Inbreng verslag schriftelijk overleg : Inbreng verslag van een schriftelijk overleg over Uitvoering ambities regeerprogramma taakstelling Rijksoverheid (Kamerstuk 31490-359)

Binnen de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken hebben de onderstaande fracties
de behoefte vragen en opmerkingen voor te leggen aan de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties over de brief inzake de Uitvoering ambities regeerprogramma
taakstelling Rijksoverheid (Kamerstuk 31 490, nr. 359).

De voorzitter van de commissie,

De Vree

De griffier van de commissie,

Honsbeek

I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie

Vragen en opmerkingen van de leden van de NSC-fractie

Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie

Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie

Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie

Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie

Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie

II

Antwoord/reactie van de Minister

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie

De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hebben met belangstelling de brief van de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties met betrekking tot de uitvoering
van de taakstelling Rijksoverheid gelezen. Deze leden hebben daarover de volgende
vragen.

Zij lezen op pagina’s drie en vier van de brief dat uitvoeringsdiensten niet op voorhand
gespaard zullen worden als het om de voorgenomen bezuinigingen gaat. De Minister wijst
erop dat de uitvoeringsorganisaties en de inspectiediensten (gemiddeld genomen) de
afgelopen jaren fors gegroeid zijn in personele omvang en relatief veel gebruik maken
van externe inhuur. Voorts lezen deze leden dat de Minister binnenkort een plan van
aanpak stuurt om de externe inhuur bij de Rijksoverheid te doen verminderen. Acht
de Minister het mogelijk dat door het verminderen van de externe inhuur bij uitvoeringsorganisaties
en inspectiediensten en die te vervangen door goedkopere eigen medewerkers voldaan
kan worden aan de op te leggen taakstelling bij die organisaties en diensten? Zo ja,
kan daarmee voldaan worden aan de motie-Chakor/Sneller (Kamerstuk 36 600 VII, nr. 19), waarin de regering wordt verzocht om bij de bezuinigingen het behoud van de dienstverlening
en uitvoering van taken als uitgangspunt te nemen? Zo nee, waarom kan dat niet?

De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie lezen op pagina vier «dat Ministers ertoe
kunnen besluiten om ook de uitvoering een beperkt deel van de taakstelling te laten
dragen». Volgens de Minister hoort daar wat haar betreft bij dat er gesneden wordt
in de regel- en beleidsdruk. Hoe gaat de Minister vanuit haar rol als stelselverantwoordelijke
voor het functioneren van het Rijk als organisatie er zorg voor dragen dat de uitvoering
van taken en de dienstverlening niet gaan lijden onder de bezuinigingen die andere
Ministers mogelijk willen doorvoeren op de uitvoering? Hoe gaat de Minister erop toezien
dat snijden in de uitvoering alleen leidt tot minder regel- en beleidsdruk dan wel
tot minder externe inhuur?

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie

De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de Minister inzake
de «uitvoering ambities regeerprogramma taakstelling Rijksoverheid». Graag willen
deze leden daarover een aantal vragen stellen.

De leden van de VVD-fractie merken op dat er bij de totstandkoming van het kabinet
afspraken zijn gemaakt over een besparing op het ambtelijk apparaat. Deze taakstelling
wordt gekoppeld aan het verminderen van regels en administratieve lasten. Daarbij
is de vraag aan de orde: «welk werk moet er (nu) gebeuren gelet op onze maatschappelijke
opgave»? Ook staat er in het regeerprogramma dat onnodige procedures afgeschaft kunnen
worden, de overhead teruggedrongen moet worden en de rijksbrede bedrijfsvoering doorontwikkeld
zal worden. Bij dit alles heeft de Minister een coördinerende rol. Naar de mening
van deze leden moet de besparing gepaard gaan met een hervorming van de overheid,
die gericht is op een overheid die werkt voor burgers. Daarom is de regering in de
motie van het lid Erkens c.s. (Kamerstuk 36 600 VII, nr. 21) bij de behandeling van de begroting Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in
het najaar van 2024 verzocht om een kader voor de departementen op te stellen waarmee
invulling wordt gegeven aan de voorgenomen besparingen. De motie is in de Kamer aanvaard.
Hoe moet, in het licht van de aangenomen motie-Erkens c.s., de onderhavige brief worden
gezien? In hoeverre is deze brief een uitvoering van de motie-Erkens c.s.? Hoe staat
het met het kader? Graag krijgen deze leden een reactie.

In het commissiedebat van 6 november 2024 over het functioneren van de rijksdienst
(Kamerstuk 31 490, nr. 356) zei de Minister dat de financiële taakstelling ondersteunend moet zijn aan de realisatie
van de inhoudelijke opgave. Maar welke kaders gelden er nu voor de inhoudelijke opgaven,
zo vragen de leden van de VVD-fractie.

In de brief lezen de leden van de VVD-fractie dat de Kamer binnenkort over een aantal
zaken wordt geïnformeerd, zoals over een plan van aanpak externe inhuur, de Algemene
Bestuursdienst (ABD), de aanpak van overhead en de inzet op ontkokering en efficiënter
werken en digitalisering. Dat wachten deze leden af. Maar zij vragen in het kader
van de gemaakte afspraken of de ministeries al plannen hebben ontwikkeld om aan de
afgesproken taakstelling te voldoen. Zo ja, hoe luiden die plannen? Hebben de ministeries
al richting het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aangegeven
waar ruimte zit voor besparing, waar er productiever kan worden gewerkt, waar administratieve
lasten kunnen worden verminderd, etc.? Zo neen, waarom niet? Is er al naar taken gekeken?
Zo neen, waarom niet? Zo ja, wat is daaruit gekomen? Wanneer wordt de Tweede Kamer
over dit alles geïnformeerd? Graag krijgen deze leden een reactie.

Met betrekking tot de uitvoering lezen de leden van de VVD-fractie dat ook de uitvoering
een beperkt deel van de taakstelling zou kunnen dragen, omdat ook de uitvoeringsorganisaties
en de inspectiediensten de afgelopen jaren fors zijn gegroeid in personele omvang
en relatief gezien veel gebruik maken van externe inhuur. Deze leden zijn van mening
dat uitvoeringsorganisaties en inspectiediensten zoveel mogelijk moeten worden ontzien
bij de voorgenomen besparingen. Maar als blijkt dat ook bij deze organisaties sprake
is van een groei in personele omvang en er relatief gezien veel gebruik wordt gemaakt
van externe inhuur, dan is het niet onredelijk om ook te kijken naar de uitvoeringsorganisaties
en de inspectiediensten. Daar hoort ook, zoals de Minister aangeeft, het snijden in
de regel- en beleidsdruk bij. Kan worden aangegeven hoe het verder gaat met de taakstelling
als het gaat om de uitvoeringsorganisaties en de inspectiediensten? Is hierover al
met deze organisaties contact geweest? In hoeverre is het de bedoeling dat deze organisaties
zelf aangeven waar er ruimte is voor besparing? In hoeverre kan het voldoen aan de
taakstelling voor deze organisaties en diensten gelijk opgaan met de taakstelling
voor de departementen als er moet worden gesneden in de regel- en beleidsdruk, want
daar zal ook wijziging van wet- en regelgeving voor nodig zijn? Graag krijgen deze
leden een reactie van de Minister.

Vragen en opmerkingen van de leden van de NSC-fractie

De leden van de NSC-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de Kamerbrief
voor de uitvoering van ambities in het regeerprogramma over de taakstelling van de
Rijksoverheid. Deze leden hebben hierover nog een aantal verduidelijkende vragen.

De leden van de NSC-fractie vragen de Minister of de ministeriële commissie of het
kabinet heeft overwogen om vooraf ook voorwaarden op te stellen voor een analyse die
aan de groei van de departementen en afdelingen ten grondslag ligt? Deelt de Minister
de mening dat een verklaring voor de forse groei in bepaalde werksoorten en functiefamilies
(zoals zichtbaar in de antwoorden op Kamervragen van het lid Erkens, Aanhangsel Handelingen II,
vergaderjaar 2024–2025, nr. 1205) kan helpen met het uitvoeren van de bezuinigingstaakstelling? Bovendien constateren
zij dat ieder afzonderlijk departement verantwoordelijk is voor de taakstelling. Zij
vragen daarom de Minister hoe voorkomen wordt dat deze departementale verantwoordelijkheid
leidt tot een versnipperd maatregelenpakket in plaats van een toekomstbestendige Rijksdienst.

De leden van de NSC-fractie vragen de Minister of ook is overwogen om een vorm van
interne of externe monitoring in te stellen, bijvoorbeeld door een regeringscommissaris
of auditcommissie. Zo ja, wat waren de argumenten om daar niet voor te kiezen? Deze
leden vragen voorts of de ministeriële commissie een kader heeft geformuleerd voor
het inhoudelijk beoordelen van de keuzes en de mate waarin de uitvoering ontzien wordt.

De leden van de NSC-fractie hebben kennisgenomen van het instellingsbesluit van de
ministeriële commissie taakstelling rijksdienst. Kan de Minister toelichten wat in
het instellingsbesluit wordt bedoeld met de verwijzing in artikel 3, sub f?

De leden van de NSC-fractie constateren dat in het instellingsbesluit volgens artikel
3, sub a «periodiek» wordt vastgesteld of er voldoende voortgang is geboekt. Kan de
Minister aangeven hoe de ministeriële commissie invulling geeft aan de «periodieke»
verantwoording? Hoe vaak moeten ministeries over de voortgang rapporteren en op welke
wijze wordt dat vormgegeven? Daarnaast vragen deze leden aan de Minister hoe invulling
wordt geven door de ministeriële commissie aan de afweging, zoals beschreven in artikel
3, sub a? Is vooraf gespecificeerd wanneer aanvullende maatregelen getroffen moeten
worden?

De leden van de NSC-fractie vragen tevens hoe de voortgang op de ministeries (bedoeld
onder artikel 3, sub 2, eerste streepje) uitgevraagd gaat worden, ten behoeve van
de monitoring. Deze leden vragen of daar algemene formats of sjablonen voor zijn.
Zo ja, hoe zien deze eruit? Zo nee, waarom wordt dit niet gebruikt? Heeft de ministeriële
commissie daarnaast al gesproken over artikel 3, sub c, de wijze van rapporteren aan
de Kamer? Is voor de – in de Kamerbrief genoemde – rapportage door Ministers via hun
eigen begroting een kader over de wijze van uniforme presentatie vastgelegd?

Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie

De leden van de fractie van D66 hebben met enige teleurstelling kennisgenomen van
de brief van de Minister over de uitvoering van de ambities in het regeerprogramma
met betrekking tot de taakstelling van de Rijksoverheid en blijven achter met een
aantal vragen.

Algemeen

De leden van de D66-fractie onderschrijven het belang van een slim functionerende
overheid die in dienst staat van de burger en niet van zichzelf. Daarom steunen deze
leden de doelstelling van de Minister om de Rijksoverheid efficiënter te laten werken.
Maar zij hebben, ook na het lezen van de brief, grote zorgen over het ontbreken van
enige visie en theorie achter de plannen of praktische uitwerking van deze Minister.
Zij vragen de Minister uiteen te zetten welke overkoepelende visie op de overheid
en haar functioneren ten grondslag ligt aan de door haar voorgenomen bezuinigingen
op de Rijksoverheid. Ook vragen zij naar de beleidstheorie die gehanteerd is om tot
deze invulling te komen. Zij vragen haar welke structurele problemen de Minister ziet
bij het functioneren van de Rijksoverheid die haar hebben doen besluiten op deze manier
invulling te geven aan de bezuinigingen. Ook vragen zij waarom deze invulling in het
bijzonder strookt met haar visie op de overheid en een oplossing biedt voor de structurele
problemen die zij ziet.

Rijksoverheid als organisatie

De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister in de brief onder meer in zal gaan
op de motie-Sneller (Kamerstuk 31 490, nr. 355). Deze leden zien in het vervolg van de brief echter geen directe verwijzing naar
deze motie en horen graag van de Minister hoe zij tot op heden uitvoering heeft gegeven
aan de motie. Daarbij horen zij graag welke concrete doelstellingen de Minister hanteert
met betrekking tot het sturen op ontkokering, het verminderen van overhead en het
sturen op productiviteitsgroei.

Tevens constateren zij dat de toezegging aan het lid Sneller, gedaan bij het commissiedebat
Functioneren Rijksdienst d.d. 6 november 2024, niet is nagekomen. De toezegging betrof
het in het eerste kwartaal van 2025 toezenden van een rapportage over het optuigen
van een nationale productivity board dat ook voor de publieke sector statistieken
bijhoudt en aanbevelingen doet. Graag horen zij van de Minister een indicatie van
de eerste resultaten, evenals wanneer zij de Kamerbrief kunnen verwachten.

Keuzes maken

De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de uiteenzetting van de Minister
over hoe zij uitvoering wil geven aan enkele moties en ambities van het kabinet. Met
betrekking tot de inzet op ontkokering en het aanpakken van overhead vragen deze leden
de Minister wanneer zij de aangekondigde Kamerbrief kunnen verwachten.

De leden van de D66-fractie hebben grote zorgen over de manier waarop de Minister
de bezuinigingen op de overheid uitvoert. Volgens deze leden is het uitermate onverstandig
om een gelijkmatige bezuiniging van 22 procent op alle kerndepartementen met uitzondering
van Defensie uit te voeren, zonder oog voor de heterogeniteit van ministeries. Zij
vragen de Minister waarom zij bij de uitwerking van het regeerprogramma heeft gekozen
voor een gelijkmatige bezuiniging over alle kerndepartementen. Ook vragen zij of er
andere verdeelsleutels voor de bezuinigingen over de ministeries zijn overwogen die
recht doen aan de heterogeniteit van de organisaties.

De D66-fractieleden vinden het onbegrijpelijk dat de Minister, ondanks haar voornemen
de Rijksoverheid efficiënter te laten werken, de productiviteit per ministerie niet
heeft meegewogen. Deze leden vragen haar waarom er geen onderzoek is verricht naar
de productiviteitsruimte per kerndepartement als verdeelsleutel voor de voorgenomen
bezuinigingen, of, indien dit wel het geval is, waarom de Minister dit niet heeft
meegenomen in haar invulling van de bezuinigingen. Zij vragen haar ook welk inzicht
zij momenteel heeft in de productiviteit van ministeries en kerndepartementen en welke
mogelijkheden zij heeft om daarop te sturen.

De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het bericht «De
bezuinigingen op het ambtenarenapparaat kunnen een pijnloze ingreep worden, mits goed
uitgevoerd» in MeJudice. Hierin stellen onderzoekers dat, hoewel in het hoofdlijnenakkoord
gesteld wordt dat de bezuiniging niet is op te vangen met doelmatiger werken, de bezuiniging
wel degelijk te dekken is uit de productiviteitsruimte die zij signaleren bij kerndepartementen.
Deze leden vragen de Minister of zij deze conclusie onderschrijft en waarom zij dat
wel of niet doet. Ook vragen zij de Minister te reflecteren op de eerdergenoemde bewering
in het hoofdlijnenakkoord van de fractievoorzitters over de dekking van de bezuinigingen.

De onderzoekers tonen ook aan dat onder de huidige plannen van de Minister de meest
productieve kerndepartementen, waar weinig uit de productiviteitsruimte te halen valt,
last zullen ondervinden van de bezuinigingen, terwijl er op minder productieve kerndepartementen
productiviteitsruimte blijft liggen. Zo is er slechts acht miljoen euro aan productiviteitsruimte
te winnen bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, maar wordt van
hen voortvloeiend uit de huidige taakstelling een bezuiniging van circa 50 miljoen
euro verwacht volgens de cijfers van de onderzoekers. De leden van de D66-fractie
vragen de Minister te reflecteren op deze bevinding van de onderzoekers over de niet-doelmatige
verdeling van de voorgenomen bezuiniging. Ook vragen deze leden aan haar om uiteen
te zetten wat de concrete gevolgen zijn voor de begroting van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap als dit ministerie een bezuiniging moet inboeken die de productiviteitsruimte
van haar kerndepartement ver overstijgt.

Hoewel bezuinigen op de Rijksoverheid kunnen leiden tot efficiënter werken, gebeurt
dat alleen als de Minister de juiste keuzes maakt bij de invulling van de taakstelling.
De leden van de D66-fractie zien tot hun spijt dat de Minister die juiste keuzes niet
maakt. Met deze invulling worden meerdere ministeries gedwongen meer te bezuinigen
dan er aan productiviteitsruimte te winnen valt. Dit betekent dat ministeries op andere
posten moeten snijden en de kans groot is dat de prestaties van de Rijksoverheid wel
degelijk last van de bezuinigingen ondervinden. Deze leden vragen de Minister welke
verwachting zij heeft ten aanzien van de invulling van de bezuiniging voor desbetreffende
ministeries. Zij vragen hoe verwacht wordt dat deze ministeries de taakstelling van
22 procent halen wanneer dit niet te dekken is uit apparaatskosten. Zij vragen de
Minister ook hoe zij nog kan garanderen de kwaliteit van dienstverlening en uitvoering
te behouden, zoals de eerder genoemde motie-Chakor/Sneller haar opdraagt, nu er ministeries
zijn die meer moeten bezuinigen dan hun productiviteitsruimte toestaat.

Met de huidige invulling van de bezuinigingen vrezen de leden van de D66-fractie naast
verlies van kwaliteit van dienstverlening en uitvoering ook dat ministeries noodgedwongen
belangrijke investeringen zullen moeten schrappen. Op het Rijks ICT-dashboard zien
de fractieleden een aanzienlijk aantal «grote ICT-activiteiten» in uitvoering of in
heroriëntatie. Deze leden achten het van groot belang voor de productiviteit maar
ook veiligheid van de Rijksoverheid dat deze en toekomstige ICT-investeringen doorgang
kunnen vinden. Zij vragen de Minister welke investeringen op de tocht staan als gevolg
van de bezuinigingen. Ook vragen zij welke gevolgen dit heeft voor de productiviteit
en veiligheid van de Rijksoverheid.

Deze leden wijzen erop dat de Minister in haar brief het belang van digitalisering
en kunstmatige intelligentie (AI) voor een efficiëntere overheid heeft benadrukt.
Tegelijkertijd zijn er signalen dat veel ambtenaren beperkt gebruik kunnen maken van
AI-toepassingen vanwege veiligheidsrisico’s. Zij vragen haar hoe deze signalen zich
verhouden tot het voornemen van de Minister. Ook vragen zij welke concrete stappen
de Minister heeft genomen en gaat nemen om ambtelijk gebruik van AI ten behoeve van
productiviteit te bevorderen. Zij constateren tevens het afgelopen kwartaal geen Kamerbrief
te hebben ontvangen over de uitvoering van de motie-Van der Werf (Kamerstuk 26 643, nr. 1167) ondanks de aankondiging in onderhavige brief. Graag horen zij van de Minister een
indicatie van de eerste resultaten evenals van wanneer zij de Kamerbrief kunnen verwachten.

Overig

Een ander onderdeel van de taakstelling is de versobering van de ABD. De leden van
de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de Minister over dit onderwerp
(Kamerstuk 31 490, nr. 360) waarin zij het voornemen uit om 500 dan wel 1.250 managementfuncties niet langer
onder de ABD te laten vallen. Deze leden vragen de Minister hoe deze maatregel volgens
haar concreet bijdraagt aan het herwinnen van het vertrouwen van de burger in de overheid,
de ambitie die ze eveneens in deze brief uit. Ook vragen zij op welke probleemstelling,
analyses en beleidstheorieën deze maatregel gestut is. Tot slot vragen zij wat de
maatregel om 500 tot 1.250 topambtenaren niet langer onder de ABD te laten vallen
budgettair oplevert in het kader van haar taakstelling van een besparing van 22%.

Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie

De leden van de BBB-fractie zien dat het kabinet met deze Kamerbrief invulling geeft
aan de taakstelling voor de Rijksoverheid zoals vastgelegd in het Hoofdlijnenakkoord.
De beoogde besparing van een miljard euro structureel is een forse uitdaging die vraagt
om doordachte en evenwichtige keuzes. Deze leden willen benadrukken dat bezuinigingen
niet mogen leiden tot een verslechtering van de dienstverlening aan burgers en bedrijven.

De leden van de BBB-fractie ondersteunen dat het kabinet inzet op minder bureaucratie,
minder regels en administratieve lasten en het efficiënter inrichten van de Rijksdienst.
Deze leden ondersteunen het streven naar een slankere en beter functionerende overheid,
mits dit niet ten koste gaat van de uitvoerende diensten die cruciaal zijn voor de
samenleving. Zij vragen dan ook om een nadere toelichting op hoe concreet wordt gewaarborgd
dat de kwaliteit van de dienstverlening niet in het geding komt.

De leden van de BBB-fractie zien dat de taakstelling deels wordt ingevuld door het
verminderen van externe inhuur. Deze leden ondersteunen deze insteek. Zij vragen zich
wel af of er voldoende aandacht is voor het behouden van specialistische kennis en
expertise binnen de overheid. Hoe wordt geborgd dat essentiële kennis niet verloren
gaat door het verminderen van externe inhuur?

De leden van de BBB-fractie begrijpen dat het kabinet voorstaat om waar mogelijk digitalisering
en AI in te zetten om de productiviteit te verhogen en werkdruk te verminderen. Deze
leden onderschrijven het belang van innovatie en efficiënte werkprocessen, maar wijzen
er tevens op dat digitalisering niet mag leiden tot verdere afstand tussen overheid
en burger. In hoeverre wordt bij deze digitaliseringsplannen rekening gehouden met
de menselijke maat?

De leden van de BBB-fractie zien dat het kabinet de mogelijkheid openlaat om ook bij
uitvoeringsorganisaties besparingen door te voeren, ondanks de passage in het Hoofdlijnenakkoord
waarin staat dat de uitvoering wordt ontzien. Deze leden vragen de Minister hier voorzichtig
mee om te gaan en willen weten op welke manier wordt gegarandeerd dat de werkdruk
bij deze diensten niet verder toeneemt en de dienstverlening op peil blijft. Welke
criteria worden gehanteerd bij het bepalen of een uitvoeringsorganisatie een deel
van de taakstelling moet dragen?

Tot slot vragen de leden van de BBB-fractie aandacht voor de gevolgen van deze taakstelling
voor de regio’s. Deze leden willen weten in hoeverre de bezuinigingen een impact hebben
op de aanwezigheid en beschikbaarheid van Rijksdiensten in minder stedelijke gebieden
en welke maatregelen worden genomen om te voorkomen dat bepaalde regio’s onevenredig
hard worden geraakt.

Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie

De leden van de CDA-fractie zijn voorstander van een Rijksoverheid die efficiënt werkt
en doelen haalt. Daarvoor moet verder gekeken worden dan naar het aantal ambtenaren
en waar die op ingezet worden. Daarbij is het ook van belang om beleids- en regeldruk
te verminderen. Deze leden zijn voorstander van een fatsoenlijke hervorming van het
ambtenarenapparaat. Zij hebben nog vragen over de precieze uitwerking van de taakstelling
op het gebied van het aantal ambtenaren.

De leden van de CDA-fractie lezen in de Kamerbrief over het expliciete percentage
van 22 procent als budgettaire taakstelling op het gebied van het aantal ambtenaren,
dat het gaat over een operatie die nog moet plaatsvinden. De leden vernemen graag
een tijdlijn over hoe de planning van deze operatie eruitziet en waarom deze 22 procent
in de ogen van de Minister een realistisch aantal is.

De leden van de CDA-fractie lezen dat de interne financiële doorbelasting van de taakstelling
(naar de begrotingsartikelen) bij de suppletoire begrotingen bij de Voorjaarsnota
2025 plaats zal vinden. Deze leden zijn benieuwd hoe de rol van de Minister als coördinerend
Minister op dit vlak wordt ingevuld. Zij wijzen in dit verband op het feit dat er
keuzes te maken zijn die niet alleen een coördinerend ministerie kan wegen. Een goed
voorbeeld is de vraag of er op ministeries in opbouw, waar nog recent is gekozen voor
het opbouwen van de beleidskant van het ministerie (en dus niet voor het verminderen
van het aantal beleidsambtenaren) zoals het Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening (VRO), überhaupt wel een taakstelling met betrekking tot het verminderen
van het aantal beleidsambtenaren zou moeten plaatsvinden. Die keuze heeft zich te
verhouden tot andere ministeries, en dan is het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties als coördinerend ministerie aan zet om die afweging te maken.
Deze leden vragen hoe de coördinerend Minister de Kamer daarin gaat meenemen bij de
Voorjaarsnota, aangezien de ministeries de interne financiële doorbelasting van de
taakstelling (naar de begrotingsartikelen) bij de suppletoire begrotingen al voor
de behandeling van Voorjaarsnota 2025 zullen moeten aanleveren. Zij vragen of de Minister
daarom deelt dat om die integrale weging te kunnen maken, de Kamer al voor de Voorjaarsnota
geïnformeerd zou moeten worden over deze integrale weging en daarin gemaakte keuzes.

Deze leden constateren ook dat als die integrale weging niet wordt gemaakt, er met
de behandeling van de Voorjaarsnota nog steeds geen integraal plan ligt om daadwerkelijk
te starten met de taakstelling op ambtenaren. Zij vragen of de genoemde ambitie van
het kabinet, een jaar na het sluiten van het hoofdlijnenakkoord, daarmee alleen nog
maar een ambitie op papier is.

Deze leden wijzen in dit verband ook op de motie-Vijlbrief c.s. (Kamerstuk 36 625, nr. 6) waarin onder andere wordt gewezen op het feit dat Gerrit Zalm in het verleden pleitbezorger
was om niet met de spreekwoordelijke kaasschaaf te bezuinigen op ministeries. Zij
vragen in hoeverre het aan ministeries overgelaten wordt hoe zij aan de taakstelling
voldoen, zonder de hiervoor beschreven integrale afweging te maken, niet in de praktijk
neerkomt op het feit dat op ministeries toch de kaasschaafmethode wordt gehanteerd.

De genoemde motie verzoekt het kabinet strategisch te handelen bij het invullen van
de taakstelling, dit te monitoren en voor de Miljoenennota aan de Kamer te rapporteren
hoe de invulling van de taakstelling vorm krijgt. Deze leden vragen hoe de Minister
strategisch denkt te kunnen handelen zonder de hiervoor genoemde integrale weging.

De leden van de CDA-fractie vragen in dit kader ook naar de ambitie om de uitvoering
te ontzien bij de taakstelling. Hoe ziet de Minister toe op de vraag of deze ambitie
niet sneuvelt bij ministeries zelf, als aan ministeries zelf wordt overgelaten of
zij dit doen?

De leden van de CDA-fractie lezen dat het coördinerende ministerie stelt dat – na
zeer zorgvuldige weging – Ministers ertoe kunnen besluiten om ook de uitvoering een
beperkt deel van de taakstelling te laten dragen. De Minister stelt daarbij de eis
dat er ook gesneden wordt in de regel- en beleidsdruk. Deze leden vragen of de Minister
daarbij specifieke normen hanteert over hoeveel er gesneden moet worden in regel-
en beleidsdruk als compensatie.

De leden van de CDA-fractie wijzen er op dat als er op een ministerie substantieel
wordt gesneden in de uitvoering er ook substantieel gesneden zou moeten worden in
de regel- en beleidsdruk, en dat daar een bepaalde evenredigheid in zou moeten zitten.
Deze leden vragen hoe de Minister hierop gaat toezien. Zij vragen in dit verband ook
hoe de Minister inzicht gaat houden in of en hoe het schrappen van regel- en beleidsdruk
daadwerkelijk uitpakt in minder regel- en beleidsdruk.

Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie

De leden van de SP-fractie hebben de brief van het kabinet over «uitvoering ambities
regeerprogramma taakstelling Rijksoverheid» gelezen en hebben hier meerdere vragen
over.

De leden van de SP-fractie vragen zich af waar de taakstelling van 22 procent precies
op gebaseerd is. Kan de Minister aangeven hoe zij op dit percentage is uitgekomen
en hoe de 22 procent is opgebouwd? Wat zijn de onderdelen binnen het ambtenarenapparaat
waarop de Minister denkt het meest te kunnen besparen? Kan het gebeuren dat op sommige
afdelingen in het ambtelijk apparaat een op de vijf ambtenaren ontslagen zal worden?
En hoe gaat de Minister voorkomen dat hierdoor binnen de werkomgeving van ambtenaren
grote onrust en onzekerheid ontstaat, wat ten koste kan gaan van de uitvoering van
beleid?

Meer algemeen willen de leden van de SP-fractie weten wat de visie van de Minister
is op de overheid. Welke randvoorwaarden stelt de Minister aan deze enorme bezuinigingsoperatie?
Waar moet het volgens het kabinet wel toe leiden, en waar moet het vooral niet toe
leiden?

Bovendien maken de leden van de SP-fractie zich zorgen over de effecten van de taakstelling
op de dienstverlening aan burgers. Kan de Minister aangeven in welke mate de taakstelling
van 22 procent de dienstverlening aan mensen zal raken? Hoe verhoudt de taakstelling
zich tot de ambitie van het kabinet om direct contact tussen overheid en burger te
verbeteren?

De leden van de SP-fractie hopen ook meer duidelijkheid te krijgen over mogelijke
andere gevolgen van de taakstelling. Hoe gaat de Minister bijvoorbeeld voorkomen dat
belangrijke wetten niet meer worden geschreven? En hoe gaat de Minister voorkomen
dat artikel 68 van de Grondwet, de inlichtingenplicht van Ministers en Staatssecretarissen,
in het geding komt en dat Kamervragen nog vaker te laat worden beantwoord? En geldt
de taakstelling van 22 procent ook voor de kosten van Landsadvocaat? Zo nee, waarom
niet?

De leden van de SP-fractie constateren dat er aan de ene kant moties vanuit de Kamer
liggen om de uitvoering te ontzien, terwijl aan de andere kant uitvoeringsorganisaties
zoals het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), de Sociale Verzekeringsbank
(SVB), de Belastingdienst en de Dienst Toeslagen wel onderdeel zijn geworden van de
taakstelling door het amendement-Bontenbal c.s. van 12 december 2024. Is al duidelijk
welke consequenties dit precies heeft? Zo ja, welke? Zo nee, wanneer wordt hier over
besloten?

Tot slot vragen de leden van de SP-fractie nog wanneer deze bezuinigingsoperatie precies
klaar moet zijn, per departement.

Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie

De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de Minister over
het uitvoeren van de taakstelling. Deze leden hebben enkele vragen.

De leden van de SGP-fractie lezen dat de taakstelling verantwoord en realiseerbaar
dient te zijn. Deze leden vragen wat deze randvoorwaarden betekenen voor de hoogte
van de taakstelling. Heeft de opgave vooral het karakter van een inspanningsverplichting?

Zij vinden het belangrijk dat rekenschap wordt gegeven van lessen en ervaringen die
zijn opgedaan bij eerdere opgaven om te bezuinigen op het apparaat van de Rijksoverheid.
Zij vragen op welke wijze het kabinet hiermee rekening houdt in het proces en hoe
de ervaring van verantwoordelijken bij eerdere taakstellingsoperaties wordt meegenomen?

De leden van de SGP-fractie constateren dat reeds een aantal onderdelen van de uitvoering
zijn uitgezonderd van de taakstellingsoperatie, onder andere op grond van aangenomen
moties. Deze leden vragen of er nog andere dan de genoemde organisaties of domeinen
zijn die op voorhand worden uitgezonderd door het kabinet of waarbij grote terughoudendheid
wordt betracht.

II Antwoord/reactie van de Minister