Verslag van een bijeenkomst : Verslag van de Zitting 2024 (derde deel) van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa

CC/ Nr. 146
VERSLAG VAN DE ZITTING 2024 (DERDE DEEL)

Vastgesteld 27 september 2024

1. Inleiding

Van 24 en met 28 juni 2024 namen de Eerste Kamerleden Veldhoen en Kluit (beiden GroenLinks-PvdA), Bovens (CDA), Panman (BBB), Vogels (delegatieleider, VVD) en Moonen (D66) en het Tweede Kamerlid Omtzigt (NSC) deel aan de derde deelsessie van de Parlementaire Assemblee van de Raad van
Europa in Straatsburg. Tijdens de plenaire zitting – in de vernieuwde hemicycle –
werd onder meer gesproken over de juridische en mensenrechtenaspecten van de Russische
agressie tegen Oekraïne en de rol van sancties, de bedreigingen van de vrijheid van
meningsuiting, de uitdagingen voor democratie in Georgië, de oorlog in Gaza, teruggave
van Varosha en het veiligstellen van rechten voor toekomstige generaties. De leden
kozen een nieuwe secretaris-generaal van de Raad van Europa. Ter gelegenheid van de
75e verjaardag van de Raad van Europa speelde een kamerorkest onder leiding van de voorzitter
van de Nationale Raad van Oostenrijk Wolfgang Sobotka de Ode to Joy. De Olympische vlam deed op 26 juni de plenaire zaal aan. En marge van de vergadering
sprak de delegatie met Tanja Gonggrijp, de permanent vertegenwoordiger van Nederland
bij de Raad van Europa.

Bij de opening van de plenaire vergadering op 24 juni, in de gerenoveerde hemicycle,
wees PACE president Theodoros Rousopoulos op de verkiezingen van de Secretaris Generaal
en op de debatten die op de agenda stonde zoals over de juridische en mensenrechtengevolgen
van de agressie van de Russische Federatie tegen Oekraïne, het uitwissen van culturele
identiteit in de oorlogs- en vredessituatie in Georgië, het versterken van de democratie.
Ter gelegenheid van de 75e verjaardag van de Raad van Europa speelde een kamerorkest onder leiding van de voorzitter
van de Nationale Raad van Oostenrijk Wolfgang Sobotka de Ode to Joy. Nadat alle fractievoorzitters van de politieke partijen over het belang van de Raad
van Europa hadden gesproken, vroeg PACE president Rousopoulos aandacht voor de Olympische
vlam als symbool van vrede, dat op woensdag voor de allereerste keer Straatsburg en
de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa zou aandoen.

2. Nederlandse interventies in plenaire debatten

Op 24 juni opende de middagvergadering met een terugblik op de verkiezingswaarnemingsmissie
Noord-Macedonië. Rian Vogels gaf een korte terugblik op haar deelname als waarnemer
in het internationale team bestaande uit leden de PACE, het Europees Parlement en
de OVSE Parlementaire Assemblee. Ze lichtte toe dat voorafgaand aan de verkiezingen
er uitgebreide briefings waren, inclusief een ontmoeting met de – later verkozen –
onafhankelijke presidentskandidaat Gordana Siljanovska-Davkova. «De verkiezingsdag
verliep rustig en vredig. In de dertien stembureaus in Skopje en omgeving hebben wij
geen onregelmatigheden aangetroffen,» zei Vogels. Wel concludeerde de gezamenlijke
internationale waarnemingsmissie dat de verkiezingen competitief waren en dat de fundamentele
vrijheden werden gerespecteerd vervolgde zij, maar hoewel de verkiezingswetgeving
een geschikt kader biedt voor het houden van democratische verkiezingen, brachten
een aantal tekortkomingen en tegenstrijdigheden de rechtszekerheid in gevaar, waardoor
verdere hervormingen nodig zijn. Vogels wenste Noord-Macedonië alle ambitie en kracht
toe om de noodzakelijke hervormingen door te voeren, op weg naar een toekomst als
volwaardig lid van de EU.

De VN Hoge Commissaris voor de mensenrechten Volker Türk sprak op dinsdag 25 juni
Assemblee toe. «De kunst van het oplossen van geschillen door middel van vreedzame
middelen van de-escalatie en het stichten van vrede lijkt verloren te zijn gegaan.
Oorlogen blijven nooit onder controle, ze strekken zich uit over grenzen en naar toekomstige
generaties en bevorderen cycli van grieven en haat als de oorzaken ervan niet worden
aangepakt,» zei Türk. Saskia Kluit vroeg hem als rapporteur over de situatie van kinderen
en vrouwen in Gaza naar zijn grootste zorgen met betrekking tot kinderen, kwetsbare
mensen en vrouwen en wat er nodig is om de humanitaire situatie en de mensenrechtensituatie
van de kinderen in Gaza, de Westelijke Jordaanoever en Israël te verbeteren. De heer
Türk gaf aan dat 70% van de slachtoffers, zowel doden als gewonden, kinderen en vrouwen
zijn. Hij benadrukte dat er een onmiddellijk staakt-het-vuren moet komen, waarna er
meteen sprake moet zijn van grote investeringen. Hij sprak nadrukkelijk zijn gevoel
van urgentie daartoe uit.

Op woensdag 26 juni was er een gezamenlijk debat over drie rapporten inzake de juridische
en humanitaire gevolgen van de Russische inval in Oekraïne, zoals het berechten van
Poetin en zijn generaals wegens agressie tegen Oekraïne. Er werd gesproken over de
inbeslagname en herbestemming van Russische staatseigendommen, met de bedoeling deze
over te dragen aan een internationaal compensatiefonds voor Oekraïne. In het debat
was aandacht voor de systematische pogingen van Rusland om de Oekraïense culturele
identiteit uit te wissen waaronder de «russificatie» van kinderen, het herschrijven
van geschiedenisboeken, het verwijderen van archieven en het vernietigen van cultureel
erfgoed.

Op donderdag 27 juni werd gesproken over teruggave van Varosha aan zijn wettige inwoners
(doc. nr. 16004). Varosha, een verlaten wijk in de stad Famagusta op het noordelijke
deel van Cyprus. De VN heeft herhaaldelijk in haar resoluties gevraagd om controle
te mogen hebben over het gebied Varosha door het op te nemen in de bufferzone die
de VN al uitoefent op Cyprus, maar de Turks-Cypriotische autoriteiten hebben deze
oplossing altijd geweigerd. Varosha is al meer dan 50 jaar gesloten en onbewoond.
Saskia Kluit sprak op 27 juni namens de Socialists, Democrats and Greens Group (SOC) haar steun uit voor het rapport en verwees naar de verschillende VN-resoluties over Famagusta die oproepen tot teruggave
van de stad aan de wettige inwoners. «Zoals in het rapport wordt gedocumenteerd zal
de geleidelijke openstelling van de stad in de huidige staat van bezetting door Türkiye
alle inspanningen voor de hervatting van de onderhandelingen ondermijnen en zelfs
tenietdoen,» zei Kluit. Voorts riep ze alle partijen op om het politieke proces voor
een federale staat snel te hervatten, waarbij alle partijen zich onthouden van verdere
eenzijdige stappen. In het actualiteitendebat op over vrijheid van meningsuiting stelde
Carla Moonen namens Alliance of Liberals and Democrats for Europe (ALDE) het grootste risico te zien in de steun van democratische partijen in Europa
voor extreme partijen om aan de macht te blijven. «Het zijn extreme partijen die de
democratie van binnenuit proberen te ontmantelen. Parlementsleden hebben het mandaat
en de verantwoordelijkheid om zich tegen deze gevaarlijke trends te verzetten,» zei
Moonen. Daarnaast onderstreepte ze het belang om journalisten, die veel risico’s nemen
voor onze vrijheid, te beschermen. Ook sprak ze haar zorgen uit over de situatie van
NGO’s in de wereld en in Nederland, waar de nieuwe coalitie NGO’s wil beperken in
hun mogelijkheden naar de rechter te stappen.

Het rapport «Veiligstellen van mensenrechten voor toekomstige generaties» werd op vrijdag 27 juni
aangenomen (doc. nr 15999). Gala Veldhoen, die hierover namens de juridische commissie
een opinie schreef, dankte de rapporteur voor zijn goede, samenvattende analyse van de uitdagingen
die voortvloeien uit de klimaatverandering (doc. nr 16016). Wel stelde zij een paar
tekstwijzigingen voor om onder meer te verwijzen naar de onlangs aangenomen Raad van
Europa Conventie inzake kunstmatige intelligentie, mensenrechten, democratie en de
rechtsstaat en naar het Verdrag inzake het behoud van wilde dieren en planten en hun
natuurlijk leefmilieu in Europa van de Raad van Europa, ofwel het Verdrag van Bern.
«Het Verdrag van Bern, dat in september dit jaar 45 jaar bestaat, was het eerste internationale
verdrag dat zowel soorten als habitats beschermde en dat landen samenbracht om te
beslissen hoe ze moesten handelen voor natuurbehoud,» aldus Veldhoen.

3. Overige

Ter gelegenheid van de 75e verjaardag van de Raad van Europa opende Tanja Gonggrijp op 24 juni de fototentoonstelling
75 Vrouwen in 75 jaar geschiedenis van de Raad van Europa. De tentoonstelling biedt een gezicht aan vele, vaak onbekende, vrouwen op het gebied
van mensenrechten, democratie en de rechtsstaat in het heden en het verleden die het
werk van de Raad van Europa hebben beïnvloed. Op dezelfde dag werd ook voor het eerst
de Vigdís-prijs, vernoemd naar de eerste vrouwelijke president ter wereld, toegekend
aan het Irida Women’s Centre in Griekenland. Deze maatschappelijke organisatie zet zich in voor positieve verandering in de levens van vrouwen die te maken hebben met armoede, sociale uitsluiting
en gender gerelateerd geweld. De leden kozen op 25 juni de Zwitser Alain Berset tot
secretaris-generaal van de Raad van Europa voor een termijn van vijf jaar. Op 27 juni
organiseerde Pieter Omtzigt een hoorzitting als rapporteur voor de follow up inzake legitimiteit en wettigheid van de ad hominem
ontheffing van de ambtstermijn van de zittende president van de Russische Federatie,
met Mikhail Kasyanov, voormalige premier van de Russische Federatie en experts inzake
internationaal publiekrecht en van de Venetië Commissie. De heer Panman werd op 26 juni
toegelaten tot de fractie van de EVP.

De voorzitter van de delegatie, Vogels

De griffier van de delegatie, Bakker-de Jong