Brief regering : Westnijlvirus (WNV)

29 683
Dierziektebeleid

Nr. 2287
BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 26 augustus 2026

Met deze brief informeer ik u, mede namens de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij,
Voedselzekerheid en Natuur, over het westnijlvirus (WNV). De directe aanleiding is
een aantal zeer zieke patiënten die met westnijlkoorts (de ziekte die door het westnijlvirus
wordt veroorzaakt) in het ziekenhuis zijn opgenomen en van wie er één helaas is overleden.

Westnijlvirus

WNV is een zoönotisch virus dat circuleert tussen wilde vogels (reservoir, brengen
het dus niet over) en muggen (vooral Culex pipiens, de gewone huissteekmug). Ook mensen en paarden kunnen ziek worden na een beet van
een besmette mug. Mensen en paarden kunnen het virus niet doorgeven en spelen geen
rol in de verspreiding van het virus. Het virus kan niet direct van mens op mens worden
overgedragen, overdracht door bloedtransfusie, orgaantransplantatie, prikaccidenten,
en in de baarmoeder van moeder op kind is wel mogelijk.

Bij de mens verloopt 80% van de WNV-infecties zonder verschijnselen, 19% krijgt milde
symptomen zoals een griepachtig ziektebeeld. Bij 1% van de besmette mensen kan de
infectie leiden tot neurologische verschijnselen door ontsteking van de hersenen of
hersenvliezen. Het risico op deze ernstige vorm is hoger bij ouderen en mensen met
onderliggend lijden.

De meeste paarden worden niet ziek, een klein percentage kan neurologische verschijnselen
krijgen en een zeer klein percentage overlijdt door de ziekte. Een beschrijving van
de verschijnselen is te vinden via Westnijlvirus | NVWA1. In de Europese diergezondheidsverordening is een infectie met het westnijlvirus
opgenomen als een niet-bestrijdingsplichtige E-ziekte. Dat betekent dat er geen maatregelen
genomen hoeven te worden bij een besmetting, wel bestaat er een meldplicht.

Verspreiding van het westnijlvirus

WNV is van oorsprong een virus dat voorkomt op het Afrikaanse continent en kan bij
mensen de ziekte westnijlkoorts veroorzaken. Het virus heeft zich de laatste tientallen
jaren via trekvogels verspreid over grote delen van de wereld. Het virus komt al geruime
tijd voor in het zuidoosten van Europa en in het Middellandse zeegebied. De afgelopen
jaren verspreidde het zich richting Centraal-Europa, inclusief Duitsland. Verdere
verspreiding naar West-Europa lag in de lijn der verwachting. In oktober 2020 werden
de eerste gevallen van in Nederland opgelopen westnijlkoorts bij mensen gediagnosticeerd
in regio’s Utrecht en Arnhem. Kort daarvoor was het virus voor het eerst ook aangetroffen
in wilde vogels en muggen in Nederland.

WNV wordt overgebracht door de gewone huissteekmug. Het uitroeien van deze muggen,
door bijvoorbeeld het gebruik van insecticiden, is daarmee geen optie en brengt daarnaast
risico’s voor mens en milieu met zich mee.

Huidige situatie

In de surveillance die de afgelopen jaren is uitgevoerd, is vrijwel elk jaar wel een
beperkt aantal besmette vogels en muggen aangetroffen. In 2025 werd voor het eerst
in Nederland een aantal besmette paarden gemeld, ook dit jaar zijn er besmette paarden
gemeld. Humane gevallen zijn sinds 2020 niet meer gemeld.

Omdat een WNV-infectie bloedoverdraagbaar is en het virus in Nederland in de afgelopen
jaren onder vogels lijkt te circuleren, voert Sanquin sinds deze zomer een studie
onder bloeddonoren uit in gebieden waarin in het verleden WNV-circulatie is gevonden.
In augustus is binnen dit onderzoek bij een bloeddonor een WNV-infectie vastgesteld.
Deze bloeddonor woont in de GGD-regio Utrecht en er was bij deze persoon geen sprake
van een reisgeschiedenis naar het buitenland, waarmee het aannemelijk is dat de infectie
werd opgelopen in Nederland. Deze persoon had milde klachten waarvan onbekend is of
deze gerelateerd waren aan de infectie met WNF. Dit is daarmee de eerste bevestigde
in Nederland opgelopen humane WNV-infectie sinds 2020. Sindsdien zijn er tot op heden
(26 augustus) drie andere humane patiënten gemeld die de infectie in Nederland hebben
opgelopen, één van hen, een oudere persoon met onderliggende ziekten, is helaas overleden.

We zien in de surveillance dat in de provincies Gelderland, Utrecht, Zuid-Holland
en Noord-Brabant het WNV is gevonden bij vogels, muggen of paarden. Desondanks blijft
de kans om het westnijlvirus in Nederland op te lopen en er ziek van te worden volgens
het RIVM erg klein.2

Respons

Er geldt reeds een meldplicht voor WNV. Zo houdt het RIVM zicht op de verspreiding
van het virus bij mensen. Het RIVM heeft professionals in ziekenhuizen en laboratoria
erop gewezen dat alertheid geboden is. Zij zijn verzocht om bij patiënten met onbegrepen
neurologische klachten materialen in te sturen voor onderzoek naar de aanwezigheid
van WNV. Sanquin gaat in regio’s waar humane casuïstiek is vastgesteld conform Europese
regelgeving testen op WNV om de veiligheid van bloedproducten te garanderen.

De humane, veterinaire en entomologische/ecologische experts zijn daarnaast in een
responsteam-zoönosen bijeengeweest om de situatie te duiden en de handelingsperspectieven
te bespreken. Naast de alertering van zorgprofessionals zijn adviezen voor het publiek
gegeven om muggenbeten te voorkomen. De GGD’en en gemeenten, verantwoordelijk voor
infectieziektebestrijding, kunnen hier lokaal een rol in spelen. Ook wordt aanvullende
surveillance en onderzoek gedaan, ook om meer kennis te vergaren over de ecologie
van het virus.

Het responsteam-zoönosen zal naar aanleiding van de toename van het aantal patiënten
opnieuw bijeenkomen en bespreken of aanvullende maatregelen nodig zijn.

Paarden zijn door middel van in Nederland toegelaten vaccins te beschermen tegen een
WNV-infectie. Wanneer een paardenhouder vermoedt dat een paard een WNV-besmetting
heeft, is het advies om de eigen dierenarts te raadplegen. De dierenarts kan een test
adviseren, bij een eventuele positieve uitslag zal het laboratorium de NVWA informeren
in het kader van de meldplicht. De Gezondheidsdienst voor Dieren (Royal GD) en Wageningen
Bioveterinary Research (WBVR) hebben naar aanleiding van de besmettingen bij paarden
vorig jaar een webinar gegeven over WNV3.

Tot slot

Hoewel het ingewikkeld is te voorspellen met welke frequentie en omvang besmettingen
met dit virus zich in de toekomst zullen voordoen, moeten we in het huidige muggenseizoen
en ook in de toekomst rekening houden met het voorkomen van besmettingen met dit virus.
Indien zich relevante ontwikkelingen voordoen, zal het kabinet de Kamer daarover informeren.

De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
S.T.M. Hermans