Brief regering : Hoofdlijnenbrief uitvoeringswet Natuurherstelverordening

34 682
Nationale Omgevingsvisie

Nr. 518
BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 26 augustus 2026

Op 2 juli jl. heeft uw Kamer verzocht om een hoofdlijnenbrief over het voorgenomen
wetsvoorstel ter uitvoering van de Natuurherstelverordening (NHV; 2026Z15695/2026D35134). Het wetsvoorstel is nodig ter uitvoering van de NHV, naast het Natuurplan waarvan
op 26 juni 2026 het ontwerp met uw Kamer is gedeeld. Op 25 augustus is het Ontwerp-Natuurplan
officieel ingediend bij de Europese Commissie. Als bijlage bij deze brief treft u
een geredigeerde en opgemaakte versie van het Ontwerp-Natuurplan ten behoeve van de
publieksconsultatie die dit najaar start. Met deze brief informeer ik u over de hoofdlijnen
van het wetsvoorstel en het tijdpad voor de verdere uitwerking. Het wetsvoorstel wordt
naar verwachting de eerste helft van 2027 bij uw Kamer ingediend, waarmee de behandeling
in uw Kamer kan starten.

Uitvoering van de NHV in Nederland

Nederland heeft veel keuzeruimte bij de uitvoering van de NHV. Lidstaten zijn verplicht
om maatregelen te treffen voor verschillende ecosystemen, maar zijn vrij om te bepalen
waar welke maatregelen getroffen worden en hoe de maatregelen in de tijd worden gefaseerd.
Nederland kiest voor een zo lastenluw mogelijke uitvoering van de NHV, zonder nationale
koppen. De verordening bevat meerdere verplichtingen die zijn gericht op het realiseren
van een positieve trend, waarbij lidstaten zelf het ambitieniveau bepalen. Voor de
relevante indicatoren stelt Nederland uiterlijk in 2030 een bevredigend niveau vast,
op basis van de meest recente wetenschappelijke inzichten, in een open proces met
betrokken partijen en met gebruik van de door de Europese Commissie vast te stellen
richtinggevende kaders. Deze kaders worden eind 2028 verwacht. Daarnaast biedt de
NHV een specifieke uitzondering voor nationale Defensie en hernieuwbare energie en
houdt zij rekening met bepaalde overmachtssituaties (natuurrampen), onvermijdelijke
transformaties door klimaatverandering, dwingende redenen van groot openbaar belang
en negatieve effecten van handelen of nalaten van derde landen, waarvoor lidstaten
niet verantwoordelijk kunnen worden gehouden.

De uitwerking van de keuzeruimte vindt plaats in het Natuurplan, waar uw Kamer op
26 juni het ontwerp van heeft ontvangen. Ook de maatregelen uit de Taskforce Landbouw
Stikstof en Natuur zullen deel uitmaken van het Natuurplan. Ik hecht waarde aan de
zorgvuldige borging van de inbreng van burgers, maatschappelijke organisaties en sectorpartijen
op het Natuurplan. Daarom werk ik – mede op basis van de adviezen uit het plan-MER,
de publieksconsultatie, de reflectie op het plan door het Planbureau voor de Leefomgeving
en de beoordeling en aanbevelingen van de Europese Commissie – toe naar het definitieve
Natuurplan, dat de lidstaten op grond van de NHV, binnen zes maanden na de datum van
ontvangst van de opmerkingen van de Commissie – uiterlijk op 1 september 2027 – moeten
hebben vastgesteld en ingediend.

Noodzaak wetgeving

Uitvoering geven aan de NHV vereist dat lidstaten hun nationale wetgeving aanpassen
waar dat nodig is om effectief en volledig uitvoering te kunnen geven aan de Europese
verplichtingen. Daarom is het noodzakelijk om aanpassingen te maken in de Omgevingswet
en de daarop gebaseerde lagere regelgeving, in het bijzonder het Besluit kwaliteit
leefomgeving en het Omgevingsbesluit. Het gaat primair om regels gericht tot de verschillende
overheden. De aanpassingen zijn nodig om taken, bevoegdheden en instrumenten van overheden
aan te scherpen en uit te breiden, zodat ze beter aansluiten bij de uitvoering van
de NHV. De benodigde wetswijzigingen heb ik in nauwe samenwerking met de betrokken
departementen en medeoverheden uitgewerkt.

Inhoud van conceptwetsvoorstel

De huidige Omgevingswet biedt op veel onderdelen al een goede basis voor de uitvoering
van de NHV. De wijzigingen die in het wetsvoorstel zijn opgenomen zijn dan ook beperkt,
gericht op het, waar nodig, aanvullen van het bestaande regels, voornamelijk om te
voorzien in noodzakelijke grondslagen die in de bijbehorende algemene maatregelen
van bestuur zullen worden uitgewerkt. De beoogde wijzigingen van de Omgevingswet richten
zich op de volgende onderdelen:

– actualiseren en concretiseren van taken van de provincies en het Rijk op het gebied
van natuur waar nodig voor de uitvoering van de NHV;

– aanvullen van enkele grondslagen voor bevoegdheden en instrumenten om deze taken uit
te voeren;

– opname van het Natuurplan als verplicht programma;

– aanvullen van de wettelijke bases voor de bestaande gebiedsbeschermingsregimes (Natuurnetwerk
Nederland en Bijzondere nationale natuurgebieden) om deze beter bruikbaar te maken
voor de NHV;

– aanvullen van grondslagen voor regels die kunnen worden gesteld in lagere wetgeving
over het Natuurplan, activiteiten, monitoring, gegevensverzameling en rapportages.

Een uitgebreide toelichting is opgenomen in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel.
De verdere concretisering en uitwerking zal worden vormgegeven door wijziging van
de op de Omgevingswet gebaseerde algemene maatregelen van bestuur. Momenteel ben ik
bezig met de voorbereidingen voor die verdere uitwerking en concretisering.

Tijdpad wetgeving

Het wetsvoorstel heeft van 26 juni tot 23 augustus 2026 ter internetconsultatie voorgelegen,
zodat eenieder de mogelijkheid heeft gekregen daarop zienswijzen te geven. De voor
internetconsultatie voorgelegde versie van het wetsvoorstel en bijbehorende memorie
van toelichting zijn te vinden op https://www.internetconsultatie.nl/natuurherstelverordening/b1#sectie-c….

De huidige planning van het wetsvoorstel is erop gericht om tegemoet te komen aan
de deadlines uit de verordening. Hieruit volgt de planning om het wetsvoorstel in
december ter advisering aan de Raad van State voor te leggen. In de eerste helft van
2027 kan het wetsvoorstel dan bij de Tweede Kamer worden ingediend. Dit is een krappe
planning, gezien de verschillende samenhangende sporen: het Natuurplan, de uitwerking
van het maatregelenpakket uit de Taskforce en de uitwerking van de wijziging van de
amvb. Daarnaast is afgesproken het proces zorgvuldig te doorlopen met betrokkenheid
van medeoverheden, met voldoende ruimte voor een uitvoerbaarheidstoets en afspraken
over de financiële consequenties. Ook is afgesproken dat de wet en de amvb gelijktijdig
in werking zullen treden. Dit maakt dat de huidige planning uitgaat van inwerkingtreding
eind 2027 of begin 2028.

Dit betekent dat de inwerkingtreding van de wet en amvb niet volledig gelijktijdig
zal zijn met het vaststellen en indienen van het definitieve Natuurplan. Ter overbrugging
zullen – waar nodig – aanvullende afspraken met medeoverheden worden gemaakt om de
uitvoering richting de eerste deadlines van de verordening (2027 en 2030) tijdig te
kunnen starten.

Betrokkenheid medeoverheden

Onderdeel van het totstandkomingsproces van de uitvoeringswetgeving van de NHV is
de Uitvoerbaarheidstoets Decentrale Overheden (UDO) van de medeoverheden. Het UDO-proces
doorloop ik namens het Rijk samen met de koepels van de medeoverheden: het Interprovinciaal
Overleg (IPO), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Unie van Waterschappen
(UvW). Om decentrale overheden voldoende comfort te kunnen bieden bij het wetgevingsproces,
zijn parallel aan het wetsvoorstel bestuurlijke afspraken gemaakt over de uitvoeringswetgeving.
Deze afspraken zijn afgelopen juni ondertekend en vervolgens gepubliceerd. Het uitgangspunt
voor deze afspraken is dat de uitvoeringswetgeving pas in werking treedt nadat de
financiële afspraken op orde zijn en de wijzigingen in de wetgeving op haalbaarheid
en uitvoerbaarheid zijn getoetst, via de hiervoor genoemde UDO. Daarnaast wordt in
overeenstemming met artikel 2 van de Financiële-Verhoudingswet in kaart gebracht welke
extra financiële middelen nodig zijn voor aanvullende taken die volgen uit de NHV.
Eenzelfde UDO-proces wordt doorlopen voor de (uitwerking van) de maatregelen uit het
Taskforce-pakket en het definitieve Natuurplan.

Tot slot

Met het oog op de eerste deadlines uit de verordening in 2027 en 2030 is het van belang
dat de uitvoeringswetgeving zo snel als mogelijk kan worden ingevoerd om de uitvoering
van het definitieve Natuurplan goed te laten verlopen.

De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, J. van Essen