Inbreng verslag schriftelijk overleg : Inbreng verslag van een schriftelijk overleg over het Fiche: Mededeling Apply AI-strategie (Kamerstuk 22112-4206)

Binnen de vaste commissie voor Digitale Zaken hebben enkele fracties de behoefte om
enkele vragen en opmerkingen voor te leggen aan de Minister van Economische Zaken
inzake de brief d.d. 14 november 2025 «Fiche: Mededeling Apply AI-strategie» (Kamerstuk
22 112, nr. 4206).

De fungerend voorzitter van de commissie,

Kathmann

Adjunct-griffier van de commissie,

Muller

Inhoudsopgave

I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie

Vragen en opmerkingen van de leden van de GL-PvdA-fractie

Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie

Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie

II

Antwoord/reactie van de bewindspersoon

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie

De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het BNC-fiche inzake
de Apply AI Strategie. Deze leden zijn verheugd te lezen dat er in de Apply AI-strategie
wordt voorgesteld om de Europese Digitale Innovatie Hubs (EDIH’s) een sterkere rol
te geven in de praktische ondersteuning van mkb-bedrijven bij AI-adoptie. Zij delen
de kanttekeningen van het kabinet bij de effectiviteit van de aanpak, echter het blijft
soms onduidelijk hoe het kabinet hierop wil sturen. De leden van de D66-fractie willen
graag weten hoe het kabinet de effectiviteit van de EDIH’s beoordeelt bij het daadwerkelijk
versnellen van AI-adoptie door het mkb en welke concrete resultaten het kabinet verwacht
op korte en middellange termijn.

Deze leden lezen dat er een oproep wordt gedaan aan bedrijven om hun AI-modellen te
delen met het EDIH-netwerk. Zij vragen hoe het kabinet de vrijwillige oproep aan bedrijven
om AI-modellen te delen via het EDIH-netwerk wil versterken zodat deze tot daadwerkelijke
schaalbare oplossingen leidt voor het mkb, en ook hoe de concurrentiepositie van bedrijven
kan worden behouden.

De leden van de D66-fractie zien dat de Europese Commissie aangeeft met de Apply AI-strategie
tot 2027 circa € 1 miljard uit de bestaande EU-programma’s (Digitaal Europa en Horizon
Europa) in te willen zetten om AI-adoptie te versnellen. Deze leden zien de positieve
kant hiervan, maar net als Europese innovatie- en investeringsnetwerken zoals het
EU Innovation Radar en het European Innovation Council (EIC) signaleren zij dat de
scope van de Apply AI-strategie zeer breed is in verhouding tot het beschikbare budget
en vragen zij of dit budget voldoende is en welke prioritering hierin gemaakt gaat
worden.

De leden van de D66-fractie kunnen zich vinden in de inzet van de Commissie om aanvullende
financiering te mobiliseren voor de ontwikkeling en opschaling van AI. Deze leden
onderschrijven het belang van bijdragen van zowel lidstaten als private investeerders,
onder meer via cofinanciering. Zij steunen tevens de ambitie van het programma InvestAI
om via publiek-private samenwerkingen, waaronder AI-gigafactories, tot € 200 miljard
aan investeringen te mobiliseren. Daarnaast achten de leden van de D66-fractie het
positief dat binnen Horizon Europa via de European Innovation Council circa € 10 miljard
beschikbaar is voor hoogrisico- en hoogimpactprojecten, waaronder AI-initiatieven
die gericht zijn op technologische doorbraken en de opschaling van individuele bedrijven.
Echter vragen deze leden wel hoe het kabinet de relatie tussen Apply AI en de bredere
EU-inspanningen ziet zoals InvestAI, EIC-financiering en andere AI-investeringsprogramma’s.
En hoe wil het kabinet voorkomen dat deze instrumenten elkaar overlappen of beconcurreren?

Vragen en opmerkingen van de leden van de GL-PvdA-fractie

De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de Apply AI-strategie.
Deze leden hebben vragen en opmerkingen over het voorstel. In algemene zin stellen
zij dat AI toepassen nooit een doel op zich is, maar een waardevolle toevoeging moet
zijn voor werknemers en werkgevers. Waardevolle AI is bij uitstek van Nederlands-Europese
bodem, gebouwd op publieke waarden, en in gebruik met medezeggenschap van mensen op
de werkvloer. Deelt de Minister deze zienswijze met de leden? Draagt de Apply AI-strategie
bij aan deze doelstellingen?

De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie vragen de Minister hoe de strategie bijdraagt
aan de doelstellingen van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie, met name prioriteit 3
– AI. Deze leden merken op dat de strategie nog weinig concreet is en de 1 miljard euro
die de Europese Commissie heeft toegezegd wordt verdeeld. Hoeveel zeggenschap hebben
lidstaten in die verdeling? Is dit genoeg geld om de ambities waar te maken? Voor
welke strategische investeringen pleit Nederland in Europees verband? Deelt de Minister
de mening dat niet alleen bedrijvigheid, maar vooral de belangen van digitale autonomie
en mensenrechtenbescherming moeten worden gestimuleerd door de strategie?

De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hebben vragen over de elf uitgekozen sectoren
en de betrokkenheid van belanghebbenden. Deze leden willen weten hoe uitgerekend deze
elf sectoren zijn uitgekozen tot «sectorale vlaggenschepen». Vindt de Minister dat
alle voor Nederland relevante sectoren hierin zijn opgenomen? Welke belanghebbenden
worden betrokken? Op welke manier worden lidstaten hierbij betrokken en hoeveel invloed
heeft de Tweede Kamer op de Europese koers? Volgens deze leden is het essentieel dat
vakbonden en vertegenwoordiging van medewerkers in deze sectoren ook intensief worden
betrokken. AI-adoptie raakt aan de baanzekerheid van medewerkers. Het behouden van
voldoende zeggenschap voor medewerkers is een randvoorwaarde voor deze leden. Deelt
de Minister deze opvatting?

De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie steunen het bevorderen van een Europees ecosysteem
van digitale infrastructuur. Niet per sé op het gebied van AI, maar voor rekenkracht
en innovatie in algemene zin. Vindt de Minister dat de eenzijdige focus op AI recht
doet aan het bredere belang van digitale autonomie, waar de totale afhankelijkheid
van hyperscalers op het gebied van cloudoplossingen een van de meest urgente thema’s
is? Is het op orde brengen van de soevereine Europese cloud een randvoorwaarde van
AI-adoptie, omdat deze diensten doorgaans gehost en beheerd worden op cloudarchitectuur?

Deze leden benadrukken het belang van kennisdeling en open standaarden. Hoe meer AI-modellen
worden ontwikkeld op een open en transparante manier, hoe meer innovatie er wordt
aangewakkerd en hoe breder de diensten kunnen worden afgenomen. Dit vraagt om een
houding van gezamenlijke innovatie in plaats van concurrentie. Wat is hierin de rol
van de EDIH’s? Vervullen de EDIH’s die rol? Welke stappen kan de Minister zetten om
kennis en innovatie binnen de EDIH’s openbaar te maken? Is vrijblijvendheid genoeg
om de kennisdeling te stimuleren?

Tot slot vragen zij naar de ambitie van de Minister om een AI-gigafabriek te vestigen.
Hierover loopt nu besluitvorming in Europees verband. Zijn er nationale consortia
bezig met een aanvraag om een AI-gigafabriek in Nederland te vestigen? Ondersteunt
de Minister deze consortia proactief en zo ja, op welke manier? Welke rol ziet de
Minister voor Nederland in het bredere Europese digitale ecosysteem, en wat doet hij
om volop in te spelen op de kracht, kennis en kunde van Nederland en haar bedrijfsleven?

Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie

De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het Fiche en danken het kabinet
hiervoor. Deze leden maken graag van de gelegenheid gebruik om enkele vragen te stellen
aan het kabinet hierover.

Zij hebben kennisgenomen van de opzet van de Apply AI-strategie, waarin sectorale
vlaggenschipinitiatieven worden gecombineerd met sectoroverstijgende maatregelen en
een centrale governance, waaronder de Apply AI Alliance en een AI-observatorium. Kan
het kabinet toelichten hoe wordt geborgd dat de betrokkenheid van stakeholders, waaronder
mkb, uitvoeringsorganisaties en maatschappelijke partijen – daadwerkelijk leidt tot
bijsturing van de strategie in de praktijk, en op welke wijze de Kamer wordt geïnformeerd
over de voortgang, evaluaties en eventuele aanpassingen van de strategie in de periode
tot 2027?

De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het Nederlandse AI-beleid, waarin
wordt ingezet op het verzilveren van maatschappelijke en economische kansen van AI,
met gelijktijdige borging van publieke belangen en waarden, onder meer via programma’s
als AiNed, AIC4NL en de Europese Digitale Innovatie Hubs (EDIH’s). Deze leden constateren
dat de Europese Apply AI-strategie lidstaten oproept hun nationale inzet hierop te
laten aansluiten. Kan het kabinet toelichten hoe zij de samenhang borgt tussen het
bestaande nationale AI-instrumentarium en de Europese Apply AI-strategie, en op welke
wijze wordt voorkomen dat initiatieven langs elkaar heen lopen of leiden tot versnippering,
met name voor mkb en publieke uitvoeringsorganisaties? Zo hebben deze leden onlangs
op een bijeenkomst van Koninklijke Vereniging Staatshuishoudkunde (KVS) vernomen dat
versnippering in de handhaving een potentieel probleem is. En tijdens de interparlementaire
conferentie over AI in Brussel, waar een van de leden van de CDA-fractie aanwezig
was, werd ook gewaarschuwd voor fragmentatie en een gebrek aan harmonisatie van standaarden.

Het rapport Wennink prioriteert AI en digitalisering en heeft alleen al voor dit domein
12 investeringsfiches in kaart gebracht met een gecombineerde investering van 49 miljard
(waarvan 89% privaat gefinancierd). Kan het kabinet alle 51 investeringsvoorstellen «mappen» op de vlaggenschip initiatieven voor de 10 sectoren
in de Apply AI-strategie? En daarbij met een hoog-over indicatie-ranking aangeven
welke investeringsvoorstellen vanuit Wennink het best aansluiten bij de Apply AI strategie?

Deze leden hebben kennisgenomen van de positieve grondhouding van het kabinet ten
aanzien van de Apply AI-strategie, maar ook van de gesignaleerde aandachtspunten rond
de beperkte middelen, de noodzaak tot scherpere keuzes in AI-innovatie en de verdere
uitwerking van sectorale en sectoroverstijgende maatregelen, waaronder het Frontier
AI-initiatief en de inzet van EDIH’s. Kan het kabinet aangeven op welke concrete punten
zij in Europees verband zal inzetten op prioritering en aanscherping van de strategie,
met name waar het gaat om keuzes voor strategische AI-niches, de effectiviteit van
het Frontier AI-initiatief en het voorkomen van overlap met bestaande sectorale initiatieven,
zodat de ambities daadwerkelijk worden omgezet in meetbare en uitvoerbare resultaten?
Onlangs lazen de leden van de CDA-fractie ook een artikel1 in Volkskrant over dat een groot deel van de AI-innovaties in de zorg nog niet echt
tot echte verbeteringen leidt. Hoe gaat het kabinet borgen dat innovaties ook maatschappelijk
nut hebben en betekenisvol zijn voor medewerkers (en in dit geval patiënten)? Kan
ook kritische reflectie of zelfs stopzetting van subsidies onderdeel zijn van het
investeringspakket (want we gaan leren, ontdekken en fouten maken), zodat er open
en eerlijk vanuit vertrouwen echte partnerships ontstaan in de ontwikkeling van AI?

De leden van de CDA-fractie zien in dit voorstel nog geen toelichting op de inzet
in relatie tot de milieu en energie-impact van AI. Datacenters verbruiken veel stroom.
Is het kabinet bereid in de Raad aandacht te vragen voor duurzaamheidscriteria of
randvoorwaarden bij door de EU ondersteunde AI-toepassingen?

Deze leden hebben kennisgenomen van de positieve beoordeling van het kabinet ten aanzien
van de bevoegdheidsgrondslag van de Apply AI-strategie, waarbij sprake is van gedeelde,
parallelle en aanvullende EU-bevoegdheden op onder meer het terrein van interne markt,
onderzoek, industriebeleid en onderwijs. Kan het kabinet toelichten hoe zij er in
de verdere uitwerking van de Apply AI-strategie op zal toezien dat de Europese inzet
aanvullend blijft aan nationaal beleid en de verantwoordelijkheid van lidstaten, met
name op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding, wordt gerespecteerd, terwijl
tegelijkertijd voldoende Europese coördinatie wordt geborgd om effectieve AI-adoptie
te realiseren? Daarnaast zijn zij benieuwd hoe deze middelen besteed gaan worden.
Is het mogelijk om als overheden ook op te treden als «launching customer», wat de
ontwikkeling en opschaling van Europese AI ten goede komt? Is er ook zicht op andere
financiers en investeerders, in hoeverre zijn dat ook Europese partijen, of worden
ook partijen van buiten Europa toegelaten? Zo ja, hoe wordt beoordeeld of dit ook
wenselijk is? Zo lazen de leden van de CDA-fractie een opinieartikel2 in het Financieel Dagblad over strategische samenwerking met Japan. Tot slot, wie
wordt eigenaar van de ontwikkelde AI? Komt dat dan in Europese handen, mede gelet
op onze strategische autonomie?

De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de positieve grondhouding van
het kabinet ten aanzien van de proportionaliteit van de Apply AI-strategie, waarbij
wordt gesteld dat de voorgestelde acties geschikt zijn om AI-adoptie te bevorderen
en lidstaten ruimte behouden voor eigen beleid. Kan het kabinet nader toelichten hoe
zij in de verdere uitwerking van de strategie zal bewaken dat deze proportionaliteit
ook in de praktijk behouden blijft, met voldoende beleidsruimte voor lidstaten, terwijl
tegelijk wordt voorkomen dat uiteenlopende nationale keuzes de effectiviteit en samenhang
van de Europese AI-aanpak ondermijnen?

De leden van de CDA-fractie lezen dat dit huidige kabinet geen besluiten wil nemen
over de financiële middelen op nationaal niveau en dit aan een volgend kabinet laten.
Kan er worden toegezegd dat er alvast wel een aantal scenario’s of opties worden opgesteld,
zodat het nieuwe kabinet hier voortvarend mee aan de slag kan? En wordt daarin ook
meegenomen hoe kapitaal ontsloten kan worden via de financiële instellingen, de nationale
investeringsbank en Europese kapitaalmarkt? En hoe kijkt het kabinet naar het idee
om particulier kapitaal te mobiliseren voor investeringen via een «win-win-lening»
waarbij met een belastingkorting in box 3 voor particulieren zij een lening aan het
Nederlandse mkb (t.b.v. AI-adoptie/-innovatie) verstrekken?

Deze leden hebben kennisgenomen van de inschatting van het kabinet dat de Apply AI-strategie
naar verwachting niet zal leiden tot extra regeldruk en dat de strategie juist beoogt
AI-adoptie en -innovatie te stimuleren, de concurrentiekracht van de EU te versterken
en de afhankelijkheid van niet-Europese partijen in de AI-waardeketen te verkleinen.
Kan het kabinet toelichten hoe zij in de uitvoering zal monitoren dat de beoogde ondersteuning
bij naleving van de AI-verordening daadwerkelijk leidt tot minder ervaren regeldruk
voor bedrijven, met name voor het mkb, en hoe er wordt gemeten of de strategie in
de praktijk bijdraagt aan versterking van de Europese concurrentiekracht en open strategische
autonomie? En kan de Kamer periodiek geïnformeerd worden over eventuele dilemma’s
die optreden in relatie tot onze regels ten aanzien van privacy- en data- bescherming
(waarden die de leden van de CDA-fractie willen borgen en respecteren)? Want pilots
en experimenten mogen geen sluiproute zijn om de weging van voor- en nadelen over
te slaan, zo stellen deze leden.

Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie

De leden van de BBB-fractie hebben de Apply AI-strategie gelezen en hebben enkele
vragen. Deze leden lezen dat in de Apply AI-strategie de agrifoodsector wordt aangemerkt
als één van de elf strategische sectoren. Kan het kabinet concreet maken wat de oprichting
van het beoogde Agrifood AI Platform zal betekenen voor de dagelijkse praktijk van
de boer op het erf? Hoe wordt geborgd dat dit platform niet leidt tot theoretische
exercities, maar tot praktische toepassingen die de productiviteit en duurzaamheid
in de landbouw direct ondersteunen?

Zij lezen verder dat de Europese Commissie circa € 1 miljard uittrekt voor de gehele
strategie over elf sectoren, terwijl externe experts (zoals Peter Wennink) en het
kabinet zelf aangeven dat dit budget waarschijnlijk onvoldoende is voor brede AI-adoptie
op de werkvloer. Deelt de Minister de zorg van de leden van de BBB-fractie dat door
de brede scope van de strategie de middelen voor het mkb in de agrifoodsector te veel
versnipperd raken? Welk specifiek deel van dit budget is gereserveerd voor de praktische
ondersteuning van agrarische ondernemers?

Deze leden lezen dat de Commissie een oproep doet aan bedrijven om hun AI-modellen
vrijwillig te delen met het EDIH-netwerk. Acht het kabinet het realistisch dat (grote)
commerciële partijen hun modellen zomaar zullen delen met het mkb? Welke garanties
zijn er voor de intellectuele eigendomsrechten van ondernemers die deelnemen aan dergelijke
samenwerkingen binnen de Apply AI Alliantie?

Zij lezen dat het kabinet waarschuwt dat de strategie weinig concreet is over hoe
daadwerkelijke implementatie op de werkvloer plaatsvindt en dat het risico bestaat
op nieuwe pilots zonder blijvende impact. Hoe gaat de Minister in de Raad afdwingen
dat er harde prestatie-indicatoren (KPI’s) komen die gericht zijn op daadwerkelijke
tijdsbesparing en kwaliteitsverbetering voor ondernemers in plaats van het enkel subsidiëren
van testprojecten?

De leden van de BBB-fractie lezen dat de strategie over een «Europese voorkeur» spreekt
om afhankelijkheden te verkleinen, maar blijft vaag over de uitvoering. Kan het kabinet
garanderen dat deze inzet niet leidt tot marktverstoring of dat Nederlandse boeren
en tuinders gedwongen worden om duurdere of minder efficiënte Europese software te
gebruiken terwijl er betere mondiale alternatieven beschikbaar zijn?

Deze leden lezen tevens dat voor de publieke sector een «AI-toolbox» wordt aangekondigd.
Hoe gaat het kabinet ervoor zorgen dat met name kleine plattelandsgemeenten, die vaak
minder expertise in huis hebben, direct toegang krijgen tot deze instrumenten voor
bijvoorbeeld inkoop en administratieve lastenverlichting, zonder dat zij hiervoor
zelf het wiel opnieuw hoeven uit te vinden?

II Antwoord /reactie van de bewindspersoon