7.436

251.814

Diverse ontvangsten

26.061

Overige mutaties

alle

8.497

Totaal mutaties ontwerpbegroting 2027

34.558

Stand ontwerpbegroting 2027

613.224

243.288

270.972

359.788

246.018

251.814

Toelichting

Mutaties eerste suppletoire begroting

ExtrapolatieMet de extrapolatie wordt de begrotingshorizon 1 jaar uitgebreid.

Fund to Fund

Betreft een actualisatie van de ontvangstenraming voor DVI. Dit bedrag stond oorspronkelijk voor 2029 geraamd. De DVI fondsen bij het EIF gaan richting het einde van hun investeringsperiode, waardoor de verhouding tussen aanvullende stortingen en terugkerende ontvangsten is verschoven en er per saldo meer uitbetalingen zijn dan stortingen. Hierdoor komen in 2026 de eerste ontvangsten binnen á € 43,5 mln. Deze middelen worden uit 2029 naar 2026 geschoven. Hiernaast wordt er in 2029 € 51,8 mln afgeboekt omdat deze ontvangsten niet meer gerealiseerd worden doordat er is gesaldeerd bij het EIF en OostNL. Hierdoor zal er in totaal minder worden ontvangen, doordat ontvangsten bij het EIF en OostNL zijn ingezet voor stortingen in de fondsen. De totale investering van € 230 mln voor DVI I en II is hiermee alsnog voldaan, er zullen alleen minder ontvangsten terugvloeien naar de EZ-begroting omdat er ook minder uitgaven gedaan zijn.

ROM's

Er is een desaldering geboekt op ROM's (€ 19,4 mln) voor de herstructurering van ROM Impuls Zeeland door middel van eenaandelenswap met gesloten beurs. Momenteel is de Staat (EZK) aandeelhouder in de dochtermaatschappij van ROM Impuls Zeeland en heeft zij geen formele zeggenschap over bijvoorbeeld de benoeming van directieleden en commissarissen en over belangrijke strategische besluiten die de gehele ROM aangaan. De herstructurering heeft als doel om het aandeelhouder schap van EZK in de dochtermaatschappij over te hevelen naar de moeder maatschappij, zodat EZK formele zeggenschap in de moedermaatschappij verkrijgt en daarmee – zoals in de Nota Deelnemingenbeleid 2022 bepaald - als aandeelhouder het meest slagvaardig kan opereren en richting kan geven aan de borging van de publieke belangen. Bij de herstructurering worden de aandelen van EZK in de dochteronderneming volledig verkocht op basis van een fair market value van de aandelen per ultimo 2025, waarna de aandelen worden ingeleverd bij de moederonderneming. Hierbij wordt de koopprijs voor de aandelen in de dochteronderneming door de moeder onderneming schuldig gebleven. De koopprijs van de aandelen wordt vervolgens verrekend met de door EZK verschuldigde volstortingsplicht op de aandelen die nieuw worden uitgegeven door de moederonderneming. Hierdoor is er sprake van een swap met gesloten beurs. Middels een ontvangstenmutatie van € 19,4 mln voor de verkoop van de aandelen in de dochteronderneming en corresponderende mutaties aan de uitgavenkant (verplichtingen en kas) voor de storting voor de aankoop van de aandelen in moederonderneming, wordt deze technische transactie verwerkt.

ROM's

De ontvangstenraming voor de Corona Overbrugingsleningen (COL's) wordt met € 18,0 mln verlaagd. De afgelopen jaren zijn de ontvangsten vanuit de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s) op deze leningen eerder teruggekomen naar de EZK-begroting dan initieel was geraamd. In 2025 waren de gerealiseerde ontvangsten daardoor€ 18,0 mln hoger dan geraamd. Aangezien er een vast totaalbedrag terugkomt, wordt de raming nu met hetzelfde bedrag naar beneden bijgesteld.

Eigen vermogen agentschappen

Onder deze post wordt bovenmatig eigen vermogen van de agentschappen RVO, RDI en DICTU afgeroomd conform de regeling agentschappen. Deze middelen komen binnen aan de ontvangstenkant van de begroting en worden naar de uitgavenkant overgeheveld middels een desaldering.

Mutaties ontwerpbegroting 2027

Diverse ontvangsten

Dit betreft een technische mutatie om de Rijksbijdrage aan TNO op te schonen van infrastructuur subsidie, conform de afspraken die in 2021 met TNO zijn gemaakt. De middelen worden via een meerjarige beschikking aan TNO ter beschikking gesteld.

Openbaarheidsparagraaf

Dit is de openbaarheidsparagraaf bij de begroting van 2027 van het Ministerie van EZK en de bijbehorende dienstonderdelen.12De Wet open overheid (Woo) ziet op openbaarmaking op verzoek en openbaarmaking uit eigen beweging. Om dit goed te kunnen doen, is een toegankelijke, betrouwbare en duurzaam beheerde informatiehuishouding randvoorwaardelijk. In deze paragraaf wordt weergegeven hoe EZK en LVVN hier in 2027 invulling aan geven.

De urgentie voor een transparante overheid blijft in 2027 onverminderd hoog. Zoals opgenomen in de ambtseed ligt er een sterkte nadruk op het werken in het algemeen belang van de samenleving met aandacht voor het zorgvuldig en open werken als ambtenaren. Het zorgvuldig omgaan met informatie en het bijdragen aan een open overheid zijn kernwaarden die ook doorklinken in de vormgeving van het beleid op openbaarheid en de bredere bewustwording hiervan bij de professionals binnen de Rijksoverheid.

Openbaarmaking

Vanaf 2027 stopt de programmaorganisatie van het programma Transparantie in Informatie (PTiI) en worden de taken ten aanzien van openbaarheid geborgd binnen een centrale directie Open Overheid (DOO). Hierdoor ontstaat binnen EZK een structurele openbaarmakingsvoorziening voor het kerndepartement. Deze directie wordt verantwoordelijk voor de operationele uitvoering van openbaarmaking op verzoek, actieve openbaarmaking, openbaarmaking van beslisnota’s en aanverwante openbaarheidsprocessen. Met de centralisatie wordt beoogd versnippering terug te brengen, eigenaarschap duidelijker te beleggen, werkprocessen te uniformeren en beter te sturen op voortgang, kwaliteit, prioriteiten en termijnen. Door de beschikbare mensuren en expertise uit de voorgaande jaren centraal te bundelen, kunnen piekbelastingen beter worden verdeeld en kan capaciteit gerichter worden ingezet op gezamenlijke prioriteiten van EZK en LVVN.

In 2027 werken we concreet aan de volgende activiteiten:

– Passieve openbaarmaking. Voor het sneller en beter afhandelen van Woo-verzoeken zetten we in op verdere centralisatie van het proces in de organisatie. Een belangrijk onderdeel hiervan is het centraal zoeken en lakken door middel van informatiespecialisten. Daarnaast zetten we in op verdere automatisering (waar mogelijk en verantwoord met AI) en gerichter contact met de verzoeker om goed in te spelen op de informatiebehoefte. Tevens geven we uitvoering aan de uitkomsten van de interdepartementale werkgroepen m.b.t. een uniform Woo-proces, omvangrijke Woo-verzoeken, de Woo-contactpersoon en misbruik van de Woo.

– Resultaatsverplichting actieve openbaarmaking met 17 informatiecategorieën. Afhankelijk van de ontwikkelingen en tijdspaden rondom het landelijke publicatieplatform wordt in 2027 verder gewerkt aan de openbaarmaking van de verplichte informatie categorieën. Binnen onze departementen doorlopen we hiervoor een zorgvuldig implementatieproces, met goede ondersteuning voor medewerkers, zodat wordt voldaan aan de Woo publicatie-eisen en standaarden. De inzet van de Generieke Woo-voorziening als aanlevermethode richting de centrale portal open.overheid.nl is uitgesteld tot 2029. Als tijdelijke oplossing worden de verplicht openbaar te maken documenten (met uitzondering van beschikkingen) vanaf medio 2027 verplicht op een eigen website of platform gepubliceerd, waarbij vrijwillige parallelpublicatie naar

open.overheid.nl zoveel mogelijk in stand blijft als centrale vindplaats voor burger en maatschappij.

– Inspanningsverplichting actieve openbaarmaking. In 2027 geven we verder vorm aan onze inspanningsverplichting op actieve openbaarmaking vanuit het principe van betekenisvolle actieve openbaarmaking. Daarbij kijken we naar welke informatie, in welke context, relevant en van toegevoegde waarde is om openbaar te maken. Op basis van een Rijksbrede richtlijn en de uitkomsten van de interdepartementale werkgroep op de inspanningsverplichting wordt afgewogen welke informatie in welke vorm in aanmerking komt voor proactieve openbaarmaking. EZK streeft ernaar om per DG op minimaal één topdossier waar veel maatschappelijke belangstelling voor is, informatie proactief openbaar te maken.

Informatiehuishouding als randvoorwaardeHet op orde zijn van de informatiehuishouding is randvoorwaardelijk om te kunnen voldoen aan de wettelijke openbaarmakings- en archiveringsverplichtingen. EZK heeft de ambitie om in 2027 informatie volledig, betrouwbaar en duurzaam toegankelijk te krijgen en te houden. Sinds 2024 werken we binnen het kerndepartement aan het verbeteren van de informatiehuishouding, waar middels het Groeiplan integraal op wordt gestuurd. Het Groeiplan loopt eind 2026 af, en het merendeel van de projecten is dan in de lijn belegd. De verwachting is dat er nog een aantal projecten doorlopen in 2027 en dat er nog coördinatie en regie op een aantal activiteiten nodig is. Het gaat hier onder andere om:

– Chatarchivering

– Emailarchivering

– Sociale media archivering

– Informatiebeheerplannen

Opleiding, bewustwording en professionele ontwikkeling De uitvoering van openbaarmaking vraagt juridische, bestuurlijke, documentaire, technische en communicatieve vaardigheden. Daarom wordt in 2027 verder gewerkt aan opleiding, kennisdeling en ondersteuning In 2026 is gestart met de organisatiebrede implementatie van het strategisch opleidingsplan. De eerste focus daarbij was het opleiden van beleidsmedewerkers zodat zij goed geëquipeerd zijn om openbaarheidsprocessen in de basis uit te voeren, onder meer via schrijven voor openbaarheid, onboarding en het breder aanbieden van trainingen. Inmiddels is het opleidingsplan verbreed door opleidingskansen buiten de beleidsmedewerkers te verkennen. Ook is gewerkt aan de ondersteuning van de Woo-unit bij het verbeteren van hun processen zoals het startgesprek en de brede werkwijze, het meetbaar maken van de Woo, het verbeteren van contact met de verzoeker en het onderzoeken van de inzet van AI in het Woo-proces. In 2027 wordt deze lijn voortgezet en verder uitgebouwd.

Financiële toelichting

Bovenstaande activiteiten die worden deels programmatisch uitgevoerd door het kerndepartement en de concernonderdelen en gefinancierd uit de POK-gelden en Woo-gelden. Naast deze gelden zijn er eigen/reguliere middelen en capaciteit vanuit de lijnorganisatie en ICT-investeringen. Het totale budget aan POK- en Woo-gelden voor 2027 bedraagt € 21,7 mln, waarvan € 7,9 mln reeds gealloceerd voor de inrichting van een structurele directie open overheid in oprichting. Daarnaast is een structurele reeks voor van € 0,81 mln voor informatiehuishouding ingeregeld.

Tabel 3 Financieel overzicht (bedragen x € 1.000)1

Totaal

POK-middelen

8.710

WOO-middelen

13.008

Totaal

21.718

X Noot

De bovenstaande bedragen zijn totaalbedragen voor de ministeries van EZ, KGG en LVVN. Deze ministeries worden op de thema’s IHH en openbaarmaking bediend door één werkorganisatie.

Strategische Evaluatie Agenda

Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek 2022 (RPE 2022) is het overzicht met een planning van beleidsdoorlichtingen omgevormd tot een Strategische Evaluatie Agenda (SEA). Voorheen waren beleidsdoorlichtingen primair gericht op de doorlichting van afzonderlijke begrotingsartikelen; in de SEA staan tegenwoordig de beleidsthema’s van de missie van EZK centraal. Daarmee komt het vizier meer te liggen op de integrale en samenhangende beleidsaanpak van een beleidsthema (zoals ondernemerschap of innovatie) en minder op de afzonderlijke beleidsonderdelen. Vanwege de overkomst van «Digitaliseringsbeleid samenleving en overheid» van BZK naar EZK is ook hiervoor een nieuwe Periodieke Rapportage opgenomen. Met de SEA wordt tevens beoogd onderzoeken beter te laten aansluiten op de beleidscyclus en wordt meer recht gedaan aan ontwikkelingen op een beleidsveld. Op deze wijze kunnen ook leerervaringen benut worden om het beleid tussentijds bij te sturen als dat nodig blijkt.

Strategische Evaluatie Agenda (SEA)

De SEA is gericht op onderstaande beleidsthema’s waarbij in onderstaande tabel wordt aangegeven op welke beleidsartikelen dit betrekking heeft. In bijlage 4 wordt toegelicht welke onderliggende evaluatieplanning hiermee samenhangt.

Tabel 4 Strategische Evaluatie Agenda

Thema/Periodieke rapportage

Eerstvolgende Periodieke rapportage

Begrotingsartikelen

Goed functionerende (digitale) economie en markten

2027

Steun- en herstelbeleid Corona

geen

Ondernemerschap

2031

Innovatiebeleid

2031

Digitaliseringsbeleid samenleving en overheid

2032

Beschrijving SEA-thema's/budgettaire en beleidsmatige afbakening/inzichtbehoefteGoed functionerende (digitale) economie en marktenDe beleidsdoorlichting inzake beleidsartikel 1 goed functionerende economie en goed functionerende markten is in 2022 afgerond (Kamerstuk 30 991, nr. 37). Inmiddels is een groot deel van het digitale economie beleid samengebracht op artikel 1 van de EZK-begroting en is de evaluatieplanning aangepast. Daarnaast is de beleidsdoelstelling van het artikel opgesplitst in 3 doelstellingen (scheppen van voorwaarden voor goed functionerende markten, scheppen van voorwaarden voor een goed functionerende digitale economie en voorzien in maatschappelijke behoefte aan statistieken). Beoogd is dat de eerstvolgende periodieke rapportage in 2027 onder andere antwoord geeft op de vraag in hoeverre het beleid doeltreffend en doelmatig is geweest in het bijdragen aan één of meerdere kenmerken van goed functionerende markten en een goed functionerende digitale economie, bijvoorbeeld op het gebied transparantie, consumentenbescherming- en vertrouwen, efficiëntie, weerbaarheid of toegankelijkheid. Voor de periodieke rapportage kan gebruik worden gemaakt van de afzonderlijke evaluaties in voorgaande jaren. In bijlage 4 wordt ingegaan op de evaluatieplanning en de stand van zaken van de afzonderlijke evaluaties.

Steun- en herstelbeleid CoronaDe overheid heeft meer dan 200 financiële steunmaatregelen getroffen om werkenden en bedrijven door de coronacrisis te helpen. De ministeries FIN, EZK en SZW hebben in 2025 een gezamenlijke synthesestudie afgerond op basis van het uitgevoerde (evaluatie)onderzoek. Omdat het tijdelijke steunmaatregelen betreft, wordt er geen nieuwe Periodieke Rapportage ingepland.

Het steunpakket was als geheel doeltreffend omdat doelen dankzij de maatregelen overwegend bereikt zijn. De maatregelen hebben bijgedragen aan het beperken van liquiditeits- en solvabiliteitsproblemen bij bedrijven en zelfstandigen, waarmee banen en waardeketens zijn behouden en armoede in grote mate is voorkomen. De indirecte gevolgen hiervan zijn dat vraaguitval en aanboduitval in grote mate zijn voorkomen, waarmee economische groei snel is teruggebracht tot het groeipad van voor het uitbreken van de coronacrisis.

De steun was deels doelmatig door de omvangrijke budgettaire kosten en het optreden van neveneffecten. De maatregelen zijn goed uitvoerbaar, met weinig gesignaleerd misbruik. Wel heeft er waarschijnlijk oneigenlijk gebruik plaatsgevonden. De kosteneffectiviteit was echter beperkt omdat de steun niet altijd in verhouding stond tot de geleden schade of noodzakelijk was om de pandemie door te komen. Ook heeft de steun de arbeidsdynamiek en bedrijvendynamiek tijdelijk verlaagd. Vanuit macro-economisch perspectief is de steun te lang voortgezet. De noodzaak om de economie te stabiliseren en om liquiditeitssteun te verlenen nam namelijk af, terwijl de verstorende werking van steun toenam.

OndernemerschapHet ondernemerschapsbeleid richt zich op het creëren van randvoorwaarden die bedrijven en ondernemers in staat stellen om te investeren, werkgelegenheid te creëren en nieuwe producten, diensten en processen te ontwikkelen. In 2025 is een Periodieke Rapportage uitgevoerd naar de thema's op het gebied van ondernemerschap, in samenhang met een Periodieke Rapportage van het Innovatiebeleid. De hoofdconclusie is dat het ondernemerschaps- en innovatiebeleid in het algemeen effectief en legitiem is. Het gevoerde beleid draagt bij aan een sterk verdienvermogen van Nederland, een aantrekkelijk ondernemingsklimaat en een innovatieve, veerkrachtige economie.

Het ondernemerschapsbeleid specifiek kent sterke punten ten aanzien van toegang tot financiering, kennisbescherming- en veiligheid, het beperken van regeldruk en leveren van goede en toegankelijke dienstverlening aan ondernemers. Verbeterpunten zijn er bij fiscale ondernemerschapsregelingen, die deels niet doeltreffend en doelmatig zijn. Dit geldt ook voor regelingen op het terrein van menselijk kapitaal, die te klein zijn voor macro-economische impact en concurreren met beleid van andere ministeries.

In 2026 wordt een evaluatie van de Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek (KIA) uitgevoerd. Een volgende Periodieke Rapportage wordt gepland in 2031.

InnovatiebeleidHet innovatiebeleid heeft als doel bij te dragen aan innovatie en economische vernieuwing, wat op de lange termijn cruciaal wordt geacht voor duurzame economische groei en welvaart. In 2025 is een Periodieke Rapportage uitgevoerd naar de thema's op het gebied van Innovatiebeleid, in samenhang met een Periodieke Rapportage van het Ondernemerschapsbeleid. De hoofdconclusie is dat het ondernemerschaps- en innovatiebeleid in het algemeen effectief en legitiem is. Het gevoerde beleid draagt bij aan een sterk verdienvermogen van Nederland, een aantrekkelijk ondernemingsklimaat en een innovatieve, veerkrachtige economie.

Innovatiebeleid is succesvol bij generieke regelingen gericht op het bevorderen van innovatie in het bedrijfsleven, het in stand houden van een hoogwaardig toegepast kennisstelsel en het vergroten van valorisatie van kennis en onderzoek. Missiegedreven innovatiebeleid adresseert systeem- en transitiefalen door innovatie te richten op maatschappelijke opgaven en past bij de noodzaak tot scherpere keuzes bij toenemende schaarsten. Aandachtspunten zijn, aldus de onderzoekers, schaal en samenhang voor het beleid gericht op valorisatie, startups en scale-ups, en de digitale transitie. Ook dient sectorspecifieke steun beter onderbouwd te worden. Deze kan vanuit strategische autonomie overigens verdedigbaar zijn, aldus de onderzoekers.

In 2026 wordt een evaluatie van het Missiegedreven Innovatiebeleid uitgevoerd. Een volgende Periodieke Rapportage wordt gepland in 2031.

Digitaliseringsbeleid samenleving en overheidMet de herverdeling van de digitaliseringsportefeuille binnen het nieuwe kabinet heeft het Ministerie van EZK een centrale coördinerende rol gekregen in het digitaliseringsbeleid, terwijl het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) verantwoordelijk is voor de realisatie van digitalisering onder andere in het kader van de slagvaardige overheid. De onderwerpen die EZK sinds dit jaar op haar begroting heeft staan, worden ondergebracht op het begrotingsartikel 9 EZK. Omdat het gaat om een nieuw begrotingsartikel is hierop nog niet eerder een Periodieke Rapportage uitgevoerd. De eerste wordt gepland in 2032 en zal als doel hebben het evalueren van de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid op het gebied van digitale samenleving en digitale overheid en de nieuwe coördinerende rol op digitalisering. Omdat deze onderwerpen eerst op de begroting van BZK stonden, zijn deze wel geëvalueerd in de Periodieke Rapportage van het betreffende begrotingsartikel (6.2) van BZK. Deze Periodieke Rapportage in 2026 van BZK heeft als status lopend.

Voor een verdere onderbouwing van de meerjarenprogrammering zie Bijlage 4: Uitwerking Strategische Evaluatie Agenda.

Voor het meest recente overzicht van afgeronde evaluaties en doorlichtingen, zie: Jaarverslag EZ 2025, bijlage 2: Afgerond evaluatie- en overig onderzoek. Een interactieve weergave van de SEA is beschikbaar op www.rijksfinanciën.nl.

Overzicht risicoregelingen

Tabel 5 Overzicht verstrekte garanties (bedragen x € 1.000)

Art.

Omschrijving

Uitstaande Garanties 2025

Geraamd te verlenen 2026

Geraamd te vervallen 2026

Uitstaande garanties 2026

Geraamd te verlenen 2027

Geraamd te vervallen 2027

Uitstaande Garanties 2027

Garantieplafond

Totaal plafond

Artikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor duurzame welvaartsgroei

BMKB

1.091.830

758.900

25.000

1.825.730

758.900

25.000

2.559.630

758.900

BMKB-Corona

4.980

735.000

Garantie Ondernemingsfinanciering

141.530

300.000

70.000

371.530

300.000

5.000

666.530

300.000

Garantie Ondernemingsfinanciering Corona

3.108

2.100.000

Groeifaciliteit

65.031

29.028

500

93.559

26.112

1.500

118.171

30.000

Klein Krediet Corona garantieregeling

1.504

1.200

304

260

250.000

Microkredieten

70.661

10.000

60.661

10.000

50.661

153.000

Garantie MKB financiering

24.500

4.500

20.000

5.000

15.000

268.200

Maatwerk garanties

70.000

Totaal

1.473.144

1.087.928

119.288

2.441.784

1.085.012

46.760

3.480.036

1.088.900

3.576.200

Tabel 6 Overzicht uitgaven en ontvangsten garanties (bedragen x € 1.000)

Art.

Omschrijving

Uitgaven 2025

Ontvangsten 2025

Stand risicovoorziening 2025

Saldo 2025

Uitgaven 2026

Ontvangsten 2026

Stand risicovoorziening 2026

Saldo 2026

Uitgaven 2027

Ontvangsten 2027

Stand risicovoorziening 2027

Saldo 2027

Artikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor duurzame welvaartsgroei

BMKB

13.078

18.083

195.250

5.005

38.567

33.000

195.250

‒ 5.567

36.917

33.000

195.250

‒ 3.917

BMKB-Corona

933

187

14.264

‒ 746

14.264

Garantie Ondernemingsfinanciering

6.080

53.560

6.080

11.825

13.000

53.560

1.175

11.745

13.000

53.560

1.255

Garantie Ondernemingsfinanciering Corona

123

19.914

123

5.000

19.914

‒ 5.000

19.914

Groeifaciliteit

2.481

1.724

57.798

‒ 757

8.000

57.798

8.000

57.798

Klein Krediet Corona garantieregeling

392

11.641

‒ 339

11.641

Microkredieten

282

MKB financiering

325

291

23.051

‒ 34

23.051

Maatwerk garanties

30.000

920

1.000

30.000

1.000

30.000

Totaal

17.209

26.823

9.614

64.312

55.000

‒ 9.312

57.662

55.000

‒ 2.662

Toelichting

Artikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor duurzame welvaartsgroei

Borgstelling MKB-kredieten (BMKB)

De BMKB biedt zowel banken als niet-bancaire financiers een borgstelling voor leningen aan midden- en kleinbedrijven (≤ 250 werknemers) voor zover deze bedrijven onvoldoende zekerheden kunnen bieden aan de bank. Het knelpunt dat met de BMKB wordt bestreden is het verschijnsel dat in de kern gezond mkb – met voldoende zicht op rentabiliteit en continuïteit – niet of onvoldoende in een kredietbehoefte kan voorzien door een tekort aan zekerheden (onderpand).

Er is een begrotingsreserve (risicovoorziening) voor de BMKB waardoor een verevening mogelijk is van premie-inkomsten en schade-uitgaven over een reeks van jaren. De regeling is conjunctuurgevoelig (in tijden van krimp en recessie hogere verliezen) waardoor uitgaven en inkomsten kunnen fluctueren.

Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)

De garantieregeling GO is bestemd voor ondernemers die financiering willen aantrekken bij banken en is gericht op (middel)grote ondernemingen met substantiële activiteiten in Nederland en met bevredigende rentabiliteits- en continuïteitsperspectieven. De GO is voor nieuwe bankleningen en/of bankgaranties van minimaal € 1,5 mln en maximaal € 150 mln met een garantie van 50% door de overheid. De overheid deelt mee in de opbrengsten uit zekerheden. De GO kent een jaarlijks garantieplafond van € 300 mln.

Er is een begrotingsreserve (risicovoorziening) voor de GO waardoor een verevening mogelijk is van premie-inkomsten en schade-uitgaven over een reeks van jaren. De regeling is conjunctuurgevoelig (in tijden van krimp en recessie hogere verliezen) waardoor uitgaven en inkomsten kunnen fluctueren.

Covid-regelingen (BMKB-C, GO-C, KKC).

Naast de BMKB en de GO zijn gedurende de COVID-crisis de BMKB-C, GO-C en KKC regelingen geopend. Deze zijn inmiddels gesloten en op deze posten resteert enkel nog uitfinanciering van bestaande garanties.

Groeifaciliteit

De regeling Groeifaciliteit hielp bedrijven bij het aantrekken van risicodragend vermogen door garanties te geven op achtergestelde leningen verstrekt door banken en op aandelen verstrekt door participatiemaatschappijen aan ondernemingen. De groeifaciliteit verliep 1 januari 2025 en er resteert alleen de uitfinanciering van de resterende garanties.

MKB-financiering

In het kader van het aanvullend actieplan mkb-financiering van 8 juli 2014 heeft het kabinet inmiddels € 268,2 mln aan garanties verstrekt om de funding van nieuwe aanbieders van mkb-financiering mogelijk te maken. Er is een begrotingsreserve voor de verevening van premie-inkomsten en schade-uitgaven.

Qredits

In het verleden heeft de Staat een garantie afgegeven op een lening van de EIB aan Qredits van € 20 mln (inclusief overige kosten totaal € 23 mln). Dit komt naast een eerdere garantie verstrekt aan de Europese Investeringsbank van € 86,7 mln op de funding van Qredits. Met deze middelen verstrekt Qredits kredieten aan het micro- en mkb-krediet. Voor deze garantie ontvangt de Staat een premie. Daarnaast is een garantie van € 13,3 mln verstrekt aan de Council of Europe Bank (CEB) voor de funding van Qredits met een bedrag van € 16,6 mln. Een garantie van € 25 mln is verstrekt aan het BNG voor € 50 mln funding van Qredits.

Maatwerkgaranties

De Staat heeft een maatwerkgarantie van € 70 mln afgegeven. Premieontvangsten worden in rekening gebracht ter compensatie voor het risico dat de Staat middels de afgifte van de garantie loopt. De premieontvangsten worden na aftrek van de uitvoeringskosten toegevoegd aan een risicovoorziening op de EZ-begroting.

Tabel 7 Overzicht verstrekte leningen (bedragen x € 1.000)

Nummer

Artikel omschrijving

Leningnemer

Saldo 1-7-2026

Einddatum