Verslag van een bijeenkomst : Verslag van een conferentie van Voorzitters van de nationale parlementen in de Europese Unie te Praag Tsjechische Republiek, 24 en 25 april 2023

X/Nr. 34
VERSLAG VAN EEN CONFERENTIE

Vastgesteld 11 september 2023

Op 24 en 25 april 2023 vond in Praag, Tsjechische Republiek, de Conferentie van Voorzitters
van de parlementen in de Europese Unie plaats onder Tsjechisch Voorzitterschap. De
Voorzitters van de parlementen beogen met deze jaarlijkse conferentie informatie en
best practices uit te wisselen en parlementaire samenwerking te stimuleren. De Voorzittersconferentie,
oftewel Speakers» Conference (EUSC), is de conferentie van de Voorzitters van de Kamers
van de parlementen van de EU, inclusief het Europees Parlement.

Namens de Eerste Kamer der Staten-Generaal nam de Voorzitter, Jan Anthonie Bruijn,
deel. Hij werd ambtelijk begeleid door de Griffier van de Eerste Kamer, Remco Nehmelman,
en een griffiestaf. Namens de Tweede Kamer der Staten-Generaal nam de Voorzitter,
Vera Bergkamp, hieraan deel. Zij werd ambtelijk begeleid door de waarnemend Griffier
van de Tweede Kamer, Geert Jan Hamilton, en een griffiestaf. De delegatie brengt als
volgt verslag uit. De Voorzittersconclusies zijn als bijlage bij het verslag gevoegd.1

Algemeen

In een videoboodschap spraken de Voorzitters van het Tsjechisch parlement, Markéta
Pekarová Adamová En Miloš Vystrčil, de Tsjechische Premier, Petr Fiala, en de Tsjechische
President, Petr Pavel, de aanwezigen toe. Zij schetsten de geopolitieke context waarbinnen
de conferentie plaatsvond. De conferentie stond dan ook zoals vorig jaar met name
in het teken van de Russische inval in Oekraïne.

De Tsjechische Minister van Binnenlandse Zaken, Vít Rakušan, sprak vervolgens de deelnemers
toe in de zaal. Hij herinnerde in zijn speech aan de vele crisissen die de Europese
Unie de afgelopen jaren had doorstaan en de wijze waarop daarmee is omgegaan. Hij
benoemde tot slot de parlementen als hoeders van de parlementaire democratie en van
vrijheid en voorspoed in tijden van crisis.

Sessie I: Russische agressie tegen Oekraïne de reactie vanuit de EU in een bredere
geopolitieke context (EU uitbreiding, energie veiligheid, naoorlogse heropbouw)

In de eerste plenaire sessie betrof de Russische agressie tegen Oekraïne de reactie
vanuit de EU in een bredere geopolitieke context. De centrale gast in deze sessie
was Ruslan Stefanchuk, de Voorzitter van het Oekraïense parlement, de Verkhovna Rada.

De Voorzitter van de Tsjechische Kamer van Volksvertegenwoordigers, Pekarová Adamová,
leidde de sessie in aan de hand van het Tsjechische motto voor het EU-Voorzitterschap
«Europe as a task». Zij benoemde daarbij de vijf belangrijkste uitdagingen voor de EU in de komende
jaren: EU-uitbreiding, de heropbouw van Oekraïne, steun aan Oekraïne door de levering
van wapens, snelle overwinning van Oekraïne met behoud van territorium en tot slot
een debat over de toekomstige relatie met Rusland. Pekarová Adamová herinnerde tot
slot aan de tweede parlementaire dimensie van het Krim Platform dat op 24-25 oktober
2023 zal plaatsvinden in Praag.

De Voorzitter van het Oekraïense parlement, Ruslan Stefanchuk, begon zijn toespraak
met het uitspreken van grote dankbaarheid voor de grote steun aan Oekraïne. Hij benadrukte
dat Oekraïne de weg naar vrijheid en waardigheid, de weg naar Europese waarden en
een Europese gemeenschap had gekozen en hiervoor de hoogst mogelijke prijs betaalde.
Stefanchuk herhaalde de oproep tot de oprichting van een speciaal internationaal tribunaal.
In de strijd tegen Rusland heeft Oekraïne niet alleen munitie, wapens, tanks en training
voor soldaten nodig, maar ook moderne luchtverdedigingssystemen, zei Stefanchuk. Hij
bevestigde verder de Oekraïense ambitie om lid te worden van de NAVO, volgens de verklaring
gericht aan de NAVO op 30 september 2022, en vroeg om een duidelijke tijdslijn.

Wat het EU-lidmaatschap betreft, werkt Oekraïne hard aan het implementeren van de
vereisten om het onderhandelingsproces mogelijk al in 2023 te kunnen starten. Stefanchuk
benadrukte dat de wederopbouw van Oekraïne gefinancierd moet worden met bevroren Russische
tegoeden en riep op daarvoor binnen de Unie mechanismen in te stellen. Tot slot vroeg
Stefanchuk de leden van de nationale parlementen eensgezind te blijven tegen de Russische
agressie. Alleen een overwinning in deze oorlog zou het mogelijk maken om het project
van het verenigde Europa uit te voeren, zo sprak Stefanchuk.

Vervolgens spraken enkele voorzitters van nationale parlementen als key note speakers, Elżbieta Witek, Maarschalk van de Poolse Sejm, Andreas Norlén, Voorzitter van de
Zweedse Rijksdag en Meritxell Batet Lamaña, Voorzitter van het Spaanse parlement over
de thema’s EU uitbreiding, energie veiligheid, naoorlogse heropbouw.

In het debat dat daarop volgde namen 27 sprekers het woord. Jan Anthonie Bruijn, Voorzitter van de Eerste Kamer, benadrukte het belang van Europese en internationale
samenwerking bij het vinden van gemeenschappelijke oplossingen voor gedeelde problemen.
De oorlog heeft eveneens aanzienlijke gevolgen voor de Oekraïense staatsinstellingen,
variërend van de vernietiging van infrastructuur, ontheemding en verstoring van de
reguliere werkprocessen, en in dit verband benadrukte hij de noodzaak om de wederopbouw
na de oorlog nu al te bespreken. Hij prees daarbij de EU en haar lidstaten voor het
leggen van de basis hiervoor. Hij benadrukte ook hoe belangrijk het is dat de beginselen
van de rechtsstaat worden hersteld en dat het Oekraïense maatschappelijk middenveld
bij het proces wordt betrokken zodra de oorlog voorbij is.

Sessie II: de rol van de EU in de wereldwijde samenwerking van democratieën en de
kwestie van de afhankelijkheid van de EU-lidstaten van totalitaire regimes

Tijdens deze sessie werd onder andere gesproken over de rol van de EU in een wereldwijd
samenwerkingsverband en over onder andere informatieoorlogvoering, desinformatie,
de beveiliging van toeleveringsketens en strategische autonomie. Miloš Vystrčil, Voorzitter
van de Tsjechische senaat, en Jan Lipavsky, Minister van Buitenlandse Zaken van de
Tsjechische Republiek, openden de sessie en noemden onder andere het belang van steun
aan Oekraïne en meer samenwerking met derde landen om de steun te verbreden. Ook benadrukten
ze het belang van onafhankelijkheid van de EU van totalitaire regimes. Vervolgens
benoemde Roberta Metsola, Voorzitter van het Europees Parlement, de opmerkelijke solidariteit
van de EU na de start van de oorlog, en dankte zij Stefanchuk, Voorzitter van het
Oekraïense parlement, voor zijn deelname aan de conferentie. Ze sprak over de EU als
een succesverhaal, maar benadrukte ook dat de EU zich moest hervormen en ook moest
leren van de fouten, zoals de energieafhankelijkheid van Rusland. Ook waarschuwde
ze voor desinformatie en cyberaanvallen. Thomas Grodzki, maarschalk van de Poolse
senaat, benadrukte dat we de weerbaarheid van de samenleving tegen desinformatie moeten
vergroten en jongeren hiertegen moeten weren. Ook moet professionele en onpartijdige
journalistiek ondersteund en beschermd worden. Wolfgang Sobotka, Voorzitter van de
Oostenrijkse nationale raad, noemde het belang van rechtsstatelijkheid en van een
goed functionerende democratie met eerlijke verkiezingen, checks and balances, onafhankelijke rechterlijke macht en vrijheid van meningsuiting en pers. Ook hij
benoemde de misdaden van Poetin en de vreselijke gevolgen ervan in Oekraïne. Ook waarschuwde
hij voor de achteruitgang van het publiek-democratische discours en de toename van
polarisatie.

Tijdens het daaropvolgende debat, waarbij 21 sprekers het woord namen, werd met name
gesproken over de oorlog in Oekraïne, de bedreiging van parlementaire democratie en
het versterken van de strategische autonomie en concurrentiekracht in de EU. Sommigen
noemden het veilig stellen van toeleveringsketens, het risico van isolatie van de
EU in de wereld en ook het belang van het sluiten van vrijhandelsovereenkomsten.

Rondetafelgesprek over de rol van vrouwen in buitenlands beleid

Op de vooravond van de conferentie was er een rondetafelgesprek en diner georganiseerd
voor alle vrouwelijke Kamervoorzitters. Het thema van de avond was de rol van vrouwen
in buitenlands beleid. Tijdens het rondetafelgesprek spraken verschillende Voorzitters
over hoe zij het ervaren om als vrouw hun positie te vervullen. De Voorzitter van
de Tweede Kamer, Bergkamp, nam ook het woord. In haar toespraak sprak ze ten eerste haar steun uit voor de
slachtoffers van (oorlogs)geweld wereldwijd. Hierbij wilde ze specifiek aandacht vragen
voor de vrouwelijke slachtoffers. Daarna ging zij in op het belang van gelijkheid
en hoe het feministisch buitenlandbeleid dat Nederland uitvoert als doel heeft om
hieraan bij te dragen. Ze reflecteerde ook op deze balans in het kabinet en de Tweede
Kamer. Ze ging specifiek in op de manier waarop de Tweede Kamer probeert om aandacht
te schenken aan vrouwen in de politiek door de commissiezalen te vernoemen naar sleutelfiguren
in de geschiedenis van de Nederlandse politiek, zoals Aletta Jacobs, een feminist
aan wie de Nederlandse vrouwen hun stemrecht te danken hebben.

Conclusies

De Conferentie werd afgesloten met het bespreken en bij consensus aannemen van de
conclusies. Op verzoek van Nederland is in de preambule de uitgangspunten van de Conferentie
ten aanzien van conclusies herbevestigd namelijk dat de conclusies geen politieke
verklaringen mogen bevatten en dat de conclusies niet bindend zijn voor nationale
parlementen. Hiermee wordt de neutrale rol die de Eerste en Tweede Kamervoorzitters
hebben in acht genomen.

Bilaterale ontmoetingen en marge van de Conferentie

En marge van de conferentie hebben de Voorzitters verscheidene bilaterale ontmoetingen
gehad. Zo spraken zij samen met de eerder genoemde parlementsvoorzitter van Oekraïne,
Ruslan Stefanchuk. Tijdens dit gesprek werd er ingegaan op de voortdurende oorlog
in Oekraïne. De Voorzitters hebben hun zorgen geuit. Stefanchuk overhandigde aan het
einde van het gesprek een non-paper waarin de ambitie van Oekraïne om lid te worden
van de NAVO werd onderstreept. Dit non-paper is onder de aandacht gebracht van de
vaste Eerste Kamercommissies voor Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking
en de vaste Tweede Kamercommissie voor Buitenlandse Zaken, en is betrokken bij het
commissiedebat over de NAVO van de Tweede Kamer.

Verder spraken de Voorzitters gezamenlijk met Wolfgang Sobokta, de Voorzitter van
de Nationale Raad van Oostenrijk. Er werden ervaringen gewisseld over de renovaties
van de parlementen, waar Oostenrijk de renovatie van haar parlement vorige winter
afrondde, en het Binnenhof momenteel gerenoveerd wordt. Daarnaast bracht Sobotka zijn
inspanningen tegen antisemitisme in. Op zijn initiatief is er begin dit jaar een brief
gestuurd aan alle parlementsvoorzitters over het project «we remember», een bewustwordingscampagne.
De Eerste en Tweede Kamer hebben deelgenomen aan deze campagne, en hieraan gerefereerd
tijdens de Holocaust herdenking in Amsterdam.

Daarnaast hebben de Voorzitters informeel kennisgemaakt met de Voorzitter van het
Zweedse parlement, Andreas Norlén. Norlén vroeg de Voorzitters naar de Nederlandse
Prinsjesdag, waarop hij hen uitnodigde om de Zweedse Prinsjesdag bij te wonen. De
Voorzitters waardeerden de uitnodiging zeer en heb hebben daarbij aangegeven te zijner
tijd te bezien of de agenda dat toe laat. De Voorzitters feliciteerden Norlén verder
met het Zweedse Voorzitterschap en wensten hem veel succes.

Tevens hadden de Voorzitters een korte ontmoeting met de Voorzitter van het Moldavische
parlement, Igor Grosu. De focus van dit gesprek lag op de wens van Moldavië om snel
toe te treden tot de Europese Unie.

Op de vooravond van de conferentie heeft de Voorzitter van de Tweede Kamer gesproken
met de Voorzitter van het Sloveense parlement, Urška Klakočar Zupančič, die elkaar
voor het eerst ontmoetten. Zij spraken over het voorgenomen toekomstige bezoek van
Zupančič aan Nederland.

De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal, Bruijn

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, Bergkamp