Brief Algemene Rekenkamer : Aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2021 van het Ministerie van Buitenlandse Zaken

Nr. 7 BRIEF VAN DE ALGEMENE REKENKAMER

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 1 oktober 2020

Een goede begroting legt de basis voor een goede verantwoording. Met deze brief ontvangt
u enkele aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2021 (begrotingshoofdstuk V) van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken (Kamerstuk 35 570 V, nrs. 1 en 2) die de Tweede Kamer kan gebruiken bij de begrotingsbehandeling. De begroting omvat
€ 11.393,4 miljoen aan uitgaven, € 11.172,6 miljoen aan verplichtingen en € 921,3 miljoen
aan ontvangsten.

Wij gaan in op enkele aandachtspunten voortkomend uit onze onderzoeken, die relevant
kunnen zijn voor de begrotingsbehandeling dit najaar, te weten:

• Reisadviezen

• Informatiebeveiliging

• Nettobetalingspositie Nederland in de Europese Unie

Reisadviezen

De coronacrisis onderstreept het belang van de reisadviezen van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken, waar de Algemene Rekenkamer in het verantwoordingsonderzoek 2019
onderzoek naar heeft gedaan. De reisadviezen zijn voor de Nederlandse overheid een
belangrijk instrument om Nederlandse reizigers voorbereid en verantwoord op reis te
laten gaan. In het voorjaar aan het begin van de pandemie vormden de reisadviezen
dan ook een primaire informatiebron voor Nederlandse reizigers in het buitenland die
terug wilden keren naar Nederland. Later gold dit voor Nederlanders die op weer op
reis wilden gaan naar het buitenland.

In de ontwerpbegroting 2021 geeft de Minister van Buitenlandse Zaken aan dat een van
de lessen van de coronacrisis is dat er nog meer nadruk moet komen op de voorbereidingen
van reizigers aan de hand van de reisadviezen. In dit kader is het positief dat de
Minister van Buitenlandse Zaken een aantal van onze aanbevelingen uit het verantwoordingsonderzoek
2019 (deels) overneemt om de kwaliteit van de reisadviezen te verbeteren. Hij heeft
de Tweede Kamer bijvoorbeeld laten weten te bezien of de afwegingen voor aanpassingen
van de reisadviezen transparanter kunnen worden gemaakt. Ook is de Minister van plan
de dossiervorming te optimaliseren. Zo wordt vanaf 1 mei 2020 gewerkt met een checklist
zodat alle relevante informatie en overwegingen worden vastgelegd. Naar verwachting
zal dit een bijdrage leveren aan verdere uniformiteit in de aanpassingen van reisadviezen.

Een aanbeveling die de Minister niet heeft overgenomen luidt: «Maak de risicoclassificatie
(kleur) van het reisadvies leidend in plaats van de tekst van het reisadvies. Op deze
manier sluit de werkwijze van de Minister aan op het gebruik van de reisadviezen.»
Wel gaf hij aan in een volgend gebruikersonderzoek expliciet aandacht te besteden
aan de vermeende sterke focus op de kleurcodes. Omdat de kleur van de reisadviezen
een belangrijke rol speelde in de berichtgeving tijdens de coronacrisis, zin wij benieuwd
of de uitkomsten van dit gebruikersonderzoek onze aanbeveling onderschrijft.

Informatiebeveiliging

De Minister van Buitenlandse Zaken onderstreept in de ontwerpbegroting 2021 dat veranderende
machtsverhoudingen en snel gaande technologische ontwikkelingen leiden tot nieuwe
dreigingen, zoals hybride conflictvoering en cyberaanvallen. Dit is voor de Minister
een belangrijke reden om digitalisering als een onderdeel van het Nederlandse buitenlandbeleid
te zien. Internationaal streeft Nederland dan ook een voortrekkersrol na op dit gebied,
onder meer door de inzet van zogeheten cyberdiplomaten.

De Minister stipt in de ontwerpbegroting 2021 aan dat digitalisering niet alleen een
onderdeel is van het buitenlandbeleid, maar ook een belangrijke voorwaarde om als
Ministerie van Buitenlandse Zaken goed te functioneren. Dit is volgens de Minister
des te meer het geval nu werknemers hoofdzakelijk zijn gaan thuiswerken tijdens de
coronacrisis. In het verantwoordingsonderzoek 2019 oordeelden wij namelijk dat op
het gebied van informatiebeveiliging sprake was van een ernstige onvolkomenheid bij
het Ministerie van Buitenlandse Zaken. De Minister heeft de Tweede Kamer toegezegd
extra inspanningen te zullen leveren om de informatiebeveiliging te verbeteren. Onze
aanbevelingen zijn meegenomen in een plan van aanpak dat met extra sturing en personele
capaciteit wordt uitgewerkt.

Nettobetalingspositie Nederland in de EU

Op 21 juli bereikten de regeringsleiders en staatshoofden van de lidstaten van de
Europese Unie, verenigd in de Europese Raad, een akkoord over de meerjarenbegroting
voor de periode 2021–2027: het Meerjarig Financieel Kader (MFK) (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1575). Als zogeheten nettobetaler wilde het Nederlandse kabinet niet dat er meer geld
zou gaan naar de EU. Ondanks het voorstel van de Europese Commissie om bestaande kortingen
ter compensatie van nettobetalers te schrappen, heeft Nederland vooralsnog zijn korting
behouden. Daarnaast mag het, zoals het er nu uitziet, een groter deel van de geïnde
douaneheffingen houden (van 20 naar 25%).

Dat Nederland een nettobetaler is, staat vast. Hoe de nettobetalingspositie van Nederland
zich verhoudt tot die van andere lidstaten hangt ook af van de manier waarop de afdracht
wordt berekend. Nederland hanteert een andere definitie om zijn betalingspositie te
berekenen dan de Europese Commissie.1 In eerdere begrotingen nam de Minister van Buitenlandse Zaken beide benaderingen
mee. De nettobetalingspositie werd daarbij in miljoenen euro’s weergegeven, berekend
volgens de Nederlandse definitie. Voor een vergelijking met andere lidstaten gebruikte
de Minister de definitie van de Europese Commissie. Hierbij werden de afdrachten als
percentage van het bni weergegeven. Omdat de Europese Commissie nog geen nieuwe cijfers
heeft gepubliceerd over de nettobetalingspositie van de lidstaten voor 2019, is de
nettobetalingspositie van Nederland niet in de ontwerpbegroting 2021 meegenomen.

Dit jaar heeft de Algemene Rekenkamer een focusonderzoek uitgevoerd om de effecten
van de verschillende definities in kaart te brengen. Het rapport «Focus op de nettobetalingspositie
van Nederland» publiceren wij naar verwachting op 14 oktober 2020.

Overig te publiceren onderzoek van de Algemene Rekenkamer

Wij zijn bezig met het onderzoek «Zicht op rijksbezit» de geplande publicatiedatum
van dit onderzoek is 8 april 2021.

Tot de publicatie van ons verantwoordingsonderzoek over 2020 op 19 mei 2021 verwachten
we op het terrein van het Ministerie Buitenlandse Zaken verder geen andere onderzoeken
te publiceren.

Wij vertrouwen erop dat deze begrotingsbrief behulpzaam is bij de begrotingsbehandeling
in uw Kamer.

Algemene Rekenkamer

drs. A.P. (Arno) Visser president

drs. C. (Cornelis) van der Werf secretaris