Memorie van toelichting : Memorie van toelichting
36 089 Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat voor het jaar 2022 (Zesde incidentele suppletoire begroting inzake vulmaatregelen gasopslag en waardevermeerderings-regeling)
Nr. 2
MEMORIE VAN TOELICHTING
A ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikelen 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van
artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel
strekt ertoe om voor het jaar 2022 wijzigingen aan te brengen in de departementale
begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.
Normaliter wordt nieuw beleid in uitvoering genomen nadat de Staten- Generaal de begrotingswet
heeft geautoriseerd. Aangezien uitvoering van de spoedeisende maatregelen die in deze
zesde incidentele suppletoire begroting zijn opgenomen in het belang van het Rijk
zijn, niet kan wachten tot formele autorisatie van beide Kamers der Staten-Generaal,
zal het kabinet de uitvoering van de maatregelen starten. Hiermee wordt gehandeld
conform lid 2 van artikel 2.27 van de Comptabiliteitswet 2016. Voor de indiening van deze zesde incidentele suppletoire begroting is uw Kamer vooraf
geïnformeerd via de Kamerbrief Onafhankelijkheid van Russische olie, kolen en gas
met behoud leveringszekerheid en de Kamerbrief Verlenging waardevermeerderingsregeling
Groningen voorjaar 2022 van 22 april 2022.
De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze
memorie van toelichting toegelicht.
Mede namens de Minister voor Klimaat en Energie,
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens
B ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
1. Leeswijzer
Ondergrenzen toelichtingen
Voor wat betreft het toelichten van significante verschillen in de uitgaven, ontvangsten
en verplichtingen zijn de ondergrenzen gehanteerd zoals opgenomen in de onderstaande
tabel.
Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen
Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)
Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)
< 50
1
2
=> 50 en < 200
2
4
=> 200 < 1.000
5
10
=> 1.000
10
20
In sommige gevallen, waar politiek relevant, worden ook posten toegelicht beneden
deze ondergrenzen.
2. Beleidsartikelen
2.1 Beleidsartikel 4 Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering
Tabel 1 Budgettaire gevolgen van beleid zesde incidentele suppletoire begroting (ISB)
(bedragen x € 1.000)
Stand ontwerpbegroting 2022 incl. ISB's, NvW en amendementen
Mutaties 6eISB
Stand 6e ISB
Mutatie 2023
Mutatie 2024
Mutatie 2025
Mutatie 2026
Verplichtingen
12.452.722
623.250
13.075.972
0
0
0
0
Uitgaven
4.359.973
623.250
4.983.223
0
0
0
0
Subsidies (regelingen)
3.959.202
623.250
4.582.452
0
0
0
0
Missiegedraven Onderzoek Ontwikkeling en Innovatie (MOOI)
60.135
60.135
Hernieuwbare Energietransitie (HER+)
42.140
42.140
Energie-efficiëntie
2.368
2.368
Green Deals
500
500
Demonstratieregeling Klimaat- en Energie-innovatie (DEI+)
75.963
75.963
Subsidieregeling Duurzame Scheepsbouw (SDS)
7.075
7.075
Projecten Klimaat en Energieakkoord
3.981
3.981
MEP
0
0
SDE
687.400
687.400
SDE+
2.585.508
2.585.508
SDE++
76.855
76.855
Aardwarmte
17.500
17.500
ISDE-regeling
258.000
258.000
Compensatie Energie-intensieve bedrijven (ETS)
0
0
Carbon Capture and Storage (CCS)
4.080
4.080
Subidieregeling Energiebesparing en duurzame energie sportaccommodaties (EDS)
0
0
Hoge Flux Reactor
6.401
6.401
Elektrisch rijden
0
0
Caribisch Nederland
6.144
6.144
Overige subsidies
50.000
50.000
Opschalingsinstrument waterstof
4.000
4.000
Maatregelen voor CO2-reductie
0
0
Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE)
42.519
42.519
Subsidie ondersteuning verduurzaming mkb
25.633
25.633
IPCEI waterstof
3.000
0
3.000
Vulmaatregelen gasopslag
0
623.250
623.250
Leningen
61.400
0
61.400
Lening EBN
61.400
61.400
Lening Gasunie
0
0
Garanties
0
0
0
Verliesdeclaratie aardwarmte
0
0
Opdrachten
36.953
0
36.953
Onderzoek mijnbouwbodembeweging
1.986
1.986
SodM onderzoek
2.425
2.425
Uitvoeringsagenda Klimaat
623
623
Klimaat mondiaal
335
335
Onderzoek en opdrachten
31.584
31.584
Bijdrage aan agentschappen
81.435
0
81.435
Bijdrage aan RVO.nl
64.746
64.746
Bijdrage aan Agentschap Telecom
4.103
4.103
Bijdrage aan NEa
7.536
7.536
Bijdrage aan KNMI
1.264
1.264
Bijdrage aan NVWA
886
886
Bijdrage aan RIVM
1.600
1.600
Bijdrage aan RWS
1.300
1.300
Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s
142.417
0
142.417
Doorsluis COVA-heffing
111.000
111.000
TNO kerndepartement
29.690
29.690
TNO-SodM
1.727
1.727
Bijdrage aan medeoverheden
1.340
0
1.340
Uitkoopregeling
1.340
1.340
Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
10.893
0
10.893
Bijdrage aan Nuclear Research Group (NRG)
8.259
8.259
Internationale contributies
1.624
1.624
PBL Rekenmeesterfunctie
1.010
1.010
Stortingen begrotingsreserve
66.333
0
66.333
Storting in begrotingsreserve duurzame energie en klimaattransitie
66.333
66.333
Storting in begrotingsreserve aardwarmte
0
0
Ontvangsten
3.720.277
0
3.720.277
0
155.250
156.000
156.000
Ontvangsten COVA
111.000
111.000
Opbrengst heffing ODE (SDE++)
2.692.000
2.692.000
Ontvangsten zoutwinning
2.511
2.511
Onttrekking reserve duurzame energie en klimaattransitie
4.186
4.186
ETS-ontvangsten
900.000
900.000
Onttrekking begrotingsreserve maatregelen voor CO2-reductie
0
0
Diverse ontvangsten
10.580
10.580
Heffing gasleveringszekerheid
0
0
155.250
156.000
156.000
Tabel 2 Uitsplitsing verplichtingen (bedragen x € 1.000)
Stand ontwerpbegroting 2022 incl. ISB's, NvW en amendementen
Mutaties 6eISB
Stand 6e ISB
Mutatie 2023
Mutatie 2024
Mutatie 2025
Mutatie 2026
Verplichtingen
12.452.722
623.250
13.075.972
0
0
0
0
waarvan garantieverplichtingen
44.200
44.200
waarvan overige verplichtingen
12.408.522
623.250
13.031.772
Budgetflexibiliteit
Het juridisch verplichte deel van het uitgavenbudget is circa 71%. Van de 29% budgetflexibele
ruimte heeft circa 13 procentpunt betrekking op de vulmaatregel gasopslag waarvoor
nog verplichtingen zullen worden aangegaan in 2022.
Toelichting
In deze zesde incidentele suppletoire begroting wordt het parlement om autorisatie
verzocht voor het aangaan van verplichtingen en doen van uitgaven voor de Vulmaatregel
gasopslag, zoals voorgesteld in de Kamerbrief Onafhankelijkheid van Russische olie,
kolen en gas met behoud leveringszekerheid van 22 april 2022.
Verplichtingen en uitgaven
Subsidies
Vulmaatregelen gasopslag
Momenteel is sprake van een ongebruikelijke situatie op de gasmarkt: de zomergasprijs
is hoger dan wintergasprijs. Dit maakt opslag van gas met het oog op de winter voor
marktpartijen onaantrekkelijk. Het zou immers neerkomen op het inkopen tegen een hogere
prijs dan de verwachte verkoopprijs in de winter. Dit tast de leveringszekerheid voor
aankomende winter aan.
Voor een aantal gasopslag zijn reeds maatregelen getroffen, maar niet voor gasopslag
Bergermeer, de grootste vrij toegankelijke hoogcalorische gasopslag van West-Europa
en een belangrijk onderdeel van de energie-infrastructuur. Om gasopslag toch gevuld
te krijgen neemt het kabinet de volgende twee maatregelen.
Allereerst een subsidiemaatregel die marktpartijen voldoende stimulans geeft om Bergermeer
alsnog te vullen. Marktpartijen kunnen in een tenderregeling meedingen naar een subsidie
die hen vergoedt voor:
het negatieve verschil tussen de huidige gasprijzen en de verwachte gasprijzen aankomende
winter (de zogenoemde zomer-winter spread);
een incentivebonus (premie) om deelname te stimuleren; en
een vergoeding voor de opslagkosten (indien de partij niet reeds opslagcapaciteit
geboekt heeft in gasopslag Bergermeer).
Marktpartijen zullen zelf het gas moeten in- en verkopen. De subsidie is enkel bedoeld
om het rendabel te maken om gas op te slaan.
Daarnaast wijst het kabinet voor de resterende vulbehoefte, die niet wordt gevuld
door marktpartijen, EBN aan als partij om gas op te slaan in Bergermeer. EBN is een
beleidsdeelneming met de Staat als enige aandeelhouder. EBN zal hiervoor eveneens
een vergoeding (subsidie) krijgen. Deze vergoeding ziet onder andere op het verschil
tussen de zomer- en wintergasprijs en de kosten verbonden aan de opslag zelf. EBN
zal de inkoop van gas zelf financieren.
Voor de twee maatregelen is € 623,25 mln nodig in 2022, waarvan € 366 mln voor de
subsidieregeling en € 257,25 mln voor de vergoeding aan EBN. De maatregelen zijn zo
vormgegeven dat bij een meer gebruikelijke prijsontwikkeling (hogere winterprijzen
dan zomerprijzen) het deel van de subsidie dat het verschil vergoedt tussen de hoge
zomergasprijs en lage wintergasprijs vervalt. De uitgaven zullen dan lager uitvallen.
Andersom geldt dat bij een sterk lagere winterprijs de uitgaven hoger kunnen uitvallen.
Er zal gewerkt worden met voorschotten die dit jaar gedurende het vulseizoen worden
uitgekeerd. In 2023 zal de eindafrekening (subsidievaststelling) plaatsvinden. Afhankelijk
van de prijsontwikkeling tot 1 oktober en de prijsontwikkeling van 1 oktober tot 1 april
2023 is er de mogelijkheid dat uitgaven in 2023 zullen plaatsvinden in plaats van
in 2022.
Ontvangsten
Heffing gasleveringszekerheid
Gegeven het open en grensoverschrijdende karakter van de Europese gasmarkt dragen
de Nederlandse gasopslagen en het vullen ervan bij aan de leveringszekerheid van de
gehele Unie en met name de ons omringende landen. Uitgangspunt is dat de kosten die
met hiervoor genoemde maatregelen gemoeid zijn worden gedragen door de gebruikers
(ofwel: de gebruiker betaalt). Dit betreft zowel gebruikers in Nederland als daarbuiten.
Voor het verhalen van de uiteindelijke gemaakte kosten op gebruikers wordt, in samenhang
met de uiteindelijke wijze waarop voor de langere termijn invulling wordt gegeven
aan de vulverplichting, gewerkt aan een heffing op geboekte capaciteit voor transport
via het landelijk gastransportnet van GTS (bovenop – maar niet in – de tarieven voor
gastransport). Op die manier kan de rekening worden gelegd bij de gebruikers die profiteren
van de vulling van de gasopslagen (leveringszekerheid), inclusief de gebruikers in
het buitenland. Deze heffing zal zodanig worden uitgewerkt dat de financiering van
voornoemde maatregelen een vorm van voorfinanciering is en de uiteindelijke kosten
door de gebruikers van het gastransportnet worden opgebracht. De ontvangsten zijn
voor nu geraamd op € 155,25 mln in 2024 en € 156 mln in de jaren 2025 – 2027, in totaal
€ 625,25 mln.
2.2 Beleidsartikel 5 Een veilig Groningen met perspectief
Tabel 3 Budgettaire gevolgen van beleid zesde incidentele suppletoire begroting (ISB)
(bedragen x € 1.000)
Stand ontwerpbegroting 2022 incl. ISB's, NvW en amendementen
Mutaties 6eISB
Stand 6e ISB
Mutatie 2023
Mutatie 2024
Mutatie 2025
Mutatie 2026
Verplichtingen
945.961
75.000
1.020.961
0
0
0
0
Uitgaven
947.011
75.000
1.022.011
0
0
0
0
Subsidies (regelingen)
0
75.000
75.000
Verduurzamingsopgave uit aardgasbaten
0
75.000
75.000
Geestelijke bijstand/overige
0
0
Inkomensoverdrachten
698.750
0
698.750
Schadevergoedingen
506.250
506.250
Vergoeding waardedaling Groningen
116.000
116.000
Vergoeding immateriële schade Groningen
75.000
75.000
Bijdrage Commissie Bijzondere Situaties
1.500
1.500
Opdrachten
2.380
0
2.380
Werkbudget
2.380
2.380
Vermogensverschaffing/-onttrekking
0
0
0
Kapitaalinjectie EBN
0
0
Bijdrage aan agentschappen
239.631
0
239.631
Bijdrage aan RVO.nl
237.631
237.631
Instituut Mijnbouwschade Groningen
2.000
2.000
Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s
1.050
0
1.050
TNO publieke SDRA
1.050
1.050
Bijdrage aan medeoverheden
2.200
0
2.200
Versterken
2.200
2.200
Bijdrage aan (internationale) organisaties
3.000
0
3.000
Organisatie- en programmabudget ACVG
3.000
3.000
Bijdrage Commissie Bijzondere Situaties
0
0
Ontvangsten
1.034.281
0
1.034.281
Schadevergoedingen
490.625
490.625
Uitvoeringskosten Schade
226.356
226.356
Dividenduitkering EBN
0
0
Dividenduitkering GasTerra
4.000
4.000
Mijnbouwwet
55.000
55.000
Vergoeding waardedaling Groningen
190.750
190.750
Vergoeding immateriële schade Groningen
65.000
65.000
Ontvangsten publieke SDRA
1.050
1.050
Versterken
1.500
1.500
Tabel 4 Uitsplitsing verplichtingen (bedragen x € 1.000)
Stand ontwerpbegroting 2022 incl. ISB's, NvW en amendementen
Mutaties 6eISB
Stand 6e ISB
Mutatie 2023
Mutatie 2024
Mutatie 2025
Mutatie 2026
Verplichtingen
945.961
75.000
1.020.961
0
0
0
0
waarvan garantieverplichtingen
waarvan overige verplichtingen
945.961
75.000
1.020.961
0
0
0
0
Budgetflexibiliteit
Het juridisch verplichte deel van het uitgavenbudget is circa 93%. Van de 7% budgetflexibele
ruimte heeft circa 7 procentpunt betrekking op de waardevermeerderingsregeling waarvoor
nog verplichtingen zullen worden aangegaan in 2022.
Toelichting
In deze zesde incidentele suppletoire begroting wordt het parlement om autorisatie
verzocht voor het aangaan van verplichtingen en doen van uitgaven voor de waardevermeerderingsregeling,
zoals voorgesteld in de Kamerbrief Verlenging waardevermeerderingsregeling Groningen
voorjaar 2022 van 22 april 2022.
Verplichtingen en uitgaven
Subsidies
Verduurzamingsopgave uit aardgasbaten
Het kabinet heeft besloten de waardevermeerderingsregeling te verlengen tot 1 oktober
2022. Voor de verlenging wordt € 75 mln beschikbaar gesteld. In tegenstelling tot
de naam van het instrument wordt dit niet gedekt uit aardgasbaten, maar uit bestaande
(risico)reserveringen voor Groningen op de aanvullende post van het Ministerie van
Financiën. Het volledige bedrag wordt bevoorschot aan de uitvoerder Samenwerkingsverband
Noord Nederland (SNN). Met de Voorjaarsnota wordt het parlement geïnformeerd over
de toekomst van de waardevermeerderingsregeling.
Ondertekenaars
M.A.M. Adriaansens, minister van Economische Zaken en Klimaat
Gerelateerde documenten
Hier vindt u documenten die gerelateerd zijn aan bovenstaand Kamerstuk.