Home
Kamerstukken

Jaarverslag : Jaarverslag Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Diergezondheidsfonds 2019

Tweede Kamer der Staten-Generaal

InhoudsopgaveGerealiseerde uitgaven en ontvangstenA. Algemeen1. Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot dechargeverlening1 Dechargeverlening door de Tweede Kamer2 Dechargeverlening door de Eerste Kamer2. LeeswijzerB. Beleidsverslag3. Beleidsprioriteiten4. BeleidsartikelenArtikel 11 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketensA. Algemene doelstellingB. Rol en verantwoordelijkheidBeleidsconclusiesD. Budgettaire gevolgen van beleidE. Toelichting op de instrumenten Artikel 12 Natuur en biodiversiteit A. Algemene doelstellingB. Rol en verantwoordelijkheidC. BeleidsconclusiesD. Budgettaire gevolgen van beleidE. Toelichting op de instrumenten5. Niet-beleidsartikelenArtikel 50 Apparaat KerndepartementArtikel 51 Nog onverdeeld6. BedrijfsvoeringsparagraafC. Jaarrekening7. Departementale verantwoordingsstaat8. Samenvattende verantwoordingsstaat agentschap9. Jaarverantwoording agentschap per 31 december 201910. Saldibalans11. WNT-verantwoording 2019 Ministerie van Landbouw, Natuur en VoedselkwaliteitD. Jaarverslag Diergezondheidsfonds (F)12. Beleidsverslag Diergezondheidsfonds13. Bedrijfsvoeringsparagraaf Diergezondheidsfonds14. Jaarrekening Diergezondheidsfonds15. Saldibalans Diergezondheidsfonds E. BijlagenBijlage 1: Toezichtrelaties rwt's en zbo's Bijlage 2: Afgerond evaluatie- en overig onderzoekBijlage 3: Inhuur externenBijlage 4: Europese geldstromenBijlage 5: Rapportage burgerbrievenLijst van afkortingen

35 470 XIV Jaarverslag en slotwet Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Diergezondheidsfonds 2019

Nr. 1 JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT (XIV) EN DIERGEZONDHEIDSFONDS (F) 2019

Ontvangen 20 mei 2020

Vergaderjaar 2019–2020

GEREALISEERDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN

Figuur 1 Gerealiseerde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x €1 mln.). Totaal €

Figuur 2 Gerealiseerde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x €1 mln.). Totaal €

A. ALGEMEEN

1. Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot dechargeverlening

AAN de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de Staten-Generaal.

Hierbij bied ik het departementale jaarverslag van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over het jaar 2019 aan.

Onder verwijzing naar de artikelen 2.37 en 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit decharge te verlenen over het in het jaar 2019 gevoerde financiële beheer.

Voor de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek tot dechargeverlening stelt de Algemene Rekenkamer als externe controleur op grond van artikel 7.14 van de Comptabiliteitswet 2016 een rapport op. Dit rapport wordt op grond van artikel 7.15 van de Comptabiliteitswet 2016 door de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de bevindingen en het oordeel van de Algemene Rekenkamer over:

1. het gevoerde begrotingsbeheer, financieel beheer, materiële bedrijfsvoering en de daartoe bijgehouden administraties van het Rijk;

2. de centrale administratie van de schatkist van het Rijk van het Ministerie van Financiën;

3. de financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen;

4. de totstandkoming van de niet-financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen;

5. de financiële verantwoordingsinformatie in het Financieel jaarverslag van het Rijk.

Bij het besluit tot dechargeverlening worden verder de volgende, wettelijk voorgeschreven, stukken betrokken:

1. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2019;

2. het voorstel van de slotwet dat met het onderhavige jaarverslag samenhangt ;

3. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het onderzoek van de centrale administratie van de schatkist van het Rijk en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;

4. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer over de in het Financieel jaarverslag van het Rijk, over 2019 opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten over 2019, alsmede over de saldibalans over 2019 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 7.14, tweede lid, van de Comptabiliteitswet 2016.

Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.

De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten

1 Dechargeverlening door de Tweede Kamer

Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 verklaart de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:

Op grond van artikel 2.40, tweede lid, van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden aan de Voorzitter van de Eerste Kamer.

2 Dechargeverlening door de Eerste Kamer

Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 verklaart de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:

Op grond van artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de Minister van Financiën.

2. Leeswijzer

De leeswijzer gaat in op de volgende onderwerpen:

– Opbouw jaarverslag;

– Ondergrenzen toelichtingen;

– Controlenormen financiële en niet-financiële gegevens;

– Groeiparagraaf;

– Motie Schouw en motie Hachchi c.s..

1. Opbouw Jaarverslag

Dit jaarverslag bevat het beleidsverslag, een jaarrekening, het jaarverslag van het Diergezondheidsfonds (DGF) en diverse bijlagen. Deze bevatten informatie over de in 2019 gerealiseerde beleidsresultaten en de budgettaire realisatiegegevens van LNV en het DGF.

Het onderdeel beleidsprioriteiten van het beleidsverslag betreft de verantwoording over de beleidsagenda uit de LNV-begroting 2019. Dit vindt plaats langs zes thema's:

1. Werken aan kringlooplandbouw

2. Aanpak stikstofproblematiek

3. Nederland Natuurpositief

4. Naar een veerkrachtige visserijsector in een multifunctionele ruimte

5. Horizontale prioriteiten

6. Handhaving en uitvoering

De beleidsartikelen in dit jaarverslag hebben dezelfde opzet als de begroting 2019 en zijn conform de Rijksbegrotingsvoorschriften opgesteld. Elk beleidsartikel bevat een paragraaf beleidsconclusies waarin voor de belangrijkste instrumenten een oordeel wordt gegeven over de uitvoering van het beleid in het afgelopen jaar.

De bedrijfsvoeringparagraaf doet verslag van relevante aandachtspunten in de bedrijfsvoering van het Ministerie van LNV. Het jaarverslag van het DGF bevat een separate bedrijfsvoeringsparagraaf.

De jaarrekening bestaat uit de departementale verantwoordingsstaat, de samenvattende verantwoordingsstaat inzake het agentschap, de jaarverantwoording van het agentschap, de saldibalans en de WNT-verantwoording.

Het jaarverslag van het DGF bestaat uit een beleidsverslag (inclusief een bedrijfsvoeringsparagraaf) en een jaarrekening (verantwoordingsstaat DGF en een saldibalans). De apparaatsuitgaven voor de uitvoering van het DGF zijn deels opgenomen bij het moederdepartement (beleidsartikel 11).

De volgende bijlagen zijn opgenomen: Toezichtrelaties en Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO’s) en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (RWT’s), Afgerond evaluatie- en overig onderzoek, Externe inhuur, Europese geldstromen en een lijst van afkortingen.

2. Ondergrenzen toelichtingen

Voor wat betreft het toelichten van significante verschillen in de uitgaven, ontvangsten en verplichtingen in de realisatie versus de vastgestelde begroting 2019 zijn de ondergrenzen gehanteerd zoals opgenomen in de onderstaande tabel.

Staffel

Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen

Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)

Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)

< 50

=> 50 en < 200

=> 200 < 1000

=> 1000

3. Grondslagen voor de vastlegging en de waardering

De verslaggevingsregels en waarderingsgrondslagen die van toepassing zijn op de in dit jaarverslag opgenomen financiële overzichten zijn ontleend aan de Comptabiliteitswet 2016 en de daaruit voortvloeiende regelgeving, waaronder de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2020 en de Regeling agentschappen. Voor de departementale begrotingsadministratie wordt het verplichtingen-kasstelsel toegepast en voor de baten-lasten agentschappen het baten-lastenstelsel.

4. Controlenormen financiële en niet-financiële gegevens

Het jaarverslag bevat zowel financiële als niet-financiële gegevens (kengetallen en indicatoren). Deze gegevens zijn aan verschillende controlenormen onderhevig. De controle van financiële informatie is gebaseerd op normen zoals deze voortvloeien uit de Comptabiliteitswet 2001 en de Rijksbegrotingsvoorschriften 2020 (RBV). De controle van beleidsinformatie en informatie over de bedrijfsvoering is gebaseerd op normen zoals deze voortvloeien uit de RBV. Van een aantal indicatoren zijn de realisatiegegevens over 2019 nog niet bekend. In die gevallen is de meest recente realisatie opgenomen.

4. Groeiparagraaf

Voor de verantwoording 2019 heeft de Tweede Kamer verzocht om «de onderbouwing van de ramingen» voort te zetten als focusonderwerp en daarbij specifiek aandacht te besteden aan "de onderschrijdingen ten opzichte van het geraamde uitgavenkader". De Minister van Financiën heeft de Tweede Kamer geïnformeerd dat in het Financieel Jaarverslag Rijk 2019 hier invulling aan gegeven zal worden (Kamerstukken II 2018/19, 31865, nr. 151).

5.Motie Schouw en motie Hachchi c.s.

Motie Schouw

In juni 2011 is de motie Schouw ingediend en aangenomen. Deze motie zorgt er voor dat de landenspecifieke aanbevelingen van de Raad op grond van de nationale hervormingsprogramma's een eigenstandige plaats krijgen in de departementale begrotingen. Voor de beleidsterreinen van LNV zijn er in 2019 geen landenspecifieke aanbevelingen gedaan door de Europese Commissie.

Motie Hachchi

Ter uitvoering van de motie Hachchi c.s. (Kamerstuk 33 000 IV, nr. 28) brengen departementen in kaart welke uitgaven zij doen in Caribisch Nederland, uitgesplitst per instrument. De totale uitgaven (realisatie) van LNV voor Caribisch Nederland in 2019 bedroegen € 3,6 mln. en is zichtbaar op Artikel 12.

B. BELEIDSVERSLAG

3. Beleidsprioriteiten

1. Inleiding

In 2019 presenteerde het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) het Realisatieplan voor de transitie naar kringlooplandbouw. De essentie van deze transitie is een verschuiving van voedselproductie tegen lagere kostprijzen naar steeds zuiniger omgaan met grondstoffen, minder verspilling en beter hergebruik van grondstoffen. De manier waarop ons voedsel geproduceerd wordt moet weer in balans komen met natuurlijke hulpbronnen.

Het Klimaatakkoord (opgave landbouw en landgebruik) geeft een belangrijke extra impuls aan de transitie naar kringlooplandbouw. De afspraken in het Klimaatakkoord zorgen voor een betere koolstofbalans en dragen bij aan een duurzame, toekomstbestendige agrarische sector.

De acties die het ministerie van LNV, onder andere naar aanleiding van het Realisatieplan en het Klimaatakkoord, in gang heeft gezet zijn in dit beleidsverslag weergegeven. De urgentie van het in balans brengen van onze natuur en voedselproductie is in 2019 versterkt met de uitspraak van de Raad van State over het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Verslag wordt gedaan van de eerste maatregelen die het kabinet heeft genomen om de stikstofdepositie te verminderen.

2. Werken aan kringlooplandbouw

2.1 Verduurzaming veehouderij

De veehouderij speelt een belangrijke rol in de verduurzaming van de landbouw en de vermindering van de stikstofdepositie. Veel opgaven komen samen op het erf van de veehouder, zoals het sluiten van de voer-mest kringloop, het reduceren van emissies door aanpassing van diervoer en de naleving van eisen op het gebied van dierenwelzijn en diergezondheid.

In 2019 startte LNV het programma duurzame veehouderij. De vijf grootste dierlijke sectoren (melkvee, pluimvee, varkens, kalveren en melkgeiten) hebben in samenspraak met LNV duurzaamheidsplannen opgesteld. In november stelde LNV de saneringsregeling varkenshouderij open. Het doel van de regeling is om de geuroverlast in veedichte gebieden te reduceren door varkenshouders die hun bedrijf willen beëindigen financieel te ondersteunen. De regeling werd in korte tijd overtekend, maar het kabinet wil de ontvangen aanvragen van deelnemers die aan de eisen voldoen honoreren. Aanvullend heeft LNV in 2019 de voorbereidingen getroffen voor een innovatie- en investeringsregeling in de veehouderij. Met de dierlijke sectoren heeft LNV plannen en instrumenten ontwikkeld om belemmeringen weg te nemen en kansen te benutten voor vergroting van het marktaandeel duurzaam geproduceerde dierlijke producten.

Mestbeleid

In 2019 heeft LNV bijeenkomsten georganiseerd om met stakeholders in gesprek te gaan over vereenvoudiging van het mestbeleid en hoe dit bij kan dragen aan kringlooplandbouw. Tevens zijn er wijzigingen in de Meststoffenwet doorgevoerd waarmee invulling is gegeven aan het Zesde Actieprogramma Nitraatrichtlijn en uitvoering aan het fosfaatrechtenstelsel.

2.2 Gezonde bodems en gewassen

Nationaal Programma Landbouwbodems

Een gezonde bodem staat aan de basis van kringlooplandbouw. Het doel van het Nationaal Programma Landbouwbodems is het realiseren van een duurzaam beheer van alle Nederlandse landbouwbodems in 2030. In 2019 heeft Wageningen University & Research (WUR), in opdracht van LNV, een meetset opgeleverd om de kwaliteit van de bodem te kunnen vaststellen. In het Nationaal Programma is gewerkt aan versterking van de kennisontwikkeling over bodembeheer bij boeren en erfbetreders. In 2019 vond de eerste Nationale Bodemtop plaats met meer dan 400 boeren, onderzoekers, beleidsmedewerkers, onderwijzers en mensen werkzaam bij ketenpartijen. De top zal jaarlijks plaatsvinden en gericht zijn op het behalen van de afspraken over duurzaam bodembeheer.

Weerbare gewassen

In april 2019 verscheen de Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 ‘Naar weerbare planten en teeltsystemen’, die LNV samen met stakeholders heeft opgesteld. Het doel van de visie is vermindering van de afhankelijkheid van gewasbeschermingsmiddelen door ontwikkeling van weerbare planten en teeltsystemen, versterking van de verbinding tussen landbouw en natuur en het terugdringen van emissies tot nagenoeg nul. In 2019 is gestart met het opstellen van een uitvoeringsprogramma voor de visie, dat in het voorjaar van 2020 gereed zal zijn.

Het kwekersrecht is de basis voor de ontwikkeling van nieuwe plantenrassen en belangrijk voor de verduurzaming van de landbouw. Het Nederlandse onderzoek aan plantenrassen is mondiaal toonaangevend. In het Regeerakkoord is afgesproken dat Nederland zich internationaal inzet voor behoud van het kwekersrecht. In 2019 is het onderzoek aan plantenrassen in Nederland opnieuw ingericht zodat het onderzoek aan nieuwe rassen van internationaal topniveau kan blijven.

In 2019 vernieuwde LNV het Programma Groene Veredeling gericht op onderzoek voor de veredeling van plantenrassen die minder afhankelijk zijn van gewasbeschermingsmiddelen of hoge mestgiften en beter aangepast zijn aan veranderende klimaatomstandigheden. Na agendering door Nederland in de Landbouwraad is er Europees steun ontstaan voor het voeren van een discussie over regelgeving voor nieuwe veredelingstechnieken zoals CRISPR-Cas.

Verduurzaming glastuinbouw

In het Klimaatakkoord heeft LNV, samen met stakeholders in de glastuinbouw afspraken gemaakt, met als doel een klimaatneutrale glastuinbouw in 2040. Hiervoor is een bedrag van € 250 mln. beschikbaar gesteld. Onder het Klimaatakkoord wordt een transitiecollege Kas als Energiebron ingesteld. Met het programma Kas als Energiebron zijn projecten voor energiebesparing en kennisontwikkeling gestimuleerd. Daarnaast heeft het kabinet € 3,77 mln. beschikbaar gesteld voor de grotere capaciteit van het warmtenet van het Trias2-aardwarmteproject in het Westland. In het voorjaar van 2019 ondertekende LNV met partners uit de glastuinbouw het Tuinbouwakkoord. In dit akkoord zijn afspraken over verdere verduurzaming van de sector opgenomen om de transitie naar een circulaire tuinbouw naar 2030 te versnellen. De gebiedsgerichte uitwerking van de energietransitie binnen de Greenports maakt hier onderdeel van uit.

Klimaatadaptatie

Om in de landbouw goed in te kunnen spelen op de veranderingen in het klimaat, heeft LNV in 2019 samen met stakeholders gewerkt aan het Actieprogramma klimaatadaptatie landbouw. Dit Actieprogramma is in januari 2020 aangeboden aan de Tweede Kamer. Het gaat uit van een gebiedsgerichte aanpak en richt zich op de pijlers water- en bodemsysteem, gewassen en teeltsystemen, veehouderij en ondersteunende instrumenten zoals kennis en innovatie en risicomanagement.

2.3 Dierenwelzijn en dierengezondheid

In 2019 organiseerde LNV gesprekstafels over het houden van dieren. Met deze gesprekstafels wil LNV mensen met verschillende ideeën en achtergronden de ruimte geven om vrijuit te spreken over het spanningsveld dat er is rond het houden van dieren en van gedachten te wisselen over hoe we samen vooruitgang kunnen boeken. Dit leidde tot mooie gesprekken, waarin betrokkenen zich voor elkaar open durfden te stellen en begrip voor elkaar toonden. Er zijn nieuwe contacten gelegd en er hebben vervolgafspraken plaatsgevonden met en tussen deelnemers.

Om de oorzaken van stalbranden aan te pakken hebben de varkens-, pluimvee- en kalversector in het kader van het Actieplan brandveilige veestallen elektrakeuringen opgenomen in hun ketenkwaliteitssystemen. Meer dan 90% van de primaire veehouderijbedrijven is aangesloten bij deze systemen. Dit betekent dat voor het overgrote deel van de bedrijven een periodieke elektrakeuring verplicht is. Alle elektrakeuringen van de aangesloten varkens-, kalver- én pluimveehouderijen hebben in 2019 plaatsgevonden. Indien er gebreken werden geconstateerd zijn deze verholpen en vond er een herkeuring plaats.

Nederland wil tot internationale afspraken komen over het beperken van het vervoer van slachtdieren. Voor agendering heeft LNV verschillende stakeholders in EU-verband bij elkaar gebracht om dit vraagstuk te bespreken. Daaropvolgend hebben het Europees Parlement en de Europese Raad gepleit voor minder lange transporten van slachtdieren. Nederland heeft zich in internationaal verband ook ingezet voor groepshuisvesting van drachtige zeugen.

In 2019 is een toetsingskader vastgesteld waarmee bepaald kan worden of een zoogdier geschikt is om te houden als huisdier. Het toetsingskader dient ook als basis voor het beoordelen van vogels, reptielen en amfibieën.

In het programma Transitie Proefdiervrije Innovatie heeft LNV samen met andere departementen en stakeholders een publiek-private samenwerking opgezet gericht op onderzoek en proefdiervrije behandeling van brandwondverdieping. De internationale samenwerking heeft een impuls gekregen met de organisatie van een conferentie waar het internationale netwerk voor proefdiervrije innovatie over de aanpak in ons land is geïnformeerd.

De afspraken over kosten voor preventie, bewaking en bestrijding van besmettelijke dierziekten betaald uit het Diergezondheidsfonds, worden vastgelegd in een convenant tussen de overheid en dierlijke sectoren. In 2019 is een nieuw convenant gesloten voor de periode 2020 tot en met 2024. Het sectorspecifieke antibioticumbeleid is gecontinueerd. In de periode 2009–2018 is het antibioticumgebruik op basis van verkoopgegevens gedaald met 64%. Tenslotte is de roadmap strategische aanpak vogelgriep vastgesteld. Deze roadmap bevat acties om het risico op en gevolgen van uitbraken met hoog pathogene vogelgriep (HPAI) te verkleinen.

2.4 Condities voor kringlooplandbouw

Verdienvermogen

Om boeren de omslag te laten maken naar kringlooplandbouw is het belangrijk dat er sprake is van een duurzaam verdienvermogen. In 2019 is de Autoriteit Consument en Markt (ACM) gestart met het opzetten van de Agro-nutrimonitor. Deze monitor maakt de verschillen in prijsopbouw van een aantal reguliere producten en de duurzame variant daarvan inzichtelijk. LNV heeft een wetsvoorstel in voorbereiding waarmee een aantal handelspraktijken wordt verboden die het inkomen van boeren negatief beïnvloeden. Hierdoor krijgen boeren meer ruimte voor innovatie, investeringen en ontwikkeling van hun bedrijven. In het rapport ‘Goed boeren kunnen boeren niet alleen’ heeft de Taskforce Verdienvermogen geadviseerd over de randvoorwaarden voor de omslag naar kringlooplandbouw. Een reactie hierop is in voorbereiding.

Volgend op het Regeerakkoord heeft het kabinet € 75 mln. beschikbaar gesteld om jonge boeren te ondersteunen om de overname van het gezinsbedrijf en investeringen in innovatie te financieren. Hiervan is € 64 mln. beschikbaar gesteld om een Garantieregeling Vermogensversterkendkrediet (VVK) mogelijk te maken en € 11 mln. voor het opzetten van een opleidings- en coachingstraject. De VVK is op 1 januari 2020 opengesteld.

Waardering voor voedsel

De transitie naar kringlooplandbouw vraagt om waardering voor voedsel en versterking van de relatie tussen boer en burger. Met de erkenning en ondersteuning van de Taskforce Korte Keten heeft LNV in 2019 een impuls gegeven aan de ontwikkeling van korte ketens. Op de Dag van de Multifunctionele Landbouw ging het Platform Multifunctionele Landbouw van start.

Met het principe van ‘true price’ worden de verborgen kosten van voedselproducten in kaart gebracht. Het gaat bijvoorbeeld om gezondheidskosten en kosten van biodiversiteitsverlies en grondwatervervuiling. LNV heeft in 2019 het meerjarenprogramma True Cost Accounting in Agri & Food opgestart om zicht te krijgen op hoe ‘true prices’ verder ontwikkeld kunnen worden, ook als sturingsinstrument om verborgen kosten te reduceren.

Begin 2019 heeft Milieucentraal in opdracht van LNV een lijst van duurzaamheidskeurmerken gepubliceerd die het voor consumenten eenvoudiger maakt om te kiezen voor duurzamer geproduceerde voedingsproducten. De groei in de consumentenbestedingen aan duurzaam geproduceerd voedsel neemt toe. Uit de resultaten van de Monitor duurzaam voedsel, blijkt dat in 2018 de consumentenbestedingen aan duurzamer geproduceerd voedsel relatief bezien meer zijn toegenomen dan de bestedingen aan gangbaar geproduceerd voedsel. Er is een toename van 7% ten opzichte van 2017. In de Alliantie Samen tegen voedselverspilling heeft LNV zich in 2019 verder ingezet voor vermindering van voedselverspilling. Uit de resultaten van de Afvalsorteeranalyse blijkt dat Nederlandse huishoudens in 2019 gemiddeld 34,3 kg per persoon per jaar aan vast voedsel verspillen. Dit is 17% minder dan in 2016 (41,2 kg) en 29% minder dan in 2010 (48,0 kg).

Waardering voor voedsel vraagt ook om een veilig en betrouwbaar voedselsysteem. In 2019 zijn, samen met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), de verbeterpunten uit het Actieplan Voedselveiligheid doorgevoerd. In lijn met het Actieplan en op advies van ABD Topconsult is de verantwoordelijkheidsverdeling voor voedselveiligheid tussen LNV en VWS duidelijker gemaakt. In 2019 is gestart met het Team reststromen dat ondernemers ondersteunt bij het verwaarden van reststromen om kringlopen te sluiten met borging van de voedselveiligheid.

Kennis en innovatie

In juni 2019 presenteerde LNV de Kennis- en Innovatieagenda 2019-2030. De agenda geeft samenhang aan kennis- en innovatieactiviteiten die moeten leiden tot een waardevol en verbonden voedselsysteem op basis van kringlopen in 2030. Hierop volgend stelde het kabinet vijf missies voor het thema Landbouw, Water en Voedsel van het topsectoren- en innovatiebeleid vast. Met deze missies is de Kennis- en Innovatieagenda 2020-2023 (KIA) Landbouw, Water en Voedsel en een Kennis- en Innovatieconvenant 2020-2023 (KIC) opgesteld. Alle deelnemende partijen hebben zich bestuurlijk en financieel aan het convenant gecommitteerd. De oproep voor nieuwe publiek-private samenwerkingen (PPS) heeft geresulteerd in 120 nieuwe publiek private samenwerkingen met € 17 mln. publieke inzet en een vergelijkbare private bijdrage.

Met de aanpak Innovatie op het Boerenerf werkt LNV aan meer verspreiding en valorisatie van kennis naar het erf van boeren en tuinders, naar adviesdiensten en andere erfbetreders en het groen onderwijs. In 2019 is € 2,5 mln. aan de topsectoren Agri & Food en Tuinbouw & Uitgangsmaterialen (T&U) beschikbaar gesteld voor de ontwikkeling van het programma kennisdoorwerking.

In 2019 is het Groenpact 2e fase gepresenteerd dat zich richt op onderwijsvernieuwing en doorwerking van kennis in de praktijk, aansluitend op de arbeidsmarkt en maatschappelijke opgaven. In het programma Praktijkkennis voor Voedsel en Groen werken LNV en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) aan praktijkgericht onderzoek voor de doorwerking van kennis over kringlooplandbouw en klimaatopgaven. Een steunpunt van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) is ingericht ter ondersteuning van het Groenpact. Er is subsidie verstrekt voor de doorontwikkeling van het huidige Groen Kennisnet naar een landelijk interactief digitaal kennisplatform voor het onderwijs en het bedrijfsleven.

LNV stimuleert boeren om met precisietechnieken en toepassing van satellietdata aan de slag te gaan, zodat zij minder gebruik hoeven te maken van bijvoorbeeld kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen. In 2019 is het project Nationale Proeftuin Precisielandbouw (NPPL) uitgebreid met 10 bedrijven, waaronder akkerbouwers, veehouders en groentetelers.

3. Aanpak stikstofproblematiek

De stopzetting van de vergunningverlening als gevolg van de uitspraak van de Raad van State over het PAS, zorgde in 2019 voor onzekerheid en onrust in de samenleving, niet in de laatste plaats onder boeren en bouwers. Om de vergunningverlening voor activiteiten weer mogelijk te maken moest het kabinet maatregelen nemen om de feitelijke stikstofdepositie te verminderen. In het najaar organiseerden boeren en bouwers een aantal grote protestacties om hun stem te laten horen.

Het kabinet heeft het systeem van toestemmingsverlening zodanig aangepast dat de vergunningverlening weer deels op gang kon komen. Ook stelde het kabinet het eerste maatregelenpakket vast voor reductie van de stikstofdepositie en herstel van de natuur op de korte termijn. Met onder meer snelheidsverlaging en de aanpassing van de samenstelling van veevoer is ruimte gecreëerd voor de vergunningverlening voor (woning)bouwprojecten. Een vergunning kan worden aangevraagd op basis van intern en extern salderen. Bij intern salderen vermindert een bedrijf de stikstofemissie binnen het eigen project of op de eigen locatie om een nieuwe vergunning mogelijk te maken. Bij extern salderen neemt een bedrijf de ruimte om stikstofemissie uit te stoten over van een ander bedrijf dat geheel of gedeeltelijk stopt. Ook is het mogelijk om een vergunning aan te vragen als aangetoond kan worden dat de stikstofdepositie geen negatief effect heeft op een natuurgebied (ecologische beoordeling) of als er geen alternatieven zijn, er een dwingende reden van nationaal belang is en de natuurschade gecompenseerd wordt (ADC-toets). Voor natuurherstel en -verbetering in het kader van de stikstofproblematiek heeft het kabinet € 250 mln. vrijgemaakt.

Beide Kamers hebben een Spoedwet aangenomen als juridische basis voor de uitvoering van het maatregelenpakket. Provincies werken de maatregelen gebiedsgericht uit. Om de stikstofdepositie structureel te verminderen en daarmee op de lange termijn onze natuur te beschermen zijn verdere maatregelen nodig. Dit sluit aan op de oproep van de Verenigde Naties in het rapport van het Intergouvernementele Platform Biodiversiteit en Ecosystemen (IPBES) om de achteruitgang van de natuur en biodiversiteit te stoppen. Voor de aanpak van de stikstofproblematiek benut het kabinet de adviezen van het Adviescollege Stikstofproblematiek en trekt het samen op met het Landbouwcollectief en de verenigde natuurorganisaties.

4. Nederland Natuurpositief

Natuur is mooi, kwetsbaar en tegelijk de basis voor al het leven op aarde. Natuur levert gezonde bodems, schoon water, schone lucht, bestuivers voor voedselgewassen, natuurlijke weerstand tegen ziekten en veerkracht bij het opvangen van klimaatverandering. Uit rapportages blijkt dat het gemiddeld genomen niet goed gaat met de natuur in Nederland. Het hiervoor genoemde IPBES presenteerde in 2019 een zorgwekkend rapport over de wereldwijde achteruitgang van de biodiversiteit.

In reactie op deze ontwikkelingen kwam het kabinet in 2019 met een aanpak voor herstel van onze natuur en biodiversiteit. Enerzijds is Nederland in internationaal verband voorstander van ambitieuze en meetbare afspraken voor de toekomst. Anderzijds willen we in eigen land het goede voorbeeld geven met onder andere een transitie naar kringlooplandbouw. Samen met provincies presenteerde LNV op de Natuurtop in Groningen de gezamenlijke ambitie ‘Nederland Natuurpositief’. Het doel is het bestaande natuurbeleid te versterken en het verbreden van dit beleid naar een natuurinclusieve samenleving en daarmee het verbinden van biodiversiteit met andere maatschappelijke domeinen.

In 2019 is er meer maatschappelijke discussie ontstaan over de achteruitgang van de oppervlakte en vitaliteit van bos in Nederland en in de wereld. Om samenhang te brengen in het bossen-, natuur-, en klimaatbeleid stelt LNV samen met stakeholders een Bossenstrategie op. Begin 2020 zijn de ambities en doelen voor de Bossenstrategie gepresenteerd, hierop volgend wordt de strategie en een uitvoeringsprogramma opgesteld. Met de Bossenstrategie wordt ook invulling gegeven aan het Klimaatakkoord op het onderdeel bossen en bomen, en aan verschillende plannen voor het planten van meer bomen.

De Vijfde Voortgangsrapportage Natuur over 2018 (5e VRN) is in oktober 2019 aangeboden aan de Tweede Kamer. Hieruit kan worden opgemaakt dat de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) op koers ligt om de afgesproken 80.000 hectare in 2027 te kunnen halen. Er resteerde eind 2018 een opgave van 41.257 hectares. In 2019 is 3.029 hectare nieuwe natuur gerealiseerd. Dat is een lichte stijging ten opzichte van het jaar daarvoor.

Voor het behoud en de ontwikkeling van onze natuur zijn goede water- en milieucondities in natuurgebieden en de grote wateren belangrijk. In aanvulling op de investering van € 95 mln. Natuur en Waterkwaliteit uit het Regeerakkoord (waaronder € 75 mln. voor Getij Grevelingen) investeert het kabinet tot en met 2032 voor in totaal € 248 mln. in een 2e tranche maatregelen voor de ecologie van de Grote Wateren. Na consultatie van de regio’s is in 2019 ruim € 208 mln. gereserveerd voor verkenningen en planuitwerkingen voor maatregelen in het IJsselmeergebied en Eems-Dollard en koppelingen met Hoogwaterbeschermingsprojecten voor de IJssel, Maas en de Waddenzee. Over de besteding van het resterend budget van € 40 mln. is overleg gaande met de regio’s.

In 2019 is gestart met de inrichting van een nieuwe governancestructuur voor natuur- vis- en waterbeheer op de Wadden: de Beheerautoriteit Waddenzee. De nieuwe structuur is vanaf 1 januari 2020 operationeel.

Natuurinclusieve landbouw

In 2019 heeft LNV de verbinding natuur en landbouw versterkt door de ondersteuning van experimenten en pilots. Samen met NWO heeft LNV een call opgesteld om in drie living labs inzicht te verkrijgen in de mogelijkheden voor biodiversiteitsherstel. In Noord-Nederland zijn op acht locaties gebiedsprocessen gestart om met boerenondernemers en andere grondgebruikers meer mét de natuur te boeren. Het doel is ervaringen op te doen en kennis hierover te delen met andere gebieden in Nederland. In opdracht van LNV heeft Wageningen University & Research (WUR) toekomstbeelden gevisualiseerd voor verschillende landschapstypen in Nederland. Deze beelden worden ingezet bij gebiedsprocessen, zoals voor de Regio Deal Natuurinclusieve landbouw.

Samen met de groene onderwijsinstellingen en provincies heeft LNV een Green Deal gesloten om natuurinclusieve landbouw te verankeren in het onderwijs. De samenwerking met de partijen van het Deltaplan Biodiversiteitsherstel is geïntensiveerd. Dit heeft geresulteerd in een studie van de WUR over de meerkosten voor boeren wanneer zij natuurinclusief gaan ondernemen. In 2019 is LNV gestart met een inventarisatie van belemmeringen in wet- en regelgeving voor natuurinclusieve landbouw. Overheden kunnen aan de hand hiervan knelpunten wegnemen voor natuurinclusieve boeren.

5. Naar een veerkrachtige visserijsector in een multifunctionele ruimte

In het voorjaar besloten de Europese Raad en het Europese parlement, ondanks verzet van de Nederlandse regering, tot een verbod op pulsvissen. Het verbod noodzaakt veel Nederlandse kottervissers om op een andere manier te vissen met als gevolg extra investeringen, hogere kosten en lagere opbrengsten. Omdat het pulsverbod niet is vastgesteld op basis van het beste beschikbare wetenschappelijke advies heeft de Nederlandse regering in 2019 een verzoek tot nietigverklaring van dit verbod ingediend bij het Hof van Justitie van de EU.

Voor de Nederlands visserij zijn perspectieven nodig om een veerkrachtige sector te blijven in een omgeving waarin steeds meer functies gecombineerd worden. Een toekomstbestendige visserij is duurzamer, selectiever, met minder uitstoot, minder bodemberoering en minder ongewenste bijvangsten. In het regeerakkoord is € 15 mln. uitgetrokken voor cofinanciering van een innovatieprogramma in de visserij. In 2019 is subsidie toegekend aan projecten waarin alternatieven voor de pulsvisserij worden onderzocht en andere projecten met aandacht voor de verbetering van de selectiviteit. Ook is in 2019 verder gewerkt aan kaders en regelgeving ten behoeve van verduurzaming van de visserij. In Brussel is het onderhandelingsproces rond de Verordening Technische Maatregelen in de zomer 2019 afgerond en in werking getreden.

In 2019 heeft LNV, samen met stakeholders, gewerkt aan een Noordzeeakkoord voor de balans tussen natuur, visserij en energie op de Noordzee. Naar verwachting wordt het akkoord begin 2020 gesloten. Onderdeel van het akkoord zijn het aanwijzen van beschermde gebieden voor behoud en versterking van natuur, het veilig en duurzaam medegebruik van windparken op zee en aanpassing van aard en omvang van de vloot aan deze veranderingen. Voor de invulling van de opgave voor de kottervisserij op de Noordzee is een onafhankelijk advies opgesteld. Dit advies is in december 2019 naar de Tweede Kamer gezonden. De appreciatie bij het advies zal in samenhang met het Noordzeeakkoord worden gepresenteerd.

6. Horizontale prioriteiten

6.1 Regio en landelijk gebied

Regio Deals

De regio is de omgeving waar verschillende maatschappelijke opgaven samenkomen. Rijk, regionale overheden en de bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties trekken in regio’s samen op om deze opgaven aan te pakken en de brede welvaart te vergroten. Dit is het uitgangspunt van de Regio Deals. In 2019 heeft LNV samen met de regio’s gewerkt aan de uitwerking van de tweede tranche Regio Deals. Met Natuurinclusieve Landbouw Noord-Nederland, Foodvalley, Twente, Achterhoek, Midden- en West-Brabant, Bodemdaling Groene Hart, Noordoost Fryslân en Holwerd aan Zee, Zuid- en Oost-Drenthe, Parkstad Limburg, Midden- en West-Brabant, Noordelijk Flevoland, Den Haag Zuidwest en ZaanIJ zijn alle 12 Regio Deals uit de tweede tranche tussen Rijk en regio gesloten, waarbij de eerste zes Regio Deals een bijdrage leveren aan de realisatie van de LNV-visie. Regio Deals uit de eerste tranche (Rotterdam Zuid, Brainport Eindhoven en Zeeland) zijn in uitvoering gebracht. In totaal is er in 2019 voor circa € 210 mln. uit de Regio Envelop uitgekeerd.

Er is een uitvraag gedaan aan alle regio’s om een voorstel aan te melden voor de derde tranche Regio Deals waarvoor € 180 mln. beschikbaar is uit de Regio Envelop. In totaal zijn 26 voorstellen aangemeld. Begin 2020 heeft het kabinet bekend gemaakt met welke voorstellen het aan de slag gaat om tot een Regio Deal te komen. Aanvullend heeft LNV in 2019 samen met Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gewerkt aan de versterking van de kennisbasis op het gebied van brede welvaart en de regio.

Interbestuurlijke Programma Vitaal Platteland

De vitaliteit van het landelijk gebied is groot. Initiatieven van ondernemers laten zien dat zij met hun toekomst bezig zijn en dat veranderingen ook bij hen vandaan komen. In 2019 is er vanuit het Interbestuurlijk Programma Vitaal Platteland samengewerkt tussen departementen en medeoverheden om de vitaliteit van het platteland te bevorderen. In 15 gebieden zijn gebiedsplannen opgesteld. In deze plannen worden beleidsopgaven op het terrein van onder meer landbouw, natuur en klimaat verbonden in een integrale gebiedsgerichte aanpak. LNV heeft daarnaast bijgedragen aan rijksbrede programma’s, zoals de Regionale Energie Strategieën, de Nationale Omgevingsvisie en de omgevingsagenda’s.

6.2 Europa en internationaal

Nederland is een wereldspeler in het agrodomein, daarom is ons innovatieve agrocluster niet alleen belangrijk voor onze nationale economie en samenleving, maar kunnen we ook van grote betekenis zijn voor de wereldwijde Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s).

De Europese beleids- en besluitvorming stond in 2019 onder invloed van de verkiezingen voor het Europees Parlement, de daaropvolgende vorming van een nieuwe Europese Commissie en de Brexit. In tegenstelling tot de verwachtingen, vond de Brexit in 2019 niet plaats. Desondanks heeft LNV zich, samen met andere departementen en uitvoeringsdiensten doorlopend ingezet om voorbereid te zijn op Brexit om de negatieve gevolgen daarvan tot een minimum te beperken.

Nederland wil dat het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) meer bijdraagt aan de verduurzaming van de landbouw. In 2019 is vooruitgang geboekt in het besluitvormingsproces over de hervorming van het nieuwe GLB. Er zijn stappen gezet om te komen tot een duurzaam, innovatief, doelgericht en voor boeren werkbaar GLB. In de aankondiging van een Green Deal en de Farm to Fork Strategy zet de Europese Commissie deze koers voort. In februari 2019 organiseerde LNV een internationale conferentie over hoe eco-regelingen in de aankomende GLB-periode een impuls kunnen geven aan verduurzaming van de landbouwpraktijk. LNV heeft zich in Europa ingespannen voor aansluiting van het nieuwe Kaderprogramma Horizon Europa (2021–2027) op verduurzaming van de landbouw.

In 2019 had de Nederlandse agrarische export een omvang van € 94,5 mrd. LNV heeft zich ingezet voor de markttoegang voor agrarische producten. Verduurzaming speelt daarbij een steeds grotere rol. Via de export van verbeterde plantenrassen en biologische bestrijders levert Nederland een bijdrage aan verduurzaming van de landbouw en verhoging van de voedselzekerheid in derde landen. LNV heeft een nieuw afwegingskader vastgesteld voor veterinaire markttoegang in derde landen waarbij de uitgangspunten van kringlooplandbouw centraal staan.

In het jaar waarin het Landbouwradennetwerk het 100-jarig bestaan feestelijk vierde, is in het buitenland bekendheid gegeven aan de LNV visie Waardevol en verbonden. Ook in economische missies is de verduurzaming van de landbouw centraal gesteld, met veel aandacht voor het belang van innovatie en kennisuitwisseling. De Nederlandse Permanente Vertegenwoordiging bij de Food and Agriculture Organisation (FAO) in Rome is co-chair geworden van de Global Alliance for Climate Smart Agriculture. Op World Food Day kondigde de Nederlandse regering het Netherlands Food Partnership aan en samen met de Nederlandse sector voor uitgangsmaterialen is het platform SeedNL opgericht.

7 Handhaving en uitvoering

Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA)

In 2019 is het eerste deel van de in het regeerakkoord beschikbaar gestelde middelen ingezet voor de aanscherping van de handhaving op dierenwelzijn en voedselveiligheid. Hiermee is het cameratoezicht in slachthuizen versterkt en worden de mogelijkheden voor betere data-analyse verkend. Het toezicht is risicogericht en kennisgedreven vormgegeven. De investering in de nieuwe ICT-ondersteuning is stopgezet. Momenteel wordt bepaald hoe de NVWA de volgende stappen in haar (ICT-) ontwikkeling kan maken.

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)

De RVO stimuleert ondernemend Nederland bij duurzaam, agrarisch innovatief en internationaal ondernemen. In 2019 heeft LNV met RVO intensief samengewerkt aan de hervormingen van het Gemeenschappelijk Landbouw- en Visserijbeleid. Ook is verder gewerkt aan de implementatie van het landbouwperceelsregister in de Basisregistratie Grootschalige Topografie.

Realisatie beleidsdoorlichtingen

Art.

Naam artikel

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Geheel artikel?

Concurrerende, duurzame en veilige agro-, visserij- en voedselketens

Natuur en biodiversiteit

X Noot

Artikel 11: In 2019 is deze beleidsdoorlichting aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstuk 31 104, nr. 6).

X Noot

Artikel 12: De beleidsdoorlichting van voormalig artikel 18 is in december 2015 aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstuk 30 991, nr. 29).

Overzicht verstrekte garanties (bedragen x € 1.000)

Artikel

Omschrijving

Uitstaande garanties 2018

Verleend 2019

Vervallen 2019

Uitstaande garanties 2019

Garantieplafond

Totaal plafond

Totaalstand risicovoorziening

Artikel 11 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij en voedselketens

Garantie voor investeringen & werkkapitaal landbouwbedrijven

333.008

36.776

39.931

329.853

120.000

20.908

Artikel 12 Natuur en Biodiversiteit

Garantie voor natuurgebieden en landschappen

346.540

19.038

327.502

Totaal

679.548

36.776

58.969

657.355

120.000

327.502

20.908

Overzicht uitgaven en ontvangsten garanties (bedragen x € 1.000)

Artikel

Omschrijving

Uitgaven 2018

Ontvangsten 2018

Saldo 2018

Uitgaven 2019

Inkomsten 2019

Saldo 2019

Totaalstand mutatie volume risicovoorziening 2019 en 2018

Artikel 11 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij en voedselketens

Garantie voor investeringen & werkkapitaal landbouwbedrijven

2.332

‒ 2.332

Artikel 12 Natuur en Biodiversiteit

Garantie voor natuurgebieden en landschappen

Totaal

2.332

‒ 2.332

Overzicht verstrekte leningen (bedragen x € 1.000)

Artikel

Omschrijving

Uitstaande lening

Looptijd lening

Totaalstand risicovoorziening 2018

Totaalstand mutatie volume risicovoorziening 2019 en 2018

Artikel11 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens

Wageningen Research

25.153

tot en met 2027

Artikel 11 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens

Wageningen Research

7.082

tot en met 2022

Artikel 11 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens

Wageningen Research

10.285

tot en met 2029

Artikel 11 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens

Wageningen Research

2.204

tot en met 2030

4. Beleidsartikelen

Artikel 11 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens

A. Algemene doelstelling

LNV streeft naar internationaal toonaangevende, concurrerende, sociaal verantwoorde, veilige, en dier- en milieuvriendelijke agro-, visserij- en voedselketens.

B. Rol en verantwoordelijkheid

De Minister van LNV is verantwoordelijk voor:

Stimuleren

• Het versterken van de positie van de Nederlandse agro-, visserij- en voedselketens, het stimuleren van groene economische groei en het bevorderen van transparantie en ketenverantwoordelijkheid in de Nederlandse agro- visserij- en voedselketens.

• Het stimuleren van een adequate en duurzame voedselvoorziening/voedselzekerheid, voedselkwaliteit op Europees en mondiaal niveau evenals het bijdragen aan het Europese en internationale landbouw- en visserijbeleid.

• Het stimuleren van kennisontwikkeling en -doorwerking (ook via onderwijs), innovatie en nieuwe technologieën voor de maatschappelijke opgaven op het terrein van agro en natuur.

• Het stimuleren van verduurzaming van de productie en de consumptie van dierlijke en plantaardige producten door middel van nieuwe vormen van ketensamenwerking en nieuwe marktstrategieën.

• Het breder toepassen van geïntegreerde gewasbescherming door agrarische ondernemers, evenals het borgen en verbeteren van plant- en diergezondheid en dierenwelzijn.

Regisseren

• Het borgen van voedselveiligheid. Producenten en partijen uit de voedselketen zijn primair verantwoordelijk voor de veiligheid van hun producten en productiewijze. Voedselveiligheid is een gedeelde verantwoordelijkheid van LNV en VWS/MZS. De Minister voor MZS is verantwoordelijk voor wetgeving voor voedselveiligheid, waarbinnen de Minister van LNV verantwoordelijk is voor de wetgeving voor het houden en slachten van dieren en het keuren en uitsnijden van vlees.

Uitvoeren

• Het doen uitvoeren van een effectief beleid ter realisatie van de doelstellingen uit de Europese regelgeving.

• Het uitvoeren van adequaat veterinair en fytosanitair beleid.

• Het uitoefenen van toezicht en het handhaven van de regelgeving op het gebied van dier- en plantgezondheid, dierenwelzijn, mest, natuur en voedselveiligheid (primaire productie en slachterijfase).

• Het uitvoeren van het gemeenschappelijk landbouw- en visserijbeleid.

Beleidsconclusies

Onderstaand wordt ingegaan op de belangrijkste gerealiseerde beleidsresultaten in 2019.

(Glas)tuinbouw

In het voorjaar van 2019 is het tuinbouwakkoord (Kamerstuk 32 627, nr. 30) getekend, waarbij provincies, greenports, brancheorganisaties, onderwijs- en onderzoeksinstellingen en de Topsector Tuinbouw & Uitgangsmaterialen met de minister van LNV de krachten hebben gebundeld voor een tuinbouwagenda voor de komende jaren.

Mestbeleid

In kader van het Zesde Actieprogramma Nitraatrichtlijn zijn de fosfaat- en stikstofexcretieplafonds op sector en nationaal niveau vastgelegd. Daarnaast is de indeling in fosfaatklassen nader verfijnd. In het kader van het fosfaatrechtenstelsel is de afroming bij overdracht verhoogd van 10% naar 20% om het aantal uitgegeven rechten versneld in overeenstemming te brengen met het productieplafond.

In juni 2019 zijn tevens gesprekken met de Europese Commissie gevoerd en is nadere informatie aangeleverd (Kamerstuk 33 037, nr. 366) in kader van de onderhandelingen over een verlenging van de huidige derogatie voor de periode 2020-2021. Het streven is in het voorjaar van 2020 uitsluitsel te kunnen geven.

Plantaardige productie en plantgezondheid

Gestart is met het bijscholen van erfbetreders met als doel hun kennis op het gebied van bodem te verbreden. Eveneens zijn de eerste stappen gezet om binnen het Deltaprogramma Agrarisch Waterbeheer de regionale kennisverspreiding en toepassing van duurzaam bodembeheer te versterken. Per 1-1-2020 is de Borgstelling MKB-Landbouwkredieten uitgebreid met borgstelling voor achtergestelde leningen (Vermogen Versterkend Krediet) voor jonge agrarische ondernemers, die na de bedrijfsovername het bedrijf willen verduurzamen en zo het toekomstperspectief versterken.

In 2019 is de Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 ‘Naar weerbare plant en teeltsystemen’ aangeboden aan de Tweede Kamer (Kamerstuk 27 858, nr. 449).

Dierlijke productie en diergezondheid

In 2019 is de aanpak voor transitie naar duurzame veehouderij aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstuk 28 973, nr. 218). De activiteiten zijn gebundeld in het Programma duurzame veehouderij, wat valt binnen het kader van de kringlooplandbouw. Binnen het programma zijn drie sporen opgestart om de noodzakelijke transitie van de veehouderij te stimuleren en ondersteunen. Een centraal uitgangspunt van het programma is het in samenhang benaderen van de verschillende verduurzamingsopgaven. In 2019 is de Regeling sanering varkenshouderij opgesteld en opengesteld. Doel van de regeling is om geuroverlast in veedichte gebieden te reduceren door varkenshouders die dat willen, te helpen bij het definitief beëindigen van hun varkenshouderijlocatie. Ook is een innovatie- en investeringsregeling gericht op ontwikkeling en toepassing van integrale brongerichte emissiereductie uit stallen opgesteld. Deze wordt begin 2020 ook opengesteld.

Het sectorspecifieke antibioticumbeleid is gecontinueerd in 2019 en de Stichting Diergeneesmiddelenautoriteit (SDa) concludeert dat het gebruik van antibiotica in 2018 gemiddeld genomen licht is gedaald maar over de lange termijn lijkt te stabiliseren. In de periode 2009–2018 is het antibioticumgebruik op basis van verkoopgegevens gedaald met 63,8%. Bij een sectorspecifiek antibioticumbeleid horen sectorspecifieke reductiedoelstellingen; deze doelstellingen vervangen de generieke huidige 70% reductiedoelstelling voor de gehele dierhouderij. De sectorspecifieke reductiedoelstellingen zijn vastgesteld in de zomer van 2019 (Kamerstuk 29 683, nr. 249) en zien op het behalen van een reductiepercentage van hooggebruikende bedrijven per 2024 en de implementatie van de nieuwe benchmarkwaarden(-systematiek) van de SDa.

Het actieplan brandveilige stallen 2018-2022 is in gang gezet en er is gekeken naar aanvullende maatregelen. Daarnaast is nader uitvoering gegeven aan de beleidsbrief dierenwelzijn (Kamerstuk 28 286, nr. 991), waaronder aan het toetsingskader voor de positieflijst, criteria voor fokken met bepaalde hondenrassen, de dialoogtafels Dierenwelzijn en een internationale conferentie over transport .

Voedsel en Kennis

Het kabinet heeft in 2019 in het kader van het missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid de vijf missies binnen het maatschappelijke thema Landbouw, Water en Voedsel vastgesteld (Kamerstuk 33 009, nr. 70). Op basis van deze missies hebben de topsectoren samen met kennisinstellingen, regio’s, ngo’s en overheden de Kennis- en Innovatieagenda 2020-2023 (KIA) Landbouw, Water en Voedsel (Kamerstuk 33 009, nr. 81) opgesteld.

Voedselveiligheid

In 2019 zijn, samen met VWS, de verbeterpunten uit het Actieplan Voedselveiligheid verder doorgevoerd, dit is beschreven in de voortgangsrapportages aan de Kamer (Kamerstuk 26 991, nrs. 549 en 561). Beide voortgangsrapportages geven aan dat de uitvoering van het Actieplan Voedselveiligheid grotendeels volgens schema wordt uitgevoerd.

Skal

De uitvoering van het beleid door Skal is nagenoeg geheel tariefgefinancierd. Bij de Najaarsnota 2019 heeft Skal een bijdrage van € 0,7 mln. ontvangen om daarmee het eigen vermogen te versterken. Skal bevindt zich in een transitiefase naar een meer risico- en datagericht toezicht op naleving en daadkrachtige handhaving in combinatie met een gezond financieel beheer. Dit vraagt de nodige kosten (bijvoorbeeld personeel- en opleidingskosten) en investeringen op korte termijn met behoud van voldoende weerstandsvermogen en een gematigd tarievenbeleid. In 2019 heeft Skal enige efficiencywinst gerealiseerd door een aantal verbeteringen in de bedrijfsvoering. Het voorgaande heeft ook een positieve invloed gehad op de kwaliteit van de taakuitvoering (bijvoorbeeld het minimaal uit te voeren aantal inspecties). Het noodzakelijke evenwicht tussen ondersteunende en primaire processen blijft niettemin een aandachtspunt. Meer beleidsinformatie is te vinden in het jaarverslag 2019 van Skal die beschikbaar is op hun website.

Klimaat

Het Actieprogramma Klimaatadaptatie Landbouw is in samenwerking met medeoverheden en ketenpartijen tot stand gekomen en vastgesteld (Kamerstuk 35000-XIV, nr. 95). In 2019 is het klimaatakkoord nader uitgewerkt en zijn middelen onder andere ingezet voor subsidies energiebesparende schermen in kassen, het realiseren van een aantal duurzame demokassen, methaan pilots, demo’s en onderzoek, bodemonderzoek en maatregelen en pilots op het terrein bos en klimaat.

Beleidsinformatie

Kengetal

2014

2015

2016

2017

2018

2019

1. Maatschappelijke appreciatiescore1

Geen meting

7,6

Geen meting

7,7

Geen meting

2. Mate van vertrouwen consumenten in voedsel2

Geen meting

3,2

Geen meting

3,2

Export van agrarische producten uit Nederland3 (bedragen x € mln.)

Totaal

- Duitsland

- België

- Ver. Koninkrijk

- Frankrijk

- Italië

- Overige landen

20.820

8.652

8.067

7.122

3.480

33.561

81.702

20.711

8.581

8.269

3.183

6.714

33.926

81.384

22.229

9.317

8.461

7.129

3.409

34.973

85.517

23.365

10.373

8.621

8.048

3.701

37.594

91.703

22.688

10.254

8.591

7.665

3.427

37.771

90.396

23.566

10.755

8.696

7.736

3.569

40.199

94.541

X Noot

Indicator betreft de maatschappelijke waardering onder de Nederlandse bevolking van de landbouw vastgelegd in een rapportcijfer. Bron: Kantar Public. De volgende waardering komt in 2020 beschikbaar.

X Noot

De NVWA meet op een schaal van 1–5 het vertrouwen van de consument in de veiligheid van voedsel. Meting vindt om de 2 jaar plaats. De NVWA heeft in 2017 geen onderzoek uitgevoerd naar de mate van vertrouwen van consumenten in voedsel. Dat onderzoek is in 2018 uitgevoerd. De realisatie 2018 is bijgesteld van 3,3 naar 3,2 op basis van herberekening. Bron: NVWA monitor.

X Noot

Het betreft hier de export van primaire en secundaire agrarische producten. Uitgesloten zijn dus de tertiaire goederen of ook wel de landbouw gerelateerde goederen, zoals bijvoorbeeld kasmaterialen. De exportcijfers aangaande het afgelopen jaar, in dit geval 2019, zijn voorlopig en nog niet helemaal stabiel. Daarnaast worden bij berekeningen van exportcijfers door de statische bureaus soms lichte correcties in eerdere jaren doorgevoerd. Bron: Wageningen Economic research en het CBS.

Indicator

Referentie-waarde

Peildatum

Realisatie 2017

Realisatie

2018

Raming 2019

Realisatie

2019

Bron

Verhouding duurzame/ totale investeringen1

28%

2014

25%

Volgt in jaarverslag 2020

35%

Volgt in jaarverslag 2020

WEcR

X Noot

Bovenstaande indicator betreft de verhouding tussen de bedragen in duurzame investeringen en de totale investeringen in de landbouw, tuinbouw en visserij. Voorbeelden van duurzame investeringen in de land- en tuinbouw zijn Groen Label Kassen en Maatlat Duurzame Veehouderij stallen. Naar verwachting zorgt de uitspraak van de RvS over de PAS dat het percentage duurzame investeringen fors naar beneden gaat. Wageningen Economic Research raamt dit op 15% voor 2019.

Indicator

Referentie-waarde

Peildatum

Raming 2018

Realisatie 2018

Raming 2019

Realisatie 2019

Streefwaarde

Planning

Totale CO2-emissie glastuinbouw1

Circa 7,5 Mton

2013

6,6 Mton

5,7 Mton2

5,2 Mton

Volgt in jaarverslag 2020

4,6 Mton

2020

Energie-efficiency index voedings- en genot-middelenindustrie (VGI)3

100%

2005

78%

78,3%

76%

Volgt in jaarverslag 2020

70%

2020

X Noot

De ramingen voor 2018 en 2019 in bovenstaande tabel zijn gebaseerd op de ramingen zoals die waren opgenomen in het jaarverslag 2018 en de begroting 2019. Omdat convenantspartijen tussentijds op basis van resultaten van de evaluatie van de CO2 sturing (zie Kamerstuk 32 813, nr. 149) afgesproken hebben het CO2 doel voor 2020 technisch aan te scherpen van 6,2 Mton naar 4,6 Mton, zijn hiermee ook de ramingen voor 2018 en 2019 lineair bijgesteld naar respectievelijk 5,3 Mton in 2018 en 4,9 Mton in 2019 . Daarnaast loopt er op dit moment nog een studie naar rekenmethodiek CO2-emissies en wijzigingsgronden CO2 convenant dat uiteindelijk weer van invloed kan zijn op de doelstelling. Doordat het jaarverslag , conform de Rijksbegrotingsvoorschriften, het spiegelbeeld is van de begroting worden aanpassingen pas zichtbaar in de volgende ontwerpbegroting.

X Noot

Bron: Wageningen Economic Research

X Noot

Hoe lager het percentage, hoe efficiënter. Bron: RVO.nl

Indicator

Referentie-waarde

Peildatum

Realisatie 2018

Raming 2019

Realisatie 2019

Streefwaarde

Planning

Mate van afname van antibiotica- in de dierhouderij1

Antibiotica-verkoop in 2009

2009

63,8%

Was niet bepaald

Volgt in jaarverslag 2020

70% reductie (ten opzichte van 2009)

Is nog niet bepaald

X Noot

Bron: Stichting Diergeneesmiddelenautoriteit (SDa.

Indicator

Referentie-waarde

Peil datum

Realisatie 2018

Raming 2019

Realisatie 2019

Streefwaarde

Planning

Nalevingsniveau HACCP-verplichting1

80%

April 2009

90,6%

90%

91,1%

90%

2019

X Noot

Het betreft het percentage van het totale aantal gecontroleerde bedrijven met een wettelijk verplicht Hazard Analysis and Critical Control Points (HACCP)-systeem uit het eerste deel van de vleesketen (slachthuizen, uitsnijderijen en koel- en vrieshuizen) dat aan alle controle-items voor HACCP voldoet. Bron: NVWA.

Indicator

Referentie-waarde

Peil

datum

Realisatie 2018

Raming 2019

Realisatie 2019

Streef-waarde

Planning

1 Klanttevredenheid1

8,3

2017

8,6

8,4

8,7

2020

2 Kennisbenutting door beleid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties

97%

2017

97%

> 90%

93%

>80%

2020

3 Percentage innoverende agrarische bedrijven2

10,8%

2015

10%

Volgt in jaarverslag 2020

10%

2020

X Noot

Ad. 1. en 2. De scores in bovenstaande tabel geven de gerealiseerde waarden van klanttevredenheid en kennisbenutting voor het onderzoek waarvoor WR subsidie aanvraagt.

X Noot

Dit geeft het percentage van de bedrijven weer dat product- of procesinnovaties heeft doorgevoerd. Het gaat hierbij zowel om bedrijven die als eerste bedrijf iets nieuws hebben doorgevoerd als om innovatieve volgers (vroege volgers) De realisatie over 2019 wordt in de loop van 2020 bekend. Bron: WEcR.

D. Budgettaire gevolgen van beleid

Budgettaire gevolgen van beleid Artikel 11 (bedragen x € 1.000)

Realisatie

Vastgestelde begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2.019

Verplichtingen

623.541

673.900

662.357

733.422

810.906

745.594

65.312

Waarvan garantieverplichtingen

28.430

37.690

49.379

44.715

36.776

124.627

‒ 87.851

Waarvan overige verplichtingen

595.111

636.210

612.978

688.707

774.130

620.967

153.163

Uitgaven

667.686

642.217

614.513

661.414

745.627

646.620

99.007

Waarvan juridisch verplicht (percentage)

97%

Subsidies

90.430

103.230

47.117

134.104

147.880

102.869

45.011

Agrarisch ondernemerschap

9.496

4.972

5.695

5.821

6.138

5.318

820

Duurzame veehouderij

14.088

10.702

16.464

2.883

574

110

464

Plantaardige productie

9.562

9.917

7.496

8.927

11.758

12.647

‒ 889

Diergezondheid en dierenwelzijn

3.368

Kennisontwikkeling en (agrarische) innovatie

3.416

586

100.749

108.075

79.439

28.636

Visserij

1.212

1.425

225

3.990

Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij

5.017

2.304

6.970

1.728

1.780

5.355

‒ 3.575

Regeling apurement

11.799

65.329

8.312

8.881

2.593

Storting begrotingsreserve landbouw

3.525

1.812

Storting begrotingsreserve apurement

28.947

8.003

108

1.782

9.184

Storting begrotingsreserve visserij

3.333

3.788

Garanties

33.862

6.652

2.682

3.904

52.481

6.752

45.729

Storting bijdrage begrotingsreserve

3.008

632

2.592

4.149

3.627

522

Bijdrage borgstelling vermogensversterkende kredieten

46.000

Verliesdeclaraties Borgstellingsfaciliteit

28.347

3.644

2.050

1.312

2.332

3.125

‒ 794

Garantstelling Marktintroductie Innovaties

2.507

Opdrachten

136.504

121.118

117.395

42.121

45.473

91.493

‒ 46.020

Agrarisch ondernemerschap

2.849

1.728

2.114

1.227

2.796

3.682

‒ 886

Duurzame veehouderij

4.282

4.044

2.896

2.333

1.824

14.322

‒ 12.498

Plantaardige productie

1.057

1.462

1.416

3.275

6.384

8.767

‒ 2.383

Mestbeleid

9.161

3.411

2.950

2.744

3.187

13.081

‒ 9.894

Visserij

3.398

1.683

1.243

271

676

606

Integraal voedselbeleid

3.820

5.562

4.412

7.417

7.534

21.950

‒ 14.416

Plantgezondheid

1.758

1.666

1.360

4.103

3.014

5.138

‒ 2.124

Diergezondheid, dierenwelzijn en antibiotica

8.044

9.301

6.680

7.482

7.195

10.128

‒ 2.933

Kennisontwikkeling en (agrarische) innovatie

100.394

87.566

83.189

10.817

10.033

11.401

‒ 1.368

Voedselzekerheid en internationaal en Europees landbouwbeleid

1.741

4.695

11.138

2.452

2.831

2.954

‒ 123

Bijdragen aan agentschappen

299.561

310.202

336.754

373.004

389.811

329.100

60.711

Rijksrederij

7.733

7.869

7.513

7.570

9.226

7.686

1.540

Rijksdienst voor Volksgezondheid en Milieu

897

6.827

7.232

8.068

5.760

2.308

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

141.829

152.451

157.072

177.446

200.997

168.767

32.230

Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland

149.999

148.985

165.342

180.756

171.520

146.887

24.633

Bijdragen aan ZBO’s /RWT’s

82.746

78.720

79.327

95.562

94.737

101.755

‒ 7.017

College toelating gewasbeschermingsmiddelen en biociden

2.751

1.953

3.740

2.856

2.573

1.291

1.282

Centrale Commissie Dierproeven

750

‒ 750

Wageningen Research

75.221

75.232

74.443

91.502

91.048

92.660

‒ 1.612

ZonMw (dierproeven)

1.876

‒ 1.876

Medebewind/voormalige productschappen

4.774

1.535

1.144

1.204

1.116

5.178

‒ 4.062

Bijdragen aan (inter)nationale organisaties

10.519

10.042

9.975

8.333

10.958

10.264

694

FAO en overige contributies

10.519

10.042

9.975

8.333

10.958

10.264

694

Bijdragen aan (andere) begrotingshoofdstukken

14.064

12.253

21.263

4.387

4.287

4.387

‒ 100

Diergezondheidsfonds

14.064

12.253

21.263

4.387

4.287

4.387

‒ 100

Ontvangsten

123.539

136.431

110.457

67.271

78.112

39.950

38.162

Agrarisch ondernemerschap

11.331

1.463

478

245

233

Agroketens

267

1.015

10.222

10.563

7.635

Agrarische innovatie en overig

754

268

297

Mestbeleid

3.324

10.724

6.917

4.248

7.975

7.209

766

Visserij

9.154

7.496

5.688

4.362

14.331

6.993

7.338

Garanties (provisies borgstellingsfaciliteit)

1.696

2.008

2.682

1.885

1.824

2.925

‒ 1.101

Plant- en diergezondheid

328

679

253

177

5.035

Diergezondheid en dierenwelzijn

2.399

3.165

6.580

5.897

7.880

1.000

6.880

Voedselveiligheid en kwaliteit

Kennisontwikkeling en (agrarische) innovatie

15.449

13.307

23.326

13.858

14.763

12.157

2.606

Voedselzekerheid en internationaal en Europees landbouwbeleid

40.697

20.411

14.428

6.377

4.561

5.926

‒ 1.365

Agentschappen

5.689

3.089

471

5.520

7.652

Zbo’s en RWT’s

2.113

Onttrekkingen begrotingsreserve

44.490

73.765

28.290

12.621

3.804

3.495

309

E. Toelichting op de instrumenten

Voor wat betreft het toelichten van significante verschillen in de uitgaven, ontvangsten en verplichtingen in de realisatie versus de vastgestelde begroting 2019, zijn de ondergrenzen gehanteerd zoals opgenomen in de staffel die te vinden is in de leeswijzer van dit jaarverslag.

Verplichtingen

De hogere verplichtingen van € 65,3 mln. worden met name veroorzaakt (€ 46 mln.) als gevolg van de verwerking van het in het regeerakkoord afgesproken bedrijfsovernamefonds voor startende jonge boeren en tuinders (het Jonge Boeren Fonds). Hiervoor werd in 2019 € 50 mln. toegevoegd. Hiervan is € 4 mln. overgeboekt naar NWO/Regieorgaan SIA voor het opleidings- en coachingstraject van het bedrijfsovernamefonds. Een budget van € 46 mln. is gestort in de risicovoorziening vermogensversterkende kredieten. De resterende verhoging van het verplichtingenbudget (€ 19,3 mln.) is een saldo van verschillende verplichtingenbijstellingen gedurende 2019.

Uitgaven

Subsidies

Kennisontwikkeling en agrarische innovatie.

De € 28,6 mln. hogere uitgaven hangen voor € 14,7 mln. samen met de overheveling vanuit het opdrachtenbudget voor de Voedselagenda naar subsidiebudgetten voor onder andere Wageningen Research. Verder is voor € 13,9 mln. extra subsidie beschikbaar gesteld aan Wageningen Research vanuit andere begrotingsonderdelen vanwege toegevoegde middelen uit de enveloppes van het regeerakkoord voor klimaat (energiebeleid, bodemvruchtbaarheid), natuur en waterkwaliteit (6e actieprogramma nitraatrichtlijn) en voor voedselzekerheid en visserijbeleid.

Storting reserve apurement

De storting in de reserve apurement valt € 9,1 mln. hoger uit dan begroot. De reserve apurement is bestemd voor het betalen van financiële correcties die door de Europese Commissie worden opgelegd- als de uitvoering van het EU-beleid niet conform de gestelde voorschriften is. Er wordt € 8 mln. gestort ter compensatie van eerdere uitnames. Daarnaast wordt de ontvangen provinciale bijdrage (€ 1,1 mln.) als risicoreservering voor provinciale POP3 maatregelen gestort.

Garanties

De uitgaven ten opzichte van de vastgestelde begroting 2019 vallen € 43, 4 mln. hoger uit dan begroot. Dit wordt met name veroorzaakt door het voor garanties bestemde deel van € 46 mln. voor een bedrijfsovernamefonds voor startende jonge boeren en tuinders (het Jonge Boeren Fonds). In het regeerakkoord is afgesproken dat er hiervoor € 75 mln. beschikbaar komt. Deze middelen waren reeds toegevoegd aan de begroting van LNV. Van de € 75 mln. is € 11 mln. bestemd voor opleiding en coaching en € 64 mln. voor garanties. Er is een verdeling gemaakt over de jaren 2019 en 2020 van € 50 mln. voor 2019 en € 25 mln. voor 2020. In 2019 is via OCW € 4 mln. overgemaakt aan NWO/Regieorgaan SIA voor de regeling ’Praktijkkennis Voedsel en Groen: Living Labs voor Duurzame Bedrijfsovername’, waarmee invulling wordt gegeven aan het opleidings- en coachingstraject van het bedrijfsovernamefonds. Het voor garanties bestemde deel van € 46 mln. voor 2019 is gestort in de risicovoorziening vermogensversterkende kredieten. Het saldo van 43 mln. wordt verklaard doordat de gerealiseerde uitgaven aan verliesdeclaraties lager uitvallen (€ 2,3 mln.).

Opdrachten

Duurzame veehouderij

De uitgaven ten opzichte van de vastgestelde begroting 2019 vallen € 12,5 mln. lager uit. De lagere realisatie wordt grotendeels verklaard door enerzijds overboekingen naar het instrument waar onderzoeksgelden voor Wageningen Research worden verantwoord (€ 5,3 mln.), in dit geval voor onderzoeken in het kader van het Klimaatakkoord (methaanemissie en bodemkoolstof), en anderzijds door het doorschuiven van klimaatgelden naar 2020 of later (€ 4,7 mln.) vanwege een gewijzigde planning. Daarnaast wordt saldo het budget verlaagd met € 2,5 mln., onder andere vanwege vertraging bij projecten en een bijdrage aan het eigen vermogen van Skal.

Mestbeleid

De realisatie op deze post is € 9,9 mln. lager dan geraamd. Dat komt onder andere door overhevelingen van middelen naar andere onderdelen van de begroting. Concreet gaat het om een opdracht aan Wageningen Research ten behoeve van kennisontwikkeling op basis van 6e actieprogramma Nitraatrichtlijn (circa € 3 mln.), opdrachten aan RVO voor 6e Actieprogramma en meerwerk fosfaatrechtenstelsel (circa € 5,5 mln. en een opdracht aan de NVWA in het kader van het 6e actieprogramma (circa € 2 mln.)) Daarnaast is ook budget toegevoegd, onder andere ten behoeve van implementatie EU meststoffenverordening en de Versterkte Handhavingsstrategie (VHS).

Integraal voedselbeleid

De realisatie op deze post is € 14,4 mln. lager dan geraamd. Dit wordt voor een groot deel veroorzaakt doordat een deel (€ 9,9 mln.) van het budget overgeheveld naar het subsidiesbudget Kennsontwikkeling en innovatie van waaruit de Wageningen Research wordt betaald. Het gaat hierbij onder andere om onderzoeksactiviteiten op het gebied van een duurzaam, gezond, veilig en verantwoord voedselsysteem. Ook voor de topsectoren is hieruit de publieke bijdrage bekostigd, die naast de private bijdrage wordt gezet. Tevens is bij de Voedselagenda € 4,8 mln. overgeheveld naar het subsidiebudget Kennisontwikkeling en innovatie ten behoeve van het programma Duurzaam Door en Jong Leren eten.

Bijdragen aan agentschappen

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

De uitgaven ten opzichte van de vastgestelde begroting 2019 vallen € 32,2 mln. hoger uit. Een deel van de verhoging betreft de bijdrage aan de problematiek reistijd=werktijd (€ 7,6 mln.). Daarnaast gaat het om een bijdrage voor het afdekken van de problematiek voor de derving van inkomsten, omdat de initiële opleidingskosten dierenartsen van NVWA en KDS niet meer mogen worden geretribueerd volgens een uitspraak van het College voor Beroep van het Bedrijfsleven (€ 4,4 mln.). Dit leidt eveneens tot een terugbetaling over vorige jaren als gevolg van dezelfde uitspraak (€ 6,5 mln.). Andere oorzaken zijn het dempen van de jaarlijkse verhoging van retributietarieven (€ 1,3 mln.), het verlagen van retributietarieven door het compenseren van de btw op de productie door het nieuwe lab Wageningen Food Safety Research (WFSR) (€ 1 mln.) en een bijdrage voor de kosten van vervoersdocumenten export dierlijke mest uit e-CertNL (€ 0,7 mln.).

Ook heeft de NVWA extra bijdragen ontvangen voor het uitvoeren van een herbezinning als gevolg van het stopzetten van Inspect (€ 3 mln.), voor juridische taken overgedragen door de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (€ 2,1 mln. ), voor de uitvoering van de 6e actieprogramma nitraatrichtlijn (€ 2,1 mln. ), voor verbeteringen na aanleiding van het 2Solve-rapport (€ 1,6 mln.), voor de nieuwe Controleverordening (€ 1,0 mln), voor controles in het kader van de Basis Betalingsregelingen (€ 0,6 mln.) en bijdragen voor diverse andere activiteiten (€ 1,7 mln.). Vanwege de vertraging van de Brexit is een gedeelte van het daarvoor geoormerkt budget teruggegeven aan de generale middelen (-€ 6 mln.). Daarnaast waren er overige verschuivingen op het budget (€ 4,6 mln.).

Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland

De hogere uitgaven voor RVO.nl van € 24,6 mln. hebben voor € 21,4 mln. betrekking op aanvullende opdrachten aan RVO en voor € 3,2 mln. op loon- en prijsbijstelling. De aanvullende opdrachten hebben betrekking op de uitvoering van het fosfaatrechtenstelsel en het fosfaatreductieplan (€ 9,3 mln.), voorbereidingen op de implementatie van het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid 2021-2027 en het opnemen van de perceelsregistratie in de Basisregistratie Geografische Topografie (€ 5 mln.) het 6e actieprogramma nitraatrichtlijn (€ 3,7 mln.) en de sanering varkenshouderij (€ 1,1 mln.) en overige aanvullende opdrachten (€ 2,3 mln.).

Ontvangsten

Agroketens

De ontvangsten ten opzichte van de vastgestelde begroting 2019 vallen € 7, 6 mln. hoger uit. Dat komt met name omdat ZuivelNL een bijdrage (circa € 6,8 mln.) heeft geleverd aan de uitvoeringskosten die RVO maakt in het kader van het fosfaatreductieplan.

Visserij

De ontvangsten vallen € 7,3 mln. hoger uit ten opzichte van de vastgestelde begroting 2019. Deze hogere ontvangsten hebben betrekking op een niet geraamde ontvangst met betrekking tot de EU bijdrage in het kader van het EFMZV.

Plant- en diergezondheid

De ontvangsten vallen € 5 mln. hoger uit ten opzichte van de vastgestelde begroting 2019. Dit als gevolg van een technisch-administratieve wijziging die in 2019 heeft plaatsgevonden met betrekking tot de opdracht aan RVO voor de uitvoering van identificatie en registratie van dieren, waarvoor leges in rekening worden gebracht. De uitvoeringskosten van RVO en de ontvangsten van de sector werden tot 2019 gesaldeerd en vanaf dit jaar gescheiden verantwoord. Dit is in de begroting verwerkt door de uitvoeringskosten van RVO te verhogen en tegelijkertijd voor hetzelfde bedrag leges-ontvangsten te ramen.

Diergezondheid en dierenwelzijn

De ontvangsten vallen € 6,9 mln. hoger uit dan geraamd en hangen samen met een toename van de opbrengsten uit bestuurlijke boetes in het kader van de Wet Dieren.

Agentschappen

De ontvangsten vallen € 7, 6 mln. hoger uit door een verrekening van de LNV opdracht 2018 aan RVO. Dit is met name ontstaan door efficiencyvoordelen en het uitvoeren van minder werk dan aanvankelijk geraamd.

Toelichting op de begrotingsreserves

Begrotingsreserve landbouw (bedragen x € 1.000)

Stand 1/1/2019

25.367

+ Storting

– Onttrekking

1.211

Stand per 31/12/2019

24.156

Toelichting:

De reserve landbouw wordt gebruikt om fluctuaties op enkele (subsidie)regelingen op te vangen. Op grond van de uitgaven in 2019 is € 0,71 mln. onttrokken voor cacao-uitgaven. Ten behoeve van flankerend beleid pelsdierhouderij is € 0,5 mln. uitgegeven. Het resterende bedrag in de reserve is met name gereserveerd voor flankerend beleid (slopen en/of ombouwen van stallen of gebouwen) voor de pelsdierhouderij in verband met het ingaan van het verbod op het houden van pelsdieren vanaf 1 januari 2024.

Begrotingsreserve apurement (bedragen x € 1.000)

Stand 1/1/2019

92.307

+ Storting

9.184

- Onttrekking

12.754

Stand per 31/12/2019

88.737

Toelichting:

De storting van € 9,2 mln. in de begrotingsreserve apurement heeft te maken met de bijdrage van de provincies aan de risicoreserve om correcties van de Europese Commissie (EC) die verband houden met maatregelen van het Plattelandsontwikkelingsprogramma waarvoor zij verantwoordelijk zijn, af te dekken. Daarnaast is er een bijdrage gedaan vanuit de LNV begroting. De onttrekkingen hebben betrekking op correcties van de EU vanwege een niet EU-conforme uitvoering van EU-(subsidie)regelingen.

Begrotingsreserve visserij (bedragen x € 1.000)

Stand 1/1/2019

20.777

+ Storting

3.788

– Onttrekking

Stand per 31/12/2019

24.564

Toelichting:

De storting is het niet bestede deel van de nationale cofinanciering voor de regelingen van het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij 2014–2020 waaraan Nederland zich in het Operationeel programma voor het EFMZV gecommitteerd heeft. Het budget blijft zo behouden voor toekomstige uitgaven van dit programma waarvoor nog verplichtingen kunnen worden aangegaan en uitgaven kunnen volgen tot en met 2023. Een bedrag van € 13,7 mln. is juridisch verplicht, het resterende bedrag is op grond van het operationeel programma volledig bestuurlijk gebonden.

Begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit (bedragen x € 1.000)

Stand 1/1/2019

16.759

+ Storting

4.149

- Onttrekking

Stand per 31/12/2019

20.908

Toelichting:

De begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit is bedoeld om de verliesdeclaraties te betalen die voortvloeien uit garantstellingen aan banken waarmee innovatieve en duurzame investeringen worden gefaciliteerd. De in 2019 ontvangen provisies en de reguliere LNV begrotingsbijdrage zijn tezamen hoger dan nodig is ter dekking van betaalde verliesdeclaraties. Het verschil is in de begrotingsreserve gestort ten behoeve van toekomstige verliesdeclaraties. Hieronder ligt een veelvoud aan verleende garantstellingen. Daarmee is de begrotingsreserve 100% juridisch verplicht.

Artikel 12 Natuur en biodiversiteit

A. Algemene doelstelling

LNV streeft naar een sterke en veerkrachtige natuur, verweven met de economie en optimaal bijdragend aan duurzaam maatschappelijk welzijn.

B. Rol en verantwoordelijkheid

De Minister van LNV is verantwoordelijk voor het in nationaal, EU- en mondiaal verband beschermen en versterken, alsmede duurzaam benutten van natuur en biodiversiteit. Het Rijk werkt hieraan, in lijn met de Rijksnatuurvisie Natuurlijk verder (2014), in verschillende rollen op uiteenlopende werkterreinen. Voor natuur op land is binnen de overheid de samenwerking met de provincies cruciaal: binnen de kaders van de Wet natuurbescherming zijn de provincies verantwoordelijk voor het realiseren van natuurdoelen. De Minister van LNV is verantwoordelijk voor de kaders van behoud, versterken en duurzaam benutten van de nationale natuur en biodiversiteit. Voor de natuurkwaliteit van de Rijkswateren en voor de internationale samenwerking op natuurgebied, treedt de Minister als eerstverantwoordelijke op. De Minister is mede verantwoordelijk voor het stimuleren en anderszins versterken van de maatschappelijke betrokkenheid bij het beschermen, versterken en duurzaam benutten van natuur en biodiversiteit.

Stimuleren en faciliteren

• Ondersteunen van de positieversterking nationale parken.

• Helpen realiseren van innovatieve combinaties tussen natuur en maatschappelijke en economische activiteiten.

• Bevorderen van behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit in het agrarisch gebied en agroketens.

• Versterken van internationale aandacht voor regulering van handel in bedreigde soorten en tegengaan van illegale handel.

• Ontwikkeling en toepassing van natuurlijk-kapitaal-rekening in zowel publiek domein als bedrijfsleven en bevorderen dat bedrijven, financiële instellingen en de overheid transparant zijn over hun impact op en afhankelijkheid van natuurlijk kapitaal.

• Stimuleren van de inzet van de Nederlandse bos-, natuur- en houtsector in het energie- en klimaatbeleid en het bevorderen van de duurzame bijdrage van bos en natuur aan de groene grondstoffenvoorziening.

• Maatschappelijke initiatieven in lijn met de natuurvisie van het Rijk.

Regisseren

• Samen met andere overheden en bedrijfsleven inzetten op het bereiken van beleidsdoelen voor 2020 van het mondiale biodiversiteitsverdrag (Convention on Biological Diversity, CBD), de Europese Biodiversiteitsstrategie en de Agenda 2030 voor Duurzame Ontwikkeling (Sustainable Development Goals) op het terrein van natuur en biodiversiteit.

• Ten behoeve van het ontwikkelen van een nieuw CBD raamwerk van beleidsdoelen voor de periode 2020-2030 , de Nederlandse inzet in internationaal overleg over natuur en biodiversiteit zó organiseren, dat publieke en private sectoren hun rol en verantwoordelijkheid kunnen nemen in de keten voor behoud en versterking van natuur en biodiversiteit.

• Versterken van natuurkwaliteit in de Grote Wateren.

Uitvoeren

• Met provincies nakomen van afspraken die gemaakt zijn in het Natuurpact en samen met provincies en IenW/RWS monitoren van de toestand van de natuur en biodiversiteit en benutting van natuur op land en in het water.

• Onderhouden en handhaven Wet natuurbescherming en Wet grondslagen natuurbeheer- en bescherming Caribisch Nederland.

• Voorbereiding en uitvoering van internationale en in EU-verband gemaakte afspraken over de internationale handel in bedreigde dieren en planten.

• Implementatie van het Europese exotenbeleid. De provincies zijn verantwoordelijk voor het beheer van invasieve exoten.

• Het doen uitvoeren - onder andere door de diensten (RVO.nl, NVWA) - van de in de Wet natuurbescherming vastgelegde rijkstaken.

• Het doen uitvoeren van regelingen en programma’s (zoals met provincies, en ministeries IenW en Defensie, Aanpak Stikstof, Programma naar een Rijke Waddenzee, de natuuronderdelen van de Mariene Strategie en het beheer van Kroondomeinen).

• Staatsbosbeheer, in samenhang met zijn maatschappelijke omgeving, in staat stellen uitvoering te geven aan zijn kerntaken en overige opgedragen taken, zoals bedoeld in de Wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer.

C. Beleidsconclusies

Uit onderzoek van onder meer het Planbureau van de Leefomgeving en het Centraal Bureau van de Statistiek en uit de rapportages die het Rijk in 2019 aan de EU en de VN heeft moeten aanleveren, is gebleken dat de natuur in natuurgebieden in Nederland gemiddeld genomen niet meer achteruit gaat, maar ook dat het herstel kwetsbaar is en dat de biodiversiteit in agrarisch gebied nog steeds een dalende lijn kent . De natuur staat nog onveranderd onder druk als gevolg van klimaatverandering en habitat verlies.

In 2019 is uit de klimaatenveloppe € 2,5 mln. toegevoegd aan de begroting voor het uitvoeren voor onderzoekprojecten op het gebied van klimaatslim bos- en natuurbeheer.

Verder is in 2019 uit deze enveloppe € 6 mln. toegevoegd aan de begroting voor pilots en onderzoek voor landgebruik op veenweiden, met als doel om te komen tot reductie van CO2-uitstoot en bodemdaling door het tegengaan van oxidatie van veen.

In 2019 zijn diverse evaluaties uitgevoerd en aangeboden aan de Tweede Kamer. Onder andere het Programma natuurlijk ondernemen (waaronder de Subsidieregeling innovatieve projecten biodiversiteit) (Kamerstuk 33 576, nr. 166 )), en de vijfde voortgangrapportage natuur (Kamerstuk 33 576, nr. 168 ). Een toelichting op deze evaluaties kunt u vinden in de evaluatiebijlage van dit jaarverslag.

Staatsbosbeheer

In 2019 bestaat circa 13% van de omzet van Staatsbosbeheer uit een bijdrage ten laste van de LNV begroting en is bedoeld voor de organisatiekosten en specifieke taken. Bij de uitvoering van het beleid door Staatsbosbeheer is de uitvoeringsagenda van het in 2014 met EZ afgesloten convenant een belangrijk uitgangspunt (zie: https://www.staatsbosbeheer.nl/~/media/07-over-staatsbosbeheer/convenan… ). De uitvoeringsagenda in 2019 bestond bijvoorbeeld onder andere uit Deltanatuur (uitvoering van het programma Nadere Uitwerking Rivieren Gebied (NURG), Natuurinclusieve landbouw en het Nationale Parken Bureau. Tot en met 2019 zijn 44 van de 55 NURG-projecten gereed gekomen waarmee ca 5.000 ha aan natuur- en hoogwaterbeschermingsgebieden is gerealiseerd. Op 15 mei 2019 is door het Nationale Parkenbureau in samenwerking met een externe partij een campagne gestart om drie natuurgebieden met internationale potentie in het buitenland onder de aandacht te brengen. Ook zijn er in 2019 diverse pilots gestart waarbij boeren extensiveren op eigen grond en daarbij tegen een lagere vergoeding bij Staatsbosbeheer grond kunnen pachten. Meer beleidsinformatie is te vinden in het jaarverslag 2019 van Staatsbosbeheer, dat beschikbaar is op hun website.

Beleidsinformatie

Percentage niet bedreigde soorten

1995

2005

2017

2018

2019

61,4%

61,2%

60,8%

Nog niet bekend

Bron: CBS

Deze indicator geeft het percentage soorten dat niet op de rode lijst van bedreigde soorten staat. Bij een waarde van 100% staan er geen zoogdieren, vogels, reptielen, amfibieën, libellen of vaatplanten meer op de rode lijst. Het percentage niet-bedreigde soorten is tot en met 2018 met 60,8% iets lager dan is gepresenteerd over de periode tot en met 2006 (was 61,2%). Dit komt voornamelijk door de berekening van de achteruitgang van hogere planten. Deze achteruitgang is niet in één keer in het afgelopen jaar gerealiseerd, maar heeft geleidelijk over de afgelopen jaren plaatsgevonden. De tijdreeks van de metingen aan hogere planten, sinds het verschijnen van de officiële Rode Lijst van planten (2012), was echter tot nu toe niet lang genoeg om veranderingen met statistische zekerheid vast te stellen. De cijfers voor 2019 zijn nog niet bekend en volgen in het jaarverslag 2020.

Aantal leden natuurbeschermingsorganisaties (x 1.000)

2005

2010

2015

2016

2017

2018

2019

2.221

2.130

1.962

1.938

1.884

1.826

Nog niet bekend

Bron: Vroege Vogels Parade 1999, 2003, 2004, 2005 tot en met 2015; Tot 2003: Natuurmonumenten, de Landschappen, Wereld Natuur Fonds (WNF), Vogelbescherming. Gegevens ontleend aan Compendium voor de leefomgeving.

In 2018 is de totale aanhang van de vier grootste natuurorganisaties verder gedaald (1.826.391). Wereld Natuur Fonds (WNF) verloor 8% van haar leden. Bij Natuurmonumenten was sprake van een lichte stijging van het ledenaantal met 3%. WNF en Natuurmonumenten hebben de steun van circa 9% van de Nederlandse huishoudens. Particuliere natuurbeschermingsorganisaties spelen in Nederland een grote rol bij het beheer van natuurgebieden en het vormen van maatschappelijk draagvlak voor natuur en landschap. Natuurmonumenten en de gezamenlijke Provinciale Landschappen richten zich op beheer en aankoop van Nederlandse natuur. Het WNF richt zich op bescherming van wereldwijde natuur. Het aantal leden in 2019 is nog niet bekend en wordt opgenomen in het jaarverslag van 2020.

D. Budgettaire gevolgen van beleid

Budgettaire gevolgen van beleid Artikel 12 (bedragen x €1.000)

Realisatie

Vastgestelde begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

Verplichtingen

111.508

110.568

697.136

113.864

583.272

Waarvan garantieverplichtingen

Waarvan overige verplichtingen

111.508

110.568

679.136

113.864

583.272

Uitgaven

115.829

117.313

649.716

128.010

521.706

Waarvan juridisch verplicht (percentage)

90%

Subsidies

8.225

2.594

36.211

2.515

33.696

Vermaatschappelijking Natuur en Biodiversiteit

6.106

1.037

1.000

1.037

‒ 37

Natuur en biodiversiteit op land

1.329

772

1.143

693

450

Beheer Kroondomein

790

785

790

785

Regio Deal

33.278

Leningen

26.731

27.345

25.297

27.345

‒ 2.048

Rente en aflossingen voor bestaande leningen

26.731

27.345

25.297

27.345

‒ 2.048

Opdrachten

17.483

30.898

32.457

42.364

‒ 9.907

Natuur en Biodiversiteit Grote wateren

5.547

7.412

9.336

11.311

‒ 1.975

Vermaatschappelijking Natuur en Biodiversiteit

6.099

3.371

4.256

5.859

‒ 1.603

Overige stelsel activiteiten

1.543

1.569

4.068

1.599

2.469

Internationale Samenwerking

3.479

3.341

2.495

3.715

‒ 1.220

Natuur en Biodiversiteit op land

371

9.457

9.518

10.961

‒ 1.443

Caribisch Nederland

443

423

2.572

419

2.153

Klimaatimpuls natuur en biodiversiteit

5.325

119

8.500

‒ 8.381

Regio deals

Bijdragen aan medeoverheden

1.459

600

983

200

783

Caribisch Nederland

1.459

600

983

200

783

Bijdragen aan agentschappen

34.140

27.892

25.597

27.893

‒ 2.296

Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland

24.311

18.338

18.512

18.336

176

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

9.829

9.554

7.085

9.557

‒ 2.472

Bijdragen aan ZBO’s /RWT’s

26.688

26.646

27.814

26.505

1.309

Staatsbosbeheer

26.688

26.646

27.814

26.505

1.309

Bijdragen aan (inter)nationale organisaties

1.103

1.338

1.357

1.188

169

Contributies

1.103

1.338

1.357

1.188

169

Storting begrotingsreserve

500.000

Storting begrotingsreserve stikstof

500.000

Ontvangsten

65.691

57.180

44.249

45.861

‒ 1.612

Landinrichtingsrente

40.581

37.259

36.712

34.940

1.772

Verkoop gronden

20.000

15.000

5.000

Overige

5.110

4.921

2.537

5.921

‒ 3384

E. Toelichting op de instrumenten

Verplichtingen

De € 583 mln. aan hogere verplichtingen zijn voor € 500 mln. het gevolg van de storting in de begrotingsreserve voor stikstof naar aanleiding van de Kamerbrief Stikstof van 1 november 2019. Van de overgebleven € 83 mln. zijn onder meer meerjarig vastgestelde afspraken aangegaan in het kader van Regiodeal Rotterdam Zuid (€ 72 mln.). Daarnaast zijn extra verplichtingen aangegaan voor de meerjarige afspraken van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM) (€ 11,3 mln.).

Uitgaven

Subsidies

Regiodeals

Naar aanleiding van het verantwoordingsonderzoek 2018 van de Algemene Rekenkamer over het gebruik van het uitkeringinstrument «decentralisatie- uitkering» is voor de tweede en volgende termijnen van de Regio Deal Rotterdam Zuid (totaal € 106 mln.) besloten om deze om te zetten van een decentralisatie uitkering via het Gemeentefonds naar een specifieke uitkering via de LNV begroting. Hierdoor vallen de uitgaven € 33,2 mln. hoger uit dan geraamd.

Leningen

Rente en aflossingen voor bestaande leningen

De uitgaven vallen € 2 mln. lager uit. Dit komt door de lage rentestand. Voor lopende leningen die voor een nieuwe rentevaste periode zijn overgesloten is minder rente betaald.

Opdrachten

Overige stelsel activiteiten

De uitgaven vallen € 2,5 mln. hoger uit. De hogere uitgaven ontstaan met name als gevolg van nieuwe meerjarige afspraken in het kader van het «Netwerk Ecologische Monitoring» (NEM) en een betaling aan de Nationale Databank Flora en Fauna, die om technische redenen eerder was uitgesteld.

Caribisch Nederland

De uitgaven vallen € 2,1 mln. hoger uit. Dit wordt met name veroorzaakt door inzet uit de regio enveloppes voor Bonaire en Saba.

Klimaatimpuls natuur en biodiversiteit

De uitgaven vallen € 8,3 mln. lager uit. Dit hangt met name samen met het overhevelen van € 6 mln. naar het provinciefonds, specifiek ten behoeve van het uitvoeren van de pilots klimaatslimme landbouw in veenweide gebieden in de in de provincies Friesland, Noord Holland en Utrecht. Daarnaast is er € 2,3 mln. overgeheveld naar Artikel 11 voor onderzoek met betrekking tot klimaatslim bos- en natuurbeheer door Wageningen Research.

Bijdragen aan agentschappen

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

De lagere uitgaven op de post Bijdrage aan de NVWA (€ 2,5 mln.) moeten in samenhang worden gezien met de hogere uitgaven bij Artikel 11 voor de bijdrage aan de NVWA. Het betreft één totaal opdracht voor de NVWA voor artikel 11 en 12 samen. De verdeling van de budgetten voor de NVWA over de beleidsartikelen 11 en 12 sluit nog niet precies aan bij de verdeling volgens de opdracht aan NVWA. Dit zal voor toekomstige begrotingen worden rechtgezet.

Storting begrotingsreserves

Storting begrotingsreserve stikstof

In het najaar van 2019 is een begrotingsreserve ingesteld waarin middelen worden gereserveerd ten behoeve van bron- en natuurherstelmaatregelen, samenhangend met de stikstofproblematiek. De reserve is gevuld met € 500 mln. die is gevonden in op dat moment voorziene onderuitputting op de Rijksbegroting. De middelen zijn bij tweede suppletoire begroting toegevoegd aan de LNV begroting en vervolgens in de begrotingsreserve gestort.

Ontvangsten

Overige

De ontvangsten vallen € 3,4 mln. lager uit. Dit komt met name door het vervallen van opbrengsten van taken die gedecentraliseerd zijn naar de provincies, zoals jachtakten (€ 1,0 mln.) en het Plattelands ontwikkelingsprogramma (POP2, € 2,8 mln.)

Toelichting op de begrotingsreserves

Begrotingsreserve stikstof

Stand 1/1/2019 (bedragen x € 1.000)

+ Storting

500.000

– Onttrekking

Stand per 31/12/2019

500.000

Het kabinet zal mogelijk bron- en natuurherstelmaatregelen nemen om reductie van stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden te realiseren. Omdat de aard en timing van de eventuele aanvullende maatregelen nog onzeker is, heeft het kabinet besloten om voor deze eventuele maatregelen een tijdelijke begrotingsreserve in te stellen. De reserve loopt tot en met 2021. De reserve wordt in 2019 eenmalig gevuld met € 500 mln. Het Ministerie van LNV coördineert de ontwikkeling van de set aan maatregelen om stikstof te reduceren.

5. Niet-beleidsartikelen

Artikel 50 Apparaat Kerndepartement

Apparaatsuitgaven Kerndepartement Budgettaire gevolgen (bedragen x € 1.000)

Realisatie

Vastgestelde begroting

Verschil

2015 *1

2016 *

2017 *

2018

2019

Verplichtingen

126.989

138.841

108.907

29.934

Uitgaven

126.989

138.841

108.907

29.934

Personele uitgaven

69.108

92.212

73.513

18.699

waarvan eigen personeel

60.152

71.823

65.197

6.626

waarvan inhuur externen

2.426

10.103

2.150

7.953

waarvan overige personele uitgaven

6.530

10.286

6.166

4.120

Materiele uitgaven

57.881

46.629

35.394

11.235

waarvan ICT

4.444

470

520

‒ 50

waarvan bijdrage aan SSO's

14.825

8.458

11.873

‒ 3.415

waarvan SSO DICTU

24.856

22.149

11.772

10.377

waarvan overige materiele uitgaven

13.756

15.552

11.229

4.323

Ontvangsten

5.550

1.703

2.786

‒ 1.083

X Noot

Naar aanleiding van het Regeerakkoord is het voormalig Ministerie van Economische Zaken opgedeeld in het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Daarom worden er geen realisatiecijfers getoond uit de jaren 2015 - 2017.

Toelichting op de verplichtingen en uitgaven

Personele uitgaven

De hogere personele uitgaven op artikel 50 worden deels verklaard door de herinrichting van LNV. Gereserveerde budgetten voor LNV zijn gedurende het jaar over de dienstonderdelen binnen de nieuwe organisatiestructuur verdeeld. Daarnaast heeft er gedurende het jaar een overheveling plaatsgevonden van artikel 11 voor de salarissen van Landbouwraden. Als laatste zijn de uitgaven voor inhuur gestegen in verband met inhuur voor ICT wat samenhangt met de herinrichting van LNV en inhuur die plaats heeft gevonden binnen EZK. Afgesproken is dat kosten voor onder andere inhuur worden verdeeld over de begrotingen van EZK en LNV.

Materiële uitgaven

De hogere materiële uitgaven op artikel 50 worden deels verklaard doordat het Inkoop Uitvoering Centrum (IUC) meer opdrachten heeft dan voorheen verwacht en door strengere wet- en regelgeving voor inkoop is er meer werk ontstaan. Daarnaast zijn de hogere uitgaven veroorzaakt door de bijdrage aan DICTU. Het betreffen uitgaven voor ICT voortkomende uit de herinrichting van LNV (afsplitsing van EZK) en specifiek extra structurele kosten voor beheer en onderhoud van de (Cloud) werkplek.

Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten inclusief agentschappen en Zelfstandige Bestuursorganen/Rechtspersonen met een wettelijke taak

Realisatie

Vastgestelde begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

Totaal apparaatsuitgaven Ministerie

126.989

138.841

108.907

29.934

Kerndepartement

126.989

138.841

108.907

29.934

Totaal apparaatskosten agentschappen

313.182

312.680

326.721

345.312

377.218

345.581

31.637

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)

313.182

312.680

326.721

345.312

377.218

345.581

31.637

Totaal apparaatskosten zbo’s en rwt's

302.069

300.476

323.937

403.417

Staatsbosbeheer

65.568

67.227

88.865

81.053

90.269

Raad voor Plantenrassen

835

681

778

734

900

654

246

Ctgb (College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden)

13.566

14.120

15.094

15.816

16.365

17.684

‒ 1.319

Wageningen Research

222.100

218.448

219.200

305.814

X Noot

De realisatiecijfers 2019 zijn nog niet bekend. Deze volgen in het jaarverslag 2020.

Extracomptabele tabel invulling taakstelling (bedragen x € 1.000)

2016

2017

2018

Structureel

Departementale taakstelling (totaal)

21.448

34.387

46.967

Kerndepartement en diensten (EZK en LNV)1

17.206

24.631

35.089

Agentschappen

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)

503

1.227

1.480

Totaal agentschappen

503

1.227

1.480

zbo's

WR (Voorheen DLO)

2.912

6.643

8.099

Staatsbosbeheer

827

1.886

2.299

Totaal zbo's

3.739

8.529

10.398

X Noot

De departementale taakstelling van het kerndepartement en diensten is zowel van toepassing op EZK als LNV. Deze taakstelling is verder niet uitgesplitst. De taakstelling voor het kerndepartement is ook opgenomen in het jaarverslag van LNV.

Artikel 51 Nog onverdeeld

Nominaal en onvoorzien: opbouw verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van de vastgestelde begroting 2019, realisatie en het verschil (bedragen x € 1.000)

Realisatie

Vastgestelde begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

Verplichtingen

31.204

‒ 31.204

Uitgaven

31.204

‒ 31.204

Loonbijstelling

waarvan programma

waarvan apparaat

Prijsbijstelling

waarvan programma

waarvan apparaat

Onvoorzien

Nog te verdelen

31.204

‒ 31.204

Ontvangsten

Toelichting

Dit artikel is een administratief begrotingstechnisch artikel van waaruit overheveling naar andere onderdelen hebben plaatsgevonden. Zo heeft in 2019 de administratieve verwerking van de nog niet-overgehevelde middelen voor de herinrichting LNV/EZK op dit artikel plaatsgevonden. Bij de 1e suppletoire begroting 2019 is de loon- en prijsbijstellingstranche 2019 uitgekeerd. Ook zijn de generaal verkregen middelen voor de implementatie van het nieuwe GLB en het EMVAF uitgekeerd op dit artikel. Bij de 2e suppletoire begroting 2019 zijn deze middelen vervolgens verdeeld over de relevante onderdelen op de LNV-begroting. Daarnaast zijn de middelen uit de Regio Envelop via dit artikel naar de betreffende bestemmingen uitgekeerd. Het gaat bijvoorbeeld om de bijdrage aan Zeehaven Saba, Rotterdam Zuid en diverse Regiodeals.

6. Bedrijfsvoeringsparagraaf

In de bedrijfsvoeringparagraaf (BVP) wordt verslag gedaan van relevante aandachtspunten in de bedrijfsvoering. De informatie opgenomen in de BVP is tot stand gekomen vanuit het departementale management control systeem en informatie uit audits van de Auditdienst Rijk (ADR). Deze bedrijfsvoeringparagraaf omvat drie paragrafen:

1. uitzonderingsrapportage voor vier onderdelen: (a) rechtmatigheid, (b) totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie, (c) begrotingsbeheer, financieel beheer en de materiële bedrijfsvoering en (d) overige aspecten van de bedrijfsvoering;

2. rijksbrede bedrijfsvoeringonderwerpen en

3. belangrijke ontwikkelingen en verbeteringen in de bedrijfsvoering.

1. Uitzonderingsrapportage voor vier onderdelen

A. Rechtmatigheid

Er hebben zich geen overschrijdingen en/of bijzonderheden voorgedaan.

B. Totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie

Vanuit de bij LNV bekende informatie zijn er geen tekortkomingen in de totstandkoming van niet-financiële verantwoordingsinformatie die gerapporteerd moeten worden.

C. Financieel en materieelbeheer

Opvolging aanbevelingen Algemene Rekenkamer

De Algemene Rekenkamer (AR) heeft voor LNV het subsidiebeheer bij het kerndepartement in haar rapportage bij het jaarverslag over 2018 gekwalificeerd als een onvolkomenheid. Reden hiervan is dat de AR heeft geconstateerd dat het reviewbeleid te beperkt was ingevuld, afrekeningen niet conform de subsidievoorwaarden plaatsvonden, middelen werden doorgeschoven en dossiervorming aandacht nodig had. Het ministerie heeft daarop acties en maatregelen genomen. Zo is het reviewbeleid herzien wat geleid heeft tot een uitbreiding van het aantal reviews. Ook zijn acties genomen om het financieel bewustzijn binnen het ministerie te vergroten. De acties die in 2019 zijn ingezet zullen in 2020 verder uitgebouwd worden.

Nationale verklaring

Met de Nationale Verklaring geeft de Minister van Financiën, namens het kabinet, jaarlijks aan de Europese Commissie (EC) en de Tweede Kamer een verklaring af over het financieel beheer van middelen uit de Europese fondsen en de rechtmatigheid van financiële transacties en openstaande vorderingen (tot op het niveau van begunstigden). De deelverklaringen betreffende het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV) en het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) bevatten geen beperkingen.

D. Overige aspecten van de bedrijfsvoering

Informatiebeveiliging

LNV heeft, conform de richtlijnen van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, op 14 februari 2020 een «Informatiebeveiligingsbeeld» afgegeven waar de status van de informatiebeveiliging in 2019 is omschreven. Alle kritieke informatiesystemen zijn beoordeeld op hun conformiteit met de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). Op basis van de eigen onderzoeksresultaten en het advies van de Algemene Rekenkamer is het incidentmanagement en de bedrijfscontinuïteit als grootste aandachtspunten geformuleerd. Daarnaast hebben de systemen van de NVWA die de import en export van de agrarische sector ondersteunen te maken met een verhoogd dreigingsprofiel. De beveiliging zal hier op worden aangepast. Ook voor alle overige opgenomen risico’s zijn maatregelen geformuleerd, zoals voor rubricering en opleidingen en bewustwordingsactiviteiten voor medewerkers.

2. Rijksbrede bedrijfsvoeringsonderwerpen

Beleid ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik van subsidies

Uit actuele risicoanalyses blijkt dat voor alle subsidieregelingen opgenomen in de Regeling nationale EZK- en LNV-subsidies het (rest)risico van misbruik- of oneigenlijk gebruik door begunstigden als laag/aanvaardbaar is gekwalificeerd. Bestaande maatregelen om subsidiefraude te bestrijden zijn onder andere: de tijdige opstelling van risicoanalyses ter bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik van subsidies door begunstigden, het in voorkomende gevallen opvragen van controleverklaringen bij subsidieverantwoordingen, het bijhouden van een register van ernstige onregelmatigheden en het via de fraudecoördinator van RVO.nl melden van vermoedens van fraude bij het OM.

In 2019 is het departementale beleid ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) van subsidies door subsidieontvangers in lijn gebracht met de kabinetsafspraken over het inrichten van een centraal M&O-register met een interdepartementale verwijsindex bij RVO.nl en met de AVG.

Grote ICT projecten

Het Ministerie van BZK informeert de Tweede Kamer periodiek over departementale grote ICT-projecten. Deze projecten worden op het Rijks ICT-dashboard openbaargemaakt en minimaal éénmaal per jaar geactualiseerd. Deze rapportageplicht geldt voor alle ICT-projecten waarvan de kosten tenminste € 5 mln. bedragen. In 2019 zijn binnen LNV:

1 groot ICT-project gestart:

• Programma Informatiehuishouding van de Toekomst (PIT);

1 groot ICT-project was in uitvoering:

• TRANSVIR2RVO (Visregelingen bij RVO.nl);

2 grote ICT-projecten geëindigd:

• Programma (her)inrichting ICT;

• Programma Procesvernieuwing, Informatie en ICT (PI&I bij NVWA).

Externe inhuur

Het kabinet hanteert een norm voor externe inhuur van 10% van de personeelskosten. Het inhuurpercentage voor LNV komt over 2019 uit op 11,6%. Deze overschrijding is veroorzaakt door zowel de NVWA als het Kerndepartement en kent een incidenteel karakter. Zo heeft bij de NVWA de ingezette herbezinning geleid tot tijdelijke inhuur van interim-management, en was er sprake van een toename van uitzendkrachten om voldoende productiecapaciteit te borgen. Om reden van administratieve doelmatigheid delen EZK en LNV functies en taken. Voor 2019 heeft dit tot gevolg gehad dat LNV (kerndepartement) ook meedeelt in een grote incidentele post voor externe inhuur door EZK.

Audit Committee

LNV heeft sinds 1 januari 2019 een eigen Audit Committee (AC). Het AC adviseert het departementaal management over de bedrijfsvoering, waaronder het auditbeleid. Het AC bestaat uit de secretaris-generaal (voorzitter), twee directeuren-generaal en twee externe leden, met ondersteuning van de directeur Financieel Economische Zaken (FEZ) en ADR. Onderwerpen van overleg waren risicomanagement, de auditplanning en controle-aanpak 2019 door de ADR, toezichtrapportages van FEZ over het financieel en materieel beheer, uitkomsten van ADR- en AR-controles en Europese audits over 2018, voortgangsrapportages van controlebezoeken door de EC en een aantal strategische onderwerpen: voorkomen en bestrijden van misbruik en oneigenlijk gebruik , aan LNV verbonden partijen en governance van EU-fondsen.

3. Belangrijke ontwikkelingen en verbeteringen in de bedrijfsvoering

Zelfstandig fiscale aangiften

Door de oprichting van LNV als zelfstandig ministerie is LNV voor de Belastingdienst ook zelfstandig belastingplichtige geworden. De fiscale processen worden op dezelfde wijze uitgevoerd als bij het voormalige Ministerie van Economische Zaken (EZ). LNV hanteert hierbij het indertijd voor EZ opgestelde framework.

DG Stikstof

Ultimo november 2019 is het nieuwe DG Stikstof opgericht. Dit DG werkt aan de rijksbrede aanpak voor het verder reduceren van de totale hoeveelheid stikstofdepositie in Nederland en daarmee aan het herstel en versterking van natuur. Het DG zal volgens dezelfde bedrijfsvoeringprocessen werken als de andere organisatieonderdelen van LNV.

C. JAARREKENING

7. Departementale verantwoordingsstaat

Departementale verantwoordingsstaat 2019 van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (Bedragen x € 1.000)

Art.

Omschrijving

(1) Vastgestelde begroting (incl. NvW)

(2) Realisatie

(3) = (2) - (1) Verschil realisatie en vastgestelde begroting

Verplichtingen

Uitgaven

Ontvangsten

Verplichtingen

Uitgaven

Ontvangsten

Verplichtingen

Uitgaven

Ontvangsten

Totaal

999.569

914.741

88.597

1.646.883

1.534.184

124.064

647.314

619.443

35.467

Beleidsartikelen

859.458

774.630

85.811

1.508.042

1.395.343

122.361

648.584

620.713

36.550

Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens

745.594

646.620

39.950

810.906

745.627

78.112

65.312

99.007

38.162

Natuur en biodiversiteit

113.864

128.010

45.861

697.136

649.716

44.249

583.272

521.706

‒ 1.612

Niet-beleidsartikelen

140.111

2.786

138.841

1.703

‒ 1.270

‒ 1.083

Apparaat

108.907

2.786

138.841

1.703

29.934

‒ 1.083

Nominaal en Onvoorzien

31.204

‒

‒ 31.204

‒

8. Samenvattende verantwoordingsstaat agentschap

Samenvattende verantwoordingsstaat 2019 inzake baten-lastenagentschap van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (bijdragen x € 1.000)

Omschrijving

(1) Vastgestelde begroting

(2) Realisatie 2019

(3)=(2)-(1) Verschil realisatie en vastgestelde begroting

(4) Realisatie 2018

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Totale baten

365.932

342.295

‒ 23.637

320.422

Totale lasten

365.932

395.382

29.450

359.193

Saldo van baten en lasten

‒ 53.088

‒ 38.771

Totale kapitaaluitgaven

31.761

23.871

‒ 7.890

31.025

Totale kapitaalontvangsten

18.723

52.155

33.432

82.860

9. Jaarverantwoording agentschap per 31 december 2019

Staat van baten en lasten van het baten-lastenagentschap NVWA (bedragen x € 1.000)

Omschrijving

Vastgestelde begroting 2019

Realisatie 2019

Verschil realisatie en vastgestelde begroting

Realisatie 2018

Baten

Omzet moederdepartement

171.728

139.444

‒ 32.284

116.794

Omzet overige departementen

90.786

90.841

88.382

Omzet derden

103.418

97.320

‒ 6.098

101.362

Rentebaten

Vrijval voorzieningen

137

442

Bijzondere baten

14.553

13.442

Totaal baten

365.932

342.295

‒ 23.637

320.422

Lasten

Apparaatskosten

345.581

377.218

31.637

345.312

- Personele kosten

205.270

234.498

29.228

222.927

Waarvan eigen personeel

171.390

195.276

23.886

190.283

Waarvan inhuur externen

20.581

26.991

6.410

24.708

Waarvan overige personele kosten

13.299

12.231

‒ 1.068

7.936

- Materiële kosten

140.311

142.720

2.409

122.385

Waarvan apparaat ICT

3.550

3.701

Waarvan bijdrage aan SSO's

47.166

50.034

2.868

44.720

Waarvan overige materiële kosten

93.145

89.136

‒ 4.009

73.964

Rentelasten

‒ 65

Afschrijvingskosten

19.753

15.289

‒ 4.464

13.524

- Materieel

5.489

3.916

‒ 1.573

5.533

Waarvan apparaat ICT

- Immaterieel

14.264

11.373

‒ 2.891

7.991

Overige kosten

500

2.842

2.342

290

- Dotaties voorzieningen

500

474

‒ 26

290

- Bijzondere lasten

2.368

Totaal lasten

365.932

395.382

29.450

359.193

Saldo van baten en lasten

‒ 53.088

‒ 38.771

Stelselwijziging

De Regeling agentschappen en de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2020 laten enige ruimte voor interpretatie ten aanzien van de vraag wat als omzet van een baten-lastenagentschap kan of dient te worden aangemerkt. In bepaalde gevallen is hieraan daarom via de begrotingswet nadere invulling gegeven. Bij de herziening van de Regeling agentschappen in 2020 worden verduidelijkingen aangebracht, zodat voortaan alleen bedragen die een directe relatie hebben met geleverde producten/diensten als omzet kunnen worden verantwoord en het niet meer nodig is in de begrotingswet nadere duiding te geven aan het begrip omzet. Om dit over 2020 mogelijk te maken, zullen door de regering voorstellen worden ingediend om de inmiddels door de Staten-Generaal goedgekeurde begrotingen bij suppletoire wet aan te passen in lijn met deze voorgenomen herziening van de Regeling agentschappen. Om ook over 2019 een transparant beeld te geven, is in opdracht van de eigenaar en in afstemming met het Ministerie van Financiën, de jaarrekening 2019 hierop vooruitlopend reeds aangepast. Dit betreft zowel de beginbalans als de verantwoording van de omzet.

Ten eerste zijn de bijdragen in de bedrijfsvoeringskosten en de bijdragen voor tariefdemping uit het vastgestelde jaarverslag 2018 gecorrigeerd vanuit de omzet naar respectievelijk het resultaat en de bijzondere baten. De omzetcorrecties zijn in onderstaande tabellen weergegeven.

Omzetcorrectie 2018 (bedragen x € 1.000)

Omzetmutaties

2018

Correctie

Nieuwe stelsel

Omzet moederdepartement

159.290

‒ 42.496 (1)

116.794

Omzet overige departementen

88.817

‒ 436 (2)

88.381

Bijzondere baten

2.607

10.835 (3)

13.442

Totaal omzet mutaties

‒ 32.096

Resultaat

‒ 6.675

‒ 32.096

‒ 38.771

(1) De volgende bijdragen van het moederdepartement in de bedrijfsvoeringskosten, die in de jaarrekening 2018 als omzet moederdepartement verantwoord zijn, zijn daaruit verwijderd:

Specificatie omzetcorrectie moederdepartement 2018 (bedragen x € 1.000)

Omschrijving

2018

NVWA2020, incl. Procesvernieuwing, Informatie en ICT

‒ 13.788

Bijdrage ICT-kosten

‒ 15.400

Bijdrage demping tarieven

‒ 10.400

Voorbereiding Brexit

‒ 1.468

Overig

‒ 1.440

Totaal

‒ 42.496

(2) De bijdrage van VWS in 2018 voor de demping van de tarieven, is uit de omzet overige departementen verwijderd en verantwoord onder bijzondere baten:

Specificatie omzetcorrectie overige departementen 2018 (bedragen x €1.000)

Omschrijving

2018

Bijdrage demping tarieven

‒ 436

Totaal

‒ 436

(3) De bijdragen demping tarieven zijn toegevoegd aan de bijzondere baten:

Specificatie omzetcorrectie bijzondere baten 2018 (bedragen x €1.000)

Omschrijving

2018

Moederdepartement

10.400

Overige departementen (VWS)

436

Totaal

10.836

Ten tweede zijn de bijdragen van het moederdepartement in de bedrijfsvoeringskosten, die in de jaarrekening 2018 als schuld aan het moederdepartement verantwoord zijn, en de resultaatcorrectie 2018 verwerkt in de balans van 2018. De balanscorrecties zijn in onderstaande tabellen weergegeven.

Balanscorrectie 2018 (bedragen x € 1.000)

2018

Correctie

Nieuwe stelsel

Balansmutaties

Eigen vermogen beginbalans

21.233

21.233

Resultaat

‒ 6.675

‒ 32.096

‒ 38.771

Directe vermogensmutaties

‒ 5.520

67.563

62.043

Eigen vermogen eindbalans

9.038

35.467

44.505

Mutatie schuld LNV

‒ 35.467 (4)

(4) De volgende bijdragen van het moederdepartement in de bedrijfsvoeringskosten, die in de jaarrekening 2018 als schuld aan het moederdepartement verantwoord zijn, zijn als correctie toegevoegd aan het eigen vermogen 2018:

Specificatie balanscorrectie 2018 (bedragen x € 1.000)

Omschrijving

Bedrag

NVWA2020, incl. Procesvernieuwing, Informatie en ICT

30.770

AVG

2.356

EU solidariteitsbijdrage

1.539

Overig

802

Totaal

35.467

De gecorrigeerde balansposten voor 2018 leveren de beginbalans eigen vermogen 2019 conform het nieuwe stelsel. Vervolgens is het vastgestelde resultaat 2019 op basis van het oorspronkelijke stelsel gecorrigeerd conform de uitgangspunten van het nieuwe stelsel. Dit levert de volgende aangepast balansposten voor 2019 op:

Balanscorrectie 2019 (bedragen x € 1.000)

2019

Correctie

Nieuwe stelsel

Balansmutaties

Eigen vermogen beginbalans

44.505

44.505

Resultaat

‒ 11.108

‒ 41.980

‒ 53.088

Directe vermogensmutaties

42.255

42.255

Eigen vermogen eindbalans

33.397

275

33.672

Mutatie schuld LNV

‒ 275

In 2019 verloopt de correctie van de bedrijfsvoeringskosten primair via de omzet. De tabel «Omzetcorrectie 2019» geeft de omzetcorrecties ten opzicht van de omzet vastgestelde conform het oorspronkelijke stelsel weer.

Omzetcorrectie 2019 (bedragen x €1.000)

2019

Correctie

Nieuwe stelsel

Omzetmutaties

Omzet moederdepartement

196.541

‒ 57.097 (5)

139.444

Omzet overige departementen

90.277

564 (6)

90.841

Bijzondere baten

14.553 (7)

14.553

Totaal omzet mutaties

‒ 41.980

Resultaat

‒ 11.108

‒ 41.980

‒ 53.088

(5) De volgende bijdragen van het moederdepartement in bedrijfsvoeringskosten, die onder het oorspronkelijke stelsel als omzet moederdepartement verantwoord werden zijn uit de omzet verwijderd.

Specificatie omzetcorrectie moederdepartement 2019 (bedragen x €1.000)

Omschrijving

2019

NVWA2020, incl. Procesvernieuwing, Informatie en ICT

‒ 16.970

Bijdrage ICT-kosten

‒ 15.400

Bijdrage demping tarieven

‒ 15.117

Voorbereiding Brexit

‒ 6.929

Overig

‒ 2.681

Totaal

‒ 57.097

(6) De bijdrage van VWS in 2019 in de demping van de tarieven (per saldo negatief), is uit de omzet overige departementen verwijderd.

Specificatie omzetcorrectie overige departementen 2019 (bedragen x €1.000)

Omschrijving

2019

Bijdrage demping tarieven

564

Totaal

564

(7) De bijdragen demping tarieven zijn toegevoegd aan de bijzondere baten.

Specificatie omzetcorrectie bijzondere baten 2019 (bedragen x € 1.000)

Omschrijving

2019

Moederdepartement

15.117

Overige departementen (VWS)

‒ 564

Totaal

14.553

Verantwoordingsjaar 2020

Voor verantwoordingsjaar 2020 moeten wijzigingen intracomptabel worden verwerkt. De ingediende begrotingen zullen hiervoor bij suppletoire wet moeten worden aangepast.

Verantwoordingsjaar 2021 e.v.

In 2020 wordt een aanvang gemaakt met de evaluatie van de Regeling agentschappen. Voor het verantwoordingsjaar 2021 en verder zullen de conclusies uit de evaluaties worden meegewogen bij de uitwerking van de Regeling agentschappen en de Rijksbegrotingsvoorschriften.

Toelichting op de baten

Omzet moederdepartement

Als gevolg van de stelselwijziging is de omzet (ten opzichte van de begroting) gedaald naar € 139,4 mln. , ondanks aanvullende opdrachten / verhoogde bijdragen (totaal € 28,1 mln.) die in de loop van 2019 zijn afgesproken / toegekend.

Een deel van de verhoogde bijdragen betreft het verder aanvullen op de niet-kostendekkende retributies aan het bedrijfsleven: (1) bijdrage aan problematiek reistijd=werktijd (€ 7,6 mln.), (2) bijdrage voor het afdekken van de problematiek voor de derving van inkomsten, omdat de initiële opleidingskosten dierenartsen van NVWA en KDS niet meer mogen worden geretribueerd volgens uitspraak van het College voor Beroep van het Bedrijfsleven (€ 4,4 mln.), (3) dempen van de jaarlijkse verhoging retributietarieven (€ 1,3 mln.), (4) het verlagen van retributietarieven door het compenseren van de btw op de productie door het nieuwe lab Wageningen Food Safety Research (WFSR) (€ 1 mln.), (5) bijdrage voor de kosten van vervoersdocumenten export dierlijke mest uit e-CertNL (€ 0,7 mln.).

Daarnaast zijn extra bijdragen ontvangen voor het uitvoeren van (1) een herbezinning als gevolg van het stopzetten van Inspect (€ 3 mln.), (2) voor juridische taken overgedragen door de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (€ 2,1 mln.), (3) voor de uitvoering van de 6e actieprogramma nitraatrichtlijn (€ 2,1 mln.), (4) voor verbeteringen n.a.v. het 2Solve-rapport (€ 1,6 mln.), (5) voor aanvullende werkzaamheden voor de Brexit (€ 1 mln.), (6) voor de nieuwe Controleverordening (€ 1,0 mln.), (7) voor controles in het kader van de Basis Betalingsregelingen (€ 0,6 mln.) en (8) bijdragen voor diverse andere activiteiten (€ 1,7 mln.).

Van de aanvullende opdrachten (€ 28,1 mln.) is € 24,8 mln. gerealiseerd. Het verschil wordt met name verklaard doordat de kosten van de herbezinning en het 6de actieprogramma Nitraat deels doorlopen naar 2020.

Omzet moederdepartement (bedragen x € 1.000)

Vastgestelde begroting 2019

Realisatie 2019

Verschil realisatie en begroting

Realisatie 2018

Handhaven

103.303

120.903

17.600

103.688

Keuren

8.247

Keuren certificering op afstand

580

477

‒ 103

Keuren import

285

893

608

Keuren export, slachthuizen en overige activiteiten

6.885

10.510

3.625

Overig

60.675

6.661

‒ 54.014

4.859

Omzet moederdepartement

171.728

139.444

‒ 32.284

116.794

De hogere omzet bij Handhaven komt voort uit de aanvullende opdrachten. De overige omzet is lager dan begroot, doordat bijdragen van het moederdepartement in de bedrijfsvoeringskosten niet als omzet zijn verantwoord, maar zijn toegevoegd aan het eigen vermogen.

Omzet overige departementen

De omzet overige departementen is nagenoeg conform begroting.

Omzet overige departementen (bedragen x € 1.000)

Vastgestelde begroting 2019

Realisatie 2019

Verschil realisatie en begroting

Realisatie 2018

Handhaven

65.973

73.315

7.342

75.189

Keuren

1.351

Keuren certificering op afstand

‒ 73

Keuren import

618

1.004

386

Keuren export, slachthuizen en overige activiteiten

1.288

371

‒ 917

Overig

22.834

16.151

‒ 6.683

11.842

Omzet overige departementen

90.786

90.841

88.382

Vanwege de latere fusiedatum van WSFR is er meer omzet Handhaven (€ 7,3 mln.) gerealiseerd. De overige omzet, waaronder uitbesteed werk aan het lab WSFR, is een vergelijkbaar bedrag lager dan begroting.

Omzet Derden

De omzet derden is met name lager als gevolg van opgelegde tariefverlagingen naar aanleiding van de uitspraak van het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) dat de opleidingskosten van dierenartsen en keuringsassistenten niet in rekening gebracht mogen worden bij het bedrijfsleven. Daarnaast werden minder werkzaamheden dan verwacht uitgevoerd voor het bedrijfsleven.

Bijzondere baten

In totaal is € 14,6 mln. ontvangen in verband met tariefdemping.

Toelichting op de lasten

In verband met de aanvullende opdrachten zoals beschreven onder «Omzet moederdepartement» was extra bezetting noodzakelijk. De uiteindelijke gemiddelde personeelsbezetting was 2.432 FTE, tegenover een begroot aantal van 2.159 FTE. Dit heeft geleid tot een toename van de salariskosten, van de overige personele kosten, maar ook van de materiele kosten, onder andere van de autokosten en de ICT (cloudwerkplekservices).

De immateriële afschrijvingskosten zijn lager dan begroot als gevolg van het stopzetten van de ontwikkeling van Inspect. De materiele afschrijvingskosten dalen, omdat auto’s nu geleased worden.

De fusie van het laboratorium Voeder en Voedselveiligheid met het Rikilt tot de nieuwe organisatie Wageningen Food Safety Research brengt incidentele kosten (verantwoord onder bijzondere lasten) met zich mee, met name als gevolg van het boekverlies op vaste activa en voorraden en het overgaan van personeel.

Saldo van baten en lasten

Het negatieve resultaat van € 53,1 mln. wordt voornamelijk veroorzaakt doordat bijdragen van het moederdepartement in de bedrijfsvoeringskosten niet als omzet zijn verantwoord, maar zijn toegevoegd aan het eigen vermogen (€ 42,0 mln.). Het operationele resultaat van de NVWA, exclusief stelselwijziging bedraagt € 11,1 mln. negatief.

Balans per 31 december 2019 (bedragen x €1.000)

Balans 2019

Balans 2018

Activa

Vaste activa

Immateriële vaste activa

27.948

31.134

Materiële vaste activa

- verbouwingen

2.010

2.855

- Installaties en inventarissen

3.195

8.993

- vervoermiddelen

4.586

9.094

Vlottende activa

Voorraden en onderhanden projecten

299

1.021

Vorderingen

- Debiteuren

14.762

14.016

- Overige vorderingen en overlopende activa

15.314

16.927

- Liquide middelen

48.075

68.479

Totaal activa:

116.189

152.519

Passiva

Eigen Vermogen

- Exploitatiereserve

86.760

83.276

- Onverdeeld resultaat

‒ 53.088

‒ 38.771

Voorzieningen

399

Langlopende schulden

- Leningen bij het Ministerie van Financiën

20.638

32.308

Kortlopende schulden

- Crediteuren

3.785

5.277

- Belastingen en premies sociale lasten

371

- Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën

13.370

14.719

- Overige schulden en overlopende passiva

44.280

55.277

Totaal passiva

116.189

152.519

Toelichting op de balans

Immateriële vaste activa (bedragen x € 1.000)

2019

2018

Immateriële vaste activa

27.948

31.134

Totaal immateriële vaste activa

27.948

31.134

Extra toelichting ten aanzien van INSPECT

Per 1 juli 2019 is de verdere ontwikkeling en implementatie van INSPECT stop gezet (zie Directieverslag en Bedrijfsvoeringparagraaf voor nadere toelichting). Alle investeringskosten met betrekking tot de ontwikkeling van INSPECT zijn geactiveerd (activeringen 2019 € 7,5 mln.) volgens de geldende regels en lopen mee in de afschrijvingskosten. Op het moment van vaststelling van de jaarrekening geldt dat (1) het gebruik van INSPECT nog steeds hetzelfde is als op 30 juni 2019 en (2) er nog geen uitkomsten bekend zijn vanuit het herbezinningstraject over het toekomstige gebruik van INSPECT. Om deze redenen heeft er voor de jaarrekening 2019 geen herwaardering plaatsgevonden voor INSPECT. De uitkomsten van het herbezinningstraject over het toekomstige gebruik van INSPECT kunnen in de loop van 2020 alsnog aanleiding geven tot een herwaardering van INSPECT, met de bijbehorende effecten voor het resultaat en eigen vermogen van de NVWA. De huidige boekwaarde van INSPECT bedraagt € 26,3 mln.

Debiteuren (bedragen x € 1.000)

2019

2018

Moederdepartement

RVO.nl

126

RIVM

Rijkswaterstaat

Ministerie van EZK

Ministerie van BZK

Ministerie van I&W

101

Ministerie van J&V

Ministerie van VWS

Ministerie van OCW

Derden

16.433

15.702

Dubieuze debiteuren

1.637

1.626

Totaal debiteuren

18.323

17.625

Voorziening dubieuze debiteuren

‒ 3.561

‒ 3.609

Totaal debiteuren

14.762

14.016

Overige vorderingen en overlopende activa (bedragen x €1.000)

2019

2018

Moederdepartement

5.972

4.786

RVO.nl

426

NCG Groningen

Ministerie van VWS

1.722

Ministerie van BZK

Ministerie van I&W

RIVM

Provincies

823

Derden

8.513

9.853

Totaal nog te ontvangen

15.314

16.927

Liquide middelen (bedragen x € 1.000)

2019

2018

Kas

Rekening-courant ministerie van Financiën

48.074

68.478

Totaal liquide middelen

48.075

68.479

Vermogensontwikkeling (bedragen x € 1.000)

2016

2017

2018

2019

1 Eigen vermogen per 01/01

4.057

15.472

21.233

44.505

2 Saldo van baten en lasten

10.281

6.046

‒ 38.771

‒ 53.088

3 Directe mutaties in het eigen vermogen:

‒ 3a Uitkering aan moederdepartement

‒ 5.520

‒ 3b Bijdrage moederdepartement ter versterking eigen vermogen

1.134

67.563

42.255

‒ 3c Overige mutaties

‒ 285

4 Eigen vermogen per 31/12

15.472

21.233

44.505

33.672

Omzet

316.576

322.005

306.538

327.605

Vermogensplafond (5% van gemiddeld 3 jaar)

15.187

15.713

15.752

15.936

Einde boekjaar 2019 heeft de NVWA een eigen vermogen (EV) van € 33,7 mln. Dit is € 17,7 mln. meer dan het maximale eigen vermogen. Uiterlijk bij de eerstvolgende suppletoire wet zal het surplus aan eigen vermogen worden afgedragen aan het moederdepartement.

Voorzieningen (bedragen x € 1.000)

Boekwaarde 31-12-2018

Dotaties

Onttrekkingen

Vrijval

Boekwaarde 31-12-2019

Claims, geschillen en rechtsgedingen

474

137

399

Totaal

474

137

399

In het afgelopen jaar is aan de voorziening claims en geschillen € 0,5 mln. gedoteerd. De vrijval bedroeg € 0,1 mln. Het saldo van deze voorziening van € 0,4 mln. is op dit moment voldoende om aan de eventuele betaalverplichting van de lopende claims te voldoen. Het totale ingediende bedrag aan lopende claims is € 12,0 mln. (inclusief één claim van € 10,5 mln., waarbij een gedegen bewijslast ontbreekt).

Crediteuren

2019

2018

Dictu

680

2.022

RVO.nl

Ministerie BZK

Ministerie van AZ

Ministerie van Fin

112

Ministerie van IenW

Ministerie van OCW

Ministerie van J&V

Ministerie van VWS

Derden

3.081

3.014

Totaal crediteuren

3.785

5.277

Overige verplichtingen en overlopende passiva (x € 1.000)

2019

2018

Moederdepartement *

3.404

5.675

Ministerie van VWS

2.260

421

Ministerie van Financiën

151

497

Ministerie van J&V

346

295

Ministerie van IenW

107

260

Ministerie BZK

126

123

Ministerie van AZ

DICTU

2.853

9.937

Inspectieraad

2.698

RVO.nl

738

RIVM

Derden

34.988

34.636

Totaal nog te betalen

44.280

55.277

(*) Inclusief een nog te verrekenen bedrag voor de BTW compensatie. Toelichting: de NVWA ontvangt jaarlijks compensatie ter hoogte van de geboekte BTW van de facturen van KDS (keuringsassistenten) en de practitioners (zelfstandige dierenartsen), zodat deze BTW niet dubbel in rekening wordt gebracht bij de klanten. Tot en met verantwoordingsjaar 2019 is de BTW compensatie ontvangen van het moederdepartement direct weggestreept tegen de betreffende geboekte BTW. Met andere woorden de bijdrage van het moederdepartement is op dezelfde rekening geboekt als de BTW. De BTW compensatie is ook als negatieve raming gepresenteerd in de vastgestelde begroting 2019 van het moederdepartement. Vanaf 2020 zal de BTW compensatie verantwoord worden onder bijzondere baten.

Kasstroomoverzicht over 2019 (bedragen x € 1.000)

Vastgestelde begroting 2019

Realisatie 2019

Verschil realisatie en vastgestelde begroting

Rekening-courant RHB 1 januari 2019 + stand depositorekeningen

66.831

68.479

1.648

Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)

365.932

331.678

‒ 34.254

Totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)

‒ 346.179

‒ 380.366

‒ 34.187

Totaal operationele kasstroom

19.753

‒ 48.688

‒ 68.441

Totaal investeringen (-/-)

‒ 15.315

‒ 9.152

6.163

Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)

3.408

8.200

4.792

Totaal investeringskasstroom

‒ 11.907

‒ 952

10.955

Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)

Eenmalige storting door het moederdepartement (+)

42.255

Aflossingen op leningen (-/-)

‒ 16.446

‒ 14.719

1.727

Beroep op leenfaciliteit (+)

15.315

1.700

‒ 13.615

Totaal financieringskasstroom

‒ 1.131

29.236

30.367

Rekening-courant RHB 31 december 2019 + stand depositorekeningen

73.546

48.075

‒ 25.471

Toelichting kasstroomoverzicht

Algemene grondslagen

De geldmiddelen in het kasstroomoverzicht worden gevormd door de rekening-courant met het ministerie van Financiën (Rijkshoofdboekhouding). Ontvangsten en uitgaven uit hoofde van interest zijn opgenomen onder de operationele kasstroom.

Toelichting op kasstromen

Algemene grondslagen

De geldmiddelen in het kasstroomoverzicht bestaan uit de rekening-courantverhouding met het ministerie van Financiën (Rijkshoofdboekhouding) en uit het kasgeld van de NVWA. Ontvangsten en uitgaven uit hoofde van interest zijn opgenomen onder de kasstroom uit operationele activiteiten.

Rekening-courant RHB

Het saldo op de rekening-courant RHB per 1 januari 2019 is € 1,6 mln. hoger dan begroot.

Operationele kasstroom

De operationele kasstroom is per saldo € 68,4 mln. lager dan begroot. De ontvangsten in de operationele kasstroom betreffen de door de NVWA gerealiseerde omzet (moederdepartement, overige departementen en derden, totaal € 327,6 mln.), de bijzondere baten (€ 14,6 mln.) en mutaties in de balans (- € 10,5 mln.). De uitgaven in de operationele kasstroom betreffen de reguliere lasten (apparaatskosten, rentelasten en overige lasten, totaal € 380,0 mln.) en mutaties in de balans (€ 0,4 mln.).

Investeringskasstroom

De investeringskasstroom is € 10,9 mln. lager dan begroot. Enerzijds werd er € 6,1 mln. minder geïnvesteerd, voornamelijk door het stoppen van de ontwikkeling van INSPECT. Anderzijds waren de desinvesteringen € 4,8 mln. hoger dan begroot. Dit werd vooral veroorzaakt door de overdracht van laboratoriumapparatuur aan WFSR en door de inname van in het verleden aangekochte dienstauto’s. De dienstauto’s worden nu niet meer gekocht maar geleased.

De investeringen in immateriële vaste activa bedroegen € 8,3 mln. (ICT-systemen) en de investeringen in materiële vaste activa bedroegen € 0,8 mln. (grond en gebouwen € 0,2 mln. en installaties en inventarissen € 0,6 mln.).

Financieringskasstroom

De financieringskasstroom valt € 30,4 mln. hoger uit dan begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een directe toevoeging aan het eigen vermogen van € 42,3 mln. Door onder andere versnelde aflossingen van leningen in voorgaande jaren is in 2019 € 1,7 mln. minder afgelost op de leningen dan begroot.

Daarnaast is er € 13,6 mln. minder aan leningen bij het Ministerie van Financiën afgeroepen dan oorspronkelijk begroot. Naar aanleiding van het stopzetten van de ontwikkeling van INSPECT is het leenplafond door het Ministerie omlaag gebracht en mochten er voor de investeringen in INSPECT geen leningen worden afgeroepen. Voor de overige investeringen zijn leningen afgeroepen ter waarde van € 1,7 mln.

Liquiditeitspositie

De liquiditeitspositie van de NVWA kan met een saldo van € 48,1 mln. als voldoende worden geclassificeerd.

Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2019

Omschrijving

Realisatie 2015

Realisatie 2016

Realisatie 2017

Realisatie 2018

Vastgestelde begroting 2019

Realisatie 2019

Gemiddelde kostprijs (€ /uur)

96,32

98,64

99,16

100,53

104,29

Tarieven

Index 2012 = € 94,07 = 100

102,39

104,86

105,41

106,87

110,86

Omzet per productgroep (x mln.)

Handhaven

200,1

188,4

207,6

Keuren

88,7

Keuren certificering op afstand

6,6

7,1

Keuren import

11,8

Keuren export, slachthuizen en overige activiteiten

57,7

67,7

FTE

Aantal FTE (excl. Externe inhuur)1

2.438

2.480

2.373

2.407

2.159

2.432

Verhouding FTE direct/indirect (exclusief externe inhuur)

1.950/488

1.984/496

1.848/525

1.848/559

1.689/470

1834/598

Salariskosten per FTE

72.149

73.382

75.915

77.733

79.399

80.282

Saldo van baten en lasten

Saldo van baten en lasten als % van de totale baten

‒ 3,40%

3,08%

1,76%

‒ 12,10%

‒ 15,51%

Kwaliteit

Afhandelsnelheid informatieverzoeken, klachten en meldingen2

73%

79%

84%

95%

90%

Tijdig betaalde facturen (< 30 dagen)

95%

97%

95%

96%

X Noot

De gerealiseerde gemiddelde bezetting in 2019 is exclusief medewerkers met een bijzondere status, zoals van-werk-naar-werk medewerkers en herplaatsingskandidaten.

X Noot

Deze cijfers hebben betrekking op de afhandelsnelheid van de informatieverzoeken (vragen) en de klachten over de NVWA. Ook over 2019 zijn er geen cijfers beschikbaar over de afhandelsnelheid van de meldingen. Dit doordat er met 2 systemen gewerkt wordt waarbij de meldingen soms dubbel geregistreerd zijn, bovendien zijn er uit één systeem nog geen cijfers beschikbaar. Het gerealiseerde percentage in 2019 is gelijk aan het begrote percentage.

10. Saldibalans

Saldibalans per 31 december 2019 van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (hoofdstuk XIV) (bedragen x 1.000)

Activa

31-12-2019

01-01-2019

Passiva

31-12-2019

01-01-2019

Intra-comptabele posten

Uitgaven ten laste van de begroting

1.534.190

Ontvangsten ten gunste van de begroting

124.064

Liquide middelen

38.566

44.132

Rekening-courant RHB1

Rekening-courant RHB

2.046.020

Rekening-courant RHB Begrotingsreserve

704.366

155.210

Begrotingsreserves

704.366

155.210

Vorderingen buiten begrotingsverband

688.863

690.053

Schulden buiten begrotingsverband

91.535

734.185

Kas-transverschillen

Subtotaal intra-comptabel

2.965.985

889.395

Subtotaal intra-comptabel

2.965.985

889.395

Extra-comptabele posten

Openstaande rechten

Tegenrekening openstaande rechten

Vorderingen

2.636.456

963.271

10a

Tegenrekening vorderingen

2.636.456

963.271

11a

Tegenrekening schulden

Schulden

Voorschotten

888.419

815.705

12a

Tegenrekening voorschotten

888.419

815.705

13a

Tegenrekening garantieverplichtingen

657.355

679.548

Garantieverplichtingen

657.355

679.548

14a

Tegenrekening andere verplichtingen

418.137

343.047

Andere verplichtingen

418.137

343.047

Deelnemingen

15a

Tegenrekening deelnemingen

Subtotaal extra-comptabel

4.600.367

2.801.571

Subtotaal extra-comptabel

4.600.367

2.801.571

Totaal

7.566.352

3.690.966

Totaal

7.566.352

3.690.966

X Noot

Rijkshoofdboekhouding

Toelichting op de saldibalans

Algemeen

De balansposten zijn bepaald en gewaardeerd overeenkomstig de geldende voorschriften van de Comptabiliteitswet. Indien van de geldende voorschriften is afgeweken is dit nader toegelicht.

Alle bedragen zijn opgenomen in duizenden euro's tenzij anders vermeld. In de tabel van de saldibalans zijn de bedragen overeenkomstig de voorschriften naar boven afgerond. In de tabellen van de toelichting zijn de bedragen op de standaard wijze afgerond en opgeteld. Door de verschillende wijze van afronden kan de som van de overige tabellen afwijken van de bedragen van de tabel van de saldibalans.

De vergelijkende cijfers in de saldibalans zijn anders gepresenteerd dan de rijksbegrotingsvoorschriften voorschrijven. In plaats van de standen per 31 december voorgaand jaar toont de saldibalans de standen per 1 januari van het lopende jaar. Dit komt voort uit de besluiten genomen in oktober 2017 met betrekking tot het instellen van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de naamswijziging van het Ministerie van Economische Zaken in het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Het verslagjaar 2019 is het eerste jaar dat beide departementen een eigen begrotingsadministratie voeren met de daarbij behorende saldibalans- posten. Met betrekking tot de vergelijkende cijfers is er voor gekozen om de beginbalansen van beide departementen te presenteren zodat de informatiewaarde van de saldibalans per departement beter is. De beginbalansen van beide departementen sluiten aan op de eindbalans 2018 van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Bij het samenstellen van de beginbalansen van beide departementen ontstaat er een financiële verhouding. Het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit verkrijgt immers balansposten uit de balans van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. De hierdoor ontstane schuld van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit aan het Ministerie van Economische Zaken en Kwaliteit is in de loop van 2019 verrekend en bedroeg € 635,5 mln. In de saldibalans is dit bedrag bij het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit opgenomen onder de schulden buiten begrotingsverband en bij het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat onder de vorderingen buiten begrotingsverband. De balanspost Rekening-courant Rijkshoofdboekhouding is nihil in de openingsbalans omdat per 01-01-2019 het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit nog geen mutaties op de schatkistrekening had.

Saldibalanspost 8, kas-transverschillen, is niet van toepassing voor het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

Balanspost 1

Uitgaven ten laste van de begroting 2019

1.534.190

De uitgaven over 2019 zijn gespecificeerd in het jaarverslag van LNV (hoofdstuk XIV) onderdeel uitgaven, artikelen 11,12 en 50.

Balanspost 2

Ontvangsten ten gunste van de begroting 2019

124.064

De ontvangsten over 2019 zijn gespecificeerd in het jaarverslag van LNV (hoofdstuk XIV) onderdeel ontvangsten, artikelen 11,12 en 50.

Balanspost 3

Liquide Middelen

38.566

De post liquide middelen is opgebouwd uit de saldi van banken en contante gelden.

De post liquide middelen bestaat uit:

• De banksaldi van de opgeheven bedrijfslichamen die onder verantwoordelijkheid van LNV door de Vereffeningsorganisatie Product- en Bedrijfschappen (PBO) worden afgewikkeld (€ 36,2 mln.).

• Aanwezige banksaldi bij Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) voor de uitvoering van de regeling Borgstelling MKB Landbouwkredieten (BL) (€ 2,3 mln.).

Balanspost 4

Rekening-Courant Rijkshoofdboekhouding

2.046.020

Op de rekening-courant Rijkshoofdboekhouding is de financiële verhouding tussen LNV en de Rijksschatkist van het Ministerie van Financiën geadministreerd.

Het bedrag op de saldibalans is overeenkomstig de saldo opgave per 31 december 2019 van het Ministerie van Financiën.

Balanspost 5

Begrotingsreserves

704.366

Een begrotingsreserve is een meerjarige budgettaire voorziening binnen de begroting die LNV aanhoudt op een afzonderlijke rekening-courant bij het Ministerie van Financiën. De reserve blijft meerjarig beschikbaar voor het doen van uitgaven in latere jaren.

LNV maakt gebruik van de mogelijkheid om begrotingsreserves aan te houden. In het jaarverslag is bij de betreffende begrotingsartikelen informatie over deze reserves opgenomen eventueel aangevuld met relevante ontwikkelingen. De toevoegingen en onttrekkingen die respectievelijk ten laste of ten gunste van de begroting hebben plaatsgevonden worden in het jaarverslag toegelicht.

Begrotingsreserves

Specificatie begrotingsreserves:

Saldo 01-01-2019

Toevoegingen

Onttrekkingen

Saldo 31-12-2019

Artikel

Landbouw

25.367

1.211

24.156

Visserij

20.777

3.788

24.564

Borgstellingsfaciliteit

16.759

4.149

20.908

Apurement

92.307

9.184

12.754

88.737

Risicovoorziening jonge boeren

46.000

Stikstof

500.000

Totaal

155.210

563.121

13.965

704.366

Balanspost 6

Vorderingen buiten begrotingsverband

688.863

Onder de vorderingen buiten begrotingsverband zijn bedragen opgenomen die nog van derden moeten worden ontvangen.

Vorderingen Buiten Begrotingsverband

De vorderingen buiten begrotingsverband zijn als volgt te specificeren:

Bedrag

Vordering EU uitgaven ELGF

638.856

Vordering op provincies inzake POP

19.612

Vordering EU uitgaven ELFPO (POP3)

16.123

Superheffing

4.155

Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij

3.749

Opdrachten derden

3.474

Samenwerkingsconvenant Voedselzekerheid LNV en BuZa

1.001

Salarisvorderingen

429

Te verrekenen met Baten-Lasten dienst

382

Overige vorderingen

1.082

Totaal

688.863

Vordering EU uitgaven ELGF

De gelden die LNV voor het Europese fonds ELGF voorfinanciert betreffen de declaraties van de maanden november (16/10 ‒ 30/11) en december. De gedeclareerde bedragen van deze maanden zijn in 2020 ontvangen respectievelijk in de maanden januari en februari. De navolgende tabel geeft inzicht in de totaalbedragen van uitgaven en ontvangsten met betrekking tot het ELGF van de jaren waarvan de jaaraangiften nog niet door de Europese Commissie zijn vastgesteld.

Vordering EU uitgaven ELGF

De vordering EU uitgaven ELGF is als volgt te specificeren:

Bedrag

Te veel ontvangen ELGF voorgaand dienstjaar

‒ 6

ELGF boekjaar 2019, in 2018 gerealiseerde uitgaven

626.462

Vordering 31 december 2018

626.456

ELGF boekjaar 2019, in 2019 gerealiseerde uitgaven

74.686

Ontvangsten uit ELGF boekjaar 2019

‒ 701.343

Afrekeningen 2018

‒ 55

Te veel ontvangen ELGF boekjaar 2019

‒ 256

ELGF boekjaar 2020, in 2019 gerealiseerde uitgaven

639.112

Vordering 31 december 2019

638.856

De jaaraangifte is lager vastgesteld dan de maandelijkse gedeclareerde bedragen. Naar verwachting zal de Europese Commissie de jaaraangifte 2019 in 2020 definitief vaststellen en het te veel ontvangen bedrag verrekenen.

* Het boekjaar voor het ELGF loopt van 16 oktober tot en met 15 oktober van het volgende jaar.

Vorderingen op provincies inzake POP

De provincies zijn betrokken bij de uitvoering van de projecten en regelingen van het Plattelandsontwikkelingsprogramma (POP). Het gaat hier om uitgaven die door RVO.nl zijn gerealiseerd waarvan de provincies een deel van de financiering voor hun rekening nemen volgens het afgesloten convenant voor de uitvoering. De gerealiseerde uitgaven worden per kwartaal door RVO.nl bij de provincies in rekening gebracht. Het huidige POP3 loopt van 2014 tot en met 2020.

Vordering EU uitgaven ELFPO (POP3)

De gelden die LNV voor het Europese fonds ELFPO voorfinanciert inzake het Plattelandsontwikkelingsprogramma 3 betreffen de declaraties van de maanden november (16/10 ‒ 30/11) en december. De gedeclareerde bedragen van deze maanden zijn in 2020 ontvangen respectievelijk in de maanden januari en februari. De navolgende tabel geeft inzicht in de totaalbedragen van uitgaven en ontvangsten met betrekking tot het ELFPO van de jaren waarvan de jaaraangiften nog niet door de Europese Commissie zijn vastgesteld.

Vordering EU uitgaven ELFPO (POP3)

De vordering EU uitgaven ELFPO is als volgt te specificeren:

Bedrag

Te veel ontvangen ELFPO voorgaand dienstjaar

‒ 417

ELFPO boekjaar 2019, in 2018 gerealiseerde uitgaven

13.721

Vordering 31 december 2018

13.304

ELFPO boekjaar 2019, in 2019 gerealiseerde uitgaven

77.080

Ontvangsten uit ELFPO boekjaar 2019

‒ 88.499

Afrekeningen 2018

‒ 1.898

Te veel ontvangen ELFPO boekjaar 2019

‒ 13

ELFPO boekjaar 2020, in 2019 gerealiseerde uitgaven

16.136

Vordering 31 december 2019

16.123

* Het boekjaar van ELFPO loopt van 16 oktober tot en met 15 oktober van het volgende jaar.

Superheffing

RVO.nl heeft van 1 januari 2014 tot 1 april 2015 de melkquoteringsregeling uitgevoerd. Op grond van de Europese regelgeving was bij overschrijding van het landenquotum superheffing verschuldigd aan Brussel. De verschuldigde heffing is vervolgens doorberekend aan kopers en veehouders. In verband met recente uitspraken van het hof in een procedure en een door RVO gestarte bestuurdersaansprakelijkheidsprocedure zal de afwikkeling nog enige tijd vergen.

Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij

Het betreft de door LNV gedane uitgaven voor de uitvoering van projecten en regelingen van het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij.

Opdrachten derden

RVO.nl voert opdrachten uit voor derden. De opdrachten worden verstrekt door publieke, particuliere en Europese organisaties. Het openstaande bedrag zal RVO.nl in rekening brengen bij de betreffende opdrachtgevers.

Samenwerkingsconvenant Voedselzekerheid LNV en BuZa

Op 1 april 2014 is het samenwerkingsconvenant voedselzekerheid tussen het ministerie van Buitenlandse Zaken en het ministerie van Economische Zaken (nu LNV) afgesloten. In het kader van het beleidsterrein voedselzekerheid voert LNV diverse projecten uit. Volgens het afgesloten convenant zal LNV bij de afloop van het convenant de gerealiseerde uitgaven en ontvangsten bij BuZa in rekening brengen.

Salarisvorderingen

Dit betreft betalingen aan personeel inzake salarissen en diverse vergoedingen in afwachting van definitieve verrekening.

Te verrekenen met Baten-Lasten dienst

De nog door te berekenen kosten aan het NVWA zijn in 2020 met het dienstonderdeel verrekend.

Balanspost 7

Schulden buiten begrotingsverband

91.535

Onder de schulden buiten begrotingsverband zijn de bedragen opgenomen die nog ten gunste van derden moeten worden gebracht.

Schulden Buiten Begrotingsverband

De schulden buiten begrotingsverband zijn als volgt te specificeren:

Bedrag

Vereffeningsorganisatie Product- en Bedrijfschappen

36.236

ELFPO werkkapitaal

24.759

Te verrekenen bedragen inzake ELGF en ELFPO

10.161

Te betalen loonheffingen, pensioenpremies en IPAP premies

10.114

Contante waarborgen RVO.nl

5.031

Nog te betalen aan EZK

3.118

Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij

550

Opdrachten derden

433

Overige schulden

1.133

Totaal

91.535

Vereffeningsorganisatie Product- en Bedrijfschappen

Per 1 januari 2015 is de vereffening van de Product- en Bedrijfschappen onder verantwoordelijkheid van EZK gebracht. Als gevolg van het besluit tot het instellen van LNV is per 1 januari 2019 dit ministerie belast met de vereffening van de Product- en Bedrijfschappen. Voor de uitvoering van de vereffeningstaken is de vereffeningsorganisatie PBO opgericht. Deze organisatie voert de administraties van de voormalige schappen en beheert daarbij ook de bankrekeningen.

ELFPO werkkapitaal

Het Plattelandsontwikkelingsprogramma 3 van 2014-2020 heeft de Europese Commissie in 2014 goedgekeurd. Als gevolg van deze goedkeuring heeft de Europese Commissie aan LNV werkkapitaal voor de uitvoering van POP3 beschikbaar gesteld overeenkomstig verordening (EU) Nr. 1306/2013. Bij de afsluiting van POP3 zal deze voorfinanciering door de commissie worden verrekend.

Te verrekenen bedragen inzake ELGF en ELFPO

In 2019 heeft er in de financiële administratie een foutieve verwerking van uitgaven plaatsgevonden naar aanleiding van verschuldigde bedragen aan het ELGF en ELFPO. De besluitvorming met betrekking tot onttrekkingen uit de begrotingsreserve apurement waren mede gebaseerd op die verwerking. Uiteindelijk is de fout in de uitgaven vastgesteld maar op dat moment was een correctie naar de begrotingsreserve apurement niet meer uitvoerbaar. Voor een juist budgettair beeld is besloten om niet alleen de uitgaven te corrigeren. Ook de bedragen die voor deze uitgaven zijn onttrokken uit de begrotingsreserve apurement en op de ontvangsten zijn verantwoord worden meegenomen in deze correctie. In 2020 zal LNV de verrekening van bovenstaande bedragen binnen begrotingsverband verantwoorden.

Te betalen loonheffingen, pensioenpremies en IPAP premies

De verschuldigde loonheffing aan de Belastingdienst en de pensioenpremies en IPAP premies aan het ABP over de maand december 2019 zijn in 2020 betaald.

Contante waarborgen RVO.nl

RVO.nl ontvangt per bank gelden van het bedrijfsleven als zekerheidsstelling voor in- en uitvoercertificaten. Als aan de voorwaarden van de regeling inzake certificaten is voldaan dan betaalt RVO.nl op verzoek van de belanghebbende de bedragen terug.

Nog te betalen aan EZK

In de loop van 2019 zijn diverse uitgaven en ontvangsten van EZK en LNV niet op de juiste Rekening-courant Rijkshoofdboekhouding afgewikkeld. Het saldo van deze bedragen tussen beide ministeries is verrekend in 2020.

Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij

Dit betreft door RVO.nl van de EU ontvangen bedragen voor de financiering van projecten en regelingen van het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij. Dit zijn met name de regelingen Innovatie Aquacultuur, Innovatie Aanlandplicht en Samenwerkingsprojecten Wetenschap en Visserij.

Opdrachten derden

RVO.nl voert opdrachten uit voor derden. De opdrachten worden verstrekt door publieke, particuliere en Europese organisaties. RVO.nl zal de betreffende gelden overeenkomstig opdracht of overeenkomst aan begunstigden verstrekken.

Balanspost 9

Rechten

Rechten onstaan doordat op grond van wettelijke regelingen, in de toekomst aanspraak bestaat op gelden van derden.

Balanspost 10

Vorderingen

2.636.456

De vorderingen hebben betrekking op te ontvangen bedragen voor de begroting van LNV.

Vorderingen

De vorderingen zijn als volgt te specificeren:

Bedrag

Direct opeisbare vorderingen

83.831

Op termijn opeisbare vorderingen

53.523

Geconditioneerde vorderingen

2.499.102

Totaal

2.636.456

Direct opeisbare vorderingen

De direct opeisbare vorderingen zijn als volgt te specificeren:

Bedrag

Vorderingen inzake beleid

77.535

Vordering agentschapsbijdrage NVWA

3.404

Vorderingen NVWA door CJIB te innen

1.774

Diversen

1.118

Totaal

83.831

Vorderingen inzake uitvoering beleid

LNV heeft vorderingen opgelegd voortkomend uit subsidie vaststellingen van diverse regelingen.

Vordering agentschapsbijdrage NVWA

LNV financiert de bedrijfsvoering van het agentschap NVWA. Doordat een deel van de agentschapsbijdrage 2019 niet door de NVWA is gerealiseerd, bestaat er een vordering van het moederdepartement op het agentschap.

Vorderingen NVWA door CJIB te innen

Het betreft de door het CJIB ten behoeve van de NVWA te innen bedragen voor de boetebeschikkingen en dwangsommen van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren/de Wet dieren (LNVGWD) en de Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden (LVWGB).

Op termijn opeisbare vorderingen

De op termijn opeisbare vorderingen zijn als volgt te specificeren:

Bedrag

Lening Stichting DLO

44.723

Stichting Nationaal Groenfonds

8.800

Totaal

53.523

Stichting Nationaal Groenfonds

Inzake het versterken van het investeringsvermogen van de Stichting Nationaal Groenfonds heeft LNV middelen ter beschikking gesteld.

Geconditioneerde vorderingen

De geconditioneerde vorderingen zijn als volgt te specificeren:

Bedrag

Gestelde zekerheden

2.210.106

Landinrichtingsrente

238.466

Bureau Beheer Landbouwgronden

33.791

Borgstelling MKB Landbouwkredieten (BL)

16.739

Totaal

2.499.102

Gestelde zekerheden

Dit betreffen zekerheden die bij de uitvoering van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van de EU worden gevraagd. De uitvoering hiervan vindt plaats bij RVO.nl.

Landinrichtingsrente

Het gaat hier om door grondeigenaren te betalen landinrichtingsrente die voortkomt uit afgesloten landinrichtingsprojecten. De inning van de verschuldigde landinrichtingsrente vindt plaats door de Belastingdienst. Naar verwachting zal in 2043 de laatste afwikkeling van deze regeling plaatsvinden.

Bureau Beheer Landbouwgronden

Het Bureau Beheer Landbouwgronden beschikt over financiële middelen die in voorgaande jaren door LNV zijn verstrekt. Een deel van deze middelen is bestemd voor het afwikkelen door BBL van een tweetal projecten. Het resterende deel is het aandeel van LNV in het eigen vermogen van BBL. Overige financiële verplichtingen en/of afwikkelingen zullen onder verantwoordelijkheid van LNV plaatsvinden.

Borgstelling MKB Landbouwkredieten (BL)

Op basis van de regeling Borgstelling MKB Landbouwkredieten (BL) verstrekken deelnemende banken krediet aan land- en tuinbouwondernemers onder garantie (borgstelling) van de Staat. De regeling Borgstelling MKB landbouwkredieten is geharmoniseerd met de regeling Borgstelling MKB kredieten (BMKB). Op het moment dat de bank de garantie aanspreekt betaalt RVO.nl de claim uit aan de bank. Hierdoor ontstaat er voor RVO.nl een vordering op de onderneming die wordt opgenomen in de debiteurenadministratie. De bank heeft conform de regeling een volgplicht. Wanneer een ondernemer een voorstel tot afkoop bij de bank indient legt de bank dit ter beoordeling voor aan RVO.nl. Na instemming van RVO.nl zorgt de bank voor afwikkeling van de overeengekomen regeling en maakt het aan RVO.nl toekomende bedrag over.

Balanspost 11

Schulden

De schulden hebben betrekking op bedragen die ten gunste van de begroting van LNV zijn ontvangen.

Balanspost 12

Voorschotten

888.419

Voorschotten zijn bedragen die aan derden zijn betaald vooruitlopend op later definitief vast te stellen of af te rekenen bedragen.

Voorschotten ouderdomsoverzicht

Beleidsartikelen

2015 en eerder

2016

2017

2018

2019

Totaal

11. Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens

56.217

9.406

13.446

207.206

249.743

536.017

12. Natuur en biodiversiteit

164.850

12.856

17.119

16.808

116.451

328.083

Buiten begrotingsverband

816

1.456

3.442

11.648

6.956

24.318

Totaal

221.882

23.718

34.006

235.662

373.150

888.418

Verloopstaat voorschotten

Verloop van voorschotten gedurende het dienstjaar 2019

Bedrag

Beginstand 1 januari 2019

815.705

Verstrekte voorschotten

407.720

Eindafgerekende voorschotten

‒ 335.006

Eindstand 31 december 2019

888.418

Balanspost 13

Garantieverplichtingen

657.355

De garantieverplichtingen zijn voorwaardelijke financiële verplichtingen. Deze verplichtingen komen op een later moment tot uitbetaling als bij de werderpartij die de garantie heeft ontvangen zich bepaalde omstandigheden voordoen, bijvoorbeeld een bepaald risico of een onzekere gebeurtenis.

Verloop van de garantieverplichtingen

Beleidsartikelen

Stand per 01-01-2019

In 2019 aangegaan +

Bijstellingen -/-

Uitgaven -/-

Stand per 31-12-2019

11. Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens

333.008

36.776

37.599

2.332

329.853

12. Natuur en biodiversiteit

346.540

19.039

327.501

Totaal

679.548

36.776

56.638

2.332

657.354

Balanspost 14

Andere verplichtingen

418.137

Het gaat hier om financiële verplichtingen ten opzichte van een wederpartij die op een later moment tot betaling zal leiden. Indien de wederpartij alle gestelde voorwaarden nakomt zal de verplichting volledig tot betaling komen.

Verloop van de andere verplichtingen

Beleidsartikelen

Stand per 01-01-2019

In 2019 aangegaan +

Bijstellingen -/-

Uitgaven -/-

Stand per 31-12-2019

11. Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens

241.831

774.131

7.924

743.298

264.741

12. Natuur en biodiversiteit

69.982

697.135

487

649.719

116.911

50. Apparaat LNV

138.840

Buiten begrotingsverband

31.233

752.496

5.550

741.695

36.484

Totaal

343.046

2.362.602

13.961

2.273.552

418.136

Voor het verantwoorden van de verplichtingen van apparaatsuitgaven op artikel 50 in bovenstaande tabel wordt het principe verplichtingen is gelijk aan kas toegepast. Het verplichtingensaldo wordt gelijk gesteld aan het uitgavensaldo waardoor er per saldo op 31 december geen openstaande verplichtingen worden verantwoord.

Niet uit de balans blijkende bestuurlijke verplichtingen

Niet uit de saldibalans blijkende bestuurlijke verplichtingen zijn onder meer bestuursovereenkomsten of bestuursconvenanten die afgesloten worden tussen het Rijk en derden, bijvoorbeeld decentrale overheden, functionele overheden of belangenorganisaties. Dergelijke bestuurlijke verplichtingen worden alleen voor het deel waarvoor een juridische verplichting is aangegaan opgenomen in de saldibalans. Tot het moment waarop een juridische verplichting wordt aangegaan, zijn deze bestuurlijke verplichtingen nog niet administratief vastgelegd. Interne procedures borgen dat de financiële gevolgen bekend zijn voordat een bestuurlijke overeenkomst wordt ondertekend. De uitgaven die het gevolg zijn van deze bestuurlijke verplichtingen kunnen op dat moment worden geraamd, en afhankelijk van het bedrag, toegelicht bij het betreffende begrotingsartikel en in kamerbrieven over het betreffende onderwerp. Op deze wijze wordt geborgd dat de financiële gevolgen van bestuurlijke afspraken niet alleen beleidsmatig, maar ook budgettair, door de Tweede Kamer kunnen worden geautoriseerd, ook al vindt de vastlegging van de verplichting pas op een later moment plaats.

Regio Deals, Klimaatakkoord en Noordzee Akkoord

Regio Deals richten zich op een integrale aanpak van meervoudige regionale opgaven en brede welvaart. Zo zijn door het kabinet verschillende Regio Deals gesloten en in uitvoering genomen. Daarnaast komen ook verplichtingen voor uit het Klimaatakkoord (inclusief Urgenda) en het Noordzeeakkoord. Deze toezeggingen zullen in de komende jaren, waar relevant, in de financiële administratie worden vastgelegd.

Convenant financiering bestrijding besmettelijke dierziekten

In dit kader is ook het «Convenant financiering bestrijding besmettelijke dierziekten 2020–2024» relevant. Hierin zijn plafondbedragen afgesproken tot waaraan een sector bijdraagt aan de preventie- en bestrijdingskosten van dierziekten. De bestrijdings- en preventiekosten die uitstijgen boven deze plafondbedragen worden gedragen door de overheid. Omdat er in het convenant geen maximale bijdrage voor de overheid is afgesproken, kan er geen totaalbedrag genoemd worden voor deze niet uit de balans blijkende verplichtingen.

11. WNT-verantwoording 2019 Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

De Wet normering topinkomens (WNT) bepaalt dat de bezoldiging en eventuele ontslaguitkeringen van topfunctionarissen in de publieke en semi-publieke sector op naamsniveau vermeld moeten worden in het financieel jaarverslag. Deze publicatieplicht geldt tevens voor topfunctionarissen die bij een WNT-instelling geen - al dan niet fictieve - dienstbetrekking hebben of hadden. Daarnaast moeten van niet-topfunctionarissen de bezoldiging (zonder naamsvermelding) gepubliceerd worden indien deze het wettelijk maximum te boven gaan. Niet-topfunctionarissen zonder dienstverband vallen echter buiten de reikwijdte van de wet.

Voor dit departement heeft de publicatieplicht betrekking op onderstaande functionarissen. De bezoldigingsgegevens van de leden van de Top Management Groep zijn opgenomen in het jaarverslag van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het algemeen bezoldigingsmaximum bedraagt in 2019 € 194.000.

Bezoldiging van topfunctionarissen

Naam instelling

Naam topfunctionaris

Functie

Datum aanvang dienst-verband

Datum einde dienst-verband

Dienstverband in fte (+ tussen haakjes omvang in 2018)

Op externe inhuur-basis

Beloning plus onkosten-vergoeding-en (belast) (+ tussen haakjes bedrag in 2018)

Voorzieningen t.b.v. beloningen betaalbaar op termijn(+ tussen haakjes bedrag in 2018)

Totale bezoldiging in 2019 (+ tussen haakjes bedrag in 2018)

Individueel toepasselijk bezoldigings-maximum

Motivering (indien overschrijding)

Centrale Commissie Dierproeven

Blaauboer, B.

vice-voorzitter

0,11 (0,11)

nee

11.779 (13.586)

21.340

Centrale Commissie Dierproeven

Hellebrekers, L.J.

voorzitter

0,22 (0,22)

nee

25.508 (24.887)

43.068

Centrale Commissie Dierproeven

Klatter, F.A.

lid

0,11 (0,11)

nee

11.697 (11.307)

21.340

Centrale Commissie Dierproeven

Stassen, E.N.

lid

0,11 (0,11)

nee

11.697 (11.385)

21.340

Centrale Commissie Dierproeven

Veld, M. ter

lid

1-1-2019

0,11 (-)

nee

12.118 (-)

21.340

Grondkamer Noord

Berg, R.

lid

0,07 (0,07)

nee

4.232 (2.040)

13.580

Grondkamer Noord

Burgsteden, A.G. van

lid

0,07 (0,07)

nee

3.247 (-)

13.580

Grondkamer Noord

T.K. Hoogslag

voorzitter

0,29 (0,29)

nee

27.877 (27.003)

4.853 (4.480)

32.730 (31.483)

56.583

Grondkamer Noord

Idsardi J

lid

0,07 (0,07)

nee

4.961 (2.5932)

13.580

Grondkamer Noord

Keurentjes, F.A.M.

lid

0,07 (0,07)

nee

4.979 (1.222)1

13.580

Grondkamer Noord

Kraak, D

lid

0,07 (0,07)

nee

4.165 (2.791)

13.580

Grondkamer Noord

Panman R.G

lid

0,07 (0,07)

nee

5.359 (5.674)1

13.580

Grondkamer Noordwest

Bakker. R

lid

0,07 (0,07)

nee

7.202 (4.318)

13.580

Grondkamer Noordwest

Giesen, S.H.

lid

0,07 (0,07)

nee

12.231 (6.241)

13.580

Grondkamer Noordwest

Jaarsveld, J.M.

voorzitter

0,29 (0,29)

nee

27.877 (27.003)

4.853 (4.480)

32.730 (31.483)

56.583

Grondkamer Noordwest

Knook, N.G.

lid

0,07 (0,07)

nee

9.232 (3.038)

13.580

Grondkamer Noordwest

Reinders Folmer, P.H.

lid

01-07-2019

0,07 (0,07)

nee

5.999 (3.857)

6.790

Grondkamer Noordwest

Schaik, G.M. van **

lid

1-8-2019

Grondkamer Noordwest

Wassenaar, N.C.

lid

0,07 (0,07)

nee

7.128 (2.705)2

13.580

Grondkamer Noordwest

Willemink, J.H.

lid

0,07 (0,07)

nee

6.359 (3.232)1

13.580

Grondkamer Oost

Aalberts W.J

lid

0,07 (0,07)

nee

11.421 (7.284)

13.580

Grondkamer Oost

Bouman, H.B.

lid

0,07 (0,07)

nee

13.244 (8.823)1

13.580

Grondkamer Oost

Brongers, P.J.F

lid

30-6-2019

0,07 (0,07)

nee

2.228 (4.779)1

6.790

Grondkamer Oost

Daalen, J.K.B. van

voorzitter

0,29 (0,29)

nee

27.877 (27.003)

4.853 (4.480)

32.730 (31.483)

56.583

Grondkamer Oost

Doeschot, B.E.G. ten

lid

0,07 (0,07)

nee

2.106 (2.344)

13.580

Grondkamer Oost

Geene, A.G.R.C.

lid

0,07 (0,07)

nee

1.944 (769)

13.580

Grondkamer Zuid

Coppens, C.A.A.

lid

0,07 (0,07)

nee

11.111 (8.358)1

13.580

Grondkamer Zuid

Drummen, D.P.M.

lid

1-6-2019

0,07 (-)

nee

6.723 (-)

7.922

Grondkamer Zuid

Ham, J.P.M. van der

voorzitter

0,29 (0,29)

nee

27.877 (27.003)

4.853 (4.480)

32.730 (31.483)

56.583

Grondkamer Zuid

Helvoort, P.J.T.E. van**

lid

1-6-2019

Grondkamer Zuid

Janssen, H.G.J.M.

lid

0,07 (0,07)

nee

11.390 (2.687)1

13.580

Grondkamer Zuid

Kakkenberg, M.**

lid

1-6-2019

Grondkamer Zuid

Kreij, J.L. van

lid

01-03-2019

0,07 (0,07)

nee

4.748 (4.399)

2.263

Overschrijding toegestaan3

Grondkamer Zuid

Nijpjes, F.

lid

01-12-2019

0,07 (0,07)

nee

14.277 (6.181)1

12.448

Overschrijding toegestaan.3

Grondkamer Zuid

Wersch, H.J.M. van**

lid

Grondkamer Zuidwest

Bassa, D.

lid

0,07 (0,07)

nee

6.075 (3.726)

13.580

Grondkamer Zuidwest

Eijk, P.J. van der

lid

0,07 (0,07)

nee

5.380 (3.969)1

13.580

Grondkamer Zuidwest

Habben Jansen, C

lid

0.07 (0,07)

nee

9.356 (1.255)

13.580

Grondkamer Zuidwest

Kubber, F. de

lid

0,07 (0,07)

nee

7.607 (6.111)1

13.580

Grondkamer Zuidwest

Oostdam J.J.H.

lid

0,07 (0,07)

nee

7.493 (5.387)1

13.580

Grondkamer Zuidwest

Witsiers, H.A.

voorzitter

0,29 (0,29)

nee

27.877 (27.003)

4.853 (4.480)

32.730 (31.483)

56.583

Kamer voor de binnenvisserij

Bartelse, L.W.

voorzitter

0,29 (0,29)

nee

27.877 (27.003)

4.853 (4.480)

32.730 (31.483)

56.583

Kamer voor de binnenvisserij

Gils, W.M.A. van

lid

0,07 (0,07)

nee

2.795 (2.349)

13.580

Kamer voor de binnenvisserij

Hoetmer, R.

lid

0,07 (0,07)

nee

3.962 (2.673)

13.580

Kamer voor de binnenvisserij

Holtman, H.J

lid

0,07 (0,07)

nee

2.511 (2.430)

13.580

Kamer voor de binnenvisserij

Janssen, J.

lid

0,07 (0,07)

nee

11.390 (-)

13.580

Kamer voor de binnenvisserij

Lok, S.

lid

0,07 (0,07)

nee

2.631 (-)

13.580

Kamer voor de binnenvisserij

Michielsen, A.F.M.

lid

0,07 (0,07)

nee

2.552 (1.580)

13.580

Kamer voor de binnenvisserij

Tiesinga, H.L.**

lid

30-4-2019

Kamer voor de binnenvisserij

Veenman, R.**

lid

1-5-2019

Grondkamer Noord, Zuid en Zuidwest, (plv.) Oost en Kamer voor de binnenvisserij

Lubbers, C.M.

secretaris

1,00 (1,00)

nee

83.687 (81.106)

14.209 (13.124)

97.896 (94.230)

194.000

Kamer voor de binnenvisserij, Grondkamer Noordwest, Oost

Mul, A.

secretaris

1,00 (1,00)

nee

62.977 (62.776)

11.075 (9.281)

74.052 (72.267)

194.000

Raad voor Plantenrassen

Bartelink, H.H. **

lid

Raad voor Plantenrassen

Cornelissen, V.B.W.**

lid

Raad voor Plantenrassen

Dons, J.J.M.**

lid

Raad voor Plantenrassen

Groenewoud, C.J.A.

secretaris

0,975 (0,9)

nee

77.092 (72.422)

16.920 (15.133)

94.012 (87.555)

189.150

Raad voor Plantenrassen

Haar, H. van de**

lid

Raad voor Plantenrassen

Kasse, D.**

lid

Raad voor Plantenrassen

Lammerts van Bueren, E.T.**

lid

Raad voor Plantenrassen

Meijerink, G.A.A.M.

lid

0,10 (0,10)

nee

1.709 (2.076)

19.400

Raad voor Plantenrassen

Sangers, P.M.**

lid

Raad voor Plantenrassen

Visser, R.G.F.**

lid

Raad voor Plantenrassen

Vloten- Doting, L. van

voorzitter

0,17 (0,10)

nee

17.723 (17.528)

32.980

Raad voor Plantenrassen

Willems, A.J.H.**

lid

Raad voor Plantenrassen

Winden, C.M.M. van

vice-voorzitter

0,10 (0,10)

nee

3.612 (1.733)

19.400

X Noot

Dit bedrag sluit niet aan met het bedrag in de WNT-verantwoording 2018, omdat er in 2018 ten onrechte bedragen zijn meegeteld die niet onder de bezoldiging vallen. Conform de foutherstelprocedure op de site Wet normering topinkomens van het ministerie van BZK wordt in de WNT-verantwoording 2019 het juiste bedrag opgenomen.

X Noot

Dit betreft een administratieve correctie ten opzichte van de WNT-verantwoording 2018. Ten onrechte is dhr. Wassenaar in 2018 niet in de WNT-verantwoording opgenomen. Het totaal van de aan hem uitbetaalde bezoldiging in 2018 bedroeg €2.705. Deze correctie leidt niet tot een onverschuldigde betaling.

X Noot

Deze overschrijding is conform artikel 3, lid 2 van de Uitvoeringsregeling WNT toegestaan, aangezien een deel van de bezoldiging die is uitbetaald in 2019 is toe te rekenen aan werkzaamheden uit 2018. Van het bezoldigingsmaximum van 2018 was na de betalingen in 2018 nog ruimte beschikbaar. De bezoldiging in 2019 die is toe te rekenen aan 2018 overschrijdt deze ruimte niet.

** Betreft topfunctionarissen met een bezoldiging van € 1.700 of minder.

Er zijn geen uitkeringen geweest wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen met of zonder dienstbetrekking alsmede degenen die op grond van hun voormalige functie nog 4 jaar als topfunctionaris worden aangemerkt. Er zijn in 2019 geen leidinggevende topfunctionarissen die op grond van de WNT in verband met de cumulatie van dienstbetrekkingen dienen te worden gerapporteerd. Naast de hierboven vermelde functionarissen zijn er geen overige functionarissen die in 2019 een bezoldiging boven het toepasselijke WNT-maximum hebben ontvangen. Er zijn in 2019 geen ontslaguitkeringen betaald die op grond van de WNT dienen te worden gerapporteerd.

D. JAARVERSLAG DIERGEZONDHEIDSFONDS (F)

12. Beleidsverslag Diergezondheidsfonds

Beleidsartikel 01 Bewaking en bestrijding van dierziekten en voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen

Algemene doelstelling

Bewaking en bestrijding van bepaalde dierziekten en het voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen.

Het Diergezondheidsfond (DGF) is opgericht in 1998. Aanleiding was een grote en kostbare uitbraak van de Klassieke varkenspest in 1997. Vanuit dit begrotingsfonds betalen de landbouwsectoren, het Ministerie van LNV, en de Europese Unie (EU) mee aan het voorkomen, bewaken en bestrijden van ernstige infectieuze dierziekten.

Nederland is door de EU officieel vrij verklaard van bepaalde dierziekten. Deze vrijstatus wordt gehandhaafd door uitvoering van monitoringsprogramma’s en wordt bewaakt op basis van meldingen van verdenkingen van besmettingen. Bij een uitbraak van een aangifteplichtige ziekte worden maatregelen genomen om verspreiding van de ziekte te voorkomen en de ziekte uit te roeien. Daarnaast vindt monitoring van opkomende dierziekten (waaronder zoönosen) plaats (de basismonitoring), met als doel om tijdig geïnformeerd te zijn over risico’s die de diergezondheid van de Nederlandse veehouderij kunnen raken,

Rol en verantwoordelijkheid

De bepalingen rond het Diergezondheidsfonds zijn vastgelegd in afdeling 4 van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren.

De Minister van LNV is verantwoordelijk voor:

• Bewaking van dierziekten: het tijdig signaleren en afhandelen van verdenkingen en besmettingen van bepaalde dierziekten door monitoring en bewaking.

• Bestrijding van dierziekten die op basis van wetgeving verplicht moeten worden bestreden en indirect voor welzijnsaspecten bij de bestrijding.

• Crisisparaatheid: effectieve en doelmatige crisisorganisatie bij dierziektenuitbraken.

Telkens na een uitbraak van een besmettelijke dierziekte vindt een evaluatie plaats op alle onderdelen van bestrijdingsmaatregelen, welzijnsmaatregelen en de crisisorganisatie.

Beleidsconclusies

Beleidsconclusies op het terrein van het diergezondheid worden opgenomen onder artikel 11 «Concurrerende, duurzame, veilige, agro-,visserij- en voedselketens». Ook de evaluatie van het beleid dat aan de basis ligt van het Diergezondheidsfonds (DGF), is weergegeven in de evaluatiebijlage onder het beleidsartikel 11 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens.

Beleidsevaluatie Diergezondheidsfonds 2000-2017

In deze in 2019 gepubliceerde evaluatie geven de onderzoekers aan dat het beleid werkt zoals het bedoeld is (zie Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 75). Het advies om plafondbedragen te splitsen in een bewakingsdeel en een bestrijdingsdeel is overgenomen in het Convenant Financiering bestrijding besmettelijke dierziekten (2020-2024) dat op 20 juni 2019 werd afgesloten.

Ontvangsten DGF

In het Convenant Financiering bestrijding besmettelijke dierziekten (2015-2019) zijn afspraken vastgelegd over het (verplicht) bestrijden van dierziekten en de manier waarop dit door de betrokken sectoren en de overheid wordt gefinancierd. De bestrijdings- en preventiekosten van besmettelijke dierziekten, zoönosen en zoönoseverwekkers worden (mede) gefinancierd uit de bijdragen van de sectoren. De totale sectorbijdrage is gemaximaliseerd. Boven deze zogenoemde plafondbedragen draagt de overheid de resterende kosten.

Plafondbedragen per sector (Convenant 2015 ‒ 2019)

Rundveehouderij

23.540.000

Varkenshouderij

53.447.000

Afrikaanse Varkenspest (AVP) en blaasjesziekte (Swine vesicular disease, (SDV)

30.000.000

Overige dierziekten

23.447.000

Schapen/geitenhouderij

5.074.000

Pluimveehouderij

47.138.000

Newcastle disease (NCD)

2.113.000

Overige dierziekten

45.025.000

Totaal

129.199.000

De kosten voor de bewaking van dierziekten, zoönosen en zoönoseverwekkers, en kosten die samenhangen met de voorbereiding van de bestrijding en door bedrijven te leveren noodzakelijke voorzieningen zoals dodingsapparatuur, vaccins, voorzieningen en decentraal crisiscentrum worden 50/50 gefinancierd door overheid en sector. De overheid draagt 100% van bestrijdingskosten, kosten voor dieren in dierentuinen, huishoudens en in het wild levende dieren, de kosten van toezicht en opsporing door de NVWA, douane en handhaving van de openbare orde. In het convenant zijn ook afspraken gemaakt over de financiering voormalige productschapstaken, zoals de basismonitoring van de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD), de kosten van de Stichting Diergeneesmiddelenautoriteit (SDa) en de kosten van preventie en bestrijding van enkele aanvullende dierziekten.

Waar mogelijk, op basis van Europese verordeningen, zullen de kosten van dierziektebestrijding bij de EU worden gedeclareerd (ontvangsten van EU).

Om de bestrijdingskosten in geval van crisis direct te kunnen betalen als zij zijn ontstaan, wordt in het DGF een door de sector op te brengen crisisreserve aangelegd. In het convenant is de hoogte van deze reserve per sector opgenomen.

Budgettaire gevolgen van beleid Diergezondheidsfonds (Bedragen x € 1.000)

Realisatie

Vastgestelde begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

Verplichtingen

33.114

31.558

38.600

32.997

63.156

34.585

28.571

Uitgaven

33.114

31.558

38.600

31.584

63.156

34.585

28.571

Beginsaldo

19.064

13.360

11.696

19.396

Correctie beginsaldo

344

Programma-uitgaven

33.114

31.558

38.600

31.584

Opdrachten

33.114

31.558

38.600

31.584

1. Bewaking van dierziekten

14.161

19.162

20.255

19.416

19.436

19.686

‒ 250

2. Bestrijding van dierziekten

18.915

11.866

15.088

9.972

8.521

12.139

‒ 3618

3. Voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen

4. Overig

530

3.257

2.196

2.444

2.760

‒ 316

5. DGF-saldo

25.866

25.866

6. Crisisreserve

6.889

Ontvangsten

27.410

29.894

45.957

35.305

63.156

34.585

28.571

Ontvangsten van LNV (voorheen EZ)

12.253

21.263

4.387

4.287

4.387

‒ 100

Overige ontvangsten (zoals EU en sector)

30.198

‒ 30.198

Ontvangsten van EU

4.134

5.076

566

5.205

Ontvangsten van sector

8.315

19.618

30.352

23.658

Ontvangsten van sector

5.192

Bijdrage sector crisisreserve

6.889

Ontvangsten saldo DGF

23.117

Eindsaldo

13.360

11.696

19.396

23.117

Toelichting tabel budgettaire gevolgen van beleid diergezondheidsfonds

In 2019 heeft LNV in overleg met Financiën de presentatie van de cijfers van het DGF aangepast. De nieuwe presentatie is in de ontwerpbegroting 2020 geïntroduceerd en nadien ook voor het begrotingsjaar 2019 opgenomen in de tweede suppletoire begroting. Het betreft een aantal wijzigingen zoals de presentatie van het saldo DGF en de nieuw te vormen crisisreserve en een indeling van ontvangsten die beter aansluit bij de realiteit. Hierdoor zijn de cijfers voor 2019 niet zonder meer te vergelijken met voorgaande jaren. Het verschil in totale uitgaven en ontvangsten in 2019 en eerdere jaren wordt met name veroorzaakt doordat in de nieuwe presentatie het DGF-saldo en de crisisreserve zijn meegeteld. In overleg met Financiën is voorts besloten de cijfers over de voorgaande jaren niet aan te passen naar de nieuwe wijze van presentatie.

Toelichting op de uitgaven

Beginsaldo

Bij eerste suppletoire begroting is het eindsaldo van het fonds van vorig jaar toegevoegd aan het budget voor het 2019. Dit is in lijn met de afspraken ten aanzien van de fondssystematiek. Om de presentatie van de cijfers duidelijker en transparanter te maken is bij ontwerpbegroting 2020 een nieuwe indeling van de budgettaire tabel geïntroduceerd. Daarin is een nieuwe post DGF-saldo onder het instrument Opdrachten opgenomen. Bij tweede suppletoire begroting 2019 is de gewijzigde presentatie nader toegelicht voor 2019.

Opdrachten

1. Bewaking van dierziekten

In Nederland komen bepaalde ernstige dierziekten al geruime tijd niet meer voor. Omdat Nederland voor deze ziekten een dierziektevrijstatus heeft, is internationale handel (waaronder binnen de EU) mogelijk. Aan het behouden van deze vrijstatus zijn monitoringsprogramma’s verbonden. Door monitoring wordt het risico dat een ziekte niet of niet tijdig wordt opgemerkt kleiner.

Streefwaarden

Behoud van de huidige, officieel door de EU en door de Wereldorganisatie voor diergezondheid (OIE) verleende, status vrij te zijn van een aantal dierziekten.

Beleidsinstrumenten

De EU en OIE verlenen onder voorwaarden aan lidstaten officiële erkenningen voor het vrij zijn van besmettelijke dierziekten. Deze erkende statussen «vrij van dierziekten» of «verwaarloosbaar risico» worden bewaakt door laboratoriumonderzoek op basis van verdenkingen en monitoringsprogramma’s. Naast deze internationale monitoring, heeft Nederland ook een nationale monitoring zoals op de zoönose Q-koorts. Deelname aan monitoring is verplicht voor alle professionele dierhouders. De kosten worden betaald vanuit het DGF.

Voor vogelgriep (aviaire influenza, AI) geldt een ‘early warning-programma’. Hierbij kan ondanks dat er geen formele verdenking is die gemeld moet worden aan de NVWA er voor de zekerheid wel onderzoek gedaan worden om deze ziekten uit te sluiten.

De basismonitoring is op vrijwillige basis en wordt uitgevoerd door de Gezondheidsdienst voor Dieren. Dit programma omvat naast laboratoriumonderzoek ook een telefonische helpdesk, bedrijfsbezoek, postmortaal onderzoek en data uit slachthuizen. Dit programma is bedoeld om niet-endemische, nieuwe, onbekende of opkomende ziekten tijdig op te sporen en trends in de diergezondheid te volgen.

Vanuit het DGF wordt ook onderzoek bij in het wild levende dieren betaald. Zo kunnen gedode wilde zwijnen worden onderzocht op klassieke varkenspest (KVP), Afrikaanse varkenspest (AVP) en Ziekte van Aujeszky (ZvA) en Trichinella. Levende of overleden wilde vogels van de risicosoorten worden onderzocht op vogelgriep.

Toelichting op realisatie bewaking dierziekten in 2019

In 2019 is er ongeveer € 0,25 mln. minder uitgegeven voor dierziektebewaking dan begroot. Meest opvallende post is de zoönotische Salmonella (s.e./s.t) die met € 1,2 mln. afnam. Dit is veroorzaakt door een afname van het aantal/de kosten per Salmonella vaccinatie. Dit is het gevolg van lagere declarabele kosten voor de vaccins zoals door de EU is aangegeven in controles over voorgaande jaren. Hierdoor is er minder uitgegeven dan begroot. Andere posten zijn daarentegen hoger uitgevallen zoals BSE (€ 0,4 mln.), KVP (€ 0,2 mln.), Basismonitoring (€ 0,2 mln.) AI-bewaking (€ 0,1 mln.).

Realisatie bewaking van dierziekten (bedragen x € 1.000,-)

Begroot 2019

Realisatie 2019

Verschil 2019

Basismonitoring

8.044

8.272

228

Brucella (schaap, geit)

450

377

‒ 73

Blauwtong (rund, schaap, geit)

‒ 38

BSE rund, bij destructor en bij noodslachting

2.233

2.651

418

TSE schaap/geit, bij destructor

146

201

KVP (varkens)

431

623

192

AI (bewaking WBVR en eenmalige programma’s)

178

AI (wilde vogels)

119

Q-koorts (melkmonsters)

540

605

Leukose1

316

357

Salmonella s.e./ s.t. (pluimvee)2

5.250

4.079

‒ 1.171

Monitoring AI, NCD, Mycoplasma en niet-zoönotische Salmonella

2.024

1.938

‒ 86

Totaal bewaking van dierziekten

19.686

19.436

‒ 250

X Noot

Tankmelk- en slachtlijnonderzoek

X Noot

Salmonella detectie, serotypering en vaccinatie

2. Bestrijding van dierziekten

Bij een serieuze verdenking op een bestrijdingsplichtige ziekte wordt een bedrijf geblokkeerd. Als de ziekte wordt bevestigd, worden onmiddellijk bestrijdingsmaatregelen getroffen door de (permanente) crisisorganisatie van LNV. Vertraging van de bestrijding leidt tot meer besmettingen, langduriger bestrijdingsmaatregelen en hogere kosten.

Voorzieningen

In de High Containment Unit (HCU) van Wageningen Bioveterinary Research kunnen monsters direct en op een veilige manier worden onderzocht. Als een besmetting is aangetoond, worden besmette dieren op het bedrijf gedood (waakvlamcontracten) en afgevoerd naar de destructie. Dieren op omliggende bedrijven, in het geval van mond en klauwzeer (MKZ), klassieke varkenspest (KVP) en ziekte van Aujeszky (ZvA), kunnen worden gevaccineerd. Bestrijding vindt plaats volgen Europese bestrijdingsrichtlijnen. De aanpak is geregeld in diverse draaiboeken van de NVWA en het ministerie.

Verdenkingen

In de Regeling preventie, bestrijding en monitoring van besmettelijke dierziekten en zoönosen en TSE’s zijn ziekten aangewezen die aangifteplichtig zijn. Als een veehouder of dierenarts dieren verdenkt van besmetting met een dergelijke ziekte, moet hij dit direct melden bij de NVWA. Ook een positieve test vanuit de monitoring of early warning moet direct worden gemeld bij de NVWA (zie voor ziekten in detail tabel Toezicht en opsporing door de NVWA). Onder de post verdenkingen zijn ook gerelateerde veterinaire, test- en transportkosten opgenomen.

Bestrijding

Als dieren omwille van de bestrijding van een bestrijdingsplichtige ziekte moeten worden gedood, ontvangt de houder de houder van de dieren een vergoeding.

Streefwaarden

Zo snel en effectief mogelijk bestrijden van dierziekten.

Beleidsinstrumenten

Voor de bestrijding van dierziekten staan onder andere de volgende instrumenten ter beschikking:

• Wettelijke meldingsplicht voor houders van dieren en dierenartsen bij (verdenking op) aangifteplichtige dierziekte.

• Klinische inspectie door een deskundigenteam bij (verdenking op) aangifteplichtige dierziekte.

• Monsternames door het deskundigenteam.

• Diagnostisch onderzoek van deze monsters.

• Instellen van vervoersverboden.

• Onderzoek van dieren op buurt-/contactbedrijven en andere relevante bedrijven.

• Tracering van een besmetting.

• Vaccineren van dieren (dit is mogelijk bij ziekte van Aujeszky (ZvA), mond- en klauwzeer (MKZ) en klassieke varkenspest (KVP).

• Doden van besmette dieren.

• Doden van dieren die een reëel gevaar zijn voor verspreiding van de besmetting.

• Destructie van gedode (besmette) dieren.

• Reinigen en ontsmetten van bedrijven.

• Schadeloosstellen van houders voor gedode dieren.

Toelichting op realisatie bestrijding van dierziekten in 2019

Aan de bestrijding van dierziekten is in 2019 € 3,6 mln. minder uitgegeven dan begroot.

Het aantal verdachte dieren en geruimde dieren kan per jaar sterk wisselen. In 2019 waren de uitgaven voor verdenkingen en bestrijding € 1,35 mln. resp. € 2,5 mln. lager dan begroot.

De uitgaven voor voorzieningen zijn bijna € 0,2 mln. hoger uit dan begroot.

De kosten voor de diagnostiek verdenkingen worden met ingang van 2019 direct toegerekend aan de verschillende diersoorten en dierziekten. Omdat de verdeling van de kosten voor de post Diagnostiek verdenkingen in 2019 is gewijzigd, staan hier geen uitgaven vermeld voor 2019 en is voor een bedrag ad € 0,354 mln. met betrekking tot de verdeling van de kosten over 2018 verantwoord onder de post Overige onder verdenkingen.

Realisatie bestrijding van dierziekten 2019 (bedragen x € 1.000,-)

Begroot 2019

Realisatie 2019

Verschil 2019

Voorzieningen

Middelenbeheer

625

164

‒ 461

Calamiteitenreserve destructie

1.454

2.043

589

Waakvlamcontracten

403

613

210

Voorziening vaccinatie ZvA, MKZ en KVP

2.408

2.269

‒ 139

Overige voorzieningen (HCU)

600

Subtotaal Voorzieningen

5.490

5.689

199

Verdenkingen

Brucellose (verwerpersonderzoek)1

1.405

1.024

‒ 381

AI (LPAI)

479

444

‒ 35

Diagnostiek verdenkingen

270

‒ 270

Ziekte van Aujeszky

‒ 38

Salmonella verificatieonderzoek leg- en vermeerderingsbedrijven

450

213

‒ 237

Overige

487

105

‒ 382

Subtotaal Verdenkingen

3.129

1.786

‒ 1.343

Bestrijding

Jaarlijks terugkerende kosten bestrijding:

1.270

332

‒ 938

Salmonella

- ruimingskosten

500

120

‒ 380

- vergoeding waarde dieren

1.500

594

‒ 906

Mycoplasma Gallisepticum

250

‒ 250

Subtotaal Bestrijding

3.520

1.046

‒ 2.474

Totaal

12.139

8.521

‒ 3.618

X Noot

Er was voor 11.000 testen begroot. Er zijn 10.435 testen gerealiseerd.

Toezicht en opsporing door de NVWA

Onderstaand overzicht geeft het aantal dierziektenverdenkingen weer waar het Nederlands Veterinair Incident- en Crisiscentrum (NVIC) van de NVWA nader onderzoek naar heeft ingesteld in veel gevallen met aanvullend laboratoriumonderzoek. De kosten van dit onderzoek zijn opgenomen als verdenkingen in de tabel Realisatie bestrijding van dierziekten 2019.

Aantal dierziektenverdenkingen met nader onderzoek

Casussoort

Totaal Casus

Positief

Negatief

Volgt

Geen actie

Afrikaanse / Klassieke Varkens Pest

Amerikaans Vuilbroed

Aujeszky

Aviaire Influenza

177

132

Bluetongue

Bovine Spongieuze Encephalopathie

Brucellose Abortus Bang

Brucellose Canis

Brucellose Melitensis

Brucellose Ovis

Brucellose Suis

Leucose

Lumpy Skin Disease

Miltvuur

Mond- en Klauwzeer

Mycoplasma Gallisepticum

New Castle Disease

Psittacose Dier

Q-Koorts Dier

Q-Koorts Tankmelk

Rabies Zoogdier

Salmonella Zoönotisch Pluimvee (Leg)

Salmonella Zoönotisch Pluimvee (Opfok/Vermeerdering)

Salmonella Zoönotisch Pluimvee (Vlees)

183

151

Scrapie (A-typisch)

Swine Vesiculair Disease

Tuberculose

Tularemie

Totaal

817

103

447

264

Zoönose/ bronopsporing

Casussoort

Totaal Casus

Positief

Negatief

Volgt

Geen actie

Campylobacter Fetus

Chlamydia Abortus

Chlamydia Caviae

Erysipelothrix rhusiopathiae Suis

Hantavirus

Leptospirose

Listeriose

MRSA

Psittacose Humaan

Q-Koorts Humaan

Rabies Vleermuis Contact Humaan

Rabies Zoogdier Contact Humaan

Salmonellose

Totaal

240

117

Paardenziekten

Casussoort

Totaal Casus

Positief

Negatief

Volgt

Geen actie

Eastern Equine Encephalomyelitis

Equine Infectieuze Anemie

Equine Virale Arteritis

Kwade Droes / Malleus / Glanders

West Nile Virus (Paard)

Totaal

Overige gemelde dierziekten

Casussoort

Totaal Casus

Positief

Negatief

Volgt

Geen actie

Botulisme

Mycobacterium Avium

Zwoegerziekte

Totaal

Visziekten

Casussoort

Totaal Casus

Positief

Negatief

Volgt

Geen actie

Infectieuze Haematopoietïsche Necrose

Koi Herpes Virus

Marteillia Refringens

Totaal

Screening Aviaire Influenza

Casussoort

Totaal Casus

Positief

Negatief

Volgt

Geen actie

Totaal

Totaal casussen

Totaal Casus

Positief

Negatief

Volgt

Geen actie

1.083

224

503

353

In 2019 zijn er 1083 meldingen op het gebied van meldings-/bestrijdingsplichtige dierziekten en zoönosen door het NVIC afgehandeld.

In het eerste trimester van 2019 kreeg de NVWA te maken met een uitbraak van Brucella canis in een hondenfokkerij door insleep uit Rusland. De respons op deze uitbraak is inmiddels afgerond.

Dit jaar zijn er geen uitbraken van vogelgriep op pluimveebedrijven vastgesteld. Wel is er bij twee wilde watervogels laag pathogene aviaire influenza vastgesteld. Ook in de andere Europese landen zijn er bijna geen uitbraken van vogelgriep vastgesteld. In België is wel een uitbraak van H3N1 geweest, die veel schade aan met name de legsector heeft toegebracht. Deze variant is normaal gesproken niet bestrijdingsplichtig. Gezien de ernstige gevolgen die deze variant in België heeft veroorzaakt, is door het ministerie van LNV besloten om deze variant tijdelijk wel bestrijdingsplichtig in Nederland te maken. Tot op heden is er geen besmetting in Nederland vastgesteld.

De dreiging van Afrikaanse Varkenspest blijft hoog. In het Oosten van Europa breidt deze ziekte zich nog steeds uit. In Polen is er een besmetting bij wilde zwijnen vastgesteld op slechts enkele tientallen kilometers van de Duitse grens. In België lijken de genomen maatregelen effectief te zijn geweest, het laatste positieve dier (vers kadaver) is begin augustus van dit jaar gevonden.

Het blauwtongvirus type 8 heeft zich vorig jaar uitgebreid naar België. In Nederland is dit virus in 2019 niet vastgesteld.

De import van een met TBC besmet vleeskalf uit Ierland heeft veel werk opgeleverd. Het betreffende kalf was geplaatst op een vleeskalverbedrijf met ruim 1800 dieren. Al deze dieren zijn middels een tuberculinatie test onderzocht. Naast het besmette dier reageerde 5 andere Ierse kalveren in de test. Deze zijn overgenomen en voor onderzoek naar WBVR afgevoerd. Deze dieren bleken vals positief.

Het monitoringsonderzoek op zoönotische salmonella bij legpluimvee heeft tot op heden in 54 legpluimvee stallen en 9 stallen vermeerderingspluimvee een besmetting aangetoond (de aantallen genoemd in de tabel zijn het aantal casussen). In 2018 betroffen dit 17 stallen legpluimvee en 2 stallen opfoklegpluimvee en geen stallen met vermeerderingspluimvee.

3. Voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen

Bij uitbraken van wettelijk te bestrijden dierziekten neemt de minister van LNV maatregelen. Zo kan een vervoersverbod/-beperking worden ingesteld. Hierdoor kunnen veehouders te maken krijgen met capaciteitsproblemen (te veel of te grote dieren op een te klein oppervlak) die kunnen leiden tot welzijns- (stress, agressiviteit) en gezondheidsproblemen. Veehouders dienen voorbereidingen te treffen voor noodopvang. Indien de uitbraak lang duurt en er ondanks de maatregelen van de veehouder welzijnsproblemen ontstaan, wordt gekeken of het verantwoord is dieren op gecontroleerde wijze af te voeren.

Streefwaarden

Beperken van de welzijnsproblemen bij dieren in geval van een dierziekte uitbraak. Er waren in 2019 geen uitgaven die samenhingen met welzijnsbevorderende maatregelen bij dierziekte uitbraken.

4. Overig

De totale uitgaven op de post overig vallen € 0,3 mln. lager uit dan begroot. Dit wordt veroorzaakt door minder uitgaven voor de Stichting Diergeneesmiddelen Autoriteit (€ 0,2 mln.) en ophaaldienst, opleidingsplan en consignatiedienst van de Gezondheidsdienst (€ 0,1 mln.). De uitvoeringskosten RVO zijn in 2019 nagenoeg gelijk aan de begroting.

5. DGF-saldo

Onder de nieuwe post DGF-saldo worden bij eerste suppletoire begroting aan het fonds toegevoegde middelen opgenomen met betrekking tot het eindsaldo van het fonds van vorig jaar (€ 23,1 mln.). Het eindsaldo DGF is in 2019 uitgekomen op € 25,9 mln. hetgeen vooral veroorzaakt is door lagere uitgaven voor bestrijding.

6. Crisisreserve

In het convenant met de sector voor de periode 2015-2019 zijn afspraken gemaakt over de opbouw van een crisisreserve via door de sector betaalde heffingen ten behoeve van uitbraken van dierziekten. Deze reserve vormt een aanvulling op het fondssaldo. Het DGF-saldo bestaat uit middelen die in beginsel eveneens beschikbaar zijn in geval er sprake is van een dierziektecrisis. Indien er in het lopende begrotingsjaar geen aanspraken worden gedaan op de crisisreserve zullen de gereserveerde middelen jaarlijks bij eerste suppletoire begroting worden overgeheveld naar het volgende begrotingsjaar. De opbouw van de nieuwe crisisreserve in 2019 is bij tweede suppletoire begroting geraamd op € 7,8 mln. en is eind 2019 uitgekomen op € 6,9 mln.

Toelichting op de ontvangsten.

Bij tweede suppletoire begroting 2019 zijn de geraamde overige ontvangsten (zoals EU en sector) uitgesplitst in ontvangsten van EU, sector en een bijdrage van de sector voor de crisisreserve. Daarnaast is een nieuwe post ontvangsten saldo DGF toegevoegd. Op deze nieuwe post worden de ontvangsten geboekt als gevolg van het toevoegen van het eindsaldo van het vorige jaar aan het volgende begrotingsjaar. De in het voorjaar 2019 ontvangen € 23,1 mln. is naar deze post overgeheveld.

Ontvangsten sectoren in 2019 (x € 1.000)

Runderen

Varkens

Schaap/geit

Pluimvee

Totaal

Tarief 2018

Ontvangsten m.b.t. uitgaven 2018

3.132

1.708

12.781

17.621

Crisisreserve

‒

4.667

2.165

6.889

Verrekening voorfinanciering door LNV

‒

5.388

5.447

Subtotaal

7.799

1.824

20.334

29.957

Heffingen voorgaande jaren

‒

568

590

Totaal in 2019

7.799

1.846

20.902

30.547

De heffingen bij de verschillende sectoren worden geïnd voor de uitgaven over het voorgaande jaar, behalve bij de rundersector die in 2020 een eindafrekening ontvangt die is te voldoen uit de reserves van het voormalig productschap Zuivel (in beheer bij ZuivelNL). Met ingang van 2021 gaan de runder- en kalversector een jaarlijkse DGF heffing betalen voor de uitgaven in 2020. Voor pluimvee is in de uitgaven voor 2018 al een deel van de heffing 2019 in dit bedrag opgenomen, omdat in deze sector een afwijkende heffingssystematiek is afgesproken.

Sinds 1 januari 2018 worden binnen het DGF crisisreserves aangelegd. Omdat de heffing pas achteraf wordt opgelegd bij houders betekent dit dat deze inkomsten pas in 2019 voor het eerst in de jaarrekening zijn opgenomen (schapen-, geiten- en varkenssector). De heffingen over voorgaande jaren betreffen betalingen die niet in de aangewezen heffingsperiode geïnd konden worden, maar pas in 2019 zijn geïnd.

13. Bedrijfsvoeringsparagraaf Diergezondheidsfonds

1. uitzonderingsrapportage voor: (a) rechtmatigheid, (b) totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie, (c) financieel en materieel beheer en (d) overige aspecten van de bedrijfsvoering,

2. rijksbrede bedrijfsvoeringonderwerpen en

3. belangrijke ontwikkelingen en verbeteringen in de bedrijfsvoering.

1. uitzonderingsrapportage voor drie onderdelen

a. Rechtmatigheid

Vanuit de bij LNV bekende informatie zijn er geen fouten in de rechtmatigheid van de verantwoordingsinformatie die gerapporteerd moeten worden.

b. Totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie

Vanuit de bij LNV bekende informatie zijn er geen tekortkomingen in de totstandkoming van niet-financiële verantwoordingsinformatie die gerapporteerd moeten worden.

c. Financieel en materieel beheer

In 2019 zijn de eerder ingezette verbeteringen op het gebied van financieel beheer gecontinueerd.

Bij de maandafsluitingen is extra aandacht besteed aan het opschonen van de tussenrekeningen. Tevens heeft in oktober een uitgebreide afsluiting tot en met september plaatsgevonden.

De ontvangsten van het DGF bestaan in belangrijker mate uit heffingen gebaseerd op het I&R systeem. De gegevens voor de heffingen worden voor een aantal diersectoren via systemen van derden aangeleverd aan I&R. Hier zitten in principe voldoende controles op om te borgen, dat de heffingen juist en volledig zijn. Naar aanleiding van de jaarlijkse audit zal RVO.nl bezien welke overige verbeteracties moeten worden opgepakt.

2. rijksbrede bedrijfsvoeringonderwerpen en

3. belangrijke ontwikkelingen en verbeteringen in de bedrijfsvoering.

Voor de andere onderdelen uit paragraaf 1 en de paragrafen 2 en 3 wordt verwezen naar de bedrijfsvoeringsparagraaf van het moederdepartement.

14. Jaarrekening Diergezondheidsfonds

Jaarrekening Diergezondheidsfonds (bedragen x € 1.000,-)

(1) Vastgestelde begroting

(2) Realisatie

(3) Verschil realisatie en vastgestelde begroting

Omschrijving

Verplichtingen

Uitgaven

Ontvangsten

Verplichtingen

Uitgaven

Ontvangsten

Verplichtingen

Uitgaven

Ontvangsten

Art 1. Bewaking en bestrijding van dierziekten en voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen

34.585

30.401

40.039

‒ 4.184

5.454

Subtotaal

34.585

30.401

40.039

‒ 4.184

5.454

Voordelig eindsaldo t/m 2018

23.117

Subtotaal

63.156

28.571

Opgebouwde crisisreserve t/m 2019

‒ 6.889

Voordelig eindsaldo t/m 2019

‒ 25.866

Totaal

34.585

30.401

‒ 4.184

15. Saldibalans Diergezondheidsfonds

Saldibalans Diergezondheidsfonds

Activa

Passiva

Bedragen x € 1.000

31-12-2019

31-12-2018

31-12-2019

31-12-2018

Intra-comptabele posten

Uitgaven ten laste van de begroting

30.401

31.584

Ontvangsten ten gunste van de begroting

40.205

35.305

2a.

Saldo uitgaven / middelen voorgaande dienstjaren

23.117

19.396

2b.

Correctie saldo uitgaven / middelen voorgaande dienstjaren

Liquide middelen

Rekening courant Rijkshoofdboekhouding

32.921

23.981

4a)

Rekening courant Rijkshoofdboekhouding

Rekening courant RHB Begrotingsreserve

5a)

Begrotingsreserves

Vorderingen buiten begrotingsverband

Schulden buiten begrotingsverband

864

Kas-transverschillen

Subtotaal intra-comptabel

63.322

55.565

Subtotaal intra-comptabel

63.322

55.565

Extra-comptabele posten

Openstaande rechten

9a)

Tegenrekening openstaande rechten

10)

Vorderingen

8.342

11.286

10a)

Tegenrekening vorderingen

8.342

11.286

11a)

Tegenrekening schulden

11)

Schulden

12)

Voorschotten

7.496

7.753

12a)

Tegenrekening voorschotten

7.496

7.753

13a)

Tegenrekening garantieverplichtingen

80.166

88.064

13)

Garantieverplichtingen

80.166

88.064

14a)

Tegenrekening andere verplichtingen

1.413

14)

Andere verplichtingen

1.413

15)

Deelnemingen

15a)

Tegenrekening deelnemingen

Subtotaal extra-comptabel

96.004

108.516

Subtotaal extra-comptabel

96.004

108.516

Overall Totaal

159.326

164.081

Overall Totaal

159.326

164.081

Toelichting op de saldibalans

Balanspost 1. Uitgaven ten laste van de begroting

De op deze post verantwoorde uitgaven komen overeen met de uitgaven overgenomen in de verantwoordingsstaat, onderdeel uitgaven en verplichtingen over het jaar 2019.

Balanspost 2. Ontvangsten ten gunste van de begroting

De op deze post verantwoorde inkomsten bevatten de inkomsten overgenomen in de verantwoordingsstaat, onderdeel uitgaven en verplichtingen over het jaar 2019. Daarnaast is hierin ook een bedrag van € 166.000,- opgenomen. Dit betreft een ontvangst vanuit apurement die eerder in 2016 door DGF is betaald aan de Europese Commissie en in dit jaar is terugontvangen van het departement, groot € 161.000, en enkele posten die betrekking hebben op de rekening posten in onderzoek bij elkaar € 5.000.Deze post van € 166.000,- is niet in de voorgaande tabellen met betrekking tot ontvangsten opgenomen om het beeld betreffende de financiers van het DGF helder te laten.

Balanspost 2a. Saldo uitgaven / middelen voorgaande dienstjaren

Deze post komt overeen met het voordelig eindsaldo 2018.

Balanspost 4. Rekening–courant Rijkshoofdboekhouding

Deze post geeft het tegoed weer dat het DGF heeft bij het Ministerie van Financiën.

Het saldo RHB sluit aan op de saldobiljet RHB.

Balanspost 10 en 10a. Vorderingen en Tegenrekeningen vorderingen

Deze posten betreffen de openstaande vorderingen die het DGF per 31-12-2019 nog moet innen.

Balanspost 12. Voorschotten

Zie verklarende tabel hieronder:

Afwikkeling voorschotten :

– Openstaande voorschotten per 01-01-2019: € 7,753 mln.

– Opgeboekte voorschotten in 2019 : € 7,496 mln.

– Afgewikkelde voorschotten in 2019 : -/- € 7,753 mln.

– Openstaande voorschotten per 31-12-2019: € 7,496 mln.

Balanspost 12a. Tegenrekening voorschotten

De post tegenrekening voorschotten betreft het saldo van de tegenrekening van de rekening voorschotten per 31 december 2019.

Balanspost 13. Garantieverplichtingen

– Uitgangsbedragen volgens convenant (2015) : € 129,199 mln.

– Indexatie 2015 t/m 2017: € 2,362 mln.

– Geïndexeerde uitgangsbedragen : € 131,561 mln.

– Ontvangsten van sectoren 2015 t/m 2019 ihkv convenant: -/- € 51,395 mln.

– Garantstelling per 31-12-2019: € 80,166 mln.

Vanaf 31 december 2017 wordt er geen indexatie meer toegepast.

Balanspost 13a. Tegenrekening garantieverplichtingen

De post tegenrekening garantieverplichtingen betreft het saldo van de tegenrekening van de rekening garantieverplichtingen per 31 december 2019.

Balanspost 14. Andere verplichtingen

De opgenomen andere verplichtingen per 31-12-2018 zijn in 2019 volledig afgerond. Hierop resteert geen saldo meer. Voor 2019 zijn geen nieuwe andere verplichtingen opgenomen. Wel zijn er niet uit de balans blijkende verplichtingen. De belangrijkste worden hieronder toegelicht. Alle bedragen zijn inclusief BTW, met uitzondering van het subsidieprogramma van de Universiteit Utrecht.

• Gezondheidsdienst voor dieren:

o Subsidietoezegging Basismonitoring 2020 € 9.525.249

o Coordinate monitoring pluimvee tm april 2021 € 1.450.423

o Vogelgrieptesten 2020 € 918.680

o Monitoringsprogramma tbv runderbrucellose 2020 € 913.715

• Wageningen Bioveterinary Research ten behoeve van de diagnostiek 2020 € 1.036.338

• Universiteit Utrecht; 3 jarig subsidieprogramma tbv promotieonderzoek naar de effectiviteit van de basismonitoring, ingaande per 1 januari 2020. € 328.420

E. BIJLAGEN

Bijlage 1: Toezichtrelaties rwt's en zbo's

Overzichtstabel inzake RWT’s en ZBO’s van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (Bedragen x € 1.000).

Naam rwt/zbo

Begrote bijdrage moederdepartement aan rwt/zbo

Gerealiseerde bijdrage moederdepartement aan rwt/zbo

Begrote bijdrage overige departementen

Gerealiseerde bijdrage overige departementen

Bijzonderheden

Bureau Beheer Landbouwgronden/Commissie Beheer Landbouwgronden

Bedrag

nvt

Nee

Centrale Commissie Dierproeven

Bedrag

750

nvt

De bijdrage aan CCD is onderdeel van de bijdrage aan RVO. Op basis van voorlopige cijfers is de gerealiseerde bijdrage€ 1.309.400.

College voor de toelating van gewasbeschermings-middelen en biociden

Bedrag

1.291

2.573

BijzonderhedenAlle bijdragen van andere departementen aan Ctgb worden budgettair overgeboekt naar LNV en door LNV toegekend.

AOC Raad (Bureau Erkenningen)

nvt

Grondkamers (5)

Bedrag

nvt

De bijdrage aan Grondkamers is onderdeel van de bijdrage aan RVO. Op basis van voorlopige cijfers is de gerealiseerde bijdrage € 934.700.

Kamer voor de Binnenvisserij

Bedrag

Nvt

nvt

BijzonderhedenDe bijdrage aan Kabivi is onderdeel van de bijdrage aan RVO. Op basis van voorlopige cijfers is de gerealiseerde bijdrage€ 237.200.

Raad voor Plantenrassen

Bedrag

866

986

nvt

Bijzonderheden: Zie onder bijzonderheden Naktuinbouw

Rendac BV

Bedrag

nvt

Bijzonderheden: Rendac ontvangt vanuit het Diergezondheidsfonds een vergoeding voor het onderhouden van extra destructiecapaciteit voor het geval er een dierziekte uitbreekt.

Staatsbosbeheer

Bedrag

26.505

27.814

nvt

Nee

Stichting Bloembollenkeuringsdienst

Bedrag

Nvt

nvt

Bijzonderheden: In beginsel is het subsidieregime (titel 4.2 van de Awb) vantoepassing. Gerealiseerde bijdrage is € 18.532

Stichting Centraal Orgaan Kwaliteitsaangelegenheden in de Zuivel (COKZ)

Bedrag

150

nvt

Nee

Wageningen Research

Bedrag

92.660

91.048

nvt

Bijzonderheden: Alle bijdragen van andere departementen aan WR worden budgettair overgeboekt naar LNV en door LNV toegekend.

Stichting Skal

Bedrag

nvt

In beginsel is het subsidieregime (titel 4.2 van de Awb) vantoepassing. Gerealiseerde bijdrage is € 700.000 voor opbouw vermogenspositie

Stichting Kwaliteits-Controle-Bureau

Bedrag

2.419

nvt

In beginsel is het subsidieregime (titel 4.2 van de Awb) vantoepassing. Gerealiseerde bijdrage€ 999.426.

Stichting Nederlandse Algemene Kwaliteitsdienst Tuinbouw

Bedrag

1.030

nvt

In beginsel is het subsidieregime (titel 4.2 van de Awb) vantoepassing. Gerealiseerde bijdrage € 691.403.

Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor zaaizaad en pootgoed van landbouwgewassen

Bedrag

Nvt

nvt

Nee

Bijlage 2: Afgerond evaluatie- en overig onderzoek

Artikel 11: Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens

Soort onderzoek

Titel/onderwerp

Jaar van afronding

1. Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid

1a. Beleidsdoorlichtingen

Concurrerende, duurzame en veilige agro-, visserij- en voedselketens (Kamerstuk 31104, nr. 6)

2019

1b. Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid

Voedselagenda

2021

Garantieregeling Landbouw (GL) (Kamerstuk 35300 XIV, nr. 63 )

2019

Garantieregeling Landbouw/Vermogensversterkende kredieten (tussenevaluatie)

2022

Ondersteuning projecten biologische sector, met name via Bionext

2020

Energiesubsidies glastuinbouw: Marktintroductie energie-innovaties (MEI) en Energie-efficiëntie en hernieuwbare energie glastuinbouw (EG)

2020

Inbeslaggenomen goederen (IBG) en Landelijke inspectiedienst dierenbescherming (LID)

2020

Landelijk informatiecentrum Gezelschapsdieren (LICG)

2020

Stichting Zeldzame huisdieren

2020

Wet Dieren

2020

Identificatie en registratie hond

2021

Subsidieregeling Instituten voor toegepast onderzoek (TO2-regeling)1

2022

Landbouwvrijstelling

2022

Verlaagd tarief sierteelt

In de periode 2023-20262

OVB (overdrachtsbelasting) Vrijstelling cultuurgrond

2020

Energiebelasting verlaagd tarief glastuinbouw

2020

Beknopte* evaluatie Meststoffenwet3

2020

Evaluatie Meststoffenwet

Uiterlijk 2027

Voedingscentrum

2020

Voedselzekerheid (Kamerstuk 34952, nr. 81)

2019

Wet gewasbeschermingsmiddelen/ beleidsnota Gezonde Groei, Duurzame Oogst (Kamerstuk 27858, nr. 461 )

2019

Centrale commissie dierproeven

2020

Nationaal comité advies dierproevenbeleid

2020

Brede weersverzekering

2023

Midterm evaluatie Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV) (2014–2020) (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1190)

2019

Raad voor Plantenrassen

2022

Ctgb

2022

Plantaardige en biologische keurings-diensten (NAK, Naktuinbouw, BKD, KCB, SKAL)

2022

Meerjarenafspraak Energietransitie Glastuinbouw 2014–2020

2021

Tussenevaluatie Groenpact

2021

Programma DuurzaamDoor (incl. Jong Leren Eten)

2021

Fonds kleine Toepassingen

2020

Kas als Energiebron

20204

Slimmer Landgebruik

20215

Voedselverspilling

20216

Integrale aanpak methaan en ammoniak via het voer- en dierspoor

2025

Warme sanering varkenshouderijen: Subsidieregeling sanering varkenshouderijen en Subsidiemodules brongerichte verduurzaming van stallen

2022

Envelop Natuur- en Waterkwaliteit

Uiterlijk 20277

3. Overig onderzoek

Agentschapsdoorlichting NVWA

2023

Onderzoeksrapporten van de Auditdienst Rijk (ADR) over de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) (Kamerstuk 33835, nr. 118 )

2019

KPMG-onderzoek kostentoerekening en doelmatigheid NVWA

2020

WOT genetische bronnen

2020

WOT Visserijonderzoek

2021

WOT Economische informatievoorziening

2021

WOT Voedselveiligheid

2020

WOT Besmettelijke dierziekten

2020

WOT Natuur en milieu

2022

X Noot

Subsidiëring van Wageningen Research loopt mee in de evaluatie subsidieregeling Instituten voor toegepast onderzoek (TO2- regeling). Zie hiervoor de EZK begroting.

X Noot

Is onderdeel van de algehele evaluatie op BTW

X Noot

De kamer is in 2019 hierover geïnformeerd in Kamerstuk 33037, nr: 360.

X Noot

Loopt mee in de bovengenoemde MEI en EG evaluatie

X Noot

O.a. LULUCF (Land Use, Land-Use Change and Forestry) rapportages. Een mid-term evaluatie zal in 2021 plaatsvinden.

X Noot

Loopt mee in evaluatie van de Voedselagenda.

X Noot

Wordt aangesloten bij de evaluatie van de meststoffenwet

Samenvatting afgeronde evaluaties 2019 artikel 11

Beleidsdoorlichting Artikel 11

De doeltreffendheid van het agrobeleid is gemiddeld genomen als redelijk doeltreffend tot doeltreffend beoordeeld voor vier van de vijf onderzochte operationele doelen.

De doelmatigheid van het kennis- en innovatiebeleid voor het groene domein is als voldoende doelmatig beoordeeld. Voor de doelen plant- en diergezondheid en mondiale voedselzekerheid, internationaal en uitvoeren Europees landbouwbeleid kan een redelijk niveau van doelmatigheid worden vastgesteld. Voor de overige doelen kan een oordeel over de doelmatigheid onvoldoende worden onderbouwd.

Belangrijkste aanbevelingen uit de doorlichting waren het aanpassen van de set van indicatoren in de begroting, meer aandacht te hebben voor ex-ante evalueren en beleidsdoelen kwantificeerbaar maken bij ontwerpen nieuw beleid. Met Kamerstuk 31 104, nr. 6 is de Kamer geïnformeerd over de opvolging van deze aanbevelingen.

Garantieregeling Landbouw (GL)

De landbouwborgstellingsregeling is geëvalueerd over de periode 2010-2016 (Kamerstuk 35300 XIV, nr. 63). De evaluatie door Ecorys/WEcR oordeelt positief over de borgstellingsregeling voor de landbouw, zowel qua doeltreffendheid, doelmatigheid als efficiency. De garantieregeling ondersteunt inderdaad bedrijven met goede ondernemingsplannen, die t.g.v. zekerhedentekort toch niet normaal bancair te financieren zijn. De regeling heeft aan bouw van groenlabelkassen bijgedragen alsook jonge boeren ondersteund. De per 2017 doorgevoerde uitvoeringswijzigingen komen tegemoet aan de verbeterpunten (administratieve vereenvoudiging, snellere doorlooptijd) die in de Garantieregeling Landbouw gesignaleerd zijn.

Voedselzekerheid

De inzet van LNV op wereldwijde voedselzekerheid wordt ondersteund met een aantal financiële instrumenten. Zij hebben vooral het karakter van beleidsagendering en -ondersteuning en aanzetten tot en ondersteunen van experimentele en innovatieve projecten. Zij worden met name ingezet op multilaterale samenwerking en partnerschappen (w.o. FAO, WBG, OECD), bilaterale samenwerkingsprojecten en op een aantal thematische actielijnen die de realisatie van LNV gerelateerde SDG’s ondersteunen.

De evaluatie geeft aanknopingspunten de effectiviteit te versterken door een beleidstheorie en een toetsingskader te ontwikkelen. De doelmatigheid zal verder worden versterkt door verbetering van de beschrijving van de bestaande werkwijzen en verbeterd projectenbeheer.

Wet gewasbeschermingsmiddelen/ beleidsnota Gezonde Groei, Duurzame Oogst

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft een Tussenevaluatie opgesteld over de periode 2013-2018 van de Nota gezonde groei, duurzame oogst (Kamerstuk 27858, nr. 461 en 478). Het PBL constateert dat ondanks dat op veel terreinen de trend positief is, tussendoelen voor geïntegreerde gewasbescherming, de waterkwaliteit en de biodiversiteit niet zijn gehaald. De Minister van LNV heeft mede namens de minister en staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een eerste appreciatie van het rapport opgesteld (Kamerstuk 27858, nr. 478). De tussenevaluatie onderstreept de noodzaak voor de beleidswijziging zoals verwoord in de Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 (Kamerstuk 27858, nr. 449). In het Uitvoeringsprogramma voor de uitwerking van die visie, zal ingegaan worden op de conclusies en aanbevelingen van de tussenevaluatie.

Midterm evaluatie Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV) (2014–2020)

Het EFMZV jaarverslag 2018 is opgesteld door ERAC en omvat ook de midterm evaluatie. Hierin is gekeken naar de verwezenlijking van de tussentijdse doelstellingen van het operationeel programma. Voor de unieprioriteiten gericht op de uitvoering van het gemeenschappelijk visserijbeleid en het geïntegreerd maritiem beleid zijn de tussentijdse mijlpalen gerealiseerd. Voor de unieprioriteiten duurzame visserij, aquacultuur en afzet en verwerking geldt dat de realisatie achterblijft bij de prognose. Het geringe animo voor innovatieprojecten en de late goedkeuring van het operationele programma door de Europese Commissie zijn hier debet aan. In het najaar van 2019 is het operationeel programma op grond van de uitkomst van deze evaluatie bijgesteld.

Onderzoeksrapporten van de Auditdienst Rijk (ADR) over de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)

In het regeerakkoord (bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34) staat de afspraak een onderzoek uit te voeren naar de kosteneffectiviteit en efficiëntie van de NVWA. In overleg met de Tweede Kamer is dit onderzoek uitgebreid met een onderzoek naar de kostenopbouw van de tarieven van de NVWA. De beide ADR-rapporten zijn 15 april 2019 aangeboden aan de Tweede Kamer (Kamerstuk 33858, nr. 118). De aanbevelingen van de Auditdienst Rijk dragen bij aan het verbeteren van de sturing van de NVWA en het inzichtelijk maken van de opbouw van de tarieven. De ADR adviseert onder andere om het resultaatgerichte sturingsmodel met opdrachtgever en eigenaar nader in te vullen en met de NVWA meerjarige afspraken te maken.

Aangepaste planning

De vrijstellingen overdrachtsbelasting(OVB) cultuurgrond maakt onderdeel uit van de evaluatie van de overdrachtsbelasting. Deze wordt momenteel door het ministerie van Financiën uitgevoerd. Deze evaluatie zal worden afgerond in 2020. De evaluatie van het Voedingscentrum heeft vanwege uitgebreider onderzoek meer tijd gekost dan oorspronkelijk gepland. Daarnaast heeft ook de evaluatie van Bionext een kleine vertraging opgelopen. Beide onderzoeken worden in het voorjaar van 2020 naar de Tweede Kamer gestuurd.

Artikel 12: Natuur en biodiversiteit

Soort onderzoek

Titel/onderwerp

Jaar van afronding

1. Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid

1a. Beleidsdoorlichtingen

Natuur, biodiversiteit en gebiedsgericht werken

2021

1b. Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid

Natuurbeleids- en koraal actieplan Caribisch Nederland 2020–2024

2020

Programma natuurlijk ondernemen (waaronder Subsidieregeling innovatieve projecten biodiversiteit) (Kamerstuk 33576, nr. 166)

2019

Evaluatie Natuurpact/Natuurvisie

2020

Evaluatie collectief stelsel Agrarisch natuur en landschapsbeheer (ANLb)

2020

Regio Envelop

2023

Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer & Vrijstelling bos- en natuurterreinen box 3 [1]

In de periode 2023- 20261

Bosbouwvrijstelling

In de periode 2023-2026

Natuurschoonwet

Beleidsevaluatie Programma aanpak Stikstof (PAS) en evaluatie Wetstraject PAS

2020

OVB (overdrachtsbelasting) Vrijstelling inrichting landelijk gebied

2020

OVB Vrijstelling Bureau Beheer Landbouwgronden

2020

OVB Vrijstelling natuurgrond

2020

3. Overig onderzoek

Voortgangsrapportage Natuurpact (Jaarlijks) (Kamerstuk 33576, nr. 168)

2019 (vijfde voortgangsrapportage)

Natura 2000 Doelendocument

2020

X Noot

De drie specifieke vrijstellingen overdrachtsbelasting(OVB) maken onderdeel uit van de evaluatie van de overdrachtsbelasting. Deze wordt momenteel door het ministerie van Financiën uitgevoerd. Deze evaluatie wordt afgerond in 2020.

X Noot

De volgende evaluatie zal worden gepland bij invoering van de voorgenomen wijzigingen.

Samenvatting afgeronde evaluaties 2019 artikel 12

Vijfde Voortgangsrapportage Natuurpact

De Vijfde Voortgangsrapportage Natuur over 2018 (5e VRN) is op 2 oktober 2019 aangeboden aan de Tweede Kamer (Kamerstuk 33576, nr. 168). De rapportage laat zien dat de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland op koers ligt om de afgesproken 80.000 ha in 2027 te kunnen halen, maar dat dit geen eenvoudige opgaven zal zijn. De natuurkwaliteit in de natuurgebieden vertoont tekenen van licht herstel, maar in het agrarische en stedelijke gebied is nog steeds sprake van een afname

Programma natuurlijk ondernemen (waaronder Subsidieregeling innovatieve projecten biodiversiteit)

In november 2018 heeft Bureau New Foresight het rapport «De Transitie naar de Verankering van Natuurlijk Kapitaal, Vooruitkijkende Evaluatie van het Programma Natuurlijk Ondernemen» afgerond. De minister heeft het rapport op 27 augustus 2019 naar de Tweede Kamer gestuurd, met een appreciatie en een doorkijk naar de betekenis van de conclusies en aanbevelingen voor de inzet van LNV in de sindsdien lopende activiteiten op het gebied van Natuurlijk Kapitaal. De analyse en aanbevelingen in het rapport van New Foresight plaatsen het PNO en de lopende natuurlijk kapitaal acties in het kader van een maatschappelijke transformatie. Ze onderschrijven enerzijds grotendeels de door LNV (en partners) sinds het PNO ingezette koers en werkwijze op hoofdlijnen en geven anderzijds ook aangrijpingspunten voor verbetering van de effectiviteit.

Aangepaste planning

De evaluaties: Natuurbeleids- en koraal actieplan Caribisch Nederland 2020–2024, Natura 2000 Doelendocument en de evaluaties naar de overdrachtsbelasting (vrijstelling inrichting landelijk gebied, vrijstelling BBL en vrijstelling cultuurgrond) worden in 2020 opgeleverd en aan de Kamer aangeboden.

Bijlage 3: Inhuur externen

Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Verslagjaar 20189

Programma- en apparaatskosten

1. Interim-management

5.439

2. Organisatie- en Formatieadvies

597

3. Beleidsadvies

1.381

4. Communicatieadvisering

1.822

Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)

9.238

5. Juridisch Advies

3.057

6. Advisering opdrachtgevers automatisering

15.788

7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie

1.834

(Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)

20.678

8. Uitzendkrachten (formatie & piek)

7.728

Ondersteuning bedrijfsvoering

7.728

Totaal uitgaven inhuur externen

37.643

Het kabinet hanteert, naar aanleiding van de motie Roemer, een norm voor externe inhuur van 10% van de personeelskosten. Het inhuurpercentage voor LNV (kerndepartement en NVWA) komt over 2019 uit op 11,56 %.

De oorzaak van de overschrijding van de norm bij het kerndepartement ligt bij de eindejaarsboeking vanuit de centrale budgetten voor inhuur. Hierbij is vanuit een oogpunt van administratieve doelmatigheid gewerkt met een verdeelsleutel tussen LNV en EZK (conform het Ontvlechtingsakkoord). Voor de inzet op het dossier Groningen bij EZK is veel capaciteit ingehuurd. Daarvan is via de eindejaarsboeking conform afgesproken verdeelsleutel ook een deel doorberekend aan LNV.

De toename van interimmanagement bij de NVWA is met name het gevolg van de ingezette herbezinning. Dit is ook zichtbaar bij de post Advisering opdrachtgevers automatisering. Ondanks het stopzetten van Inspect nemen deze kosten toe. De toename van uitzendkrachten is een gevolg van het inregelen van voldoende productiecapaciteit. De formatie is in 2019 met ca 60 fte toegenomen.

Inhuur externen buiten raamovereenkomsten

Er zijn geen gevallen bekend waarvan buiten de raamovereenkomsten om externe krachten zijn ingehuurd boven het voor de organisaties van het rijk afgesproken maximumuurtarief van € 225 (exclusief BTW).

Bijlage 4: Europese geldstromen

Inleiding

Deze bijlage biedt inzicht in de Europese geldstromen voor zover relevant voor de beleidsterreinen van LNV. Er wordt ingegaan op een aantal EU-fondsen en EU-programma’s waarbij inzicht wordt gegeven in de EU-geldstromen, de cofinanciering met LNV-middelen en middelen van andere overheden en private partijen.

Meerjarig Financieel kader 2014-2020

In het Meerjarig Financieel Kader (MFK) worden zowel de maximale omvang van de jaarbegrotingen als de verdeling van de middelen over de hoofdthema’s van het beleid vastgelegd. Het MFK is vastgesteld in een verordening. Parallel hieraan wordt in het Eigen Middelen Besluit de financiering van het EU-beleid geregeld. Deze afspraken worden aangevuld met een Interinstitutioneel Akkoord over begrotingsaangelegenheden tussen Europese Commissie, Europees Parlement en Raad. De onderhandelingen voor het MFK 2021-2027 op de verschillende deelterreinen zijn reeds gestart en lopen door in 2020. Er is nog geen overeenstemming hierover.

Eigen Middelen EU

De Eigen Middelen van de EU bestaan uit de volgende onderdelen:

1. Traditionele eigen middelen (vooral invoerrechten);

2. BTW-afdracht;

3. Afdracht op basis van het Bruto Nationaal Inkomen (BNI).

De voor LNV relevante afdrachten zijn de zogenaamde douanerechten op landbouwproducten en productieheffingen (categorie 1: Traditionele eigen middelen). Deze ontvangsten worden op de LNV begroting verantwoord (artikel 11) en worden na inhouding van een perceptiekostenvergoeding afgedragen aan de EU. De afdrachten worden verantwoord in het jaarverslag van Buitenlandse Zaken.

EU-fondsen

De Europese Commissie stelt voor de realisatie van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en het Gemeenschappelijk Visserijbeleid middelen uit EU-fondsen aan de lidstaten beschikbaar. Voor LNV zijn de volgende EU-fondsen relevant:

1. Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB):

1. Pijler 1: Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF);

2. Pijler 2: Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO);

3. Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB): Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV)

1a. GLB Pijler 1: Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF)

De ontvangen EU-steun voor het GLB pijler 1 bedraagt in 2019 € 704 mln. voor directe inkomenssteun en markt- en prijsmaatregelen. De steun voor markt- en prijsmaatregelen fluctueert afhankelijk van de marktomstandigheden. Ten aanzien van het GLB is LNV verantwoordelijk voor een recht- en doelmatige uitvoering van het op EU-niveau vastgestelde beleid binnen Nederland. De uitvoering van het GLB is aan stringente Europese voorwaarden gebonden die met name de rechtmatigheid van de uitvoering moeten waarborgen. Nederland beschikt vanaf 16 oktober 2013 over één erkend betaalorgaan voor de uitvoering van het GLB (RVO). De Auditdienst Rijk (ADR) is belast met de controle van de door het betaalorgaan ingediende rekeningen bij de Europese landbouwfondsen.

De maatregelen binnen Pijler 1 van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid zijn als volgt onderverdeeld:

Basisbetalingsregeling

In 2019 zijn de betalingen gedaan op aanvragen ingediend in 2018, het vierde jaar in de huidige GLB- periode. Voor de basisbetaling is € 459 mln. gedeclareerd bij de Europese Commissie.

Betaling voor vergroening

Landbouwers die gebruik maken van de basisbetalingsregeling zijn verplicht om vergroeningsmaatregelen toe te passen op hun bedrijf. Voor de vergroeningsbetalingen is 30% van het budget voor directe betalingen bestemd. In 2019 is € 196 mln. voor vergroeningsbetalingen gedeclareerd bij de Europese Commissie.

Aanvullende betaling voor jonge boeren

Voor de zogenaamde ‘top-up’ betaling voor jonge boeren is 2% van het budget voor directe betalingen beschikbaar. In 2019 is bij de Europese Commissie € 13,8 mln. gedeclareerd voor de ‘top-up’ betaling voor jonge boeren.

Graasdierpremie

In 2019 werd € 1,4 mln. voor steun aan graasdieren (runderen en schapen) gedeclareerd bij de Europese Commissie.

Teruggave financiële discipline

Op alle directe betalingen wordt een korting toegepast ten behoeve van de crisisreserve van de Europese Commissie. Indien de crisisreserve niet (volledig) wordt benut vindt teruggave plaats aan de landbouwers. In 2019 werd € 8,8 mln. terugbetaald aan landbouwers.

Markt- en prijsbeleid

Het markt- en prijsbeleid is afgebouwd met als doel de landbouw marktgerichter te maken. Bij het markt- en prijsbeleid zijn er aan de ene kant uitgaven voor reguliere programma’s en aan de andere kant uitgaven in verband met slechte marktsituaties.

In 2019 bestond de reguliere steun uit operationele programma’s groente en fruit van € 16,7 mln. Voor afzetbevordering is € 9,8 mln. uitgegeven. Het betrof hier uitgaven in het kader van schoolfruit en melk en bijbehorende promotieprogramma’s. De uitgaven voor het Bijenprogramma bedroegen € 0,2 mln.

1b. GLB Pijler 2 (POP): Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO)

Op 13 februari 2015 heeft de Europese Commissie het Nederlandse POP3 goedgekeurd.

Conform het akkoord tussen Rijk en provincies zijn de provincies verantwoordelijk voor het overgrote deel van het plattelandsontwikkelingsprogramma 2014-2020 (POP3). De provincies leveren het grootste deel van de benodigde nationale middelen cofinanciering voor POP3, aangevuld met cofinanciering door de waterschappen (verbetering waterkwaliteit).

In overleg met de provincies is besloten POP3 concreet te richten op de volgende thema’s:

1) Versterken van innovatie, verduurzaming en concurrentiekracht;

2) Jonge boeren;

3) Natuur en landschap (zoals afgesproken in het Natuurpact);

4) Verbetering van de waterkwaliteit;

5) LEADER (inclusief projecten onder het programma Duurzaam Door).

Met ingang van 2016 zijn in het POP3 de volgende wijzigingen doorgevoerd:

• In verband met de convergentie naar een gelijke hectare premie in 2019 is besloten tot een herschikking van de beschikbare middelen van de pijler 1. Hiervan komt € 11,5 mln. per jaar voor de periode 2016-2020 (totaal €57,5 mln.) ten behoeve van enkele sectoren die te maken krijgen met een substantiële vermindering van directe betalingen (zonder nationale cofinanciering). Voor de aardappelzetmeelsector (totaal € 5 mln. van de € 57,5 mln.) worden maatregelen uitgevoerd door de provincies Groningen en Drenthe.

• Daarnaast wordt extra geld aangewend voor watermaatregelen. Voor de periode 2016 ‒ 2020 wordt jaarlijks € 20 mln. besteed (totaal € 100 mln.). Het gaat hier om EU-middelen waarvoor geen nationale cofinanciering vereist is (100% EU-bijdrage). Wel zijn er met de waterschappen afspraken gemaakt dat de (EU) beschikbare watermiddelen met een zelfde bedrag van € 20. mln worden opgehoogd (totaal € 100 mln.).

• Een andere aanpassing betreft de overgang naar een stelsel van collectief agrarisch natuurbeheer met ingang van 2016 (Kamerstuk, 33 576, nr. 3).

• Vervolgens is in juli 2017 de voorgenomen overheveling van pijler 1 (€ 30 mln. per jaar voor de jaren 2019 en 2020) aan de Europese Commissie gemeld. Voor de Brede Weersverzekering wordt vanaf 2019 € 10 mln. per jaar ingezet. Hiermee kunnen voor de jaren 2019 en 2020 in totaal 1.000 tot 1.200 meer deelnemers worden geaccommodeerd (bijna een verdubbeling van het huidige aantal). Voor de jaren 2019 en 2020 wordt € 20 mln. per jaar voor agrarisch natuurbeheer ingezet om de belangrijkste stappen te zetten om scenario 2 uit de toekomstscenario’s weide- en akkervogelbeheer te realiseren (zie Kamerstuk 33 576, nr. 97). De EC heeft de voorstellen in 2018 goedgekeurd.

Onderstaand volgt een overzicht van de bedragen die gemiddeld per jaar voor het Plattelandsontwikkelingsprogramma 2014 ‒ 2020 (POP3) beschikbaar zijn, na toevoeging van bovenstaande middelen (bedragen x € 1 mln):

Plattelandsontwikkelingsprogramma 2014- 2020 (bedragen x €1.000)

Kalenderjaar

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

totaal

Bijdrage EU

87,0

118,5

118,4

118,3

148,1

825,3

Bijdrage andere overheden

87,0

83,6

103,5

103,6

103,3

103,0

687

Bijdrage Rijk

5,5

Bijdrage andere overheden en bijdrage Rijk zijn niet gestegen omdat de toegevoegde pijler 1 middelen 100% financiering vanuit de EU betreffen.

Het LNV aandeel bedraagt circa € 5,5 mln. per jaar en deze uitgaven worden verantwoord in het jaarverslag van LNV (artikel 6). Het Rijksaandeel heeft betrekking op de regeling brede weersverzekering. Vanaf 2016 is het Ministerie eveneens verantwoordelijk voor de uitvoering van de regelingen voor de kalversector, aardappelzetmeelsector en vleesveesector. Deze regelingen worden alleen via de EU gefinancierd, de hiervoor benodigde middelen zijn vanuit GLB pijler 1 overgeheveld naar pijler 2.

Onder POP3 is een ruimer bestedingsregime van kracht. Per jaartranche dient het geld binnen 4 jaar te zijn uitgegeven (N+3, was N+2).

De realisatie tot en met 2019 ziet er als volgt uit (bedragen x € 1 mln.).

Realisatie POP3 (bedragen x € 1 mln.)

Kalenderjaar

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Realisatie totaal 2014-2019

Bijdrage EU

305

Bijdrage provincies

129

Bijdrage Rijk

4,6

5,6

5,3

2,4

21,9

2. Gemeenschappelijk Visserij Beleid (GVB): Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV)

Het GVB is in de eerste plaats gericht op de ontwikkeling van een verantwoorde visserijketen waarmee een evenwichtige en duurzame exploitatie van de visstand wordt bevorderd. Hiertoe zijn in EU-verband regels opgesteld, zoals beperkingen voor bepaalde visserijmethoden. Tevens zijn afspraken gemaakt ter bevordering van de stabiliteit van de vismarkt.

Ontwikkelingen EFMZV 2014-2020

Hoofddoel van het EFMZV is het bijdragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen van het hervormde GVB, dat wil zeggen aan de verdere verduurzaming en versterking van de concurrentiekracht van de visserij en aquacultuur. Het EFMZV biedt de sector kansen om initiatieven voor meer duurzaamheid, kostprijsverlaging en kwaliteitsverbetering te ontwikkelen en deze te implementeren. Het fonds zal eveneens worden ingezet om uitdagingen op te pakken en oplossingen aan te dragen voor de invoering van de aanlandplicht.

Het EFMZV-instrumentarium, zoals opgenomen in het in februari 2015 goedgekeurde Operationeel Programma, is gericht op 3 hoofdthema’s:

1. Invoering van de aanlandplicht;

2. Verdere verduurzaming van de visserij- en aquacultuur;

3. Verbetering van de rendementen in de visserij- en aquacultuurketen.

In 2019 zijn in uitvoering van het Operationeel Programma de navolgende maatregelen opengesteld voor de visserijsector:

1. Jonge vissers 2019

2. Investeringen voor toegevoegde waarde van visserijproducten

3. Samenwerkingsprojecten wetenschap en visserij

4. Productie- en afzetprogramma's voor producentenorganisaties 2019

5. Innovatieprojecten aquacultuur

6. Afzetbevorderingsprojecten voor visserij en aquacultuur

De maatregelen jonge vissers (budget € 350.000) en productie- en afzetprogramma’s voor producentenorganisaties (budget € 44.250) zijn jaarlijks terugkerende openstellingen en zijn ook in 2017 en 2018 opengesteld. De maatregel jonge vissers is bedoeld voor jonge vissers om nieuwe economische activiteiten op te starten. Vissers jonger dan 40 jaar kunnen een subsidie ontvangen als zij voor het eerst een vissersvaartuig willen aanschaffen. De maatregel productie- en afzetprogramma’s is bedoeld voor het ondersteunen van producentenorganisaties bij het realiseren van de doelstellingen van de gemeenschappelijke marktordening voor visserij- en aquacultuurproducten.

De maatregel investeringen voor toegevoegde waarde is in 2019 opengesteld met een budget van € 2,8 mln. Deze maatregel is bedoeld om visserijondernemingen te helpen om de toegevoegde waarde of de kwaliteit van de gevangen vis te verbeteren. Middels deze maatregel kunnen visserijondernemingen steun krijgen voor een beperkt aantal investeringen welke leiden tot verbetering van toegevoegde waarde in de bedrijfsvoering.

De maatregel samenwerkingsprojecten wetenschap en visserij is in 2019 opengesteld met een budget van € 6 mln. Het doel van deze maatregel is om vissers te helpen kennis op te doen die zij kunnen gebruiken voor het verduurzamen van hun bedrijfsvoering. Deze maatregel is gericht op het opzetten van netwerken, partnerschapovereenkomsten of verenigingen (kennissystemen) tussen wetenschappers en vissers of visserijorganisaties en op het verrichten van activiteiten daarbinnen, zoals kennisontwikkeling en kennisdeling. Vissers of visserijorganisaties kunnen binnen het kennissysteem aan elkaar en aan de onafhankelijke wetenschappelijke organisatie de vragen stellen die zij hebben met betrekking tot de maatschappelijke uitdagingen, waar de sector voor staat.

In het Nationaal Strategisch Plan Aquacultuur (2014-2020) is een meerjarenvisie opgenomen. Deze is gericht op een duurzame ontwikkeling van de aquacultuur binnen Nederland. Om invulling te geven aan de ontwikkelrichtingen in het plan wordt door middel van de maatregel innovatieprojecten aquacultuur subsidie verleend om innovaties in de aquacultuur te bevorderen. Hierbij worden verschillende aspecten van duurzaamheid meegewogen. Eind 2019 is de maatregel opengesteld met een budget van € 3 mln.

De maatregel afzetbevorderingsprojecten voor visserij en aquacultuur (budget € 2,8 mln.) is gericht op producenten- en brancheorganisatie of deelnemers in een samenwerkingsverband. Zij kunnen financiële ondersteuning krijgen bij het vinden van nieuwe afzetmarkten of het verbeteren van de kwaliteit en de toegevoegde waarde van visserij- en aquacultuurproducten. Het budget voor deze maatregel in 2019 bedraagt € 2,8 mln.

Naast de reeds in uitvoering zijnde overheidsopdrachten is in 2019 vanuit het EFMZV ruim € 12 mln. vastgelegd voor de uitvoering van een aantal nieuwe overheidsopdrachten, waaronder de pilot Fully Documented Fisheries gericht op de implementatie van een automatisch vangstregistratiemiddel, de uitzet van glas- en pootaal (periode 2017-2020) in het kader van het nationaal aalbeheerplan en enkele ICT projecten voor de uitvoering van visserijregelingen.

Financieel overzicht

De toenmalig Minister van EZ heeft voor de uitvoering van het GVB een Operationeel programma opgesteld voor de periode 2014-2020. De verdeling van de kosten van dit programma tussen overheid en begunstigden bedraagt in de meeste gevallen 50/50. Van het overheidsdeel komt gemiddeld 75% uit het EFMZV, de resterende 25% is nationale cofinanciering.

De voor Nederland beschikbare EU-budgetten voor het EFMZV (2014-2020) zijn (x € 1 mln.):

Voor Nederland beschikbare EU-budgetten EFMZV 2014 ‒ 2020 (bedragen x 1 mln.)

Kalenderjaar

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

totaal

EFMZV middelen

13,9

14,1

14,2

14,5

14,8

14,9

15,1

101,5

Op de begroting van LNV zijn op beleidsartikel 11 voor de cofinanciering van het GVB 2014-2020 de volgende nationale middelen beschikbaar (x € 1 mln):

Rijksmiddelen cofinanciering GVB 2014 ‒ 2020 (x 1 mln.)

Kalenderjaar

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

totaal

Rijksmiddelen co-financiering GVB

5,0

5,8

7,3

5,3

1,3

30,0

Tot en met 2019 is er een bedrag van circa € 36,2 ml.n uitgegeven. In deze periode is circa € 27,7 mln. aan EFMZV middelen bij de Europese Commissie gedeclareerd. De Rijksmiddelen waarvoor nog geen uitgaven zijn gedaan, blijven gereserveerd voor de nationale cofinanciering van het EFMZV.

Bijlage 5: Rapportage burgerbrieven

1 Inleiding

Het Ministerie van Landbouw, Natuur en voedselkwaliteit (LNV) rapporteert hierbij over de correspondentie van het kerndepartement, de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en Rijksdienst voor Ondernemend Nederland1 (RVO.nl) met burgers voor het kalenderjaar 2019. In deze rapportage wordt een beeld geschetst van de omvang van de correspondentie tussen burgers en LNV en binnen welke termijn deze correspondentie wordt afgehandeld.

Onder de term "burgerbrief' wordt volgens de definitie van de Nationale ombudsman verstaan: elk schriftelijk stuk dat een overheidsinstantie van een burger ontvangt. Het medium (brief, fax of e-mail) maakt daarbij niet uit. Ook het begrip burger is breed. Hieronder worden niet alleen individuele burgers begrepen, maar ook groepen en organisaties.

2 Aantallen

Categorie:

20181

2019

a. Bezwaarschriften (als bedoeld in de AwB)

15.783

5.819

b. Klaagschriften

277

256

c. Overige brieven en e-mails

2.946

2.186

d. Wob-verzoeken

653

480

X Noot

De cijfers van 2018 waren gezamenlijke cijfers van LNV & EZK omdat het toen nog niet mogelijk was deze te scheiden. De cijfers van LNV betreffen, naast alle LNV-directies, ook de onderdelen van KD die als ‘gedeelde dienst’ voor zowel LNV en EZK werken.

A. Bewaarschriften

Het kerndepartement, RVO.nl en NVWA ontvingen in 2019 de volgende aantallen bezwaarschriften:

Bezwaarschriften:

Aantal bezwaarschriften

Afgehandeld binnen verdaagde (wettelijke) termijn

Jaar

2018

2019

2018

2019

Kerndepartement LNV

67%

88%

RVO.nl

14.721

3.7701

67,1%

65,2%

NVWA

1.059

2.027

37%

47%

X Noot

Het aantal bezwaren voor de LNV-opdracht in 2019 is lager dan in 2018. Dit wordt veroorzaakt door Fosfaatrechten en Fosfaatreductieplan (FRP). Het volume in primaire besluiten, dat is genomen, ligt in eerdere jaren (2017, 2018). In 2019 ligt het aantal bezwaren dus lager, omdat er minder primaire besluiten zijn waartegen bezwaar aan de orde is.

B. Klaagschriften

Het kerndepartement, RVO.nl en NVWA ontvingen in 2019 de volgende aantallen klaagschriften:

Klaagschriften

Aantal klaagschriften

Afgehandeld binnen de (verdaagde) wettelijke termijn

Jaar

2018

2019

2018

2019

Kerndepartement LNV

66%

70%

RVO.nl

134

791

97%

95%

NVWA

140

167

91%

40%

X Noot

Bij verschillende regelingen zijn er in 2019 minder schriftelijke klachten ontvangen dan de jaren ervoor.

C. Overige brieven en e-mails

Het kerndepartement, RVO.nl en NVWA ontvingen in 2019 de volgende aantallen overige brieven en e-mails:

Overige brieven en e-mails

Aantal ‘overige brieven’ en e-mails

Tijdig afgehandeld

Jaar

2018

2019

2018

2019

Kerndepartement LNV

2.9461

2.186

77%

80%

X Noot

Dit is het totaal aantal overige brieven en e-mails voor zowel EZK als LNV. Brieven en e-mails zijn (nog) niet per ministerie geregistreerd.

Overige brieven en e-mails worden bij RVO.nl en NVWA niet apart geregistreerd.

C. Wob-verzoeken

Het kerndepartement, RVO.nl en NVWA ontvingen in 2019 de volgende aantallen Wob-verzoeken:

Wob-verzoeken

Aantal Wob-verzoeken

Afgehandeld binnen de (verdaagde) wettelijke termijn

Ingebrekestellingen

Jaar

2018

2019

2018

2019

2018

2019

Kerndepartement LNV

81%

79%

RVO.nl

187

162

97,5%

93%

NVWA

424

259

44%

32%

Lijst van afkortingen

ACM

Autoriteit Consument en Markt

Aviaire Influenza

ANLb

Agrarisch natuur en landschapsbeheer

ATCM

Antarctic Treaty Consultative Meeting

AVP

Afrikaanse Varkenspest

Awb

Algemene wet bestuursrecht

BES

Bonaire, Sint Eustatius, Saba

Borgstelling MKB Landbouwkredieten

BNP

Bruto Nationaal Product

BSE

Bovine Spongiforum Encephalopathy

Blauwtong

BZK

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

CBD

Convention on Biological Diversity

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

CCAMLR

Convention for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources

CCD

Centrale Commissie Dierproeven

CITES

Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Flora and Fauna

COKZ

Centraal Orgaan voor Kwaliteitsaangelegenheden in de Zuivel

Ctgb

College toelating gewasbeschermingsmiddelen en biociden

Directoraat-Generaal

DGF

Diergezondheidsfonds

DICTU

Dienst ICT Uitvoering

Europese Commissie

EFMZV

Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij

Energie-efficiëntie glastuinbouw (voorheen EHG)

EHG

Energie-efficiëntie en hernieuwbare energie glastuinbouw

EHS

Ecologische Hoofdstructuur

ELFPO

Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling

ELGF

Europees Landbouwgarantiefonds

ESTEC

European Space Research and Technology Centre

Europese Unie

EZK

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat

FAO

Food and Agriculture Organization of the United Nations

FLEGT

Forest Law Enforcement, Governance and Trade

Gezondheidsdienst voor Dieren

GKN

Groen Kennisnet

Garantieregeling Landbouw

GLB

Gemeenschappelijk Landbouwbeleid

GMI

Garantstelling Marktintroductie Innovaties

GMO

Gemeenschappelijke Marktordening

GVB

Gemeenschappelijk Visserijbeleid

Gwwd

Gezondheids- en welzijnswet voor dieren

HACCP

Hazard Analysis and Critical Control Points

HBO

Hoger Beroeps Onderwijs

HCU

High Containment Unit

HGIS

Homogene Groep Internationale Samenwerking

IBG

Inbeslaggenomen goederen

ICT

Informatie- en communicatietechnologie

IenW

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

ILG

Investeringsbudget Landelijk Gebied

IUC

Inkoop Uitvoering Centrum

IUCN

International Union for Conservation of Nature and Natural Resources

JPI

Joint Programming Initiatives

KCB

Kwaliteits-Controle-Bureau

KDS

Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector

KRM

Kaderrichtlijn Mariene Strategie

KVP

Klassieke Varkenspest

LAN

Landbouwraden Netwerk

LEI

Landbouw-Economisch Instituut

LICG

Landelijk informatiecentrum gezelschapdieren

LID

Landelijke inspectiedienst dierenbescherming

LNV

Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

MBO

Middelbaar beroepsonderwijs

MEI

Marktintroductie energie-innovaties

MFK

Meerjarig Financieel Kader

MKB

Midden- en Kleinbedrijf

MKZ

Mond-en-klauwzeer

MVO

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

MZS

Minister voor Medische Zorg en Sport

NCD

Newcastle Disease

NDFF

Nationale Databank Flora en Fauna

NEM

Netwerk Ecologische Monitoring

NGO

Niet-gouvernementele organisatie

NIPO

Nederlands Instituut voor Publieke Opinie

NOF

Programma Natuuroffensief

NPPL

Nationale Proeftuin Precisielandbouw

NVWA

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

NWO

Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

OBN

Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit

OCR

Official Controls Regulation

OCW

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

OIE

Office international des Épizooties

Openbaar Ministerie

OVB

Overdrachtsbelasting

PAS

Programma Aanpak Stikstof

PBL

Planbureau voor de Leefomgeving

PBO

Publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie

PIA

Programma Internationale Agroketens

POP

Plattelandsontwikkelingsprogramma

RIVM

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

RVO.nl

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

RWS

Rijkswaterstaat

RWT

Rechtspersonen met een Wettelijke taak

S.T./S.E.

Salmonella Typhimurium/Salmonella Enteritidis

SDa

Stichting Diergeneesmiddelen Autoriteit

SDG

Sustainable Development Goal

SER

Sociaal-Economische Raad

SSO

Shared Service Organisatie

SVD

Swine Vesicular Disease (Blaasjesziekte)

TO2

Toegepast Onderzoek Organisaties

TSE

Transmissible Spongiform Encephalopathies

UNESCO

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization

VAMIL

Regeling Vervroegde Afschrijving Milieu-investeringen

VBNE

Vereniging van Bos- en Natuurterreineigenaren

VGI

Voedings- en genotmiddelenindustrie

VWS

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

WEcR

Wageningen Economic Research

WOT

Wettelijke onderzoekstaken

Wageningen Research

WRR

Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid

ZBO

Zelfstandig Bestuursorgaan

ZvA

Ziekte van Aujeszky

Download

Ondertekenaars

Eerste ondertekenaar
C.J. Schouten, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

Datum:20 mei 2020
Nummer:35470-XIV-1
Jaarverslag