Brief regering : Kabinetsreactie op onderzoek Importing Occupation van Global Echo
23 432 De situatie in het Midden-Oosten
Nr. 794
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 augustus 2026
Middels deze Kamerbrief gaat het kabinet in op het verzoek van de vaste Kamercommissie
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking om te reageren op het onderzoek
Importing Occupation dat in juni 2026 is gepubliceerd door Global Echo.1 In deze brief zal ingegaan worden op de in het onderzoek genoemde onjuiste herkomst-
en oorsprongsaanduiding, vermeende subsidies van exporteurs, de strijdigheid met het
EU recht en gevolgen voor het nederzettingenbeleid.
Vooropgesteld: het kabinet maakt zich grote zorgen over de steeds verder verslechterende
situatie in de Westelijke Jordaanoever. Als bekend veroordeelt het kabinet de onrechtmatige
Israëlische bezetting van de Palestijnse Gebieden, inclusief de uitbreiding van nederzettingen,
vernielingen en uithuisplaatsingen. Deze positie draagt Nederland uit in relevante
internationale fora en in bilateraal verband. Het kabinet zal zich hierover blijven
uitspreken.
Inhoud rapport
Het onderzoek van Global Echo, dat meerdere jaren bestrijkt, betreft meer dan 30.000
exportdocumenten, waaronder die bij meer dan 6.800 zendingen van landbouwgoederen
vanuit Israël. Het onderzoek wijst uit dat van de 5.900 zendingen met EU als bestemming
meer dan 17% producten betrof met als oorsprong de onrechtmatige nederzettingen.
Daarnaast wordt in het onderzoeksrapport geschreven over bewuste en terugkerende praktijken
gericht op het verhullen van de ware herkomst van producten afkomstig uit de onrechtmatige
nederzettingen – praktijken die in strijd zouden zijn met het EU-recht. Een voorbeeld
daarvan dat in het onderzoeksrapport wordt genoemd is het incorrect aanduiden van
de plaats van productie, waarbij wordt aangegeven dat deze zich in Israël bevindt
in plaats van in een onrechtmatige nederzetting. Een ander voorbeeld is het vermelden
van een nepadres, dat niet gerelateerd is aan de ware oorsprong van het goed. Een
derde voorbeeld is het mengen van een goed uit een onrechtmatige nederzetting met
goederen uit Israël. De incorrecte herkomstaanduiding wordt zodoende gebruikt om onterecht
aanspraak te maken op preferentiële behandeling (d.w.z. lagere invoertarieven) onder
het EU-Israël Associatieakkoord. Het rapport concludeert dat gebrek aan goed ontwerp
en handhaving van Europese herkomstaanduidingsverplichtingen bijdragen aan economische
normalisatie van een onrechtmatige situatie. Bovendien ondermijnen deze tekortkomingen
de mogelijkheid om te voldoen aan de internationaalrechtelijke verplichting om economische
activiteiten te voorkomen die bijdragen aan de instandhouding van de onrechtmatige
situatie die door Israël in het bezette Palestijnse gebied is gecreëerd, alsook aan
de verplichtingen onder het EU-recht over oorsprong en herkomst van producten. Tot
slot wijst het rapport op vergoedingen die de Israëlische overheid aan exporteurs
van producten uit de onrechtmatige nederzettingen zou aanbieden, om zo de financiële
tekorten die voortvloeien uit het mislopen van handelspreferenties te compenseren.
Reactie kabinet
Het kabinet keurt omzeiling van de EU-rechtelijke verplichtingen die zien op het vermelden
van de juiste oorsprong en herkomst van producten ten zeerste af. Omzeiling van de
oorsprongsregels onder het EU-Israël Associatieakkoord leidt tot misbruik van tariefpreferenties
onder dat akkoord. Voorts moeten consumenten op grond van het EU-recht juist geïnformeerd
worden over de oorsprong en herkomst van producten om consumentenmisleiding te voorkomen.
Voor producten afkomstig uit onrechtmatige nederzettingen moet deze herkomst vermeld
worden, naast vermelding van het gebied van oorsprong. Dit om te voorkomen dat consumenten
worden misleid ten aanzien van het feit dat de Staat Israël in die gebieden aanwezig
is als bezettingsmacht en om consumenten in staat te stellen bij hun aankoopbeslissing
rekening te houden met het feit dat het product afkomstig is uit een onrechtmatige
nederzetting.2
Ook zijn de bevoegde autoriteiten in de EU verplicht regelmatig officiële controles
uit te voeren en daarbij rekening te houden met informatie die erop wijst dat consumenten
waarschijnlijk worden misleid, ook met name wat betreft de plaats van herkomst.3 Het kabinet heeft tijdens de Raad Buitenlandse Zaken van 15 juni jl. de Europese
Commissie verzocht om een analyse van de naleving van het beleid met betrekking tot
de export van goederen uit illegale nederzettingen uit de bezette gebieden, inclusief
een analyse van de problematiek en de handhaving van correcte herkomstaanduiding en
correcte toepassing van de oorsprongsregels onder het Associatieakkoord.4 Deze analyse is ook van belang in het licht van het onderzoek van Global Echo. Na
aanleiding van dit verzoek van het kabinet, heeft de Commissie opties gepresenteerd
om de handhaving van de juiste herkomstaanduiding aan te scherpen. Nederland is samen
met andere landen voorstander van deze aanscherpingen.
Het is de internationaalrechtelijke verplichting van Staten om niet bij te dragen
aan het in stand houden van de door Israël gecreëerde onrechtmatige situatie in de
bezette gebieden. Het kabinet geeft invulling aan deze internationaalrechtelijke verplichting,
onder meer door het actiever uitdragen van het ontmoedigingsbeleid ten aanzien van
activiteiten die Nederlandse bedrijven ontplooien in of ten behoeve van Israëlische
nederzettingen in bezette gebieden en het beleid ten aanzien van implementatie van
bilaterale verdragen tussen Israël en Nederland in de bezette gebieden.5 Ook met het Tijdelijk sanctiebesluit onrechtmatige nederzettingen in de door Israël bezette gebieden geeft het kabinet nadere invulling aan deze verplichting.6 Dit sanctiebesluit omvat een invoer-, verkoop- en aankoopverbod van goederen afkomstig
uit onrechtmatige nederzettingen in door Israël bezette gebieden alsmede een verbod
op het verlenen van tussenhandeldiensten7 en een verbod op het omzeilen van deze verboden.
Een dergelijk verbod is effectiever op EU-niveau. Het kabinet roept daarom op tot
handelsmaatregelen in EU-verband tegen de onrechtmatige nederzettingen. Mede naar
aanleiding van deze Nederlandse inzet, heeft de Raad Buitenlandse Zaken de Europese
Commissie op 15 juni jl. opgeroepen om te komen met voorstellen voor mogelijke EU-maatregelen,
waaronder maatregelen om de invoer van goederen uit illegale nederzettingen te voorkomen.
De EU Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid Kallas zegde
toe de Commissie te verzoeken de opties daartoe in aanloop naar de volgende Raad Buitenlandse
Zaken van 13 juli te presenteren.8 Deze oproep is tevens gereflecteerd in de conclusies van de Europese Raad van 18–19 juni
2026.9 Bij de Raad Buitenlandse Zaken van 13 juli jl. is deze discussie voortgezet, mede
op basis van de door de Commissie gepresenteerde opties voor mogelijke EU-handelsmaatregelen.
Het kabinet heeft wederom onderstreept dat het belangrijk is dat de EU een dergelijke
maatregel aanneemt om aan haar verplichtingen onder het internationaal recht te voldoen.
Hoewel deze oproep steun kreeg van meerdere EU-lidstaten, bestaat voor geen van de
besproken opties op dit moment voldoende draagvlak.10 Het kabinet blijft er voorstander van om dergelijke stappen op EU-niveau te zetten,
omdat deze effectiever zijn dan nationale maatregelen, en zal dit ook uitdragen in
de informele Raad Buitenlandse Zaken van 1 en 2 september aanstaande.11
De Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.W. Sjoerdsma
Ondertekenaars
S.W. Sjoerdsma, minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking