Brief Presidium : Brief van het Presidium over een adviesaanvraag aan de Venetië-Commissie van de Raad van Europa over de rechtsstaat in Nederland

Nr. 53
BRIEF VAN HET PRESIDIUM

Aan de Leden

Den Haag, 24 februari 2021

Het Presidium legt hierbij, conform de werkwijze neergelegd in artikel 30 van het
Reglement van Orde, aan u voor het verzoek van de vaste commissie voor Financiën om
de Venetië-Commissie van de Raad van Europa te vragen advies uit te brengen over de
rechtsbescherming van burgers in Nederland en het stelsel van macht en tegenmacht
in theorie en praktijk naar aanleiding van de op 26 januari door de Kamer aangenomen
motie van het lid Omtzigt (Kamerstuk 35 510, nr. 11). Het Presidium stelt u voor in te stemmen met de bijgevoegde adviesaanvraag en deze
door te geleiden aan de Venetië-Commissie.

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, Arib

Bijlage Begeleidende brief bij adviesaanvraag van de Kamervoorzitter aan de Venetië-Commissie

Geachte mevrouw Granata-Menghini,

Heden, [datum], heeft de Tweede Kamer conform de werkwijze van artikel 30 van haar
Reglement van Orde, besloten de Venetië-Commissie van de Raad van Europa advies te
vragen over de rechtsstaat in Nederland.

De Tweede Kamer heeft op 26 januari 2021 bijgevoegde motie motie-Omtzigt c.s. (Kamerstuk
35 510 nr. 11) aangenomen. Deze motie vormt de basis van de adviesaanvraag en de onderzoeksopdracht
ligt vast in bovengenoemde motie. Met deze brief wil ik u daar enige toelichting op
geven.

De Tweede Kamer heeft een parlementaire ondervraging uitgevoerd naar de politieke
besluitvorming over de kinderopvangtoeslag en de betrokkenheid van bewindspersonen
en topambtenaren daarbij. Bij deze ondervraging heeft de Tweede Kamer documenten gevorderd
en personen onder ede gehoord. Onder de personen die onder ede gehoord zijn waren
topambtenaren, staatssecretarissen, ministers en de huidige Minister-President.

Het rapport van de parlementaire ondervragingscommissie trok op 17 december 2020 zodanig
scherpe conclusies dat het kabinet-Rutte op 15 januari 2021 uit eigen beweging haar
ontslag aanbod aan de Koning. Het rapport is bijgevoegd bij deze brief.

Een tweetal constateringen, naast andere constateringen, van het rapport luiden:

«De commissie constateert dat bij de uitvoering van de kinderopvangtoeslag grondbeginselen
van de rechtsstaat zijn geschonden. Dit verwijt treft niet alleen de uitvoering –
specifiek de Belastingdienst/Toeslagen – maar ook de wetgever en de rechtspraak.»1

[...]

«Zonder zich te willen uitlaten over individuele rechterlijke uitspraken, constateert
de commissie dat ook de bestuursrechtspraak jarenlang een wezenlijke bijdrage heeft
geleverd aan het in stand houden van de niet dwingend uit de wet volgende, spijkerharde
uitvoering van de regelgeving van de kinderopvangtoeslag. Daarmee heeft de bestuursrechtspraak
zijn belangrijke functie van (rechts)bescherming van individuele burgers veronachtzaamd.
De commissie is met name geraakt door het tot in oktober 2019 wegredeneren van algemene
beginselen van behoorlijk bestuur, die zouden moeten dienen als stootkussen en beschermende
deken voor mensen in nood.»2

Speciaal deze twee constateringen hebben de Tweede Kamer doen besluiten deze adviesaanvraag
bij de Venetië-Commissie van de Raad van Europa te doen. Want de optelsom van een
zeer groot aantal factoren is dat tienduizenden gezinnen, van wie velen onschuldig
waren of slechts een kleine fout gemaakt hadden, zulke hoge bedragen moesten betalen
aan de Belastingdienst, dat zij financieel geruïneerd werden.

Wij zullen het rapport van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag
desgewenst in het Engels voor u vertalen zodat u begrijpt wat het parlement gevonden
heeft.

De twee vragen gaan over het hart van de Nederlandse rechtsstaat.

In theorie hadden deze burgers rechtsbescherming moeten hebben, maar in de praktijk
schoten regering en parlement tekort, overtrad de Belastingdienst jarenlang wetten,
hield de regering veel informatie achter voor het parlement, voor de pers en zelfs
voor de rechter. De rechter beschermde deze burgers niet, maar volgde, ook volgens
de eigen woorden, de Belastingdienst bijna blindelings.

Daarom zijn er twee belangrijke vragen die de Tweede Kamer aan de Venetië-Commissie
van de Raad van Europa zou willen stellen:

1) Welke wetten, welke uitvoering of welke praktijken hebben bijgedragen aan het feit
dat macht en tegenmacht onvoldoende gewerkt hebben in dit dossier en dat de burger
vermalen werd? Welke oplossingsrichtingen zijn er om dit te herstellen en in de toekomst
te voorkomen?

2) Voldoet het bestuursrecht in Nederland, inclusief de Raad van State, en welke waarborgen
zouden in de wet of de uitvoering van bestuursrecht (en mogelijk aanpalende rechtsgebieden)
moeten worden toegevoegd om de burger adequaat te beschermen, inclusief de effectieve
toegang tot het recht en de bijstand daarin.

Vanzelfsprekend staat de staf van de Tweede Kamer tot uw beschikking om u in contact
te brengen met alle instituties in Nederland met wie u van gedachten wilt wisselen
en om u documentatie te verschaffen.

De indieners van de motie zijn bereid om u een nadere toelichting te geven op deze
adviesaanvraag.

Namens de Tweede Kamer vraag ik u aan dit verzoek te voldoen.

Hoogachtend,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, Arib

Inhoud motie

Op 26 januari 2021 heeft de Kamer ingestemd met de motie Omtzigt c.s. (Kamerstuk 35 510, nr. 11) over de adviesaanvraag bij de Venetië-Commissie van de Raad van Europa. De motie
is ingediend tijdens het plenaire debat op 19 januari jl. over de verklaring van de
Minister-President en over het verslag van de ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag.
De motie luidt als volgt:

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de rechtsstaat geschonden is en dat het wenselijk is extern advies
van onafhankelijke experts te vragen;

besluit de Venetië-Commissie te verzoeken om advies uit te brengen over de volgende
zaken:

– de rechtsbescherming van burgers in Nederland, met name onder het bestuursrecht (inclusief
reikwijdte, rechtsbescherming, marginale toetsing en rol Raad van State);

– het stelsel van macht en tegenmacht in theorie en praktijk, inclusief de Staten-Generaal
en de rechterlijke macht,

en gaat over tot de orde van de dag.

Omtzigt

Marijnissen

Dijkhoff

Segers