Verslag van een bijeenkomst : Verslag van de Voorjaarszitting 2026 in Vilnius

AN/ Nr. 72
VERSLAG VAN DE VOORJAARSZITTING 2026 IN VILNIUS

Vastgesteld 9 juni 2026

1. Inleiding

Vier Kamerleden namen deel aan de Voorjaarsvergadering van de NAVO Parlementaire Assemblee
die plaatsvond van 29 mei tot en met 1 juni 2026 in de Litouwse hoofdstad Vilnius.
De delegatie bestond uit de Tweede Kamerleden De Groot (VVD) en Klaver (GroenLinks-PvdA, delegatieleider) en Eerste Kamerleden Petersen (VVD) en Kroon (BBB). Ongeveer 230 parlementsleden uit de 32 NAVO-landen en partnerlanden waren
bijeen om te spreken over de voortzetting van de steun aan Oekraïne om een vrije,
soevereine en welvarende toekomst veilig te stellen en over de aanstaande NAVO Top
in Ankara. Er was een aparte hoorzitting van de Oekraïne-NAVO Interparlementaire Raad
(UNIC). De Nederlandse leden hadden een onderhoud met de delegaties uit Oekraïne en
Italië. Voorafgaand aan de zitting namen de leden deel aan een informele workshop
over het versnellen van de ontwikkeling en adoptie van nieuwe defensietechnologieën
binnen de NAVO. Daarbij stonden innovatieve inkoopprocedures, samenwerking met de
technologie-industrie en het verbeteren van de toegang tot financiering centraal,
met als doel nieuwe technologieën sneller beschikbaar te maken voor de krijgsmacht.
De delegatie had ook een ontmoeting met de Nederlandse ambassadeur in Litouwen, Jack
Twiss Quarles van Ufford, en zijn staf.

2. Standing Committee

Tijdens de vergadering van de Standing Committee werden de amendementen op de concept
resolutie besproken waaronder het Nederlandse amendement, waarin werd verzocht steun
uit te spreken voor het opvoeren en effectief handhaven van sancties tegen Rusland
en zijn bondgenoten, met bijzondere aandacht voor de energie-, financiële en maritieme
sector. Het amendement werd unaniem aangenomen. De penningmeester gaf een toelichting
op de ontwerpbegroting voor 2027 die tijdens de jaarvergadering in Berlijn op de agenda
zal staan. Er wordt een lichte verhoging van de begroting voorgesteld onder meer vanwege
de indexering van salarissen op basis van de Belgische gezondheidsindex. Voorts was
er een korte vooruitblik op de overige toekomstige vergaderingen.

3. Plenaire zitting

Tijdens de Voorjaarsvergadering stond centraal dat de doelstelling van 5% van het
bbp voor defensie tegen 2035 niet alleen wordt gehaald, zoals afgesproken tijdens
de NAVO-top in Den Haag, maar ook duurzaam wordt gefinancierd, economisch rendement
oplevert en kan rekenen op langdurig maatschappelijk draagvlak. In zijn bijdrage tijdens
het plenaire deel op 1 juni benadrukte NAVO PA-president Marcos Perestrello de noodzaak
om de NAVO verder te versterken door verhoogde defensie-uitgaven te vertalen naar
daadwerkelijke militaire capaciteiten en hij wees daarbij op de cruciale rol van de
parlementen. «Verklaringen verdedigen geen grondgebied. Begrotingen worden niet vanzelf
aangenomen. Militaire capaciteiten ontstaan niet simpelweg omdat leiders ze aankondigen,»
aldus Perestrello. Ook ging hij in op het belang van een sterkere Europese bijdrage
aan de collectieve verdediging, het vergroten van de weerbaarheid van samenlevingen
en het voortzetten van de steun aan Oekraïne. «Een sterk, soeverein en onafhankelijk
Oekraïne is van vitaal belang voor de stabiliteit van het Euro-Atlantische gebied,»
stelde hij. Tijdens de plenaire vergadering spraken de Litouwse president Gitanas
Nausėda, premier Inga Ruginienė en Seimas-voorzitter Juozas Olekas over de situatie
in Litouwen, de dreiging van Rusland, en benadrukten zij dat veiligheid niet alleen
draait om wapens, maar vooral om veerkrachtige samenlevingen, eenheid binnen de NAVO
en blijvende steun aan Oekraïne in de verdediging van gedeelde democratische waarden.

De plaatsvervangend secretaris-generaal van de NAVO, Radmila Shekerinska, ging in
op de verslechterde veiligheidssituatie in Europa en de noodzaak van verdere versterking
van de collectieve verdediging van het bondgenootschap. «In een steeds gevaarlijkere
en instabielere wereld zullen alle bondgenoten moeten investeren in hun veiligheid,
hun defensiecapaciteiten moeten versterken en dit zullen we gezamenlijk moeten doen,»
aldus Shekerinska. In haar bijdrage sprak zij over het daadwerkelijk vertalen van
de tijdens de NAVO-top in Den Haag afgesproken verhoging van de defensie-uitgaven
naar concrete resultaten. Ook onderstreepte ze het belang van steun aan Oekraïne,
omdat dat de veiligheid van Oekraïne direct verbonden is met die van de NAVO.

Via een videoverbinding sprak de Oekraïense viceminister van Defensie, Mstyslav Banik,
over de oorlog in Oekraïne. Volgens Banik stellen digitale systemen en data-analyse
het leger in staat sneller en effectiever op te treden. Verder verzocht hij de militaire
steun aan Oekraïne te intensiveren, met bijzondere aandacht voor luchtverdediging,
artilleriemunitie en de productie van Oekraïense drones en raketten, en wees hij op
de sterke groei van de Oekraïense drone-industrie, die dankzij een marktgerichte aanpak
ruimte biedt aan startups, kleine bedrijven en nieuwe ingenieurs. Klaver wilde weten
of Banik mogelijkheden ziet voor Europese partners om de Oekraïense droneproductie
verder te vergroten om de verdedigingscapaciteit te versterken. In zijn reactie gaf
Banik aan dat extra investeringen, budgetten en internationale samenwerking nodig
zijn, zodat bedrijven kunnen blijven innoveren en opschalen.

Op maandag 1 juni nam de plenaire vergadering vrijwel unaniem de verklaring «supporting
a Quantum Leap in Deterrence and Defence: A Parliamentary Agenda for a Stronger NATO»
aan die NAVO-landen oproept uitvoering te geven aan de afspraken over verhoogde defensie-investeringen
en deze om te zetten in daadwerkelijke militair capaciteiten.1 «Deze verklaring laat zien hoe verenigd de bondgenoten zijn. Het is een krachtig
signaal van eenheid en vastberadenheid,» aldus Klaver.

4. Commissies en rapporten

In de commissie Economische Zaken en veiligheid lichtte Bart Kroon op 30 mei tijdens
een eerste bespreking zijn rapport «sustaining Increased Defence Spending: Economic
Consequences» toe. Volgens Kroon heeft de oorlog van Rusland tegen Oekraïne het verhogen
van de defensie-uitgaven tot een strategische noodzaak voor ons allemaal gemaakt.
«Er zijn meer investeringen nodig om onze krijgsmachten te versterken en de infrastructuur
ter ondersteuning van onze militaire operaties te verbeteren,» volgens Kroon. Dr.
Rebecca Harding, CEO van het Centre for Economic Security en adviseur van de Defence
Security and Resilience Bank Development Group briefde leden van de commissie over
dit onderwerp. Eerder sprak de Litouwse Minister van Financien, Kristupas Vaitiekanus,
over financiering van veiligheid: uitdagingen en mogelijke oplossingen. Tijdens de
hoorzitting over trans-Atlantische energieveiligheid en de impact daarvan op defensie
werd gesproken over de kwetsbaarheid van energievoorzieningen voor geopolitieke ontwikkelingen.
Daarbij kwam aan de orde hoe de energievoorziening en kritieke infrastructuur kunnen
worden versterkt door investeringen, publiek-private samenwerking, uitbreiding van
strategische reserves en het verminderen van de afhankelijkheid van Rusland en China.
Daarnaast gingen experts in op het strategische belang van kritieke grondstoffen voor
defensie en nieuwe technologieën. Zij wezen op de risico’s van de sterke afhankelijkheid
van een beperkt aantal landen, met name China, voor de verwerking en levering van
deze grondstoffen. De weerbaarheid van toeleveringsketens kan volgens hen worden vergroot
door diversificatie van leveranciers, investeringen in eigen productie- en verwerkingscapaciteit,
samenwerking tussen bondgenoten en het aanleggen van strategische voorraden.

In de politieke commissie sprak op 30 mei de Minister van Buitenlandse Zaken van Litouwen,
Kęstutis Budrys, de leden toe over het thema trans-Atlantische vastberadenheid aan
de vooravond van de NAVO-top in Ankara: het behoud van veiligheid, eenheid en geloofwaardige
afschrikking. Er waren drie hoorzitting met experts over de onderwerpen van de rapporten:
bijdrage van Europese bondgenoten aan defensie: het mogelijk maken van lastenverschuiving
binnen de NAVO; samenwerking met India: strategische belangen van de NAVO en de rol
van de parlementaire diplomatie; en het hoge Noorden in focus: strategische noodzakelijkheden
voor de trans-Atlantische gemeenschap.

De commissie inzake wetenschap en technologie ontving op 30 mei de Litouwse Minister
van Economie en Innovatie, Edvinas Grikšas. De commissie ontving diverse experts die
een bijdrage leverden aan de verdere ontwikkeling van de conceptrapporten. Er werd
gesproken over de bescherming van de technologische en wetenschappelijke kennisbasis
van de NAVO in een tijd van toenemende strategische concurrentie, en hoe parlementariërs
kunnen bijdragen aan het voorkomen van ongewenste overdracht van kennis en technologie
naar tegenstanders of strategische concurrenten. Daarnaast werd aandacht besteed aan
de opkomst van gerichte energiewapens (Directed Energy Weapons, DEW), zoals lasersystemen,
als antwoord op de groeiende dreiging van goedkope drones en massale aanvallen en
als snelle en relatief goedkope aanvulling op traditionele lucht- en raketverdediging.
Na een vraag van Klaver over de energievoorziening van de lasersystemen bleek dat
deze via het elektriciteitsnet zouden moeten worden gevoed, waardoor hun inzetbaarheid
minder mobiel is dan werd voorgesteld.

De defensiecommissie kwam op 31 mei bijeen. Ook hier stonden de diverse conceptrapporten
centraal. Er waren hoorzittingen over de uitdagingen voor de toekomstige slagkracht
van de NAVO. Daarbij kwam de strategische betekenis van de noordelijke flank aan bod,
waar Rusland zijn militaire aanwezigheid uitbreidt en China zijn invloed vergroot.
Hoewel de toetreding van Finland en Zweden de positie van de NAVO heeft versterkt,
blijft verdere investering nodig in arctische militaire capaciteiten, infrastructuur,
training en situational awareness om de afschrikking en verdediging te waarborgen. Ook werd stilgestaan bij het belang
van technologische innovatie voor de NAVO, waarbij werd benadrukt dat obstakels op
het gebied van financiering, aanbesteding en de snelle invoering van nieuwe technologieën
moeten worden weggenomen. Daarnaast werd aandacht besteed aan de bescherming van ruimte-infrastructuur
en kritieke onderzeese voorzieningen, zoals datakabels en energieverbindingen, die
steeds vaker doelwit zijn van sabotage, spionage en hybride dreigingen. Tot slot werd
gesproken over de personele uitdagingen binnen de krijgsmachten van bondgenoten, waaronder
problemen met werving en behoud van personeel, en de noodzaak om de weerbaarheid en
inzetbereidheid van militairen te versterken.

De commissie inzake democratie en veiligheid begon op 31 mei met een rondetafelgesprek
over weerbaarheid tegen Russische hybride oorlogvoering. Ook hier hadden de hoorzittingen
betrekking op de onderwerpen van de rapporten en kwam de bescherming van kritieke
onderzeese infrastructuur, zoals communicatiekabels, energieverbindingen en pijpleidingen,
die van groot belang zijn voor de veiligheid en het functioneren van NAVO-landen eveneens
voorbij, de nadruk lag hier op het vergroten van de weerbaarheid van deze netwerken
door betere samenwerking tussen overheden en private partijen. Verder kwam de veranderende
terroristische dreiging aan bod, waarbij onder meer online radicalisering, het gebruik
van drones, kunstmatige intelligentie en versleutelde communicatie nieuwe uitdagingen
vormen voor veiligheidsdiensten. Tot slot werd het belang van een integrale veiligheidsaanpak
besproken, waarbij niet alleen militaire capaciteiten, maar ook weerbare samenlevingen,
vitale infrastructuur, publieke instellingen en civiele paraatheid essentieel zijn
voor de collectieve verdediging van het bondgenootschap.

Tijdens de Voorjaarzitting zijn er in de commissies zeventien concept-rapporten besproken.
De conceptrapporten worden tijdens de jaarvergadering in het najaar in Berlijn, Duitsland,
vastgesteld. Het gaat om de volgende rapporten:

Committee on Democracy and Security

– Strengthening Allied Resilience Through a Whole-of-Society Approch, rapporteur Dimitrios
KAIRIDIS (Griekenland)

Sub-Committee on Resilience and Civil Security

– Securing the Depths: Protecting Undersea Infrastructure for Allied Resilience and
Collective Defence, rapporteur Viviane TEITELBAUM (België)

Special Report

Counterterrorism: Bolstering Allied Responses to an Evolving Threat, rapporteur Mariana
VIEIRA DA SILVA (Portugal

Defence and Security Committee

Strengthening NATO’s Capabilities in the Northern Flank: An Imperative for Credible
Collective Defence, rapporteur Rebecca PATTERSON (Canada)

Sub-Committee on Transatlantic Defence and Security Cooperation

Fast-Allied NATO’s Defence Innovation and Rapid Adoption: What Role for Allied Parliaments,
rapporteur Rick LARSEN (Verenigde Staten)

Sub-Committee on Future Security and Defence Capabilities

Recruitment, Retention and the Will to Fight: Forging NATO’s Future Forces, rapporteur
Spyridon KYRIAKIS (Griekenland)

Special Report

Seabed and Space – Countering Complex Challenges to NATO’s Deterrence and Defence,
rapporteur Mike TURNER (Verenigde Staten)

Economics and Security Committee

Sustaining Increased Defence Spending: Economic Consequences, rapporteur Bart KROON
(Nederland)

Sub-Committee on Transition and Development

Critical Raw Materials and Impact on Defence, rapporteur Phil BRICKELL (Verenigd Koninkrijk)

Sub-Committee on Transatlantic Economic Relations

Transatlantic Energy Security and Impact on Defence, rapporteur Neal Patrick DUNN
(Verenigde Staten)

Political Committee

European Allies’ Contribution to Collective Defence: Enabling Burden-shifting in NATO,
rapporteur Natalia POUZYREFF (Frankrijk)

Sub-Committee on NATO Partnerships

Engaging India: NATO’s Strategic Interests and the Role of Parliamentary Diplomacy,
rapporteur Tim ROCA (Verenigd Koninkrijk)

Sub-Committee on Transatlantic Relations

NATO and Security in the High North, rapporteur Simona FLAVIA (Italië)

Science and Technology Committee

Safeguarding Allied Research and Innovation, rapporteur Stuart ANDERSON (Verenigd
Koninkrijk)

Sub-Committee on Technology, Trends and Security

Financing the Future Force: Unlocking Capital for Defence Innovation, rapporteur Sven
CLEMENT (Luxemburg)

Special Report

Responding to Modern Warfare: Integrating Directed Energy Weapons into the NATO Force
Mix, rapporteur Zan MAHNIC (Slovenië)

Mediterranean and Middle East Special Group

Securing Key Martime Chokepoints and Critical Undersea Infrastructure in NATO’s Southern
Neighbourhood, rapporteur Rachid TEMAL (Frankrijk)

Ukraine-NATO Interparliamentary Council

Ukraine’s Wartime Defence Procurement: Next Steps for Ukraine and Lessons for NATO
Allies, co-rapporteurs Yehor CHERNIEV (Oekraïne) en Marko MIHKELSON (Slovenië)

De voorzitter van de delegatie, Klaver

De griffier van de delegatie, Christiaanse