Brief regering : Plan tegen huwelijkse gevangenschap van Nederlanders in het buitenland
32 175 Huwelijks- en gezinsmigratie
Nr. 72
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 augustus 2026
Naar aanleiding van de aangenomen motie van het lid Dobbe (SP) over een plan tegen
huwelijkse gevangenschap (Kamerstuk 36 800 V, nr. 24), informeer ik u met deze brief over de huidige inzet van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken inzake huwelijkse gevangenschap van Nederlanders in het buitenland en over de
intensivering van de inzet om slachtoffers van huwelijkse gevangenschap in het buitenland
beter te kunnen ondersteunen.
Huidige inzet
Huwelijkse gevangenschap, huwelijksdwang en (gedwongen) achterlating in het buitenland
tasten fundamentele waarden als zelfbeschikking, keuzevrijheid en lichamelijke integriteit
aan. Binnen zijn mandaat zet het Ministerie van Buitenlandse Zaken zich in om slachtoffers
hiervan zo goed mogelijk bij te staan.
Consulaire bijstand
Via het postennet biedt het Ministerie van Buitenlandse Zaken consulaire bijstand
aan slachtoffers van huwelijksdwang, achterlating en huwelijkse gevangenschap, vaak
in nauwe samenwerking met het Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating (LKHA).
In 2025 meldden zich bij het ministerie circa vijftien slachtoffers van huwelijksdwang,
180 van achterlating en tien van zowel achterlating als huwelijksdwang.
Na een melding van huwelijksdwang, achterlating of huwelijkse gevangenschap volgt
het Ministerie van Buitenlandse Zaken deze, doorgaans samen met het LKHA, op en zet
het ministerie zich in om terugkeer naar Nederland te faciliteren. In deze context
biedt het ministerie ook bijstand aan niet-Nederlandse paspoorthouders met een verblijfsstatus
in Nederland. Waar mogelijk en passend worden slachtoffers ook in contact gebracht
met lokale hulpverleningsorganisaties of familierechtadvocaten.
Registratie en zichtbaarheid
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken registreert hulpvragen als huwelijksdwang, achterlating
of als een combinatie van deze twee. Huwelijkse gevangenschap kan onderdeel zijn van
deze casuïstiek, maar wordt niet als afzonderlijke categorie geregistreerd. Het ministerie
heeft, op een enkel geval na, in de afgelopen jaren geen losstaande hulpvragen ontvangen
van slachtoffers van huwelijkse gevangenschap in het buitenland. Voor huwelijkse gevangenschap
bestaan in Nederland ook geen afzonderlijke landelijke registraties bij het Landelijk
Expertise Centrum Eergerelateerd Geweld, Veilig Thuis of het LKHA. Veel situaties
rondom dergelijke praktijken zijn echter niet zichtbaar. Daarom kan op basis van registraties
geen betrouwbare uitspraak worden gedaan over de daadwerkelijke omvang1, ook niet bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Bekend is dat slachtoffers drempels ervaren om zich te melden bij de overheid, onder
meer door sociaal-culturele druk, schaamte en zorgen over het verlies van hun verblijfsstatus
of nationaliteit. Dit onderstreept het belang van betere zichtbaarheid, toegankelijkheid
en vertrouwen.
Training en bewustwording
Binnen de Consulaire Service Organisatie (CSO) in Den Haag vinden trainingen plaats
voor medewerkers die beslissingen nemen op reisdocumenten- en visumaanvragen om praktijken
als huwelijksdwang, achterlating en huwelijkse gevangenschap te herkennen. Daarbij
wordt gebruikgemaakt van kennis van het LKHA en andere beschikbare (juridische) expertise
en praktijkervaring bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken
Internationale aandacht
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken steunde een side event bij de Commission on
the Status of Women in maart 2026, georganiseerd door Femmes for Freedom, de gemeente
Den Haag, en Vital Voices. De bijeenkomst gaf internationaal aandacht aan de noodzaak
om actie te ondernemen tegen huwelijkse gevangenschap. Deelnemers van de gemeente
Den Haag, de Tweede Kamer, het Europarlement, en meerder expert organisaties uit onder
anderen Egypte en Pakistan, riepen op om het voorbeeld van Nederland te volgen en
internationaal huwelijkse gevangenschap te criminaliseren. Nederland is momenteel
het enige land dat dit wettelijk heeft vastgelegd.
Intensivering van huidige inzet
Tegelijkertijd ziet het Ministerie van Buitenlandse Zaken kansen om de huidige inzet
te versterken om slachtoffers van huwelijkse gevangenschap in het buitenland beter
te kunnen ondersteunen; door verbetering van de informatiepositie, bewustwording en
training van medewerkers, en door de zichtbaarheid en toegankelijkheid van hulp te
vergroten. Met het oog daarop is het onder meer van belang om de samenwerking met
hulporganisaties die in direct contact staan met slachtoffers te versterken. Hieronder
worden in dat kader aanvullende voorgenomen acties toegelicht.
Communicatie en bereikbaarheid
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken volgt de aanbeveling uit het recente Pharos-onderzoek
op om het postennet in te zetten voor het geven van voorlichting over het aangaan
van een huwelijk en de relevante Nederlandse wetgeving.2 Om de toegankelijkheid en bereikbaarheid te versterken, zet het ministerie in op
een jaarlijks terugkerende communicatieaanpak.
Iedere zomer organiseert het Ministerie van Buitenlandse Zaken een onlinecampagne
op de luchthavens Schiphol, Düsseldorf en Brussel. Via geotargeting worden potentiële slachtoffers van huwelijksdwang en achterlating die zich op of
rond deze luchthavens bevinden gewezen op mogelijkheden voor hulp van de Nederlandse
overheid in het buitenland. Deze campagne werd zomer 2026 wederom herhaald.
Op Nederlandse vertegenwoordigingen in landen waar casuïstiek rondom praktijken als
huwelijksdwang, achterlating en huwelijkse gevangenschap relatief vaak voorkomen,
worden communicatiematerialen verspreid, gericht op personen die documenten aanvragen
om te kunnen trouwen in het buitenland, of personen die een nieuw reisdocument nodig
hebben. Daarnaast sluit het Ministerie van Buitenlandse Zaken aan bij een postercampagne
van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op Schiphol tijdens de zomervakantie,
die zich richt op (potentiële) slachtoffers van huwelijksdwang, achterlating, vrouwelijke
genitale verminking en mensenhandel.
Versterken van netwerken en doorverwijzing
Lokale kennis en een sterk netwerk is essentieel voor goede hulpverlening. Het Ministerie
van Buitenlandse Zaken is daarom voornemens migrantenorganisaties in Nederland benaderen
om de informatie-uitwisseling te verbeteren en beter aan te sluiten bij de behoeften
van (potentiële) slachtoffers. Ook zal samen met de Nederlandse vertegenwoordigingen
het netwerk van lokale hulporganisaties in relevante landen in kaart worden gebracht
en versterkt. Verder zet het ministerie in op het benutten van «best practices» van
andere Schengen- en gelijkgezinde landen bij de inrichting van consulaire ondersteuning
en doorverwijzing.
Met deze inzet op versterkte netwerken en doorverwijzing kunnen slachtoffers, binnen
de grenzen van het consulaire mandaat, sneller en beter worden doorgeleid naar passende
lokale hulp en juridische ondersteuning.
Mandaat en grenzen van de consulaire bijstand
De consulaire bijstand van het Ministerie van Buitenlandse Zaken richt zich op het
bieden van consulaire bijstand aan Nederlanders, het faciliteren van terugkeer naar
Nederland, onder meer in samenwerking met het LKHA, en het, waar mogelijk, in contact
brengen van slachtoffers met lokale hulpverleningsorganisaties of familierechtadvocaten.
Hierbij spelen obstakels die het effectief bijstaan van slachtoffers in het buitenland
kunnen belemmeren. Zo heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken een uitsluitend
uitvoerende rol vanuit de Nederlandse paspoortwet en kan zich niet mengen in beslissingen
die worden genomen op grond van het Nederlandse nationaliteitsrecht.
(Juridische) ondersteuning bij echtscheiding of ontbinding van een religieus of burgerlijk
huwelijk in het buitenland valt buiten het mandaat van BZ, alsmede het organiseren
van vervangende toestemming voor het reizen met minderjarigen en andere lokale juridische
documenten. Nederland kan zich niet mengen in de rechtsgang van andere landen. Ook
het wekken van de suggestie dat Nederland daartoe een poging doet, is onwenselijk.
BZ versterkt haar interdepartementale inzet. De aanpak huwelijkse gevangenschap is
geagendeerd in het interdepartementale overleg vrouwelijke genitale verminking, huwelijksdwang,
achterlating en eergerelateerd geweld van 30 juli jl. Binnen deze overlegstructuur
zal tevens in de toekomst aandacht worden besteed aan situaties of regels voor slachtoffers
die repatriëring naar Nederland bemoeilijken, zoals bij het verliezen van de Nederlandse
nationaliteit zonder schuld.
De nadere uitvoering van de motie-Dobbe3 zal worden betrokken bij het op te stellen Nationaal Actieplan van de Nationaal Coördinator
Geweld tegen Vrouwen en Huiselijk Geweld.
Met de in deze brief beschreven versterking van communicatie, bereikbaarheid, training
en netwerken intensiveert het Ministerie van Buitenlandse Zaken de inzet om slachtoffers
van huwelijkse gevangenschap in het buitenland binnen het consulaire mandaat beter
te bereiken en te ondersteunen.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
T.B.W. Berendsen
Indieners
T.B.W. Berendsen, minister van Buitenlandse Zaken