Verslag van een bijeenkomst : Verslag Interparlementaire commissiebijeenkomst over de toekomst van EU-uitbreiding
21 501-02 Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse Zaken
Nr. 3463
VERSLAG VAN EEN INTERPARLEMENTAIRE COMMISSIEBIJEENKOMST
Vastgesteld 18 augustus 2026
Op 24 juni 2026 organiseerde de commissie Buitenlandse Zaken (AFET) van het Europees
Parlement een interparlementaire commissievergadering. Het onderwerp betrof de toekomst van EU-uitbreiding. Felix Klos (D66) was, namens
de vaste Kamercommissie Europese Zaken van de Tweede Kamer, aanwezig bij de bijeenkomst.
De delegatie brengt hierbij verslag uit van deze bijeenkomst.
Voorzitter David McAllister opende de bijeenkomst en verwelkomde delegaties uit de EU-lidstaten en kandidaat-lidstaten.
Hij lichtte toe dat de bijeenkomst specifiek gericht was op het benutten van het huidige
momentum voor uitbreiding en de rol van parlementen in het toetredingsproces.
Sessie 1 – EU-uitbreiding, grijp het momentum
In zijn inleiding benadrukte Mathieu Bousquet (Europese Commissie, DG ENEST) dat 2026 een cruciaal jaar wordt voor het uitbreidingsproces,
met concrete vooruitgang voor onder meer Oekraïne, Moldavië, Montenegro en Albanië.
Volgens hem draagt uitbreiding bij aan een grotere, veiligere en economisch sterkere
Unie, maar moet de EU zich tegelijkertijd institutioneel voorbereiden op een toekomst
met meer dan dertig lidstaten.
In het debat bestond brede steun voor verdere uitbreiding van de EU. Veel sprekers
benadrukten het geopolitieke en veiligheidsbelang van toetreding van Oekraïne, Moldavië
en de Westelijke Balkan, waarbij uitbreiding werd gezien als een investering in Europese
veiligheid en weerbaarheid tegen Russische invloed. Tegelijkertijd klonk vanuit verschillende
delegaties de oproep om vast te houden aan een strikt merit-based proces, gebaseerd op de Kopenhagencriteria, de rechtsstaat en democratische hervormingen.
Ook werd veelvuldig gewezen op de noodzaak van interne EU-hervormingen, onder meer
ten aanzien van besluitvorming, begroting en het functioneren van de Unie met aanzienlijk
meer lidstaten. Enkele deelnemers bepleitten een ruimere toepassing van gekwalificeerde
meerderheid bij tussentijdse uitbreidingsbesluiten om blokkades door individuele lidstaten
te voorkomen, terwijl anderen juist het belang van unanimiteit bij toetreding onderstreepten.
Namens de Tweede Kamer bracht Felix Klos in dat EU-uitbreiding van historisch belang voor Europa is en verwees naar de Nederlandse
benadering van een «strict, fair and engaged» uitbreidingsbeleid, waaraan recent expliciet een geopolitieke dimensie is toegevoegd.
Klos onderstreepte dat uitbreiding niet alleen draait om waarden en hervormingen,
maar ook om de veiligheid en strategische positie van Europa. Hij sprak steun uit
voor geleidelijke integratie van kandidaat-lidstaten als voorbereiding op volledig
lidmaatschap, mits dit geen alternatief wordt voor volledige toetreding. Verder vroeg
hij nadrukkelijk aandacht voor de noodzakelijke interne hervormingen van de EU en
stelde hij de vraag wanneer de Europese Commissie met concrete voorstellen komt, aangezien
de Europese Raad hier al in juni 2024 om heeft verzocht.
In zijn afsluitende beantwoording erkende Mathieu Bousquet dat veel deelnemers uitbreiding
als een strategische noodzaak beschouwen. Hij benadrukte dat de Commissie een evenwicht
zoekt tussen het merit-based karakter van toetreding en het huidige geopolitieke momentum. Daarbij blijft volgens
de Commissie het uitgangspunt «rule of law first» leidend en moeten hervormingen duurzaam zijn om terugval te voorkomen. Over institutionele
hervormingen stelde hij dat deze uiteindelijk in handen van de lidstaten liggen en
nauw samenhangen met de onderhandelingen over het toekomstige Meerjarig Financieel
Kader.
Sessie 2 – De rol van parlementen in het verder brengen van EU-uitbreiding
Het tweede deel van de interparlementaire bijeenkomst stond in het teken van de rol
van parlementen bij het EU-toetredingsproces. Professor Joachim Koops (Leiden University/Global Governance Institute) benadrukte dat democratie, rechtsstaat
en mensenrechten de kern vormen van het uitbreidingsbeleid. Volgens hem is uitbreiding
meer dan een geopolitiek instrument; het is een middel om democratische hervormingen
duurzaam te verankeren. Tegen de achtergrond van toenemende geopolitieke spanningen,
buitenlandse inmenging en autocratische tendensen in Europa en de kandidaat-lidstaten,
onderstreepte hij het belang van sterke nationale parlementen die regeringen controleren,
corruptie kunnen helpen tegengaan en burgers betrekken bij het democratische proces.
Daarbij wees hij op de waarde van interparlementaire samenwerking, parlementaire twinning-projecten
en de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld als instrumenten om hervormingen
te ondersteunen. Ook waarschuwde hij voor polarisatie en afnemende steun voor uitbreiding,
waardoor communicatie over de voordelen van toetreding volgens hem steeds belangrijker
wordt.
In het daaropvolgende debat was brede overeenstemming dat nationale parlementen een
sleutelrol spelen in het uitbreidingsproces. Verschillende deelnemers benadrukten
dat parlementen niet alleen toezicht houden op de uitvoering van hervormingen in kandidaat-lidstaten,
maar ook fungeren als brug tussen Europese besluitvorming en de burger. Meerdere sprekers
wezen erop dat uitbreiding moet bijdragen aan stabiliteit, veiligheid en democratische
weerbaarheid op het Europese continent en dat vooruitgang uitsluitend mogelijk is
wanneer hervormingen daadwerkelijk worden doorgevoerd. Daarbij werd onderstreept dat
burgers beter moeten worden geïnformeerd over de voordelen van uitbreiding om wantrouwen
en misverstanden tegen te gaan. Kandidaat-lidstaten uit de Westelijke Balkan vroegen
aandacht voor de hervormingen die zij reeds hebben doorgevoerd en waarschuwden voor
toenemende frustratie wanneer deze inspanningen onvoldoende worden erkend. Ook kwam
het belang van jongerenparticipatie, democratisch onderwijs en uitwisseling van goede
parlementaire praktijken nadrukkelijk naar voren. Afsluitend stelde Koops dat er geen
uniforme aanpak voor alle parlementen bestaat en dat maatwerk, diepgaande parlementaire
evaluaties en nauwere samenwerking met denktanks, ngo’s en andere maatschappelijke
actoren essentieel zijn om het uitbreidingsproces duurzaam te ondersteunen.
De delegatie, Klos
Ondertekenaars
Felix Klos, Tweede Kamerlid