Brief regering : Voortgang actieagenda goed bestuur 2026

Nr. 46
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 31 augustus 2026

Nederland staat voor een groot aantal opgaven. Zo moeten er doorbraken komen in het
stikstofbeleid en op de woningmarkt en zijn er grote investeringen nodig in onze defensie
en het klimaatbeleid. Tevens moeten we de zorg en sociale zekerheid betaalbaar en
toegankelijk zien te houden en zijn er opgaven op het gebied van de jeugdzorg en maatschappelijke
ondersteuning. Deze opgaven vragen om een slagvaardige overheid en een goede samenwerking
binnen het Rijk, tussen de overheden en met maatschappelijke organisaties.

Begin 2023 is de «Actieagenda Sterk Bestuur» gelanceerd. Een agenda die zich richt
op de noodzakelijke investeringen in de interbestuurlijke verhoudingen, die bijdraagt
aan een sterk en daadkrachtig decentraal bestuur waar inwoners zich in herkennen.
Daarvoor is het noodzakelijk dat de overheid kan waarmaken wat ze belooft met beleid
dat uitvoerbaar is en bijdraagt aan vertrouwen. De Actieagenda Sterk Bestuur wil daar
een actieve bijdrage aan leveren. De afgelopen jaren zijn er jaarlijkse voortgangsrapportages
aan uw Kamer verzonden. De actieagenda van vorig jaar had meer expliciet aandacht
voor een overheid die de leefwereld van inwoners als vertrekpunt van denken en handelen
neemt. Dit is onder de «Actieagenda Goed Bestuur» (hierna: Actieagenda) gebracht.
Ik bouw hier graag verder op door.

In mijn beleidsbrief van 24 april jl. heb ik drie prioriteiten van dit kabinet uiteengezet:
een weerbare democratische rechtsstaat, sterke en vitale regio’s, en een goed en slagvaardig
bestuur.1 Zoals ik in de brief van 2 juli jl. mijn inzet voor een weerbare democratische rechtsstaat
uiteen heb gezet,2 zet ik in deze brief mijn inzet voor een goed en slagvaardig bestuur verder uiteen.
Daarbij zet ik in op goede interbestuurlijke samenwerking (paragraaf 1) en op een
passende verdeling van taken en bevoegdheden, een goede uitvoerbaarheid en een balans
tussen bestuurlijke en financiële verantwoordelijkheden op decentrale taken (paragraaf
2). Er moet duidelijkheid komen over de plek van de regio in ons openbaar bestuur
(paragraaf 3). En zet ik in op versterking van de slagkracht van bestuur en de lokale
democratie (paragraaf 4).3

1. Samenwerking als gezamenlijke opdracht

Goede relaties en samenwerking tussen overheden, vanuit een onderkende gezamenlijke
verantwoordelijkheid voor de grote opgaven in dit land, zijn essentieel voor een slagvaardig
en effectief opereren. Het investeren in versterking van het samen optrekken staat
in deze agenda dan ook niet voor niets centraal. De afgelopen jaren is de samenwerking
tussen het Rijk en de medeoverheden soms moeizaam geweest. Daarom zie ik het als mijn
opdracht om te investeren in deze relatie. Het kabinet geeft uitvoering aan de bouwstenen
en adviezen in het rapport «Samen bouwen aan resultaten» van de Studiegroep Interbestuurlijke
Verhoudingen (hierna: de Studiegroep).4 Zoals de Studiegroep benadrukt vraagt goede samenwerking tussen overheden om heldere
afspraken over rollen, verantwoordelijkheden en randvoorwaarden voor uitvoering. De
adviezen over houding, cultuur en werkwijze zijn hierbij in het bijzonder van belang.5

Ik vind het belangrijk om te investeren in het overleg tussen Rijk en medeoverheden.
In het Overhedenoverleg, onder voorzitterschap van de Minister-President, staat het
gesprek tussen een brede afvaardiging van het kabinet en de medeoverheden centraal.
Uitgangspunt bij dit overleg is dat, zoveel mogelijk vooraf, goede afspraken worden
gemaakt over het in gezamenlijkheid oppakken van de grote opgaven, inclusief de vraag
wat dat van wie vraagt. Met in het bijzonder aandacht voor de vraag of er in geval
van nieuwe taken voldoende balans is tussen de (stapeling van) taken en de mogelijkheden
en middelen van decentrale overheden. Het Overhedenoverleg kan ook, indien nodig,
tijdens de uitvoering van taken als escalatietafel fungeren. Het is belangrijk dat
elk van de deelnemers verantwoordelijkheid neemt voor agendering, mocht daartoe aanleiding
zijn. Het Overhedenoverleg treedt niet in de plaats van de bestuurlijke overleggen
van de verantwoordelijke bewindspersoon met medeoverheden. Vorig jaar is fors geïnvesteerd
in het revitaliseren van het Overhedenoverleg. Door dit kabinet is deze lijn voortgezet
en ook het Bestuurlijke Overleg Interbestuurlijke Verhoudingen (BO IBV) opnieuw ingericht.
Daarbij is de afspraak gemaakt om elkaar ten minste twee keer jaar te spreken over
de spelregels, randvoorwaarden en versterking van de samenwerking: domein overstijgend,
structureel en met oog voor de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor maatschappelijke
opgaven.

Structureel overleg tussen de verschillende bestuurslagen is vooral belangrijk op
momenten waarop de uitvoeringspraktijk hiertoe aanleiding geeft. Het met elkaar inzicht
bieden in de resultaten op opgaven is hierbij van groot belang. Dit biedt duidelijkheid
en stabiliteit, zodat iedere bestuurslaag zijn rol goed kan vervullen. Steeds meer
opgaven doorsnijden de verantwoordelijkheden en bevoegdheden van meerdere overheden.
De verschillende overheden hebben elkaar nodig om dan tot een effectieve aanpak te
komen. Dat levert soms ook sturingsvraagstukken op. Ook dit kabinet zoekt naar manieren
om meer regie te voeren op opgaven waar deels ook het decentrale bestuur voor aan
de lat staat.

Daartoe is het kabinet met provincies, waterschappen en gemeenten in gesprek om dit
najaar tot een samenwerkingsagenda te komen die richtinggevend is voor de interbestuurlijke
samenwerking. In het Overhedenoverleg van 13 april jl. hebben medeoverheden en het
Rijk afspraken gemaakt over de contouren van deze samenwerkingsagenda en zijn werkafspraken
gemaakt over de gezamenlijke inzet om hiertoe te komen. Deze agenda heeft de gezamenlijke
verantwoordelijkheid van alle overheden voor de maatschappelijke opgaven als uitgangspunt
en vormt het leidende kader voor de samenwerking. Het gaat hierbij om het sociaal
en fysiek domein en op het gebied van bestuur en veiligheid, economie en de regionale
uitwerking daarvan. Dit in nauwe samenhang met de ministeriële taskforces. Met de
samenwerkingsagenda wordt ook ingezet op meer en beter gezamenlijk sturen als Rijk
en medeoverheden op de gezamenlijke opgaven. De opvolging van de adviezen van de Studiegroep
zal hier onderdeel van uitmaken. Een interbestuurlijk schrijfteam borgt dat de inbreng
zowel interbestuurlijk als interdepartementaal tot stand komt.

Enkele andere aanbevelingen van de Studiegroep zijn al overgenomen. Zo is in het constituerend
beraad afgesproken de Code Interbestuurlijke Verhoudingen als uitgangspunt te hanteren
en is in de Voorjaarsnota een passage opgenomen over de (financiële) onderbouwing
en dekking van voorstellen van het Rijk waarin een beroep wordt gedaan op medeoverheden.
Daarnaast zal ik opvolging geven aan de aanbeveling over medeondertekening van de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). In de Actieagenda van
2023 is aangegeven dat de Minister van BZK wetgeving die medeoverheden raakt medeondertekent
als sprake is van afwijking van de uitgangspunten die we hanteren bij decentralisaties
(zoals verplichte bovengemeentelijke samenwerking) of als sprake is van taken met
grote impact op gemeenten en provincies. Dit kabinet zet deze beleidslijn voort.

2. Opgavegericht aan de slag

Binnen de aanpak en beleids- en uitvoeringspraktijk van maatschappelijke opgaven krijgt
het openbaar bestuur vorm en inhoud. Vanuit de Actieagenda is daarom gekozen voor
een opgavegerichte benadering bij het werken aan goed bestuur. We kijken aan de voorkant
van beleid en wetgeving naar een passende toedeling van taken en bevoegdheden, een
goede uitvoerbaarheid en een balans tussen bestuurlijke en financiële verantwoordelijkheden.
Maar ook op het geheel aan taken en bevoegdheden voor decentrale overheden wordt gekeken
naar de balans tussen uitvoerbaarheid, ambities en mogelijkheden.

2.1. Passende verdeling van taken en bevoegdheden en goede uitvoerbaarheid van decentraal
beleid

Vlak voor de zomer heb ik uw Kamer het Beleidskader decentraal en gedeconcentreerd
bestuur aangeboden.6 Dit beleidskader dient als afwegingskader voor het Rijk, waarmee aan het begin van
het wetgevingsproces goed kan worden bekeken bij welk bestuurslichaam nieuwe wettelijke
taken het beste passen. Daarnaast maakt de Uitvoerbaarheidstoets Decentrale Overheden
(UDO) sinds 2023 onderdeel van het Beleidskompas; de centrale werkwijze voor het maken
van beleid en wetgeving bij de Rijksoverheid.7 Als vanuit het Beleidskader decentraal en gedeconcentreerd bestuur wordt besloten
dat een taak bij één van de medeoverheden past, dient standaard de UDO uit te worden
gevoerd. De UDO wordt toegepast bij nieuwe of gewijzigde taken of beleid, die gevolgen
hebben voor medeoverheden, vanaf de start van de beleidsvorming. Door deze werkwijze
wordt vroegtijdig inzicht verkregen in de uitvoerbaarheid, financiële gevolgen en
organisatorische impact van beleid. Ook biedt de UDO gelegenheid het regionale perspectief
te betrekken. Dit draagt bij aan realistische afspraken, betere beleidsuitvoering
en een evenwichtige samenwerking tussen de bestuurslagen.

Sinds de inwerkingtreding van de UDO is deze in toenemende mate onderdeel van het
wetgevings- en/of beleidsvormingsproces en worden medeoverheden vaker en eerder door
departementen betrokken die beleid maken dat hen raakt. Vanuit de Actieagenda is mijn
departement ook steeds vaker en nauwer aan de voorkant betrokken bij nieuw beleid.
Zo is BZK bijvoorbeeld vanaf een vroeg stadium betrokken bij het Nationaal Programma
Armoede en Schulden om de gevolgen voor gemeenten en de uitvoerbaarheid van het beleid
in kaart te brengen. Maar ook op relatief nieuwe thema’s waar interbestuurlijk moet
worden samengewerkt, maak ik mij hard voor een goede betrokkenheid van medeoverheden
aan de voorkant van beleid en wetgeving, zoals bij de Wet op de defensiegereedheid
en de Wet op de veiligheidsregio’s. Dezelfde adviserende rol over bestuurlijke en
financiële randvoorwaarden heeft het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en
de Staatssecretaris van BZK als het gaat om UDO-trajecten die zien op respectievelijk
de waterschappen en de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De Staatssecretaris
van BZK heeft daarnaast een Agenda Goed Bestuur Caribisch Nederland, waarover uw Kamer
in het najaar over de voortgang wordt geïnformeerd.8

De goede toepassing van het Beleidskader decentraal en gedeconcentreerd bestuur en
de UDO blijft een belangrijk aandachtspunt. De komende periode zal mijn departement
dit actief onder de aandacht brengen bij de verschillende onderdelen van de Rijksoverheid.
In het verlengde van het beleidskader is een afwegingskader voor burgemeestersbevoegdheden
in voorbereiding. Dat afwegingskader zal behulpzaam zijn bij de keuze bevoegdheden
eventueel toe te kennen aan burgemeesters. Een goede afweging is in voorkomende gevallen
onder meer van belang om het burgemeestersambt in balans te houden. Dit afwegingskader
zal naar verwachting in de tweede helft van 2026 aan uw Kamer worden gezonden.

Ook werk ik aan het verder ontwikkelen van de UDO. Een betere weergave in de memorie
van toelichting bij wetsvoorstellen (of in andere documenten, indien geen sprake is
van wet- of regelgeving) van het doorlopen UDO-proces en de uitkomsten daarvan is
een belangrijk aandachtspunt voor een goede toepassing van de UDO. In gesprekken met
departementen en koepels brengt het Ministerie van BZK het belang van een zorgvuldige
weergave van proces en uitkomsten van de UDO onder de aandacht. Dit is ook een aandachtspunt
voor de inzet van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wanneer het de waterschappen
betreft. Ter ondersteuning wordt er gewerkt aan het delen van goede voorbeelden voor
wie met de UDO aan de slag gaat. Het goed toepassen van de UDO vergt een verandering
in werkwijze, die continu aandacht en inzet vraagt van zowel departementen als (koepels
van) medeoverheden. Momenteel wordt aan de hand van een onderzoeksmodel voor de evaluatie
van de UDO gewerkt aan een «nulmeting» voor de UDO.9 Naast verbetersuggesties legt deze meting de basis voor een uit te voeren evaluatie
van de UDO rond 2030. Ik verwacht uw Kamer over de uitkomsten in het eerste kwartaal
van 2027 te kunnen informeren.

2.2. Betere balans tussen bestuurlijke en financiële verantwoordelijkheden op decentrale
taken

Wanneer een taak bij decentrale overheden wordt belegd, zet ik mij naast een goede
uitvoerbaarheid ook in voor een passend bestuurlijk-financieel arrangement. Dat wil
zeggen dat de taak, de zeggenschap over deze taak en de bevoegdheden en middelen die
nodig zijn om de taak goed uit te kunnen voeren met elkaar in verhouding zijn. Ook
voor bestaande taken is behoud of herstel van balans van belang.

Op een aantal taken die gemeenten in het sociaal domein uitoefenen is een disbalans
in het bestuurlijk-financieel arrangement geconstateerd. Vanuit de Actieagenda is
mijn departement daarom nauw betrokken bij de herijking van stelsels met een mogelijke
disbalans. Een voorbeeld is te vinden op het gebied van de jeugdzorg. Gemeenten blijken
in beperkte mate zeggenschap over deze taken te ervaren en hebben onvoldoende grip
op de uitgaven, terwijl zij grotendeels de financiële risico’s dragen. Binnen de Hervormingsagenda
Jeugd is aandacht voor de scheefgroei die is ontstaan in het bestuurlijk-financieel
arrangement. Mijn departement is daarom vroegtijdig betrokken bij het wetsvoorstel
reikwijdte, om de sturingsmogelijkheden van gemeenten en daarmee de beheersbaarheid
te verbeteren, het wetsvoorstel met betrekking tot de eigen bijdrage regeling en het
nadenken over een beter passend bekostigingsmodel. Het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport heeft in een vroegtijdig stadium van deze wetgevingsprocessen aandacht
voor de UDO. Ook kijk ik vanuit mijn stelselverantwoordelijkheid voor zelfstandige
bestuursorganen mee op de afspraak om de inkoop van vormen van gespecialiseerde jeugdzorg
te vereenvoudigen en landelijk te standaardiseren.

Naast de disbalans binnen de jeugdzorg staan door maatschappelijke en demografische
ontwikkelingen de financiële houdbaarheid, kwaliteit en toegang van het sociaal domein
breed onder druk. Het is nodig dat het Rijk en gemeenten toewerken naar een «nieuw»
sociaal domein waarin wordt ingezet op preventie, integraal werken, versterking van
de lokale gemeenschap en beperking van de inzet van meer gespecialiseerde zorg. Gemeenten
spelen hierbij een cruciale rol. Als Minister van BZK draag ik verantwoordelijkheid
voor het functioneren van gemeenten in dit stelsel en kijk ik hoe we de positie van
gemeenten kunnen versterken in relatie tot partijen die zich richten op de zorg en
ondersteuning van kwetsbare inwoners.

Het kabinet kijkt naast passende bestuurlijk-financieel arrangementen op afzonderlijke
taken en beleidsvelden ook naar de balans in de optelsom. Decentrale overheden ervaren
in de praktijk dat hun beleidsruimte onder druk staat door de groei van naar hun aard
uitvoerende taken. De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) stelde in haar rapporten
«Afrekenen met disbalans» en «Meters maken met medebewind» al dat er een disbalans
is ontstaan tussen (medebewinds-)taken, bevoegdheden en middelen van medeoverheden,
en dat verbetering van inzicht hierin gewenst is. De bredere vraag over hoe autonomie
van medeoverheden en de noodzaak voor verbetering van inzicht in taken zich tot elkaar
verhouden vormt een belangrijk onderdeel van de dit voorjaar gestarte verkenning naar
monitoring om het gesprek over balans op bestaande taken te kunnen voeren.10 Doel is om het inzicht in balans en het overzicht van het takenpakket van gemeenten
en provincies te verbeteren. Vanuit de verkenning zullen concrete voorstellen worden
gedaan hoe de balans op bestaande taken geborgd kan blijven en hoe daaruit voortvloeiend
een oordeel kan worden geveld over de omvang van het Gemeente- en Provinciefonds in
relatie tot het takenpakket en de autonome ruimte van medeoverheden. Ik zal uw Kamer
binnen enkele weken over de verkenning informeren.

Tot slot werk ik aan een passend instrumentarium in relatie tot de medebewindstaken
van gemeenten en provincies en (de bekostiging van) regionale opgaven. Naast het doorlopend
onderhouden van bestaande financiële en bestuurlijke arrangementen, wordt ook gewerkt
aan het ontwikkelen van nieuwe. Op 6 juli jl. is het wetsvoorstel «Uitkeringsstelsel
financiële verhoudingen» ingediend bij de Tweede Kamer.11 Met dit wetsvoorstel wordt het uitkeringsstelsel aangepast om maatschappelijke opgaven
van Rijk en medeoverheden gezamenlijk beter te kunnen oppakken door introductie van
een nieuwe uitkeringsvorm; de Bijzondere Fondsuitkering (BFU) en inzet op vermindering,
uniformering en vereenvoudiging van specifieke uitkeringen om de lasten te verminderen,
voor zowel het Rijk als medeoverheden.

3. Oog voor kansen en keerzijden van de regio

Maatschappelijke opgaven komen vaak samen op regionaal niveau. «De regio» wordt steeds
belangrijker als plek waar maatschappelijke, economische en bestuurlijke actoren samenkomen
rond maatschappelijke opgaven die de werkgebieden, taken en bevoegdheden van individuele
overheden overstijgen. Op regionaal niveau samenwerken kan een manier zijn om los
te komen van de schurende en negatieve effecten van sectorale stelsels en bestuurlijke
structuren om vanuit een integrale blik samen te werken aan maatschappelijke opgaven.
Daarnaast speelt het dagelijks leven van inwoners zich vaak op regionaal niveau af.
Voorzieningen zoals theaters, maar ook scholen, werkgelegenheid en zorgaanbieders,
zijn doorgaans van betekenis voor een gebied dat de gemeentegrenzen overstijgt.

Het kabinet zet op verschillende manieren in op de versterking van regio’s en samenwerking
met regio’s, bijvoorbeeld via het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR), het Nationaal
Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV), Regio Deals en de gebiedsgerichte aanpak
binnen de NOVEX. Daarnaast heb ik in mijn brief van 1 juli jl. uiteengezet hoe ik
invulling wil geven aan de passage uit het coalitieakkoord over het maken van strategische
agenda’s met de regio’s.12 Mijn streven is een werkwijze te ontwikkelen waarmee regio en Rijk als gelijkwaardige
partners strategische kansen goed weten te benutten. Eind 2026 zal uw Kamer hierover
nader geïnformeerd worden.

Regionale samenwerking heeft echter ook beperkingen en keerzijden. Er moet meer ruimte
zijn voor reflectie op zowel de kansen als de risico’s en keerzijden van regionale
samenwerking. Naast de hierboven beschreven inzet werk ik daarom parallel aan een
visie op regionale samenwerking. Ik ben mij er namelijk van bewust dat ikzelf – maar
ook andere departementen – op verschillende manieren de trend van regionalisering
stimuleer, terwijl we de consequenties hiervan nog onvoldoende hebben doordacht. De
regio is een plek waar wordt samengewerkt, maar we verwachten steeds meer dat de regio
functioneert met dezelfde slagkracht en democratische legitimiteit als een «klassieke»
bestuurslaag. Door regionalisering verandert de rol van gemeenten en provincies in
het openbaar bestuur, maar ook het samenspel tussen decentrale overheden en het Rijk,
zonder dat we hier bewuste keuzes in hebben gemaakt.

Daarom werk ik aan een rijksbrede visie op de rol van regio’s en regionale samenwerking.
Deze visie moet richting geven aan de plaats van de regio in het openbaar bestuur
en aan de wijze waarop regie kan worden gevoerd op regionalisering. Dit gebeurt in
samenwerking met andere departementen, gemeenten, provincies, regio’s en deskundigen
uit de wetenschap en praktijk. De visie gaat in op de rol van regionale samenwerking
en de bestuurlijke en democratische randvoorwaarden die daarbij horen. Zoals ik uw
Kamer heb toegezegd, wordt hierin ook ingegaan op de veranderende positie van gemeenten
en provincies en op wat regionalisering betekent voor de bestuurs- en uitvoeringskracht
en de schaalgrootte van gemeenten. Ook wil ik, bij voorkeur via een experimentele
pilot, onderzoeken wat het concept «taakdifferentiatie» hierin kan betekenen. Eind
2026 stuur ik uw Kamer de visie op regionale samenwerking. Hierbij zal ik ook reflecteren
op de rol van het Rijk ten opzichte van de regio en in hoeverre deze rol herijkt dient
te worden. De visie gaat vergezeld van een plan van aanpak om in 2027 te komen tot
de benodigde beleidsmaatregelen en het instrumentarium voor meer regie op regionalisering.

4. Versterken van de slagkracht van bestuur en de lokale democratie

Onze democratische rechtsstaat is een groot goed waarbinnen het lokaal bestuur een
cruciale rol vervult. Goed functionerende lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers
dragen bij aan het vertrouwen dat de burger in de overheid heeft, het is immers de
overheid die het dichtst bij de burger staat. Het kan hierdoor goed inspelen op lokale
vraagstukken, waardoor beleidskeuzes voor burgers herkenbaar zijn. Het is eveneens
de laag waarop de democratische rechtsstaat het meest voelbaar en concreet wordt door
onder andere de mate van betrokkenheid in besluitvorming, de kwaliteit van publieke
diensten en de manier waarop burgers hun rechten kunnen uitoefenen.

Dit vraagt dat het lokale bestuur ook voldoende slagkrachtig is. Vanuit de Actieagenda
wil ik niet alleen samen aan de slag met het oplossen van maatschappelijke vraagstukken,
maar ook samen inzetten op het vergroten van de slagkracht van bestuur. Naast slagkracht
is ook de democratische inbedding van het bestuur van belang. Nederland is een representatieve
democratie waar burgers hun eigen lokale volksvertegenwoordigers kiezen die namens
hen beleidskeuzes maken en het bestuur controleren. Het kabinet staat voor een sterke
lokale democratie waarin bestuurders en volksvertegenwoordigers dicht bij de burger
staan. Daarom werk ik ook aan versterking van de rol(bewustzijn) en professionalisering
van bestuurders en lokale volksvertegenwoordigers en hun ondersteuning.

4.1. Slagkracht van het lokaal bestuur

Het vraagstuk van slagkracht wordt steeds prominenter. Er ligt een stapeling van opgaven
bij gemeenten, die vaak complex zijn en binnen een breed veld met andere spelers.
De verschillen tussen gemeenten zijn hierin groot. Bijzondere aandacht heb ik voor
de slagkracht van kleine(re) gemeenten. Alhoewel schaalgrootte niet direct iets zegt
over de slagkracht van een gemeente, is de balans tussen ambities, taken, middelen
en uitvoeringskracht voor kleine(re) gemeenten vaak verder zoek. Om beter zicht te
krijgen op de specifieke problematiek ga ik met gemeenten en provincies in overleg
over de mogelijkheden om het nodige gesprek hierover te ondersteunen. Ook kijk ik
daarbij hoe landelijk meer inzicht is te verkrijgen in de bestuurskracht van het lokale
bestuur.

In het verlengde hiervan, zie ik een toename in het aantal gemeenten dat zich oriënteert
op de eigen bestuurlijke toekomst en hierbij intensievere samenwerking of een bestuurlijke
fusie overweegt. Tijdens de parlementaire behandeling van recente herindelingswetsvoorstellen
constateerde ik dat het criterium «draagvlak» en daaronder specifiek het deelcriterium
«maatschappelijk draagvlak» aan gewicht heeft gewonnen. De wijze waarop dit wordt
vastgesteld is ook steeds vaker onderwerp van gesprek, terwijl dit conform het Beleidskader
gemeentelijke herindelingen uit 2018 aan gemeenten zelf is om hier invulling aan te
geven.13 Tegen deze achtergrond zal ik de Wet algemene regels herindeling (Wet arhi) en het
Beleidskader gemeentelijke herindelingen tegen het licht houden en bij provincies,
gemeenten en andere belanghebbenden het net van geleerde lessen ophalen. Ik zal daarbij
verkennen of er betere manieren of andere vormen van raadpleging zijn om maatschappelijk
draagvlak bij herindelingen vast te stellen of dat hier meer richting aan gegeven
moet worden. Ook kijk ik naar de verschillende fases in aanloop naar een herindeling
in relatie tot tussentijdse gemeenteraadsverkiezingen. Hiermee geef ik opvolging aan
Motie-Flach.14 Ik zal de uitkomsten eind 2026 met uw Kamer delen.

4.2. Democratische inbedding en ondersteuning

Goed bestuur gaat over het functioneren van instituties, maar vooral over de mensen
die dat bestuur vormen. Daarom is het belangrijk om te investeren in zowel de positie
van gemeenteraden, het rolbewustzijn van raadsleden alsook de professionalisering
van hun ondersteuning. Een sterke lokale democratie waarin bestuurders en volksvertegenwoordigers
dichtbij de burger staan, betekent ook dat zij hun ambt vrij en zonder oneigenlijke
druk moeten uitoefenen. Als zij bedreigd of geïntimideerd worden, raakt dit aan de
kwaliteit van het openbaar bestuur en onze democratie. Dat is waarom blijvende inzet
op het programma weerbaar bestuur noodzakelijk is. Dit najaar zal ik uw Kamer informeren
over de voortgang van dit programma.

In het najaar zal ik met een voortgangsbrief komen over de beleidsinzet met betrekking
tot een Waardevol politiek ambt, waarover mijn ambtsvoorganger uw Kamer vorig jaar
heeft geïnformeerd. Hierin zal ook een kabinetsreactie op het ARPA advies «Een gewaardeerd
ambt» worden opgenomen.15 Hier beperk ik me tot de ondersteuners van de politieke ambtsdragers en hoe ik hen
vanuit de Actieagenda in hun belangrijke werk ondersteun. Om gemeenteraden en hun
leden te positioneren en te equiperen heb ik de afgelopen periode geïnvesteerd in
de positie van politieke ambtsdragers en hun ondersteuning, mede door de griffie,
lokale rekenkamer en ombudsfunctie te versterken. Zo loopt er momenteel een onderzoek
om meer inzicht te krijgen in de beschikbare middelen waarover griffies, rekenkamers
en fractieondersteuning beschikken.16 In september vindt de laatste uitvraag plaats, waarna begin 2027 uw Kamer geïnformeerd
zal worden over de resultaten. Op basis van dat onderzoek zal samen met het decentraal
bestuur en de beroeps- en belangenverenigingen bekeken worden hoe die budgetten zich
verhouden tot een goede uitoefening van de raadsondersteuning.17 In de voortgangsrapportage van 2027 zullen de eerste bevindingen van dit traject
opgenomen worden. Ook heb ik naar aanleiding van signalen uit de praktijk onderzoek
laten doen naar mogelijkheden om de gemeenschappelijke rekenkamers beter toepasbaar
te maken voor de lokale praktijk.18 De vorm van een gemeenschappelijke rekenkamer wordt als zwaar ervaren, waardoor het
minder vaak wordt gebruikt dan wettelijk beoogd. Ik ga over de aanbevelingen uit dit
onderzoek in gesprek met de praktijk en zal uw Kamer over de uitkomsten informeren.

Daarnaast zijn met financiële ondersteuning van mijn ministerie het afgelopen jaar
namens de Vereniging van Rekenkamers en Vereniging van Griffiers twee taskforces actief
geweest. De eerste taskforce biedt ondersteuning aan rekenkamers waar vraagstukken
spelen omtrent de relatie met de raad, griffie, college en het ambtelijk apparaat.
Een goede relatie is immers noodzakelijk om impact te creëren. De andere taskforce
ondersteunt kleine griffies (3fte of minder) bij het zoeken naar mogelijkheden om
de volksvertegenwoordiging beter in positie te brengen. Hierbij kan met name het vraagstuk
worden onderzocht wat een «toereikende griffie» is. Ook werk ik in het project Democratie
Dichtbij aan het verbeteren van de doorzoekbaarheid en vindbaarheid van raads- en
stateninformatie. Dit draagt bij aan de ondersteuning van het werk van de griffier
en aan de toegankelijkheid van de informatie voor raadsleden en het publiek. Eind
mei is hiervoor door ICTU een haalbaarheidsonderzoek gepubliceerd en momenteel werk
ik aan de uitvoering van de in dat rapport geformuleerde adviezen samen met de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten, de Vereniging van Griffiers en een aantal gemeenten en
provincies. Ik zal uw Kamer medio 2027 informeren over de voortgang van dit project.

Tot slot bezie ik hoe de lokale ombudsfunctie het beste kan worden ondersteund. Deze
vervult immers een belangrijke rol in de betrouwbaarheid van het lokaal bestuur, door
onder andere actief bij te dragen aan verbeteringen van beleid en uitvoering. Het
afgelopen jaar is een afvaardiging van lokale ombudsmannen aan de slag gegaan met
de totstandkoming van een samenwerkingsverband. Dit heeft in juni jl. geleid tot de
oprichting van de Vereniging van Lokale Ombudsmannen en Ombudscommissies. Ik ben voornemens
om hieraan het komende jaar middelen beschikbaar te stellen. Daarnaast ga ik het komende
jaar de mogelijkheden onderzoeken voor het oprichten van een centraal klachtenloket
dat de ingediende klachten naar de juiste instantie doorverwijst. In de voortgangsbrief
van 2027 zal uw Kamer hierover nader worden geïnformeerd.

Tot slot

In deze voortgangsbrief over de Actieagenda Goed Bestuur heb ik mijn inzet voor komend
jaar geschetst. Met deze inzet werkt het kabinet, samen met medeoverheden en maatschappelijke
partners, verder aan een bestuurspraktijk die opgaven effectief weet te verbinden
aan een sterke democratische rechtsstaat. De komende periode staat in het teken van
het versterken van de samenwerking tussen overheden, het waarborgen van uitvoerbaarheid
en het vergroten van de slagkracht van het lokaal bestuur. Daarmee blijft de Actieagenda
Goed Bestuur richting geven aan een overheid die betrouwbaar, slagvaardig en dichtbij
inwoners opereert.

De komende periode richt ik mij op het verder uitwerken en implementeren van de genomen
maatregelen. Ik zal uw Kamer over de voortgang en de resultaten van de verschillende
trajecten rond de zomer van 2027 informeren.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
P.E. Heerma