Memorie van toelichting : Memorie van toelichting
36 915 X Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2026 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota)
Nr. 2
MEMORIE VAN TOELICHTING
INHOUDSOPGAVE
blz.
A.
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
1
B.
BEGROTINGSTOELICHTING
2
1
Leeswijzer
2
2
Het beleid
2
2.1
Voorstel van wet
2
2.2
Uitgavenmutaties
3
2.3
Ontvangstenmutaties
5
2.4
Budgettaire gevolgen van beleid
5
3
Bijlage subsidieoverzicht
19
A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Artikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van
artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet
vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om
voor het jaar 2026 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat
van het Ministerie van Defensie (X).
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van
deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
De Minister van Defensie,
D. Yeşilgöz-Zegerius
B. BEGROTINGSTOELICHTING
1 Leeswijzer
De voorliggende eerste suppletoire begroting bevat de voorgestelde wijzigingen ten
opzichte van de ontwerpbegroting 2026 van hoofdstuk X van de begroting van het Rijk.
In deze eerste suppletoire begroting van het Ministerie van Defensie zijn de besluiten
van het kabinet uit de Voorjaarsnota verwerkt. Deze suppletoire wet dient dan ook
in samenhang te worden gezien met de Voorjaarsnota. Als gevolg hiervan wordt de Defensiebegroting
2026 met € 1,1 miljard naar boven bijgesteld tot € 36,1 miljard. Dit is de optselsom
van de verhoging op de begrotingen X (€ 916,9 miljoen) en K (€ 216,8 miljoen) tezamen.
In deze wijziging van begrotingsstaat wordt specifiek ingegaan op de mutaties in hoofdstuk
X van de Defensiebegroting.
In paragraaf 2.1 wordt de cijfermatige aansluiting ten opzichte van de ontwerpbegroting
uiteengezet. Vervolgens worden in paragraaf 2.2 de belangrijkste begrotingswijzigingen
op deze begroting van het Ministerie van Defensie vermeld met een overzicht uitgavenmutaties,
en in paragraaf 2.3 wordt een overzicht ontvangstenmutaties toegelicht. Afsluitend
is in paragraaf 2.4 per artikel een tabel opgenomen met daarin de budgettaire gevolgen
van beleid en de uitgaven- en ontvangstenmutaties. In aansluiting op de ontwerpbegrotingen
en de Voorjaarsnota worden vanaf 2025 ook de mutaties voor het jaar t+5 opgenomen
in de tabel budgettaire gevolgen van beleid van de 1ste suppletoire begroting. Dit
betreft de extrapolatie van de begroting – het toevoegen van het jaar t+5 – en vervolgens
de mutaties tot en met t+5 die tijdens de Voorjaarsbesluitvorming zijn verwerkt. Per
artikel worden de mutaties groter dan of gelijk aan onderstaande staffel op het niveau
van de financiële instrumenten (en eventueel artikelonderdeel) toegelicht.
Omvang begrotingsartikel
(stand ontwerpbegroting) in € miljoen
Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)
Technische mutaties
(ondergrens in € miljoen)
< 50
1
2
=> 50 en < 200
2
4
=> 200 < 1000
5
10
=> 1000
10
20
De toelichtingen op de uitgaven gelden ook voor de verplichtingen. Alleen indien sprake
is van een groot verschil van de verplichtingenmutaties ten opzichte van de uitgavenmutaties
wordt dit verschil apart toegelicht. Deze verschillen ontstaan bijvoorbeeld doordat
verplichtingen zijn aangegaan die niet tot een uitgavenmutatie leiden of door regelingen
waarvoor de verplichtingen dit jaar worden aangegaan terwijl de uitgaven pas volgend
jaar (of in de jaren daarna) plaatsvinden.
2 Het beleid
2.1 Voorstel van wet
Met het onderhavige wetsvoorstel wordt voorgesteld de uitgavenbegroting 2026 van het
Ministerie van Defensie (X) ten opzichte van de vastgestelde begroting met een bedrag
van € 916,9 miljoen te verhogen. Voor het begrotingsbedrag van de ontvangsten 2026
wordt voorgesteld dit met € 9 miljoen te verhogen. De cijfermatige aansluiting ten
opzichte van de vastgestelde begroting 2026 is als volgt:
Uitgaven (in duizend euro)
Stand vastgestelde begroting 2026
€ 21.415.229
Wijzigingen 1e suppletoire begroting 2026
€ 916.918
Stand begroting Defensie (X) in de voorjaarsnota 2026
€ 22.332.147
Ontvangsten (in duizend euro)
Stand vastgestelde begroting 2026
€ 279.149
Wijzigingen 1e suppletoire begroting 2026
€ 9.028
Stand begroting Defensie (X) in de voorjaarsnota 2026
€ 288.177
2.2 Uitgavenmutaties
Toelichting overzicht uitgavenmutaties
Overzicht belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2026 (Eerste suppletoire begroting)
(bedragen in miljoenen euro)
Overzicht belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2026 (Eerste suppletoire begroting)
(bedragen in miljoenen euro)
Artikelnummer
Uitgaven 2026
Uitgaven 2027
Uitgaven 2028
Uitgaven 2029
Uitgaven 2030
Uitgaven 2031
Vastgestelde begroting 2026
21.415
11.962
11.442
11.538
11.760
0
Mutaties coalitieakkoord
1) Opvragen AP-
reservering Oekrainemiddelen
1
437
2) Subsidietaakstelling
9
– 1
– 1
– 1
– 1
– 1
Belangrijkste suppletoire mutaties
1) Kaschuif Oekrainemiddelen
1
437
– 437
2) Kasschuif arbeidsvoorwaardenakkoord
12
– 125
55
70
3) Overboekingen met Defensiematerieelfonds
diversen
151
188
230
288
286
273
4) Overboekingen met andere begrotingen
diversen
51
– 1
0
2
2
2
5) Eindejaarsmarge
12
102
6) Technisch
7
9
7) Bijstelling affinanciering militaire pensioenen
10
291
8) Overige mutaties
11583
Stand 1e suppletoire begroting 2026
22.332
12.204
11.741
11.826
11.937
11.869
Toelichting overzicht uitgavenmutaties Opvragen AP-reservering Oekraïnemiddelen
Het kabinet heeft besloten om in 2026 nog 437 miljoen aan aanvullende militaire steun
beschikbaar te stellen voor Oekraïne. De totale militaire steun in 2026 bedraagt hiermee
circa 3 miljard euro. De middelen komen uit de reservering op de Aanvullende Post
die bij het coalitieakkoord Jetten is getroffen om de Oekraïnesteun op het gewenste
niveau voort te zetten. Deze middelen komen uit 2029 en worden via een kasschuif op
de Defensiebegroting naar 2026 verplaatst.
Subsidietaakstelling
In het Coalitieakkoord is afgesproken dat de subsidiebudgetten bij de departementen
structureel worden verlaagd. Voor de begroting van Defensie betekent dit een structurele
ombuiging van circa 1 miljoen euro vanaf 2027.
Kasschuif Oekrainemiddelen
Het kabinet heeft besloten om in 2026 nog 437 miljoen aan aanvullende militaire steun
beschikbaar te stellen voor Oekraïne. De totale militaire steun in 2026 bedraagt hiermee
circa 3 miljard euro.
Kasschuif arbeidsvoorwaarden
Dit betreft een kasschuif voor een nieuw arbeidsvoorwaardenakkoord voor Defensie.
Het huidige akkoord loopt op 31 augustus 2026 af.
Overboekingen met Defensiematerieelbegrotingsfonds
Er zijn diverse overboekingen gedaan tussen de Defensiebegroting en het Defensiematerieelbegrotingsfonds
(DMF). Zo worden er exploitatiemiddelen van investeringsprojecten overgeheveld naar
de Defensiebegroting omdat de projecten in een dermate gevorderd stadium zijn dat
personele bezetting versterkt kan worden.
Overboekingen met andere begrotingen
Er zijn diverse overboekingen gedaan van en naar de Defensiebegroting. Zo ontvangt
Defensie in 2026 circa 19 miljoen euro van de begroting van Buitenlandse Zaken voor
inzet van de KMAR bij de beveiliging van ambassade en consulaten in het buitenland.
Ook ontvangt Defensie in 2026 circa 20 miljoen van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken als vergoeding voor het versterken van het grenstoezicht van de Caribische landen
in het Koninkrijk.
Eindejaarsmarge
Dit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2025 van circa 102 miljoen euro aan
de begroting van Defensie.
Technisch
Deze post betreft uitgaven die via een desaldering zijn bekostigd vanuit extra ontvangsten.
Leveringen aan derden van brandstoffen hebben niet in 2025 plaatsgevonden, maar zijn
verplaatst naar 2026. Zie ook toelichting onder ontvangsten.
Bijstelling affinanciering militaire pensioenen
Eind 2026 zal Defensie de bestaande pensioenaanspraken van de begrotingsgefinancierde
militaire pensioenen overhevelen naar het ABP. Hiervoor dient Defensie per 31-12-2026
de netto contante waarde van de toekomstige pensioenuitkeringen in één keer te betalen
aan het ABP. De reservering die hiervoor is getroffen op de Defensiebegroting bedraagt
8,15 miljard euro bij Miljoenennota. Deze reservering wordt gedurende 2026 bij reguliere
begrotingsstukken bijgewerkt om deze actueel te houden aan de geldende rentetermijnstructuur
en dekkingsgraad van het ABP. Per peildatum 31-12-2025 wordt voorzien dat er aanvullend
nog 291 miljoen euro benodigd is voor de affinanciering van de militaire pensioenen.
Overige mutaties
De overige mutaties betreft in zijn geheel de extrapolatie. Met de extrapolatie wordt
de begrotingsstand in het extrapolatiejaar 2031 (t+5) toegevoegd aan de begroting
van Defensie.
2.3 Ontvangstenmutaties
Belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2026 (Eerste suppletoire begroting)
(bedragen in miljoenen euro)
Overzicht belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2026 (Eerste suppletoire begroting)
(bedragen in miljoenen euro)
Artikelnummer
2026
2027
2028
2029
2030
2031
Vastgestelde begroting 2026
279
389
148
148
148
0
Mutaties coalitieakkoord
1)
2)
3)
Belangrijkste suppletoire mutaties
1) Technisch
7
9
148
Stand 1e suppletoire begroting 2026
288
389
148
148
148
148
Toelichting overzicht ontvangstenmutaties Technisch
Het betreft hogere verwachte ontvangsten van 9 miljoen euro bij het Commando Materieel
en IT. De verwachting is dat er meer brandstof door derden zal worden afgenomen in
2026 dan eerder geraamd. Deze extra ontvangsten worden door Defensie via een desaldering
ingezet, waardoor de uitgaven stijgen.
2.4 Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 1 Inzet
Artikel 1 Inzet (bedragen x € 1.000)
Ontwerpbegroting t
(1)
Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)
Vastgestelde begroting
t (3) = (1) + (2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting
(5) = (3) + (4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Art.
Verplichtingen
318.301
0
318.301
937.000
1.255.301
–750.000
0
0
0
220.384
Uitgaven
2.350.144
0
2.350.144
416.447
2.766.591
0
0
0
0
220.384
Apparaatsuitgaven
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Programmauitgaven
2.350.144
0
2.350.144
416.447
2.766.591
0
0
0
0
220.384
1.1
Programmauitgaven
2.350.144
0
2.350.144
416.447
2.766.591
0
0
0
0
220.384
Opdrachten
2.153.844
0
2.153.844
404.337
2.558.181
–7.200
–7.200
–7.200
–7.200
176.884
Crisisbeheersingsoperaties
2.134.318
0
2.134.318
353.937
2.488.255
–7.200
–7.200
–7.200
–7.200
157.359
Financiering nationale inzet krijgsmacht
3.827
0
3.827
0
3.827
0
0
0
0
3.826
Overige inzet
15.699
0
15.699
50.400
66.099
0
0
0
0
15.699
Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
196.300
0
196.300
12.110
208.410
7.200
7.200
7.200
7.200
43.500
Bijdrage aan Internationale Samenwerking
196.300
0
196.300
12.110
208.410
7.200
7.200
7.200
7.200
43.500
Ontvangsten
133.739
0
133.739
0
133.739
0
0
0
0
2.332
In totaal is voor 2026 85% juridisch verplicht en 15% beleidsmatig gereserveerd ten
opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
Het verplichtingenbudget is met € 937 miljoen gestegen. De stijging is te verklaren
door € 437 miljoen additionele middelen in 2026 voor de militaire steun aan Oekraïne.
Hierdoor zijn de middelen voor Oekraïne op het gewenste niveau voor 2026 en in lijn
met het Coalitieakkoord waarin de steun aan Oekraïne voortgezet wordt. Daarnaast wordt
er € 500 miljoen aan verplichtingenruimte geschoven naar 2026, vanuit 2027, zodat
de steun voor 2027 contractueel vorm gegeven kan worden.
Toelichting op de uitgaven
De uitgaven voor de steun aan Oekraïne stijgen met € 416 miljoen. De stijging is met
name te verklaren door € 437 miljoen additionele middelen in 2026 voor de militaire
steun aan Oekraïne. Hierdoor zijn de middelen voor Oekraïne op het gewenste niveau
voor 2026 en in lijn met het Coalitieakkoord waarin de steun aan Oekraïne voortgezet
wordt. In 2025 is er € 21 miljoen meer uitgegeven dan begroot, dit wordt gecorrigeerd
op het budget in 2026.
Uit het Budget Internationale Veiligheid (BIV), geplaatst op artikel 1.1 – Crisisbeheersingsoperaties,
is € 50,4 miljoen ontvlochten voor hoofdtaak 1 inzet naar artikel 1.3 – Overige inzet
op de defensiebegroting. De hernieuwde focus op deze hoofdtaak vraagt om een duidelijkere
scheiding tussen de inzet voor de verschillende hoofdtaken. De inzet voor hoofdtaak
2 valt onder het BIV, de nieuwe hoofdtaak 1 missies worden tijdelijk gefinancierd
vanuit artikel 1.3 – overige inzet. Bij de Ontwerpbegroting 2027 zal een herziening
van artikel 1 worden voorgesteld, waarbij een specifiek subartikel voor hoofdtaak
1 zal worden ingericht.
Beleidsartikel 2 Koninklijke Marine
Artikel 2 Koninklijke Marine (bedragen x € 1.000)
Ontwerpbegroting t
(1)
Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)
Vastgestelde begroting
t (3) = (1) + (2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting
(5) = (3) + (4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Art.
Verplichtingen
1.217.273
0
1.217.273
17.366
1.234.639
25.989
33.909
36.562
39.913
1.345.186
Uitgaven
1.271.716
0
1.271.716
60.251
1.331.967
40.294
43.140
42.701
42.914
1.345.455
Apparaatsuitgaven
1.171.733
0
1.171.733
40.975
1.212.708
38.044
41.048
40.641
40.857
1.252.882
2.2
Apparaatsuitgaven
1.171.733
0
1.171.733
40.975
1.212.708
38.044
41.048
40.641
40.857
1.252.882
Personele uitgaven
1.148.007
0
1.148.007
29.961
1.177.968
37.888
40.873
40.464
40.681
1.228.387
Eigen personeel
1.029.368
0
1.029.368
25.081
1.054.449
34.594
40.244
40.960
41.192
1.136.969
Externe inhuur
11.294
0
11.294
5.924
17.218
3.693
1.110
34
0
961
Overige personele exploitatie
64.208
0
64.208
884
65.092
467
385
336
346
50.202
Kustwacht NL
17.532
0
17.532
–1.086
16.446
–1.082
–1.082
–1.082
–1.073
16.455
Kustwacht CARIB
25.605
0
25.605
–842
24.763
216
216
216
216
23.800
Materiële uitgaven
23.726
0
23.726
11.014
34.740
156
175
177
176
24.495
Overige materiële exploitatie
22.305
0
22.305
6.091
28.396
153
172
174
174
23.154
Kustwacht NL
110
0
110
2.629
2.739
3
3
3
2
89
Kustwacht CARIB
1.311
0
1.311
2.294
3.605
0
0
0
0
1.252
Programmauitgaven
99.983
0
99.983
19.276
119.259
2.250
2.092
2.060
2.057
92.573
2.2
Programmauitgaven
99.983
0
99.983
19.276
119.259
2.250
2.092
2.060
2.057
92.573
Opdrachten
99.983
0
99.983
19.072
119.055
2.250
2.092
2.060
2.057
92.573
Gereedstelling
28.848
0
28.848
–66
28.782
90
–68
–100
–100
19.398
Kustwacht NL
67.886
0
67.886
18.747
86.633
2.160
2.160
2.160
2.157
69.959
Kustwacht CARIB
3.249
0
3.249
391
3.640
0
0
0
0
3.216
(Schade)vergoeding
0
0
0
204
204
0
0
0
0
0
Schadevergoeding overig
0
0
0
204
204
0
0
0
0
0
Ontvangsten
12.324
0
12.324
0
12.324
0
0
0
0
12.324
In totaal is voor 2026 91% juridisch verplicht en 9% beleidsmatig gereserveerd ten
opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het verplichtingenbudget per saldo met
€ 17,4 miljoen gestegen. Dit wordt verklaard door onder meer een verhoging van € 60,3 miljoen
door evenredig hogere uitgaven. Een verlaging van € 42,9 miljoen wordt verklaard door
reeds in 2025 afgesloten meerjarige verplichtingen. De verplichtingen hebben met name
betrekking op opleidingen, externe inhuur, prijsinflatie van leasecontracten bij de
Kustwacht Nederland en overige materiële uitgaven.
Toelichting op de uitgaven
Het uitgavenbudget is met € 60,3 miljoen gestegen. De verklaring hiervoor ligt voornamelijk
in de personele uitgaven en opdrachten.
Personele uitgaven
Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het budget op Personele uitgaven met
€ 30,0 miljoen toegenomen. Dit betreft voornamelijk het Eigen Personeel (€ 25,1 miljoen).
Deze stijging is voornamelijk het gevolg van het in lijn brengen van het budget met
het meest recente arbeidsvoorwaardenakkoord (€ 20,1 miljoen). Daarnaast is door diverse
maatregelen uit de Defensienota’s het budget gestegen voor eigen personeel (€ 14,3 miljoen).
Hier tegenover staan verlagingen ten behoeve van externe inhuur en een overboeking
naar het Defensiematerieel begrotingsfonds (€ 5,0 miljoen). Deze overboeking is bestemd
voor de lease van een faciliterend platform met helikopterdek voor trainingen. De
overige wijzigingen betreffen diverse kleinere mutaties.
Materiële uitgaven
Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het budget op Materiële uitgaven per
saldo met € 11,0 miljoen toegenomen. Dit is het gevolg van met name vertraagde betalingen
uit 2025 bij Kustwacht Nederland en Kustwacht CARIB, waarbij de eindejaarsmarge is
toegepast. Op Overige materiële exploitatie betreft de stijging naast de eindejaarsmarge
ook toevoegingen van maatregelen uit de Defensienota's.
Opdrachten
Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het budget voor Opdrachten met € 19,0 miljoen
toegenomen. Dit betreft voornamelijk Kustwacht Nederland (€ 18,8 miljoen). Dit als
gevolg van de interdepartementale overboekingen van het Ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat (€ 16,6 miljoen) vanwege de uitgaven voor de betonningsvaartuigen en
de «Emergency Rescue and Towing Vessels» Noord, Midden en Zuid.
Beleidsartikel 3 Koninklijke Landmacht
Artikel 3 Koninklijke Landmacht (bedragen x € 1.000)
Ontwerpbegroting t
(1)
Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)
Vastgestelde begroting
t (3) = (1) + (2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting
(5) = (3) + (4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Art.
Verplichtingen
2.146.803
0
2.146.803
81.223
2.228.026
98.538
104.658
141.479
176.465
2.442.847
Uitgaven
2.146.803
0
2.146.803
81.223
2.228.026
98.538
104.658
141.479
176.465
2.442.847
Apparaatsuitgaven
2.040.610
0
2.040.610
81.510
2.122.120
98.013
103.583
139.826
174.254
2.331.373
3.2
Apparaatsuitgaven
2.040.610
0
2.040.610
81.510
2.122.120
98.013
103.583
139.826
174.254
2.331.373
Personele uitgaven
2.005.238
0
2.005.238
82.323
2.087.561
98.163
103.733
139.976
174.204
2.294.832
Eigen personeel
1.905.595
0
1.905.595
54.318
1.959.913
97.208
102.778
139.021
173.426
2.190.227
Externe inhuur
24.890
0
24.890
15.110
40.000
877
877
877
700
25.614
Overige personele exploitatie
74.753
0
74.753
12.895
87.648
78
78
78
78
78.991
Materiële uitgaven
35.372
0
35.372
–813
34.559
–150
–150
–150
50
36.541
Overige materiële exploitatie
35.372
0
35.372
–813
34.559
–150
–150
–150
50
36.541
Programmauitgaven
106.193
0
106.193
–287
105.906
525
1.075
1.653
2.211
111.474
3.1
Programmauitgaven
106.193
0
106.193
–287
105.906
525
1.075
1.653
2.211
111.474
Opdrachten
106.193
0
106.193
–772
105.421
525
1.075
1.653
2.211
111.474
Gereedstelling
106.193
0
106.193
–772
105.421
525
1.075
1.653
2.211
111.474
(Schade)vergoeding
0
0
0
485
485
0
0
0
0
0
Schadevergoeding overig
0
0
0
485
485
0
0
0
0
0
Ontvangsten
8.054
0
8.054
0
8.054
0
0
0
0
8.054
In totaal is voor 2026 94% juridisch verplicht en 6% beleidsmatig gereserveerd ten
opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichting
Ten opzichte van de ontwerpbegroting zijn de verplichtingen van de Koninklijke Landmacht
gestegen met € 81,2 miljoen. Deze verhoging is gelijk aan de stijging binnen de uitgaven
en zal hieronder verder worden toegelicht.
Toelichting op de uitgaven
Het uitgavenbudget is met € 81,2 miljoen gestegen, de verklaring hiervoor ligt voornamelijk
in de personele uitgaven.
Personele uitgaven
Ten opzicht van de ontwerpbegroting is het budget voor eigen personeel met € 82,3 miljoen
toegenomen.
Eigen personeel
Het budget voor Eigen personeel is met € 54,3 miljoen toegenomen. Deze stijging is
voornamelijk het gevolg van het in lijn brengen van het budget met het meest recente
arbeidsvoorwaardenakkoord (€ 36,0 miljoen) en Maatregelen uit de Defensienota waaronder
doorontwikkeling Dienjaar (€ 12,0 miljoen) deze middelen worden ingezet voor de salarisuitbetaling
van de dienjarigen.
Externe inhuur
De stijging van de uitgaven van externe inhuur met € 15,1 miljoen komt voornamelijk
voort uit de additionele inhuur van instructiecapaciteit en voor reguliere opleidingen
voor het dienjaar.
Overige personele uitgaven
De overige personele uitgaven zijn gestegen met € 12,9 miloen. Dit is voornamelijk
het gevolg van hogere uitgaven voor opleidingen van € 6,6 miljoen en voor buitenlandse
dienstreizen als gevolg van meer buitelandse oefeningen met € 5,3 miljoen.
Beleidsartikel 4 Koninklijke Luchtmacht
Artikel 4 Koninklijke Luchtmacht (bedragen x € 1.000)
Ontwerpbegroting t
(1)
Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)
Vastgestelde begroting
t (3) = (1) + (2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting
(5) = (3) + (4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Art.
Verplichtingen
1.022.291
0
1.022.291
–4.813
1.017.478
35.139
54.120
89.284
95.952
1.127.811
Uitgaven
1.022.291
0
1.022.291
42.687
1.064.978
69.639
82.120
94.284
97.952
1.128.595
Apparaatsuitgaven
984.448
0
984.448
36.333
1.020.781
60.239
72.328
84.892
88.560
1.095.140
4.2
Apparaatsuitgaven
984.448
0
984.448
36.333
1.020.781
60.239
72.328
84.892
88.560
1.095.140
Personele uitgaven
942.204
0
942.204
29.833
972.037
55.539
67.778
81.642
86.460
1.058.688
Eigen personeel
800.865
0
800.865
25.311
826.176
46.804
58.896
72.676
77.360
940.771
Externe inhuur
16.571
0
16.571
0
16.571
0
0
0
0
3.670
Overige personele exploitatie
124.768
0
124.768
4.522
129.290
8.735
8.882
8.966
9.100
114.247
Materiële uitgaven
42.244
0
42.244
6.500
48.744
4.700
4.550
3.250
2.100
36.452
Overige materiële exploitatie
42.244
0
42.244
6.500
48.744
4.700
4.550
3.250
2.100
36.452
Programmauitgaven
37.843
0
37.843
6.354
44.197
9.400
9.792
9.392
9.392
33.455
4.1
Programmauitgaven
37.843
0
37.843
6.354
44.197
9.400
9.792
9.392
9.392
33.455
Opdrachten
37.843
0
37.843
6.354
44.197
9.400
9.792
9.392
9.392
33.455
Gereedstelling
37.843
0
37.843
6.354
44.197
9.400
9.792
9.392
9.392
33.455
Ontvangsten
12.111
0
12.111
0
12.111
0
0
0
0
12.111
In totaal is voor 2026 95% juridisch verplicht en 5% beleidsmatig gereserveerd ten
opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
Het verplichtingenbudget van de Koninklijke Luchtmacht is verlaagd met € 4,8 miljoen,
als gevolg van het sneller verplichten van voornamelijk opleidingscontracten in 2025
in plaats van 2026.
Toelichting op de uitgaven
Het uitgavenbudget is met € 42,7 miljoen gestegen, de verklaring hiervoor ligt voornamelijk
in de personele uitgaven.
Personele uitgaven
Het budget voor Eigen Personeel is met € 25,3 miljoen toegenomen. Deze stijging is
voornamelijk het gevolg van het in lijn brengen van het budget met het meest recente
arbeidsvoorwaardenakkoord (€ 15,2 miljoen) en maatregelen uit de Defensienota 2024
(€ 10,1 miljoen), waaronder doorontwikkeling Dienjaar waarvan de middelen worden ingezet
voor de salarisuitbetaling van de dienjarigen.
Beleidsartikel 5 Koninklijke Marechaussee
Artikel 5 Koninklijke Marechaussee (bedragen x € 1.000)
Ontwerpbegroting t
(1)
Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)
Vastgestelde begroting
t (3) = (1) + (2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting
(5) = (3) + (4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Art.
Verplichtingen
808.689
0
808.689
19.637
828.326
25.026
27.516
30.081
30.398
950.587
Uitgaven
808.689
0
808.689
49.037
857.726
30.026
30.225
30.081
30.398
950.587
Apparaatsuitgaven
800.942
0
800.942
49.097
850.039
30.187
30.386
30.242
30.559
942.001
5.2
Apparaatsuitgaven
800.942
0
800.942
49.097
850.039
30.187
30.386
30.242
30.559
942.001
Personele uitgaven
786.522
0
786.522
48.222
834.744
30.791
30.990
30.846
31.163
910.203
Eigen personeel
741.435
0
741.435
39.613
781.048
25.689
28.184
30.808
31.125
874.892
Externe inhuur
12.640
0
12.640
7.000
19.640
5.000
2.709
0
0
1.047
Overige personele exploitatie
32.447
0
32.447
1.609
34.056
102
97
38
38
34.264
Materiële uitgaven
14.420
0
14.420
875
15.295
–604
–604
–604
–604
31.798
Overige materiële exploitatie
14.420
0
14.420
875
15.295
–604
–604
–604
–604
31.798
Programmauitgaven
7.747
0
7.747
–60
7.687
–161
–161
–161
–161
8.586
5.1
Programmauitgaven
7.747
0
7.747
–60
7.687
–161
–161
–161
–161
8.586
Opdrachten
7.747
0
7.747
–60
7.687
–161
–161
–161
–161
8.586
Gereedstelling
7.747
0
7.747
–60
7.687
–161
–161
–161
–161
8.586
Ontvangsten
4.459
0
4.459
0
4.459
0
0
0
0
4.459
In totaal is voor 2025 98% juridisch verplicht en 2% beleidsmatig gereserveerd ten
opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het verplichtingenbudget met € 19,6 miljoen
gestegen. Dit valt grotendeels te verklaren door de hogere uitgaven. Daarnaast is
verplichtingenbudget naar 2025 gefaseerd voor het aangaan van verplichtingen die zijn
aangekondigd met de Kamerbrief «Veegbrief Defensiebegroting» d.d. 16 december 2025,
nummer
36 800 X, nr. 19.
Toelichting op de uitgaven
Het uitgavenbudget is met € 49,0 miljoen gestegen, de verklaring hiervoor ligt voornamelijk
in de personele uitgaven.
Personele uitgaven
Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het budget voor eigen personeel met
€ 48,2 miljoen toegenomen. Deze stijging is hoofdzakelijk het gevolg van interdepartementale
budgetoverhevelingen. Het gaat om een (jaarlijks terugkerende) bijdrage van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken inzake de inzet van de Koninklijke Marechaussee bij de beveiliging
van Nederlandse Hoog Risico Vertegenwoordigingen (€ 17,8 miljoen) en een (jaarlijks
terugkerende) bijdrage van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties
voor het versterken van het grenstoezicht van de Caribische landen in het Koninkrijk
(€ 18,9 miljoen). Daarnaast is de stijging voornamelijk het gevolg van het in lijn
brengen van het budget met het meest recente arbeidsvoorwaardenakkoord (€ 14,0 miljoen).
Het budget voor externe inhuur is toegenomen met € 7 miljoen als gevolg van formatieve
ondervulling. Hiervoor heeft een herschikking plaatsgevonden van eigen personeel naar
externe inhuur.
Beleidsartikel 7 Commando Materieel en IT (COMMIT)
Artikel 7 Commando Materieel en IT (COMMIT) (bedragen x € 1.000)
Ontwerpbegroting t
(1)
Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)
Vastgestelde begroting
t (3) = (1) + (2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting
(5) = (3) + (4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Art.
Verplichtingen
901.100
0
901.100
130.702
1.031.802
128.833
164.649
155.963
136.510
1.110.069
Uitgaven
904.176
0
904.176
145.702
1.049.878
128.833
164.649
155.963
160.510
1.110.069
Apparaatsuitgaven
707.912
0
707.912
142.197
850.109
120.985
154.470
142.650
146.972
898.085
7.2
Apparaatsuitgaven
707.912
0
707.912
142.197
850.109
120.985
154.470
142.650
146.972
898.085
Personele uitgaven
680.016
0
680.016
118.399
798.415
112.201
146.078
135.405
140.627
873.762
Eigen personeel
621.343
0
621.343
62.903
684.246
106.933
131.873
132.405
137.627
809.713
Externe inhuur
33.343
0
33.343
55.502
88.845
5.272
14.205
3.000
3.000
37.928
Overige personele exploitatie
25.330
0
25.330
–6
25.324
–4
0
0
0
26.121
Materiële uitgaven
27.896
0
27.896
23.798
51.694
8.784
8.392
7.245
6.345
24.323
Overige materiële exploitatie
27.896
0
27.896
23.798
51.694
8.784
8.392
7.245
6.345
24.323
Programmauitgaven
196.264
0
196.264
3.505
199.769
7.848
10.179
13.313
13.538
211.984
7.1
Programmauitgaven
196.264
0
196.264
3.505
199.769
7.848
10.179
13.313
13.538
211.984
Opdrachten
196.264
0
196.264
3.505
199.769
7.848
10.179
13.313
13.538
211.984
Gereedstelling
196.264
0
196.264
3.505
199.769
7.848
10.179
13.313
13.538
211.984
Ontvangsten
25.765
0
25.765
9.000
34.765
0
0
0
0
25.765
In totaal is voor 2026 83% juridisch verplicht en 17% beleidsmatig gereserveerd ten
opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het verplichtingenbudget met € 130,7 miljoen
gestegen. Dit wordt grotendeels verklaard door de hogere uitgaven. Daarnaast is € 15,0 miljoen
aan verplichtingenbudget naar 2025 gefaseerd voor het aangaan van verplichtingen die
zijn aangekondigd met de Kamerbrief «Veegbrief Defensiebegroting» d.d. 16 december
2025, nummer
36 800 X, nr. 19.
Toelichting op de uitgaven
Het uitgavenbudget is met € 145,7 miljoen gestegen, de verklaring hiervoor ligt voornamelijk
in de personele uitgaven.
Personele uitgaven
Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het budget voor eigen personeel met
€ 62,9 miljoen toegenomen. Deze stijging is voornamelijk het gevolg van aanvullend
budget voor uitbreiding van de capaciteit voor projecten (€ 44,0 miljoen). Daarnaast
is de stijging voornamelijk het gevolg van het in lijn brengen van het budget met
het meest recente arbeidsvoorwaardenakkoord (€ 11,3 miljoen). Het budget voor externe
inhuur is toegenomen met € 55,5 miljoen, voornamelijk als gevolg van de actualisatie
van de planning van het project Grensverleggende IT (GrIT).
Materiële uitgaven
Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het budget voor overige materiële exploitatie
met € 23,8 miljoen toegenomen als gevolg van het vergroten van de cybercapaciteiten
(cyber readiness).
Beleidsartikel 8 Defensie Ondersteuningscommando
Artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando (bedragen x € 1.000)
Ontwerpbegroting t
(1)
Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)
Vastgestelde begroting
t (3) = (1) + (2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting
(5) = (3) + (4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Art.
Verplichtingen
1.830.514
0
1.830.514
134.226
1.964.740
157.446
187.845
189.375
98.873
2.066.101
Uitgaven
1.835.414
0
1.835.414
168.862
2.004.276
165.087
195.496
193.647
98.873
2.066.101
Apparaatsuitgaven
1.707.696
0
1.707.696
153.678
1.861.374
162.789
193.236
191.607
204.901
1.942.583
8.2
Apparaatsuitgaven
1.707.696
0
1.707.696
153.678
1.861.374
162.789
193.236
191.607
204.901
1.942.583
Personele uitgaven
1.260.030
0
1.260.030
73.255
1.333.285
90.330
97.488
96.889
97.631
1.404.004
Eigen personeel
981.931
0
981.931
7.586
989.517
61.390
64.503
64.376
67.402
1.102.807
Externe inhuur
4.176
0
4.176
50.006
54.182
1.121
0
0
0
3.345
Overige personele exploitatie
253.304
0
253.304
15.261
268.565
27.416
32.598
32.126
29.841
277.554
Attaches
20.619
0
20.619
402
21.021
403
387
387
388
20.298
Materiële uitgaven
447.666
0
447.666
80.423
528.089
72.459
95.748
94.718
107.270
538.579
Overige materiële exploitatie
440.092
0
440.092
80.790
520.882
72.826
95.748
94.718
107.270
531.527
Attaches
7.574
0
7.574
–367
7.207
–367
0
0
0
7.052
Programmauitgaven
127.718
0
127.718
15.184
142.902
2.298
2.260
2.040
–106.028
123.518
8.1
Programmauitgaven
127.718
0
127.718
15.184
142.902
2.298
2.260
2.040
–106.028
123.518
Opdrachten
0
0
0
10.000
10.000
0
0
0
0
0
Gereedstelling
0
0
0
10.000
10.000
0
0
0
0
0
(Schade)vergoeding
127.718
0
127.718
5.184
132.902
2.298
2.260
2.040
–106.028
123.518
Schadevergoeding overig
9.365
0
9.365
2.903
12.268
0
0
0
0
9.384
Nationaal Fonds Ereschuld
114.035
0
114.035
2.281
116.316
2.298
2.260
2.040
–106.028
109.816
Reservering schadevergoedingen Chroom-6 Defensie
4.318
0
4.318
0
4.318
0
0
0
0
4.318
Ontvangsten
72.995
0
72.995
0
72.995
0
0
0
0
72.995
In totaal is voor 2026 68% juridisch verplicht, 1% bestuurlijk gebonden en 31% beleidsmatig
gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
Het verplichtingenbudget voor 2026 is met € 134,2 miljoen verhoogd wat samenhangt
met de uitgaven die hieronder worden toegelicht. Het verschil tussen de verhoging
van het verplichtingenbudget en het uitgavenbudget van € 34,7 miljoen, wordt verklaard
door de bijstellingen die zijn gedaan voor de tweede suppletoire begroting 2025 en
de Kamerbrief «Veegbrief Defensiebegroting» d.d. 16 december 2025, nummer
36 800 X, nr. 19. Hierbij is verplichtingenbudget overgeheveld van 2026 naar 2025.
Toelichting op de uitgaven
Het uitgavenbudget voor 2026 is met € 168,9 miljoen verhoogd. Dit wordt verklaard
door onderstaande bijstellingen in de personele en materiële uitgaven en uitgaven
aan schadevergoedingen.
Personele uitgaven
Het budget voor externe inhuur is per saldo met € 50,0 miljoen verhoogd. Ondanks dat
de organisatie groeit is, mede door krapte op de arbeidsmarkt, inhuur noodzakelijk.
Hiervoor is € 51,2 miljoen overgeheveld van het budget voor eigen personeel naar het
budget voor externe inhuur van personeel. In 2025 is op dit budget € 1,2 miljoen meer
uitgegeven dan begroot. Het budget voor 2026 is met dit bedrag verlaagd.
Het budget voor overige personele exploitatie is per saldo met € 15,3 miljoen verhoogd.
Als gevolg van het arbeidsvoorwaardenakkoord (AVW) is € 7,4 miljoen toegevoegd aan
dit budget. Voor de doorontwikkeling van het Dienmodel is structureel € 8,7 miljoen
aan dit artikel toegevoegd. Er is € 10,0 miljoen overgeheveld naar het budget voor
gereedstelling voor de inzet van tolken en vertalers ten behoeve van Oekraïne, wat
tot een verlaging van het budget voor overige personele exploitatie heeft geleid.
Een aantal kleine herschikkingen heeft per saldo geleid tot een verhoging van het
budget met € 9,2 miljoen.
Materiële uitgaven
Het budget voor overige materiële exploitatie is per saldo met € 80,8 miljoen verhoogd.
Aan het budget voor energie en water is € 33,0 miljoen toegevoegd vanwege de gestegen
prijzen. Voor nieuwe opdrachten en voor de extra ondersteuning die als gevolg hiervan
geleverd moeten worden, heeft het DOSCO € 27,1 miljoen budget ontvangen en aanvullend
ook € 27,8 miljoen voor de doorontwikkeling van het dienjaar. In 2025 is op dit budget
€ 3,9 miljoen meer uitgegeven dan begroot. Het budget voor 2026 is met dit bedrag
verlaagd. Een aantal kleine herschikkingen leidt een verlaging van het budget met
€ 3,2 miljoen.
Gereedstelling
Voor gereedstelling is € 10,0 miljoen budget toegevoegd, waarbij het budget voor overige
personele exploitatie met hetzelfde bedrag is verlaagd.
(Schade)vergoeding
In het Nationaal Fonds Ereschuld (NFE) is het budget in 2030 met per saldo € 106,0 miljoen
verlaagd. Dit is het saldo van de toevoeging van € 4,4 miljoen aan loonbijstelling
als gevolg van het arbeidsvoorwaardenakkoord en een verschuiving van € 110,4 miljoen
vanuit 2030 naar latere jaren, zodat hiermee een stabielere reeks aan uitgavenbudget
in latere jaren ontstaat die aansluit op de geraamde uitgaven. Dit betrof grotendeels
een stalling in 2030 van een belastingteruggave die in 2025 ontvangen is, omdat Defensie
over de schadevergoedingen vanuit de Regeling Volledige Schadegevergoeding (RVS) in
het NFE geen belasting meer verschuldigd is.
Niet-Beleidsartikel 9 Algemeen
Artikel 9 Algemeen (bedragen x € 1.000)
Ontwerpbegroting t
(1)
Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)
Vastgestelde begroting
t (3) = (1) + (2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting
(5) = (3) + (4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Art.
Verplichtingen
280.444
0
280.444
42.622
323.066
45.785
61.604
67.281
70.276
297.335
Uitgaven
281.046
0
281.046
42.622
323.668
45.785
61.604
67.281
70.276
297.335
9.1
Programmauitgaven
281.046
0
281.046
42.622
323.668
45.785
61.604
67.281
70.276
297.335
Subsidies (regelingen)
56.899
0
56.899
5.000
61.899
4.177
4.175
4.175
4.175
62.411
Subsidies
56.899
0
56.899
5.000
61.899
4.177
4.175
4.175
4.175
62.411
Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstuk
89.352
0
89.352
29.544
118.896
38.916
51.020
54.797
57.942
129.560
Kennisopbouw TNO via EZ
78.009
0
78.009
12.213
90.222
20.518
33.334
36.318
38.803
101.893
Kennisopbouw NLR via EZ
6.005
0
6.005
13.585
19.590
15.024
16.577
17.181
17.684
20.637
Kennisopbouw MARIN via EZ
5.183
0
5.183
1.246
6.429
874
1.109
1.298
1.455
6.449
Overige Bijdragen
155
0
155
2.500
2.655
2.500
0
0
0
581
Opdrachten
13.369
0
13.369
2.100
15.469
–2.539
–2.539
–539
–539
12.928
Opdrachten beleid
7.305
0
7.305
–1.635
5.670
–539
–539
–539
–539
6.519
opdrachten milieu beleid
6.064
0
6.064
3.735
9.799
–2.000
–2.000
0
0
6.409
Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
114.674
0
114.674
–156
114.518
–1
1
1
1
78.129
Bijdrage aan de NAVO
104.674
0
104.674
–156
104.518
–1
1
1
1
71.223
Bijdrage aan internationale samenwerking
10.000
0
10.000
0
10.000
0
0
0
0
6.906
Bekostiging
4.141
0
4.141
0
4.141
4.632
8.297
8.297
8.297
12.438
Bekostiging diverse instellingen
4.141
0
4.141
0
4.141
4.632
8.297
8.297
8.297
12.438
Inkomensoverdrachten
742
0
742
200
942
0
0
0
0
0
Overige bijdragen
742
0
742
200
942
0
0
0
0
0
(Schade)vergoeding
1.869
0
1.869
5.934
7.803
600
650
550
400
1.869
Schadevergoeding overig
1.869
0
1.869
–566
1.303
0
0
0
0
1.869
Regeling Chroom-6 Defensie
0
0
0
6.500
6.500
600
650
550
400
0
Ontvangsten
1.600
0
1.600
0
1.600
0
0
0
0
1.600
In totaal is voor 2026 3% juridisch verplicht, 20% bestuurlijk gebonden en 77% beleidsmatig
gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
Het verplichtingenbudget is met € 42,6 miljoen verhoogd. De mutaties hangen samen
met de uitgaven die hieronder worden toegelicht.
Toelichting op de uitgaven
Het uitgavenbudget is met € 42,6 miljoen verhoogd.
Subsidies
Het uitgavenbudget aan subsidies is verhoogd met € 5 miljoen. Dit betreft een structurele
verhoging van het budget voor het Nederlands Veteraneninstituut (NLVi) voor het uitvoeren
van het veteranenbeleid, die is toegekend vanuit intern beschikbaargestelde middelen
voor het oplossen van Defensiebrede problematiek. Daarnaast is er een rijksbrede taakstelling
op subsidies die volgt uit het Coalitieakkoord. Deze taakstelling zal vanaf 2027 verwerkt
worden in het totaal beschikbare subsidiebudget.
Kennisopbouw TNO, NLR, MARIN via het Ministerie van Economische Zaken
Vanaf 2026 is het budget voor Kennisopbouw TNO, NLR en MARIN via het Ministerie van
Economische Zaken (EZ) structureel met € 27 miljoen verhoogd, vanwege een ophoging
van de bijdrage aan de kennisinstellingen via het Ministerie van Economische Zaken.
Dit betreft een technische mutatie.
Opdrachten milieu beleid
Het uitgavenbudget is met € 5,9 miljoen verhoogd. € 4,7 miljoen is bestemd voor biobrandstof
en het programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER). Dit budget is ontvangen
van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei, en is deels budget dat eind vorig
jaar is herschikt naar 2026.
Regeling Uitkering chroom-6 Defensie
Het budget voor de chroom-6-uitkeringsregeling is met de eerste suppletoire begroting
met € 6,5 miljoen verhoogd. Dit is bestemd voor de belastingafdracht 2025, en is eind
vorig jaar herschikt naar 2026.
Niet-Beleidsartikel 10 Apparaat kerndepartement
Artikel 10 Apparaat Kerndepartement (bedragen x € 1.000)
Ontwerpbegroting t
(1)
Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)
Vastgestelde begroting
t (3) = (1) + (2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting
(5) = (3) + (4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Art.
Verplichtingen
10.233.611
–8.150.000
2.083.611
12.291
2.095.902
29.455
58.688
76.066
35.154
1.655.413
Uitgaven
10.253.237
0
10.253.237
322.742
10.575.979
41.955
71.188
76.066
35.154
1.655.413
10.2
Apparaatsuitgaven
10.253.237
0
10.253.237
322.742
10.575.979
41.955
71.188
76.066
35.154
1.655.413
Personele uitgaven
10.185.863
0
10.185.863
320.958
10.506.821
18.115
33.350
38.102
–2.810
1.559.492
Eigen personeel
581.123
0
581.123
8.659
589.782
26.532
26.823
42.851
35.219
649.063
Externe Inhuur
45.643
0
45.643
51.750
97.393
23.384
21.624
7.100
0
22.511
Overige personele exploitatie
36.507
0
36.507
–1.538
34.969
1.150
1.105
1.096
1.096
37.064
Uitkeringen (pensioenen en wachtgelden)
9.522.590
0
9.522.590
262.087
9.784.677
–32.951
–16.202
–12.945
–39.125
850.854
Materiële uitgaven
67.374
0
67.374
1.784
69.158
23.840
37.838
37.964
37.964
95.921
Overige materiële exploitatie
67.374
0
67.374
1.784
69.158
23.840
37.838
37.964
37.964
95.921
Ontvangsten
8.102
0
8.102
28
8.130
28
28
28
28
8.015
In totaal is voor 2026 90% juridisch verplicht en 10% beleidsmatig gereserveerd ten
opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichting
Het verplichtingenbudget is met € 12,3 miljoen verhoogd. Dit wijkt af van de hieronder
vermelde uitgaven, omdat de verplichtingen omtrent de hieronder vernoemde herrijkte
raming van de koopsom van ABP reeds in 2025 waren aangegaan. Vandaar dat het verplichtingenbudget
niet in lijn is met het uitgavenbudget.
Toelichting op de uitgaven Personele uitgaven
Het budget voor personele uitgaven is per saldo met € 321,0 miljoen verhoogd.
De begroting voor het eigen personeel stijgt per saldo met € 8,7 miljoen. Hiervan
is het budget met € 10,8 miljoen euro gestegen, dat het gevolg is van het in lijn
brengen van het budget met het meest recente arbeidsvoorwaardenakkoord. Daarnaast
is het budget verhoogd met € 15,6 miljoen voor diverse formatieuitbreidingen zoals
voor de Air Force Capability Coalition, de doorgroei van het Defensie Cyber Commando
of de uitbreiding voor data science en AI-capaciteit. Daarnaast is het budget verlaagd
met € 25,4 miljoen euro, vanwege een budgetoverheveling naar externe inhuur.
Ook is er € 3,1 miljoen aan budget toegekend, ten behoeve van het oplossen van diverse
problematiek binnen de Bestuursstaf. Daarnaast is er € 3,8 miljoen euro toegekend
ten behoeve van weerbaarheid en leveringszekerheid. Het restant wordt verklaard door
meerdere kleine mutaties.
Het budget van externe inhuur is verhoogd met € 51,7 miljoen. Het budget wordt met
€ 30,6 miljoen opgehoogd, omdat er meer tijdelijke capaciteit wordt ingezet, doordat
niet alle vacatures gevuld worden. Dit betreft een herschikking van budget vanuit
eigen personeel en overige personele exploitatie. Daarnaast is het budget met € 11 miljoen
opgehoogd voor Project Defensie Open op Orde (DOO). Project DOO heeft in 2025 niet
het volledige projectbudget benut en omdat dit budget nodig is voor het resterende
project, wordt dit budget gespiegeld naar 2026. Als laatste heeft de Defensiestaf
€ 9,4 miljoen aan budget ontvangen voor de verlenging van de kennisovereenkomst TNO,
ondersteuning en expertise voor luchtvaartbesluiten en een overboeking uit 2025 voor
de betaling van facturen voor het project Onvolkomenheden.
Het budget voor uitkeringen (pensioenen en wachtgelden) is per saldo met € 262,1 miljoen
verhoogd. Defensie heeft in 2026 initieel € 8,15 miljard gereserveerd voor het affinancieren
van de begrotingsgefinancierde pensioenen. In de nota van wijziging op de tweede suppletoire
begroting 2025 is vermeld dat het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) rond 15 februari
2026 een nieuwe raming zal afgeven voor de voorlopige koopsom (Kamerstuk 36 850 X, nr. 6). Conform deze opgave, met peildatum 31 december 2025, bedraagt de voorlopige koopsom
€ 8,44 miljard. Hiervoor wordt het uitgavenbudget met € 291,5 miljoen verhoogd zodat
het budget in lijn is met de herijkte raming.
De komende jaren ontstaat binnen de begroting voor Uitkeringen (pensioenen en wachtgelden)
een budgettair overschot als gevolg van herziene ramingen. In 2026 valt hierdoor € 52,7 miljoen
vrij en gunste van het oplossen van Defensie brede knelpunten. Door een nadere toedeling
van middelen conform het arbeidsvoorwaardenakkoord is het budget voor uitkeringen
bij de eerste suppletoire begroting met € 17 miljoen verhoogd.
Tot slot is het budget toegenomen met € 6,3 miljoen als gevolg van overige mutaties
zoals herschikkingen van middelen binnen Defensie en afdracht sociale premies als
gevolg van formatiegroei.
Niet-Beleidsartikel 11 Geheim
Artikel 11 Geheim (bedragen x € 1.000)
Ontwerpbegroting t
(1)
Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)
Vastgestelde begroting
t (3) = (1) + (2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting
(5) = (3) + (4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Art.
Verplichtingen
19.631
0
19.631
0
19.631
0
0
0
0
21.220
Uitgaven
19.631
0
19.631
0
19.631
0
0
0
0
21.220
11.0
Geheim
19.631
0
19.631
0
19.631
0
0
0
0
21.220
Geheim
19.631
0
19.631
0
19.631
0
0
0
0
21.220
Geheim
19.631
0
19.631
0
19.631
0
0
0
0
21.220
Ontvangsten
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
In totaal is voor 2026 35% juridisch verplicht en 65% beleidsmatig gereserveerd ten
opzichte van het totaal beschikbare budget.
Niet-Beleidsartikel 12 Nog onverdeeld
Artikel 12 Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
Ontwerpbegroting t
(1)
Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)
Vastgestelde begroting
t (3) = (1) + (2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting
(5) = (3) + (4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Art.
Verplichtingen
522.082
0
522.082
–355.497
166.585
–379.018
–453.685
–512.753
–535.660
630.634
Uitgaven
522.082
0
522.082
–412.655
109.427
–379.018
–453.685
–512.753
–535.660
630.634
12.3
Nog onverdeeld Loon
236.271
0
236.271
–236.196
75
–112.072
–102.905
–175.810
–167.614
63.157
Nog onverdeeld Loon
236.271
0
236.271
–236.196
75
–112.072
–102.905
–175.810
–167.614
63.157
Nog onverdeeld Loon
236.271
0
236.271
–236.196
75
–112.072
–102.905
–175.810
–167.614
63.157
12.4
Nog onverdeeld Prijs
285.811
0
285.811
–176.459
109.352
–266.946
–350.780
–336.943
–368.046
567.477
Nog onverdeeld Prijs
285.811
0
285.811
–176.459
109.352
–266.946
–350.780
–336.943
–368.046
567.477
Nog onverdeeld Prijs
285.811
0
285.811
–176.459
109.352
–266.946
–350.780
–336.943
–368.046
567.477
Ontvangsten
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Toelichting op de verplichtingen
Het verplichtingenbudget wordt met € 355,5 miljoen verlaagd. De mutaties hangen samen
met de uitgaven die hieronder worden toegelicht. Daarnaast is het verplichtingenbudget
met € 57,2 miljoen toegenomen. Dit betreft een technische mutatie die het resterende
verplichtingenbudget van 2025 naar 2026 overhevelt, dat later herschikt wordt.
Toelichting op de uitgaven
Het budget op artikel 12 Nog onverdeeld is met € 412,7 miljoen naar beneden bijgesteld.
Dit wordt voornamelijk door de volgende mutaties veroorzaakt.
Het budget op Nog onverdeeld Loon is met € 236,2 miljoen verlaagd. Dit wordt onder
andere veroorzaakt door € 157,9 miljoen aan middelen voor arbeidsvoorwaarden die zijn
overgeheveld naar de Defensieonderdelen. Het overgrote deel van deze middelen is bestemd
voor de gestegen personele uitgaven als gevolg van het arbeidsvoorwaardenakkoord 2025–2026.
Daarnaast is budget uit 2026 naar latere jaren verschoven voor een nieuw arbeidsvoorwaardenakkoord
voor Defensie. Het huidige akkoord loopt op 31 augustus 2026 af. Om het nieuwe arbeidsvoorwaardenakkoord
in lijn te houden met de andere kabinetssectoren, worden de incidentele arbeidsvoorwaardenmiddelen
ter grootte van € 125 miljoen van 2026 doorgeschoven naar 2027 en 2028. Het restant
wordt verklaard door diverse technische mutaties die te maken hebben met het herverdelen
van tekorten en overschotten op artikel 12.
Het budget op Nog onverdeeld Prijs is met € 176,5 miljoen verlaagd. Hierop staan voornamelijk
gereserveerde budgetten voor diverse maatregelen die overgeheveld worden aan de Defensieonderdelen
zodra deze maatregelen uitgewerkt zijn. Nu dit het geval is voor de volgende maatregelen,
is het bugdet hiervoor overgeheveld aan de Defensieonderdelen. Dit betreft voornamelijk
budget voor de doorontwikkeling van het Dienjaar (€ 76,8 miljoen), de groei van het
aantal reservisten (€ 44,3 miljoen) en het verbeteren van het Nederlandse Innovatie
Ecosysteem voor civiel en militaire doeleinden (€ 10,5 miljoen). Daarnaast is er € 44 miljoen
overgeheveld naar artikel 7 (COMMIT) voor personeelsuitbreidingen. Ook is er per saldo
€ 38,6 miljoen euro gebruikt om defensiebrede problematiek op te lossen. Tot slot
is het uitgavenbudget met € 101,9 miljoen verhoogd door het ontvangen van de eindejaarsmarge
van 2025. Het restant wordt verklaard door diverse technische mutaties die te maken
hebben met het herverdelen van de tekorten en overschotten op artikel 12.
3 BIJLAGE SUBSIDIEOVERZICHT
Subsidies (bedragen x € 1.000)
Naam
Vastgestelde begroting 2026
Stand 1e suppletoire begroting 2026
Afwijking 1e suppletoire begroting 2026 t.o.v. vastgesteld begroting 2026
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Reden afwijking stand van 1e suppletoire begroting t.o.v. vastgestelde begroting
Laatste evaluatie
Volgende evaluatie
Einddatum
Stichting Nederlands Veteraneninstituut (NLVi)
29.829
39.650
9.821
5.775
9.821
9.821
9.821
Structureel extra middelen voor het uitvoeren van het veteranebeleid
2022
2026
2026
Nationaal Comité Herdenking Capitulatie 1945 Wageningen
26
150
324
0
0
0
0
2021
2026
2026
Stichting Veteranen Platform (VP)
273
499
226
0
0
0
0
2022
2027
2027
Stichting Koninklijke Defensiemusea
20.394
20.394
0
0
0
0
0
2019
2026
2026
Stichting
Nationale Taptoe
342
642
300
0
0
0
0
2022
2027
2027
Universiteit van Amsterdam
76
95
19
0
0
0
0
2022
2027
2027
Stichting Maritiem Kenniscentrum
26
26
0
0
0
0
0
2022
2027
2027
Stichting Historische Vlucht
132
140
8
0
0
0
0
2022
2027
2027
SWoon NLDA
26
26
0
0
0
0
0
2022
2027
2027
Stichting Klachtentelefoon Luchtverkeer Limburg
77
77
0
0
0
0
0
n.v.t.
2027
2027
Subsidies te verstrekken na evaluatie/ nader te verdleen
5.698
200
0
0
0
0
0
Totaal subsidies
56.899
61.899
De genoemde bedragen betreffen het wettelijk plafond voor subsidies De genoemde bedragen
zijn exclusief de door het Ministerie van Financien vestrekte loon- en prijsbijstelling
De genoemde bedragen zijn exclusief taakstelling subsidie RA 2026
Ondertekenaars
D. Yesilgöz-Zegerius, minister van Defensie
Gerelateerde documenten
Hier vindt u documenten die gerelateerd zijn aan bovenstaand Kamerstuk.